Przejdź do treści

Lipidy – podział, funkcje, zaburzenia przemian lipidów

Lipidy / unsplash
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Red Lipstick Monster pokazała swoje zdjęcie w kostiumie kąpielowym – bez retuszu i filtra. „W końcu ktoś pokazuje prawdziwość kobiet”
Cztery zarzuty o napaść na tle seksualnym. Czy to koniec Kevina Spaceya?
Nietypowa bielizna do seksu oralnego. Agencja Żywności i Leków powiedziała TAK
Marianna Gierszewska wystąpiła w kampanii reklamowej bielizny z widoczną stomią. „Na długi czas zupełnie odcięłam się od swojego ciała”
Nimfy kleszczy – chociaż wyglądają jak niegroźne pieprzyki, mogą przenosić wiele niebezpiecznych chorób

Lipidy to zróżnicowana grupa związków chemicznych, które występują powszechnie w organizmie człowieka. Podstawowy podział uwzględnia budowę cząsteczki i wyodrębnia lipidy proste, i złożone. Do czego potrzebne są te związki? Funkcje lipidów w organizmie to budowa błon lipidowych, tworzenie zapasów energetycznych, gromadzenie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Stężenie lipidów we krwi, czyli lipidogram to podstawowe badanie pozwalające na oszacowanie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, a także obecność zaburzeń przemian lipidów.

Lipidy – co to jest?

Lipidy to związki zbudowane z alkoholu i kwasów tłuszczowych, połączonych wiązaniem estrowym. Są to estry trójwartościowego alkoholu glicerolu oraz kwasów tłuszczowych. Kwasy tłuszczowe wchodzące w skład tłuszczów mogą być nasycone lub nienasycone. Nienasycone kwasy tłuszczowe zawierają co najmniej jedno wiązanie podwójne. Są to związki nierozpuszczalne w wodzie, a rozpuszczalne w rozpuszczalnikach organicznych, takich jak benzen czy chloroform.

Podział lipidów

Podstawowy podział lipidów uwzględnia budowę cząsteczki – dzięki temu wyróżniamy lipidy proste i złożone. W skład cząsteczki lipidów prostych wchodzą wyłącznie alkohol i kwasy tłuszczowe, a cząsteczka lipidów złożonych wzbogacona jest o cząsteczkę białka czy cukru. Przykładem lipidów prostych są tłuszcze właściwe oraz woski, a złożonych – glikolipidy i fosfolipidy. Innym kryterium podziału jest stan skupienia – tu wyróżniamy lipidy ciekłe (oleje roślinne) oraz lipidy stałe (tłuszcze pochodzenia zwierzęcego). Trzecie kryterium podziału dotyczy lipidów dostarczanych wraz z dietą i pozwala wyodrębnić lipidy pochodzenia roślinnego oraz lipidy odzwierzęce.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

Unsplash

Funkcje lipidów w organizmie

Tłuszcze pełnią w organizmie wiele istotnych funkcji. Jedną z najistotniejszych jest magazynowanie energii. Lipidy to związki wysokoenergetyczne, które skumulowane są w postaci tkanki tłuszczowej. Jeden gram tłuszczu dostarcza około dziewięciu kcal, czyli prawie 38 kJ. Ponadto podskórna tkanka tłuszczowa pełni funkcję ochronną, chroniąc narządy wewnętrzne przed urazami mechanicznymi. Po co jeszcze potrzebne są w organizmie lipidy? Funkcje tych związków w organizmie to umożliwianie wchłaniania witamin rozpuszczalnych w tłuszczach – A, D, E i K, a także ich magazynowanie w organizmie. Tłuszcze chronią przed nadmierną utratą ciepła, stanowią źródło kwasów tłuszczowych uczestniczących w syntezie hormonów steroidowych. Lipidy wchodzą w skład błon komórkowych, hamują skurcze żołądka i wydzielanie soku żołądkowego.

Lipidy w diecie – które jeść, których unikać?

Lipidy to jedne z podstawowych makroskładników diety. Przyjmuje się, że dieta powinna dostarczać 30 proc. dziennego zapotrzebowania na kalorie. W diecie znajdują się zarówno tłuszcze roślinne, jak i zwierzęce. Przykładami tłuszczów roślinnych są oleje roślinne, awokado, orzechy. Z kolei źródłami tłuszczów zwierzęcych są mięsa i ryby, nabiał, smalec czy masło. Najbardziej pożądanymi lipidami w diecie są te stanowiące źródło nienasyconych kwasów tłuszczowych. Najbogatsze źródła tego typu tłuszczów to tłuste ryby morskie, tłoczone na zimno oleje roślinne, orzechy. Nienasycone kwasy tłuszczowe wykazują działanie przeciwzapalne, wspomagają funkcjonowanie układu sercowo – naczyniowego oraz nerwowego. Unikać należy natomiast spożywania tłuszczów nasyconych, a zwłaszcza tłuszczów trans, występujących w fast foodach, wyrobach ciastkarskich czy żywności przetworzonej.

Trawienie lipidów przyjętych wraz z dietą rozpoczyna się w żołądku pod wpływem lipazy żołądkowej. Następnie proces trawienia kontynuowany jest w dwunastnicy i początkowym odcinku jelita cienkiego, a w procesie tym uczestniczy lipaza trzustkowa. W procesie trawienia tłuszczów uczestniczy także żółć, która emulguje tłuszcz.

8 rzeczy, które trzeba wiedzieć o fast foodach

Poziom lipidów we krwi – na czym polega badanie

We krwi występują takie związki lipidowe jak trójglicerydy, cholesterol całkowity oraz frakcja LDL i HDL cholesterolu, stanowiące pulę lipidów całkowitych we krwi. Ich poziom ma wpływ na sposób funkcjonowania całego organizmu. Zbyt wysoki poziom cholesterolu i trójglicerydów we krwi stanowi czynnik ryzyka chorób serca. Zaleca się profilaktyczne wykonywanie badania określanego jako profil lipidowy. Co to jest? Jest to pomiar w próbce krwi żylnej poziom trójglicerydów, cholesterolu i jego poszczególnych frakcji. Poza profilaktyczną kontrolą stanu zdrowia, lipidy we krwi warto zbadać u osób z grup podwyższonego ryzyka: z nadwagą, występowaniem w rodzinie chorób serca, chorych na cukrzycę, nadciśnienie lub po przebytym zawale serca.

Badanie lipidogramu, czyli profilu lipidowego polega na pobraniu na czczo próbki krwi. Prawidłowe wartości lipidogramu przedstawiają się następująco:

  • trójglicerydy poniżej 150 mg/dl,
  • cholesterol całkowity poniżej 190 mg/dl,
  • cholesterol LDL poniżej 115 mg/dl,
  • cholesterol HDL powyżej 40 mg/dl u mężczyzn i 45 mg/ dl u kobiet.

Zaburzenia przemian lipidów i inne lipidemie

Nieprawidłowy poziom lipidów we krwi określany jest mianem zaburzeń lipidowych, czyli dyslipidemii. Wysoki poziom cholesterolu to hipercholesterolemia, trójglicerydów – hipertriglicerydemia. Jeśli natomiast diagnozowane są oba te zaburzenia, mówimy o hiperlipidemii mieszanej. Tego typu zaburzenia wynikają z niewłaściwego stylu życia, braku aktywności fizycznej i niewłaściwej diety. Dyslipidemia może pojawić się w przebiegu otyłości, cukrzycy, niedoczynności tarczycy czy zespołu nerczycowego. Inną przyczyną są wrodzone zaburzenia przemian lipidów, takie jak rodzinna hipercholesterolemia.

Lipidy w kosmetykach

Lipidy stanowią cenny składnik kosmetyków o działaniu odżywczym i ochronnym. Pomagają one odbudować ochronną warstwę lipidową skóry, chroniąc ją przed podrażnieniami i przesuszeniem. Kosmetyki zawierające lipidy są dedykowane pielęgnacji skóry małych dzieci, a także osób cierpiących na egzemę, atopowe zapalenie skóry czy alergie skórne. Krem z lipidami i ceramidami idealnie sprawdza się także w pielęgnacji skóry dojrzałej.

 

Bibliografia:

Rodwell V. i in., Biochemia Harpera Ilustrowana; Wydawnictwo Lekarskie PZWL 2018

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Zdrowie trzeba sobie wychodzić

Olej palmowy – dlaczego budzi tyle kontrowersji?

„Może pełnić ważną funkcję w zapobieganiu otyłości i insulinooporności”. O brązowej tkance tłuszczowej, którą warto mieć, mówi dr Iwona Boniecka

Postbiotyki - czym są? / pexels

Postbiotyki. O tym, czym są, gdzie je znajdziemy i czy warto się nimi zainteresować, mówi Ewa Kowalska

„Już 3000 lat temu wiadomo było, że ciepłe zupy mają leczniczą moc. Jedną z nich nazywa się żydowską penicyliną”. O dietoterapii zupami mówi Anna Stoitsi-Nieprzecka

Czym jest świadomość interoceptywna i dlaczego to twoja supermoc? Przedstawiamy fundamenty jedzenia intuicyjnego

Kwas foliowy – nie tylko dla kobiet w ciąży

Kwas moczowy we krwi – badanie, niskie i wysokie stężenie

Spermidyna w jabłkach / istock

Spermidyna pomoże ci zachować długowieczność. Czym jest substancja, o której wszyscy mówią?

zamyślona kobieta o jasnych włosach

Jakie badania profilaktyczne zrobić, by nie bać się choroby? Wiele dolegliwości długo nie daje objawów

Szczaw

Kwas szczawiowy – źródła, właściwości antyżywieniowe, dzienna dawka

Szczawiany

Szczawiany – wpływ na zdrowie. Co neutralizuje szczawiany?

„Ciało reguluje wagę jak termostat. Nie wie, że zależy nam np. na wyszczupleniu ud, więc walczy o ochronę swoich zasobów”. O teorii wagi chronionej mówi psychodietetyczka Małgorzata Zięba

Zimowe tycie – jak sobie z nim poradzić?

Cytrusy, mandarynki, pomarańcze

Cytrusy – dlaczego warto je jeść?

Co jeść na śniadanie? / istock

7 rzeczy, których nie powinniśmy jeść na śniadanie

Jak przygotować ciało i psychikę do ciąży? /fot.Pexels

Jak przygotować ciało i psychikę do ciąży?

Wypadają ci włosy i męczy cię ciągłe zmęczenie? Sprawdź, czy nie masz niedoboru ferrytyny

Unikasz schabowego i alkoholu? Są jeszcze inne rzeczy, na które musisz uważać w trosce o swoją wątrobę

Kobieta wybiera dietę miażdżycową

Miażdżyca – co to jest, objawy, przyczyny, leczenie, dieta

Objawy odstawienia alkoholu. Jakie są korzyści z niepicia alkoholu?

10 sposobów, które pozwolą ci obniżyć poziom stresu /fot.Pexels, Olia Danilevich

10 sposobów na obniżenie poziomu stresu

Ewelina Grochowska

„Nie można 'zagłodzić raka’. Można natomiast zagłodzić zdrowe komórki”. Ewelina Grochowska wyjaśnia, czy dietą da się pokonać nowotwór

To, jak wygląda twoja kupa świadczy o twoim zdrowiu

„Zastanów się, jak wygląda twoja zwyczajowa… kupa” – zachęca dietetyczka Iwona Kibil

Najpopularniejsze

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

MCV – morfologia, wyniki, norma. MCV podwyższone i za niskie

kobieta z problemami skórnymi

Wybroczyny (petocje) – co to jest, dlaczego powstają i jak sobie z nimi poradzić?

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

laboratorium

D-dimery – co to jest? Jak obniżyć zbyt wysoki poziom?

ucho kobiety

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

Kobieta leżąca w łóżku

9 możliwych przyczyn krwawienia po seksie

insulinooporność

Dieta w insulinooporności

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

×