Przejdź do treści

Lipidy – podział, funkcje, zaburzenia przemian lipidów

Lipidy / unsplash
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
"Możesz założyć t-shirt powyżej pępka, bo taki lubisz. I to nie jest zaproszenie na wspólny seks" - podkreśla Pani Seksuolog
„Możesz założyć t-shirt powyżej pępka, bo taki lubisz. I to nie jest zaproszenie na wspólny seks” – podkreśla Pani Seksuolog
Choroby tarczycy a anemia
Choroby tarczycy a anemia. „Niedokrwistość jest częstym stanem klinicznym towarzyszącym chorobom tarczycy”
Będzie nowa szczepionka? Wyniki badań nad szczepionką koncernów Sanofi i GSK są bardzo optymistyczne
Będzie nowa szczepionka? Wyniki badań nad preparatem koncernów Sanofi i GSK są bardzo optymistyczne
Książka „Jak pokonać insulinooporność, główną przyczynę chorób naszych czasów” Benjamina Bikmana już dostępna! Hello Zdrowie patronem medialnym
„Indyjska odmiana COVID-19 może rozprzestrzeniać się jak ogień wśród niezaszczepionych grup” – ostrzega brytyjski minister zdrowia
„Indyjska odmiana COVID-19 może rozprzestrzeniać się jak ogień wśród niezaszczepionych grup” – ostrzega brytyjski minister zdrowia

Lipidy to zróżnicowana grupa związków chemicznych, które występują powszechnie w organizmie człowieka. Podstawowy podział uwzględnia budowę cząsteczki i wyodrębnia lipidy proste, i złożone. Do czego potrzebne są te związki? Funkcje lipidów w organizmie to budowa błon lipidowych, tworzenie zapasów energetycznych, gromadzenie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Stężenie lipidów we krwi, czyli lipidogram to podstawowe badanie pozwalające na oszacowanie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, a także obecność zaburzeń przemian lipidów.

Lipidy – co to jest?

Lipidy to związki zbudowane z alkoholu i kwasów tłuszczowych, połączonych wiązaniem estrowym. Są to estry trójwartościowego alkoholu glicerolu oraz kwasów tłuszczowych. Kwasy tłuszczowe wchodzące w skład tłuszczów mogą być nasycone lub nienasycone. Nienasycone kwasy tłuszczowe zawierają co najmniej jedno wiązanie podwójne. Są to związki nierozpuszczalne w wodzie, a rozpuszczalne w rozpuszczalnikach organicznych, takich jak benzen czy chloroform.

Podział lipidów

Podstawowy podział lipidów uwzględnia budowę cząsteczki – dzięki temu wyróżniamy lipidy proste i złożone. W skład cząsteczki lipidów prostych wchodzą wyłącznie alkohol i kwasy tłuszczowe, a cząsteczka lipidów złożonych wzbogacona jest o cząsteczkę białka czy cukru. Przykładem lipidów prostych są tłuszcze właściwe oraz woski, a złożonych – glikolipidy i fosfolipidy. Innym kryterium podziału jest stan skupienia – tu wyróżniamy lipidy ciekłe (oleje roślinne) oraz lipidy stałe (tłuszcze pochodzenia zwierzęcego). Trzecie kryterium podziału dotyczy lipidów dostarczanych wraz z dietą i pozwala wyodrębnić lipidy pochodzenia roślinnego oraz lipidy odzwierzęce.

Unsplash

Funkcje lipidów w organizmie

Tłuszcze pełnią w organizmie wiele istotnych funkcji. Jedną z najistotniejszych jest magazynowanie energii. Lipidy to związki wysokoenergetyczne, które skumulowane są w postaci tkanki tłuszczowej. Jeden gram tłuszczu dostarcza około dziewięciu kcal, czyli prawie 38 kJ. Ponadto podskórna tkanka tłuszczowa pełni funkcję ochronną, chroniąc narządy wewnętrzne przed urazami mechanicznymi. Po co jeszcze potrzebne są w organizmie lipidy? Funkcje tych związków w organizmie to umożliwianie wchłaniania witamin rozpuszczalnych w tłuszczach – A, D, E i K, a także ich magazynowanie w organizmie. Tłuszcze chronią przed nadmierną utratą ciepła, stanowią źródło kwasów tłuszczowych uczestniczących w syntezie hormonów steroidowych. Lipidy wchodzą w skład błon komórkowych, hamują skurcze żołądka i wydzielanie soku żołądkowego.

Lipidy w diecie – które jeść, których unikać?

Lipidy to jedne z podstawowych makroskładników diety. Przyjmuje się, że dieta powinna dostarczać 30 proc. dziennego zapotrzebowania na kalorie. W diecie znajdują się zarówno tłuszcze roślinne, jak i zwierzęce. Przykładami tłuszczów roślinnych są oleje roślinne, awokado, orzechy. Z kolei źródłami tłuszczów zwierzęcych są mięsa i ryby, nabiał, smalec czy masło. Najbardziej pożądanymi lipidami w diecie są te stanowiące źródło nienasyconych kwasów tłuszczowych. Najbogatsze źródła tego typu tłuszczów to tłuste ryby morskie, tłoczone na zimno oleje roślinne, orzechy. Nienasycone kwasy tłuszczowe wykazują działanie przeciwzapalne, wspomagają funkcjonowanie układu sercowo – naczyniowego oraz nerwowego. Unikać należy natomiast spożywania tłuszczów nasyconych, a zwłaszcza tłuszczów trans, występujących w fast foodach, wyrobach ciastkarskich czy żywności przetworzonej.

Trawienie lipidów przyjętych wraz z dietą rozpoczyna się w żołądku pod wpływem lipazy żołądkowej. Następnie proces trawienia kontynuowany jest w dwunastnicy i początkowym odcinku jelita cienkiego, a w procesie tym uczestniczy lipaza trzustkowa. W procesie trawienia tłuszczów uczestniczy także żółć, która emulguje tłuszcz.

8 rzeczy, które trzeba wiedzieć o fast foodach

Poziom lipidów we krwi – na czym polega badanie

We krwi występują takie związki lipidowe jak trójglicerydy, cholesterol całkowity oraz frakcja LDL i HDL cholesterolu, stanowiące pulę lipidów całkowitych we krwi. Ich poziom ma wpływ na sposób funkcjonowania całego organizmu. Zbyt wysoki poziom cholesterolu i trójglicerydów we krwi stanowi czynnik ryzyka chorób serca. Zaleca się profilaktyczne wykonywanie badania określanego jako profil lipidowy. Co to jest? Jest to pomiar w próbce krwi żylnej poziom trójglicerydów, cholesterolu i jego poszczególnych frakcji. Poza profilaktyczną kontrolą stanu zdrowia, lipidy we krwi warto zbadać u osób z grup podwyższonego ryzyka: z nadwagą, występowaniem w rodzinie chorób serca, chorych na cukrzycę, nadciśnienie lub po przebytym zawale serca.

Badanie lipidogramu, czyli profilu lipidowego polega na pobraniu na czczo próbki krwi. Prawidłowe wartości lipidogramu przedstawiają się następująco:

  • trójglicerydy poniżej 150 mg/dl,
  • cholesterol całkowity poniżej 190 mg/dl,
  • cholesterol LDL poniżej 115 mg/dl,
  • cholesterol HDL powyżej 40 mg/dl u mężczyzn i 45 mg/ dl u kobiet.

Zaburzenia przemian lipidów i inne lipidemie

Nieprawidłowy poziom lipidów we krwi określany jest mianem zaburzeń lipidowych, czyli dyslipidemii. Wysoki poziom cholesterolu to hipercholesterolemia, trójglicerydów – hipertriglicerydemia. Jeśli natomiast diagnozowane są oba te zaburzenia, mówimy o hiperlipidemii mieszanej. Tego typu zaburzenia wynikają z niewłaściwego stylu życia, braku aktywności fizycznej i niewłaściwej diety. Dyslipidemia może pojawić się w przebiegu otyłości, cukrzycy, niedoczynności tarczycy czy zespołu nerczycowego. Inną przyczyną są wrodzone zaburzenia przemian lipidów, takie jak rodzinna hipercholesterolemia.

Lipidy w kosmetykach

Lipidy stanowią cenny składnik kosmetyków o działaniu odżywczym i ochronnym. Pomagają one odbudować ochronną warstwę lipidową skóry, chroniąc ją przed podrażnieniami i przesuszeniem. Kosmetyki zawierające lipidy są dedykowane pielęgnacji skóry małych dzieci, a także osób cierpiących na egzemę, atopowe zapalenie skóry czy alergie skórne. Krem z lipidami i ceramidami idealnie sprawdza się także w pielęgnacji skóry dojrzałej.

 

Bibliografia:

Rodwell V. i in., Biochemia Harpera Ilustrowana; Wydawnictwo Lekarskie PZWL 2018

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Zespół krótkiego jelita – przyczyny, objawy, leczenie, dieta

Masz niedoczynność tarczycy i zaburzony lipidogram? Sprawdź, z czego to może wynikać i kiedy pojawia się powód do niepokoju

Zaburzony lipidogram przy niedoczynności tarczycy? Dietetyczka wyjaśnia, skąd ten problem

Gastropareza – objawy i leczenie. Gastropareza cukrzycowa

20 produktów, które zmniejszają ryzyko zawału serca

„Karmię piersią, jem zdrowo”. Książka, którą powinna przeczytać każda świeżo upieczona mama!

Jak wybrać dobre kwasy tłuszczowe omega? Radzi dietetyczka Zofia Pomes

Jak wybrać dobre kwasy tłuszczowe omega? Radzi dietetyczka Zofia Pomes

olej z wiesiołka

„Cudowny” olej z wiesiołka – prawdziwe remedium na kobiece dolegliwości?

Aparat Golgiego – co to jest, budowa i funkcje

Czy dieta ma wpływ na naszą seksualność? Wyjaśnia dietetyczka Paulina Ihnatowicz

Prekoncepcja - czym jest i dlaczego jest tak ważna dla przyszłych rodziców? Wyjaśnia ginekolożka lek. Anna Horbaczewska

Prekoncepcja – czym jest i dlaczego jest tak ważna dla przyszłych rodziców? Wyjaśnia ginekolożka lek. Anna Horbaczewska

Soki owocowe

Zdarza ci się zjeść banana na śniadanie? Sprawdź, czy to dobry wybór. Tłumaczy dietetyczka Paulina Roziewska

Dieta przed ciążą. Kiedy zacząć? Wyjaśnia dietetyczka

Jaglany detoks – oczyść swój organizm szybko i bezpiecznie

dna moczanowa

Jak pozbyć się kwasu moczowego? Co podwyższa jego stężenie?

insulinooporność

Dieta w insulinooporności

Dyslipidemia – rodzaje, przyczyny, objawy, dieta i leczenie

Hanna Stolińska

Hanna Stolińska: badania potwierdzają znaczenie przeciwzapalnej diety w leczeniu endometriozy

Dieta cukrzycowa – najważniejsze zasady układania jadłospisu

Margaryna czy masło na cholesterol? Skład margaryny

Płukanie ust olejem – opinie, efekty. Czy jest szkodliwe?

płaski brzuch

„Jaka dieta na taki brzuch?” Dietetyczka Anna Reguła obnaża manipulacje kolegów z branży na Instagramie

YouTuberka Natalia Szymaniec z duetu „Szparagi” schudła 35 kg. Teraz apeluje: taka dieta wymaga opieki lekarza

Masz wysoki cholesterol i zastanawiasz się, czy możesz jeść ser? Znamy odpowiedź

Glukoza w ciąży - ważne badanie dla przyszłej mamy

Glukoza w ciąży – ważne badanie dla przyszłej mamy

Najpopularniejsze

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Respirator

Jak wygląda intubacja i podłączenie pacjenta do respiratora? Wyjaśnia anestezjolożka Zofia Patyna-Giżejowska

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

białe plamy na paznokciach

Białe plamy na paznokciach – co oznaczają i jak się ich pozbyć?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

laboratorium

D-dimery – co to jest? Jak obniżyć zbyt wysoki poziom?

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

Badanie krwi AST - co to jest i jak interpretować wyniki?

Badanie krwi AST – co to jest i jak interpretować wyniki?