Przejdź do treści

Lipidy – podział, funkcje, zaburzenia przemian lipidów

Lipidy / unsplash
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Jak podkręcić metabolizm, gdy organizm się starzeje? 7 kluczowych porad/fot. Pexels
Jak podkręcić metabolizm, gdy organizm się starzeje? 7 kluczowych porad
Psycholożka o pułapkach leczenia niepłodności
„Nie kupię nowej sukienki, bo za chwilę będę w ciąży”. Psycholożka Anna Wietrzykowska o pułapkach niepłodności
Koronawirus u zaszczepionych zatrzymuje się tylko kilka dni w... nosie!
Koronawirus u zaszczepionych zatrzymuje się tylko kilka dni w… nosie! Nowe ustalenia włoskich naukowców
„Nie jestem nikomu winna wyglądu” – mówi Maja Staśko, wyjaśniając zjawisko przemocy psychicznej w sieci
Zdjęcie rentgenowskie mózgu
Śmiertelna choroba mózgu wśród pracownic laboratorium. Wstrzymano badania nad prionami

Lipidy to zróżnicowana grupa związków chemicznych, które występują powszechnie w organizmie człowieka. Podstawowy podział uwzględnia budowę cząsteczki i wyodrębnia lipidy proste, i złożone. Do czego potrzebne są te związki? Funkcje lipidów w organizmie to budowa błon lipidowych, tworzenie zapasów energetycznych, gromadzenie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Stężenie lipidów we krwi, czyli lipidogram to podstawowe badanie pozwalające na oszacowanie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, a także obecność zaburzeń przemian lipidów.

Lipidy – co to jest?

Lipidy to związki zbudowane z alkoholu i kwasów tłuszczowych, połączonych wiązaniem estrowym. Są to estry trójwartościowego alkoholu glicerolu oraz kwasów tłuszczowych. Kwasy tłuszczowe wchodzące w skład tłuszczów mogą być nasycone lub nienasycone. Nienasycone kwasy tłuszczowe zawierają co najmniej jedno wiązanie podwójne. Są to związki nierozpuszczalne w wodzie, a rozpuszczalne w rozpuszczalnikach organicznych, takich jak benzen czy chloroform.

Podział lipidów

Podstawowy podział lipidów uwzględnia budowę cząsteczki – dzięki temu wyróżniamy lipidy proste i złożone. W skład cząsteczki lipidów prostych wchodzą wyłącznie alkohol i kwasy tłuszczowe, a cząsteczka lipidów złożonych wzbogacona jest o cząsteczkę białka czy cukru. Przykładem lipidów prostych są tłuszcze właściwe oraz woski, a złożonych – glikolipidy i fosfolipidy. Innym kryterium podziału jest stan skupienia – tu wyróżniamy lipidy ciekłe (oleje roślinne) oraz lipidy stałe (tłuszcze pochodzenia zwierzęcego). Trzecie kryterium podziału dotyczy lipidów dostarczanych wraz z dietą i pozwala wyodrębnić lipidy pochodzenia roślinnego oraz lipidy odzwierzęce.

Unsplash

Funkcje lipidów w organizmie

Tłuszcze pełnią w organizmie wiele istotnych funkcji. Jedną z najistotniejszych jest magazynowanie energii. Lipidy to związki wysokoenergetyczne, które skumulowane są w postaci tkanki tłuszczowej. Jeden gram tłuszczu dostarcza około dziewięciu kcal, czyli prawie 38 kJ. Ponadto podskórna tkanka tłuszczowa pełni funkcję ochronną, chroniąc narządy wewnętrzne przed urazami mechanicznymi. Po co jeszcze potrzebne są w organizmie lipidy? Funkcje tych związków w organizmie to umożliwianie wchłaniania witamin rozpuszczalnych w tłuszczach – A, D, E i K, a także ich magazynowanie w organizmie. Tłuszcze chronią przed nadmierną utratą ciepła, stanowią źródło kwasów tłuszczowych uczestniczących w syntezie hormonów steroidowych. Lipidy wchodzą w skład błon komórkowych, hamują skurcze żołądka i wydzielanie soku żołądkowego.

Lipidy w diecie – które jeść, których unikać?

Lipidy to jedne z podstawowych makroskładników diety. Przyjmuje się, że dieta powinna dostarczać 30 proc. dziennego zapotrzebowania na kalorie. W diecie znajdują się zarówno tłuszcze roślinne, jak i zwierzęce. Przykładami tłuszczów roślinnych są oleje roślinne, awokado, orzechy. Z kolei źródłami tłuszczów zwierzęcych są mięsa i ryby, nabiał, smalec czy masło. Najbardziej pożądanymi lipidami w diecie są te stanowiące źródło nienasyconych kwasów tłuszczowych. Najbogatsze źródła tego typu tłuszczów to tłuste ryby morskie, tłoczone na zimno oleje roślinne, orzechy. Nienasycone kwasy tłuszczowe wykazują działanie przeciwzapalne, wspomagają funkcjonowanie układu sercowo – naczyniowego oraz nerwowego. Unikać należy natomiast spożywania tłuszczów nasyconych, a zwłaszcza tłuszczów trans, występujących w fast foodach, wyrobach ciastkarskich czy żywności przetworzonej.

Trawienie lipidów przyjętych wraz z dietą rozpoczyna się w żołądku pod wpływem lipazy żołądkowej. Następnie proces trawienia kontynuowany jest w dwunastnicy i początkowym odcinku jelita cienkiego, a w procesie tym uczestniczy lipaza trzustkowa. W procesie trawienia tłuszczów uczestniczy także żółć, która emulguje tłuszcz.

8 rzeczy, które trzeba wiedzieć o fast foodach

Poziom lipidów we krwi – na czym polega badanie

We krwi występują takie związki lipidowe jak trójglicerydy, cholesterol całkowity oraz frakcja LDL i HDL cholesterolu, stanowiące pulę lipidów całkowitych we krwi. Ich poziom ma wpływ na sposób funkcjonowania całego organizmu. Zbyt wysoki poziom cholesterolu i trójglicerydów we krwi stanowi czynnik ryzyka chorób serca. Zaleca się profilaktyczne wykonywanie badania określanego jako profil lipidowy. Co to jest? Jest to pomiar w próbce krwi żylnej poziom trójglicerydów, cholesterolu i jego poszczególnych frakcji. Poza profilaktyczną kontrolą stanu zdrowia, lipidy we krwi warto zbadać u osób z grup podwyższonego ryzyka: z nadwagą, występowaniem w rodzinie chorób serca, chorych na cukrzycę, nadciśnienie lub po przebytym zawale serca.

Badanie lipidogramu, czyli profilu lipidowego polega na pobraniu na czczo próbki krwi. Prawidłowe wartości lipidogramu przedstawiają się następująco:

  • trójglicerydy poniżej 150 mg/dl,
  • cholesterol całkowity poniżej 190 mg/dl,
  • cholesterol LDL poniżej 115 mg/dl,
  • cholesterol HDL powyżej 40 mg/dl u mężczyzn i 45 mg/ dl u kobiet.

Zaburzenia przemian lipidów i inne lipidemie

Nieprawidłowy poziom lipidów we krwi określany jest mianem zaburzeń lipidowych, czyli dyslipidemii. Wysoki poziom cholesterolu to hipercholesterolemia, trójglicerydów – hipertriglicerydemia. Jeśli natomiast diagnozowane są oba te zaburzenia, mówimy o hiperlipidemii mieszanej. Tego typu zaburzenia wynikają z niewłaściwego stylu życia, braku aktywności fizycznej i niewłaściwej diety. Dyslipidemia może pojawić się w przebiegu otyłości, cukrzycy, niedoczynności tarczycy czy zespołu nerczycowego. Inną przyczyną są wrodzone zaburzenia przemian lipidów, takie jak rodzinna hipercholesterolemia.

Lipidy w kosmetykach

Lipidy stanowią cenny składnik kosmetyków o działaniu odżywczym i ochronnym. Pomagają one odbudować ochronną warstwę lipidową skóry, chroniąc ją przed podrażnieniami i przesuszeniem. Kosmetyki zawierające lipidy są dedykowane pielęgnacji skóry małych dzieci, a także osób cierpiących na egzemę, atopowe zapalenie skóry czy alergie skórne. Krem z lipidami i ceramidami idealnie sprawdza się także w pielęgnacji skóry dojrzałej.

 

Bibliografia:

Rodwell V. i in., Biochemia Harpera Ilustrowana; Wydawnictwo Lekarskie PZWL 2018

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Kurkumina w Hashimoto pomaga wyciszyć stan zapalny – mówią ekspertki z „Ogarnij Hashimoto”

mama cholesterol

Podwyższony cholesterol u twojej mamy? Sprawdź, jak możesz jej pomóc

Łuszczyca odwrócona – przyczyny, objawy, leczenie, dieta

Dieta łagodząca objawy PMS, czyli co jeść, żeby mniej cierpieć

Kobiety jedzą posiłek

Okno żywieniowe w Hashimoto i insulinooporności. „Bez leków spadły nam poziomy glukozy i insuliny na czczo”

Dyslipidemia aterogenna – przyczyny, badania, leczenie

Kawa filtrowana, po turecku czy z french pressu? Dietetyk podpowiada, w jaki sposób ją przygotowywać, żeby uniknąć wzrostu poziomu "złego" cholesterolu

Kawa filtrowana, po turecku czy z french pressu? Dietetyk podpowiada, w jaki sposób ją przygotowywać, żeby uniknąć wzrostu poziomu „złego” cholesterolu

Zespół policystycznych jajników a węglowodany. O czym pamiętać? / Fot: Unsplash

Zespół policystycznych jajników a węglowodany. O czym pamiętać?

Książka „Jak pokonać insulinooporność, główną przyczynę chorób naszych czasów” Benjamina Bikmana już dostępna! Hello Zdrowie patronem medialnym

Zespół krótkiego jelita – przyczyny, objawy, leczenie, dieta

Masz niedoczynność tarczycy i zaburzony lipidogram? Sprawdź, z czego to może wynikać i kiedy pojawia się powód do niepokoju

Zaburzony lipidogram przy niedoczynności tarczycy? Dietetyczka wyjaśnia, skąd ten problem

Gastropareza – objawy i leczenie. Gastropareza cukrzycowa

20 produktów, które zmniejszają ryzyko zawału serca

„Karmię piersią, jem zdrowo”. Książka, którą powinna przeczytać każda świeżo upieczona mama!

Jak wybrać dobre kwasy tłuszczowe omega? Radzi dietetyczka Zofia Pomes

Jak wybrać dobre kwasy tłuszczowe omega? Radzi dietetyczka Zofia Pomes

olej z wiesiołka

„Cudowny” olej z wiesiołka – prawdziwe remedium na kobiece dolegliwości?

Aparat Golgiego – co to jest, budowa i funkcje

Czy dieta ma wpływ na naszą seksualność? Wyjaśnia dietetyczka Paulina Ihnatowicz

Prekoncepcja - czym jest i dlaczego jest tak ważna dla przyszłych rodziców? Wyjaśnia ginekolożka lek. Anna Horbaczewska

Prekoncepcja – czym jest i dlaczego jest tak ważna dla przyszłych rodziców? Wyjaśnia ginekolożka lek. Anna Horbaczewska

Soki owocowe

Zdarza ci się zjeść banana na śniadanie? Sprawdź, czy to dobry wybór. Tłumaczy dietetyczka Paulina Roziewska

Dieta przed ciążą. Kiedy zacząć? Wyjaśnia dietetyczka

Jaglany detoks – oczyść swój organizm szybko i bezpiecznie

dna moczanowa

Jak pozbyć się kwasu moczowego? Co podwyższa jego stężenie?

insulinooporność

Dieta w insulinooporności

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

ucho kobiety

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

kobieta z problemami skórnymi

Wybroczyny (petocje) – co to jest, dlaczego powstają i jak sobie z nimi poradzić?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Bąbel po oparzeniu - dowiedz się, jak leczyć pęcherze

Bąbel po oparzeniu – dowiedz się, jak leczyć pęcherze

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

Badanie krwi AST - co to jest i jak interpretować wyniki?

Badanie krwi AST – co to jest i jak interpretować wyniki?

para w łóżku

Fellatio, czyli oswajanie penisa. 7 najważniejszych zasad!

plamy na nogach

Czym są czerwone plamy na nogach i co może być ich przyczyną?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku