Przejdź do treści

Atopowe zapalenie skóry (AZS) – objawy, przyczyny, zasady pielęgnacji

Smutny chłopiec z atopowym zapaleniem skóry
Jakie są objawy atopowego zapalenia skóry u dzieci? Fot. beletskaya18 / stock.adobe.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
"Pytanie o aktualne badania przed współżyciem jest oznaką dbałości o zdrowie, a nie czymś obraźliwym" - podkreśla psycholog Dominik Haak
„Pytanie o aktualne badania przed współżyciem jest oznaką dbałości o zdrowie, a nie czymś obraźliwym” – podkreśla psycholog i seksuolog Dominik Haak
Elena Krawzow
Paraolimpijka Elena Krawzow o diagnozie guza mózgu: Nigdy bym nie pomyślała, że wizyta u lekarza wyrwie mnie z życia
Jest decyzja Rady Medycznej w sprawie trzeciej dawki szczepionki
Co z trzecią dawką szczepionki dla osób powyżej 18. roku życia? Rada Medyczna wydała rekomendacje
"Serio poprosiłaś go o chodzenie? Nie wiesz, że kobieta powinna czekać?". Seksuolożka wyjaśnia, dlaczego takie przekonanie powinno odejść do lamusa
„Serio poprosiłaś go o chodzenie? Nie wiesz, że kobieta powinna czekać?”. Seksuolożka wyjaśnia, dlaczego takie przekonanie powinno odejść do lamusa
9 sposobów, by uniknąć infekcji tej jesieni

Atopowe zapalenie skóry (AZS) to przewlekła, nawrotowa choroba skóry. Diagnozowana jest przede wszystkim we wczesnym dzieciństwie i  cechuje się występowaniem kilku faz choroby, trwających aż do wieku dorosłego. Atopowe zapalenie skóry charakteryzuje się występowaniem takich zmian skórnych jak świąd, wysypka czy zaczerwienienie. AZS wymaga leczenia objawowego oraz odpowiedniej pielęgnacji skóry.

Atopowe zapalenie skóry – co to za schorzenie?

Atopowe zapalenie skóry to przewlekła, zapalna choroba skóry, na którą cierpi w Polsce co piąte dziecko poniżej 2 roku życia. U podłoża choroby leży nadreaktywność układu immunologicznego i nasilona synteza przeciwciał klasy IgE. Po kontakcie z alergenem dochodzi do rozwoju przewlekłego stanu zapalnego skóry, wyróżniającego się nawrotowym charakterem, czyli występowaniem okresów remisji i nawrotów. Statystyki wskazują na nieco częstsze występowanie AZS u kobiet i znacznie większą częstość występowania schorzenia w krajach wysoko rozwiniętych i w rejonach miejskich. Atopowe zapalenie skóry to jedna z najczęściej występujących chorób skórnych u dzieci, może występować także w dorosłym wieku. Jedną z najczęściej pojawiających się wątpliwości jest ta dotycząca tego, czy atopowe zapalenie skóry jest zaraźliwe. AZS nie jest chorobą zakaźną, bezpośredni kontakt z osobą dotkniętą tym schorzeniem nie jest w żaden sposób niebezpieczny.

Przyczyny atopowego zapalenia skóry

Atopowe zapalenie skóry klasyfikowane jest jako schorzenie genetyczne. Wykazano znacznie częstsze występowanie AZS u bliźniąt. Atopowe zapalenie skóry to choroba o dziedziczeniu wielogenowym, co oznacza, że dziedziczona jest jedynie predyspozycja do wystąpienia choroby, a do jej rozwoju konieczne jest współdziałanie czynników środowiskowych. Atopia rozwija się w wyniku uszkodzenia właściwości ochronnych skóry. Zaburzenie prawidłowego nawodnienia skóry i rozluźnienie połączeń pomiędzy budującymi ją komórkami niszczy naturalną barierę ochronną skóry, umożliwiając w ten sposób wnikanie drobnoustrojów chorobotwórczych i alergenów, co z kolei sprzyja rozwojowi różnego rodzaju uczuleń, w tym atopowego zapalenia skóry.

Atopia u dzieci często powiązana jest z alergią pokarmową lub uczuleniem na alergeny środowiskowe. Atopowe zapalenie skóry niejednokrotnie idzie też w parze z wieloukładowym procesem chorobowym, który może doprowadzić do przewlekłego nieżytu nosa lub astmy.

Jako przyczyny atopowego zapalenia skóry wymieniane są m. in. nieprawidłowości w funkcjonowaniu układu immunologicznego – u chorych na AZS stwierdzana jest IgE – zależna nadwrażliwość na rozmaite antygeny. W odpowiedzi na antygen dochodzi do nadmiernej syntezy immunoglobulin IgE, co prowadzi do rozwoju stanu zapalnego skóry. Do rozwoju AZS może przyczynić się ekspozycja na rozmaite alergeny:

  • alergeny pokarmowe, zwłaszcza białka jaja, mleko, ryby, orzeszki ziemne, soję czy pszenicę
  • alergeny kontaktowe, takie jak nikiel, kobalt, stosowane miejscowo antybiotyki (neomycyna, erytromycyna, gentamycyna, chloramfenikol), miejscowo stosowane glikokortykosteroidy, henna, lateks
  • alergeny wziewne, takie jak roztocza kurzu domowego, pyłki trwa i zbóż, sierść oraz naskórek psów i kotów czy alergeny bakteryjne i grzybicze

Atopowe zapalenie skóry – objawy

Objawy atopowego zapalenia skóry zazwyczaj pojawiają się w pierwszych latach życia, a ich charakter zmienia się w późniejszym okresie. Atopowe zapalenie skóry u dzieci przebiega z wyraźną suchością skóry oraz świądem o różnym stopniu nasilenia. Skóra atopowa jest wyraźnie zaczerwieniona i miejscowo pojawiają się na niej wypryski. W przypadku atopowego zapalenia skóry u niemowląt objawy występują w takich lokalizacjach jak: głowa, czoło oraz policzki. U tak małych dzieci alergia skórna przebiega w trzech fazach. Pierwszy okres choroby to faza niemowlęca. Atopowe zapalenie skóry u niemowlaka trwa do 2 roku życia, a wysypka pojawiająca się na ciele może przebiegać z wysiękiem. Co typowe, zmiany lokalizują się symetrycznie, tj. pojawiają się po obu stronach w tym samym miejscu, np. na lewej i prawej nodze w obszarze zgięcia kolan.

Druga faza atopii trwa do 12 roku życia. Zmienia się wówczas struktura skóry – jest grubsza i bardziej szorstka i tym samym trudniejsza w pielęgnacji. Zmiany skórne zlokalizowane są głównie w zgięciach łokciowych i kolanowych. AZS u dzieci powyżej 4 roku życia cechuje też efekt tzw. białego dermografizmu. Inaczej niż u zdrowych dzieci, w tym przypadku zadrapanie skóry w miejscu wrażliwym powoduje pojawienie się na nim białej kreski. U maluchów zdrowych po takim urazie obserwuje się zwyczajne zaczerwienienie, które szybko znika.

Trzecia faza odnosi się do atopowego zapalenia skóry u dorosłych. Po wielu latach zmagania się z chorobą objawy są bardziej widoczne lub obejmują większą powierzchnię. U młodzieży i ludzi dorosłych występowanie objawów atopowego zapalenia skóry są ściśle powiązane z problemami emocjonalnymi.

Biorąc pod uwagę charakter zmian skórnych oraz ich lokalizację, wyróżnia się następujące rodzaje atopowego zapalenia skóry:

  1. Wyprysk dziecięcy przybiera postać grudek i pęcherzyków na policzkach, którym towarzyszą zaczerwienienie, obrzęk i sączenie (tzw. policzki lakierowane). Zmiany mogą także występować na owłosionej skórze głowy, na szyi, w zgięciach rąk i nóg, w fałdach skóry. Płyn surowiczy zasycha, tworzą się strupy, które odpadają wraz z łuszczącym się naskórkiem. Zmieniona skóra może swędzieć, a jej zadrapania zwiększają ryzyko zakażenia bakteriami. Jeśli zmiany często dotykają tych samych miejsc, może dojść do pojawienia się liszajów, zgrubienia skóry i przebarwień. Przyczyną wyprysku mogą być różne alergeny, także pokarmowe, lub czynniki drażniące w postaci detergentów, kosmetyków i środków piorących. Dolegliwości ustępują około drugiego roku życia lub utrzymują się pod postacią świerzbiączki.
  2. Świerzbiączka – zmiany są takie same jak w wyprysku, ale pojawiają się najczęściej w zgięciach rąk i nóg, na powierzchni rąk, mniej się sączą, więcej jest zmian w postaci grudek niż pęcherzyków, powodują większy świąd. Choroba przebiega z okresami nasileń i złagodzenia objawów. Wykrycie czynników wywołujących zmiany jest dużo trudniejsze niż w przypadku wyprysku. Uważa się, że czynniki psychogenne także odgrywają rolę w nasileniu objawów. Świerzbiączka może towarzyszyć astmie.
Dermatologia to rozliczne choroby, które często mają podłoże genetyczne

Diagnostyka atopowego zapalenia skóry

Atopowe zapalenie skóry powinno zostać zdiagnozowane przez alergologa bądź dermatologa. Zmiany typowe są umieszczone na zgięciach kończyn, szyi oraz w oczodołach – od innych typów alergii wyróżnia je przede wszystkim wygląd zmian i ich umiejscowienie. Atopowe zapalenie skóry jest rozpoznawane na podstawie kryteriów diagnostycznych większych oraz mniejszych. Kryteria większe to świąd, zmiany zlokalizowane w miejscach typowych przy tej chorobie, nawroty choroby oraz atopia u innych członków rodziny. Natomiast do kryteriów mniejszych zalicza się między innymi suchość skóry, rogowacenie skóry, nawracające zapalenie spojówek, biały dermografizm, rumień twarzy czy nietolerancja wełny i niektórych pokarmów. Żeby zmiany skórne zostały uznane jako objaw AZS, muszą zostać spełnione minimum trzy kryteria większe (objawy wypisane w kryteriach mniejszych mogą, ale nie muszą wystąpić).

Atopowe zapalenie skóry – leczenie

Przewlekły i nawrotowy charakter atopowego zapalenia skóry narzuca konieczność długotrwałej terapii. Leczenie ma charakter przede wszystkim objawowy i koncentruje się na łagodzeniu zmian skórnych, działaniu przeciwzapalnym oraz przywróceniu prawidłowej struktury i funkcjonowania ochronnej warstwy skóry. Leczenie atopowego zapalenia skóry w przypadku dzieci i dorosłych opiera się na działaniach zmierzających do naprawy uszkodzonego naskórka poprzez zastosowanie kremów i maści natłuszczających, niekiedy z dodatkiem środków sterydowych. Poza tym stosuje się leki przeciwzapalne i leczenie światłem, czyli fototerapię. Leczenie u dzieci bazuje na naprawie warstwy ochronnej skóry. Gdy w pierwszych latach życia zdiagnozowane zostanie atopowe zapalenie skóry, maść dla dzieci zawiera związki o działaniu przeciwświądowym i przeciwzapalnym.  Atopia u dorosłych leczona jest z reguły środkami mocniejszymi – steroidami stosowanymi miejscowo, fototerapią i farmaceutykami doustnymi, które obniżają nadmierną odpowiedź immunologiczną. Odpowiednie leczenie i pielęgnacja skóry pozwalają łagodzić objawy choroby i ograniczać jej nawroty, dzięki czemu atopowe zapalenie skóry twarzy, atopowe zapalenie skóry na dłoniach czy w innych widocznych partiach ciała przestaje być problematyczne.

Poza leczeniem objawowym, czyli stosowaniem na atopowe zapalenie skóry leków bez recepty i tych przepisywanych przez lekarza, ogromne znaczenie ma codzienna pielęgnacja skóry. Pielęgnacja skóry atopowej polega przede wszystkim na systematycznym nawilżaniu i natłuszczaniu skóry. Zaleca się dodawanie do wody podczas kąpieli emulsji, płynów i olejów mineralnych, które mają działanie natłuszczająco-nawilżające, pomagają kontrolować świąd, a także ograniczają stosowanie miejscowych leków przeciwzapalnych. Należy unikać kosmetyków oraz środków aromatyzowanych i perfumowanych. Do pielęgnacji należy wybierać preparaty z dodatkiem lanoliny, parafiny, oliwy z oliwek czy oleju lnianego. Poza stosowaniem kosmetyków na atopowe zapalenie skóry do ciała, osoby dotknięte atopowym zapaleniem skóry głowy powinny sięgać po specjalne szampony.

Skóra atopowa wymaga również noszenia dość luźnej, wyprodukowanej z naturalnych włókien odzieży, która nie podrażni wrażliwej skóry. W przypadku atopowego zapalenia skóry ważne jest określenie czynników ryzyka wywołujących lub zaostrzających objawy zapalne. Eliminacja alergenów pokarmowych, kontaktowych czy wziewnych często pozwala ograniczyć uporczywe dolegliwości skórne. Podczas leczenia atopii lekarz może zalecić również przyjmowanie środków witaminowo – mineralnych. Niektóre z nich łagodzą uczucie świądu i stany zapalne. Olej z wiesiołka, olej lniany czy rybny, cynk i witamina E ograniczają wysuszanie skóry, uczucie świądu i przyspieszają gojenie ran, a także wspomagają pracę układu immunologicznego.

Atopowe zapalenie skóry – dieta

Codzienna pielęgnacja skóry powinna być uzupełniona odpowiednim modelem żywienia. Jeśli zdiagnozowane zostaje atopowe zapalenie skóry u dzieci, dieta powinna koncentrować się przede wszystkim na wyeliminowaniu takich powszechnych alergenów pokarmowych jak mleko, jaja, kakao, orzechy ziemne, pszenica czy ryż. Z kolei u dorosłych z atopowym zapaleniem skóry, dieta powinna eliminować m. in. soję, owoce morza, orzechy, seler, jabłka czy czereśnie. Ponadto w diecie nie powinno zabraknąć takich związków jak nienasycone kwasy tłuszczowe omega-3, witamina D, cynk, probiotyki czy błonnik.

 

Bibliografia:

  1. Fonacier L., Aquino M., Rola alergii kontaktowej w atopowym zapaleniu skóry; Dermatologia po dyplomie, 2011, tom 2 nr 3
  2. Kapur S. i in., Atopic dermatitis; Allergy Asthma Clin Immunol, 2018, 14
  3. Thomsen S., Atopic dermatitis: Natural history, diagnosis and treatment; ISRN Allergy, 2014, Apr
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Twarz z trądzikiem różowatym

Trądzik różowaty – leczenie, objawy, dieta

Choroba Riedla – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie

Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych – objawy, leczenie

Zapalenie mieszków włosowych /fot. Pexels

Zapalenie mieszków włosowych – przyczyny, objawy, leczenie, zapobieganie

szczepionka na hiv

Dzięki COVID-19 powstanie wreszcie szczepionka na HIV? „Jestem ostrożnym optymistą” – mówi dr Tomasz Dzieciątkowski

Łuszczyca odwrócona – przyczyny, objawy, leczenie, dieta

Łuszczyca kropelkowata – przyczyny, objawy, leczenie

Bielactwo - dermatolog obala mity dotyczące tej choroby.

Bielactwo nabyte i wrodzone – u dzieci i dorosłych

Pandemia pogorszyła sytuację chorych na łuszczycę. Ruszyła bezpłatna infolinia, dzięki której mogą otrzymać wsparcie

Pandemia pogorszyła sytuację chorych na łuszczycę. Ruszyła bezpłatna infolinia, dzięki której mogą otrzymać wsparcie

Jak pomóc osobie, która ma wstrząs anafilaktyczny? Lek. Łukasz Durajski przedstawia zalecenia Polskiego Towarzystwa Alergologicznego

Jak pomóc osobie, która ma wstrząs anafilaktyczny? Lek. Łukasz Durajski przedstawia zalecenia Polskiego Towarzystwa Alergologicznego

Dziewczynka z misiem

Powiększenie węzłów chłonnych u dzieci. Kiedy powinno zaniepokoić?

leki a alkohol

Przyjmujesz leki na alergię i zamierzasz wypić lampkę wina? Sprawdź, co uważa na ten temat alergolog

Choroba Morgellonów – przyczyny, objawy, leczenie

Kobieta chora na sarkoidozę rozmawia z lekarką.

Sarkoidoza – objawy, leczenie, rodzaje. Co to jest?

Sauna fińska – właściwości, jak korzystać, przeciwwskazania

Sezon na pylenie roślin w pełni. Jak sprawdzić, na co jesteś uczulona? Wyjaśnia alergolożka

Sezon na pylenie roślin w pełni. Jak sprawdzić, na co jesteś uczulona? Wyjaśnia alergolożka

Para młodych ludzi / Freestocks, Unsplash

Uczulenie na spermę partnera może zdarzyć się każdej z nas. Co robić w takiej sytuacji?

Badanie IgG, IgM – jak przeprowadzić, wynik, interpretacja

Co wiesz na temat alergii? Rusza kolejna edycja ogólnopolskiej akcji edukacyjnej „Skonsultuj z Farmaceutą”

Hesperydyna – wykorzystanie w lecznictwie i kosmetyce

Granulocyty – czym są, budowa i normy na leukocyty

Chantelle Brown-Young: To, że rzucam się w oczy, nie znaczy, że można mnie pokazywać palcem

Kobieta

Dermatillomania, czyli patologiczne skubanie skóry. „U każdej osoby może mieć inne przyczyny i podłoże”

Czy wiosna szkodzi zdrowiu? Sprawdź, jakie dolegliwości mogą się wraz z nią pojawić, i jak sobie z nimi poradzić

Najpopularniejsze

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Objawy odstawienia alkoholu. Jakie są korzyści z niepicia alkoholu?

przeziębiona kobieta

Żółty katar – objaw infekcji, którą trzeba leczyć. Jak pomóc dziecku a jak dorosłemu?

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

kobieta pijąca zioła

Naturalne odrobaczanie. Czy naprawdę wszyscy mamy pasożyty?

Badanie krwi AST - co to jest i jak interpretować wyniki?

Badanie krwi AST – co to jest i jak interpretować wyniki?