Przejdź do treści

Atopowe zapalenie skóry (AZS) – objawy, przyczyny, zasady pielęgnacji

Smutny chłopiec z atopowym zapaleniem skóry
Jakie są objawy atopowego zapalenia skóry u dzieci? Fot. beletskaya18 / stock.adobe.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Lekarka pandemia
Ministerstwo ma nową strategię postępowania z pacjentami chorymi na COVID-19. Co się zmieni?
„Wybraliśmy bezdzietność!”, czyli kanadyjska akcja społeczna, która budzi spore emocje. Co mówi jedna i druga strona?
„Jedna planeta, jedno dziecko”, czyli kanadyjska akcja społeczna, która budzi spore emocje
dziewczyna na łóżku z książką
Nie ma oziębłych kobiet – zauważa seksuolożka Katarzyna Koczułap. To mit!
Lubisz śniadania na słodko? Sprawdź przepis na fit muffinki
diament
Biżuteria nazębna – co trzeba o niej wiedzieć? Wyjaśnia stomatolog

Atopowe zapalenie skóry (AZS) to przewlekła, nawrotowa choroba skóry. Diagnozowana jest przede wszystkim we wczesnym dzieciństwie i  cechuje się występowaniem kilku faz choroby, trwających aż do wieku dorosłego. Atopowe zapalenie skóry charakteryzuje się występowaniem takich zmian skórnych jak świąd, wysypka czy zaczerwienienie. AZS wymaga leczenia objawowego oraz odpowiedniej pielęgnacji skóry.

Atopowe zapalenie skóry – co to za schorzenie?

Atopowe zapalenie skóry to przewlekła, zapalna choroba skóry, na którą cierpi w Polsce co piąte dziecko poniżej 2 roku życia. U podłoża choroby leży nadreaktywność układu immunologicznego i nasilona synteza przeciwciał klasy IgE. Po kontakcie z alergenem dochodzi do rozwoju przewlekłego stanu zapalnego skóry, wyróżniającego się nawrotowym charakterem, czyli występowaniem okresów remisji i nawrotów. Statystyki wskazują na nieco częstsze występowanie AZS u kobiet i znacznie większą częstość występowania schorzenia w krajach wysoko rozwiniętych i w rejonach miejskich. Atopowe zapalenie skóry to jedna z najczęściej występujących chorób skórnych u dzieci, może występować także w dorosłym wieku. Jedną z najczęściej pojawiających się wątpliwości jest ta dotycząca tego, czy atopowe zapalenie skóry jest zaraźliwe. AZS nie jest chorobą zakaźną, bezpośredni kontakt z osobą dotkniętą tym schorzeniem nie jest w żaden sposób niebezpieczny.

Przyczyny atopowego zapalenia skóry

Atopowe zapalenie skóry klasyfikowane jest jako schorzenie genetyczne. Wykazano znacznie częstsze występowanie AZS u bliźniąt. Atopowe zapalenie skóry to choroba o dziedziczeniu wielogenowym, co oznacza, że dziedziczona jest jedynie predyspozycja do wystąpienia choroby, a do jej rozwoju konieczne jest współdziałanie czynników środowiskowych. Atopia rozwija się w wyniku uszkodzenia właściwości ochronnych skóry. Zaburzenie prawidłowego nawodnienia skóry i rozluźnienie połączeń pomiędzy budującymi ją komórkami niszczy naturalną barierę ochronną skóry, umożliwiając w ten sposób wnikanie drobnoustrojów chorobotwórczych i alergenów, co z kolei sprzyja rozwojowi różnego rodzaju uczuleń, w tym atopowego zapalenia skóry.

Atopia u dzieci często powiązana jest z alergią pokarmową lub uczuleniem na alergeny środowiskowe. Atopowe zapalenie skóry niejednokrotnie idzie też w parze z wieloukładowym procesem chorobowym, który może doprowadzić do przewlekłego nieżytu nosa lub astmy.

Jako przyczyny atopowego zapalenia skóry wymieniane są m. in. nieprawidłowości w funkcjonowaniu układu immunologicznego – u chorych na AZS stwierdzana jest IgE – zależna nadwrażliwość na rozmaite antygeny. W odpowiedzi na antygen dochodzi do nadmiernej syntezy immunoglobulin IgE, co prowadzi do rozwoju stanu zapalnego skóry. Do rozwoju AZS może przyczynić się ekspozycja na rozmaite alergeny:

  • alergeny pokarmowe, zwłaszcza białka jaja, mleko, ryby, orzeszki ziemne, soję czy pszenicę
  • alergeny kontaktowe, takie jak nikiel, kobalt, stosowane miejscowo antybiotyki (neomycyna, erytromycyna, gentamycyna, chloramfenikol), miejscowo stosowane glikokortykosteroidy, henna, lateks
  • alergeny wziewne, takie jak roztocza kurzu domowego, pyłki trwa i zbóż, sierść oraz naskórek psów i kotów czy alergeny bakteryjne i grzybicze

Atopowe zapalenie skóry – objawy

Objawy atopowego zapalenia skóry zazwyczaj pojawiają się w pierwszych latach życia, a ich charakter zmienia się w późniejszym okresie. Atopowe zapalenie skóry u dzieci przebiega z wyraźną suchością skóry oraz świądem o różnym stopniu nasilenia. Skóra atopowa jest wyraźnie zaczerwieniona i miejscowo pojawiają się na niej wypryski. W przypadku atopowego zapalenia skóry u niemowląt objawy występują w takich lokalizacjach jak: głowa, czoło oraz policzki. U tak małych dzieci alergia skórna przebiega w trzech fazach. Pierwszy okres choroby to faza niemowlęca. Atopowe zapalenie skóry u niemowlaka trwa do 2 roku życia, a wysypka pojawiająca się na ciele może przebiegać z wysiękiem. Co typowe, zmiany lokalizują się symetrycznie, tj. pojawiają się po obu stronach w tym samym miejscu, np. na lewej i prawej nodze w obszarze zgięcia kolan.

Druga faza atopii trwa do 12 roku życia. Zmienia się wówczas struktura skóry – jest grubsza i bardziej szorstka i tym samym trudniejsza w pielęgnacji. Zmiany skórne zlokalizowane są głównie w zgięciach łokciowych i kolanowych. AZS u dzieci powyżej 4 roku życia cechuje też efekt tzw. białego dermografizmu. Inaczej niż u zdrowych dzieci, w tym przypadku zadrapanie skóry w miejscu wrażliwym powoduje pojawienie się na nim białej kreski. U maluchów zdrowych po takim urazie obserwuje się zwyczajne zaczerwienienie, które szybko znika.

Trzecia faza odnosi się do atopowego zapalenia skóry u dorosłych. Po wielu latach zmagania się z chorobą objawy są bardziej widoczne lub obejmują większą powierzchnię. U młodzieży i ludzi dorosłych występowanie objawów atopowego zapalenia skóry są ściśle powiązane z problemami emocjonalnymi.

Biorąc pod uwagę charakter zmian skórnych oraz ich lokalizację, wyróżnia się następujące rodzaje atopowego zapalenia skóry:

  1. Wyprysk dziecięcy przybiera postać grudek i pęcherzyków na policzkach, którym towarzyszą zaczerwienienie, obrzęk i sączenie (tzw. policzki lakierowane). Zmiany mogą także występować na owłosionej skórze głowy, na szyi, w zgięciach rąk i nóg, w fałdach skóry. Płyn surowiczy zasycha, tworzą się strupy, które odpadają wraz z łuszczącym się naskórkiem. Zmieniona skóra może swędzieć, a jej zadrapania zwiększają ryzyko zakażenia bakteriami. Jeśli zmiany często dotykają tych samych miejsc, może dojść do pojawienia się liszajów, zgrubienia skóry i przebarwień. Przyczyną wyprysku mogą być różne alergeny, także pokarmowe, lub czynniki drażniące w postaci detergentów, kosmetyków i środków piorących. Dolegliwości ustępują około drugiego roku życia lub utrzymują się pod postacią świerzbiączki.
  2. Świerzbiączka – zmiany są takie same jak w wyprysku, ale pojawiają się najczęściej w zgięciach rąk i nóg, na powierzchni rąk, mniej się sączą, więcej jest zmian w postaci grudek niż pęcherzyków, powodują większy świąd. Choroba przebiega z okresami nasileń i złagodzenia objawów. Wykrycie czynników wywołujących zmiany jest dużo trudniejsze niż w przypadku wyprysku. Uważa się, że czynniki psychogenne także odgrywają rolę w nasileniu objawów. Świerzbiączka może towarzyszyć astmie.
Dermatologia to rozliczne choroby, które często mają podłoże genetyczne

Diagnostyka atopowego zapalenia skóry

Atopowe zapalenie skóry powinno zostać zdiagnozowane przez alergologa bądź dermatologa. Zmiany typowe są umieszczone na zgięciach kończyn, szyi oraz w oczodołach – od innych typów alergii wyróżnia je przede wszystkim wygląd zmian i ich umiejscowienie. Atopowe zapalenie skóry jest rozpoznawane na podstawie kryteriów diagnostycznych większych oraz mniejszych. Kryteria większe to świąd, zmiany zlokalizowane w miejscach typowych przy tej chorobie, nawroty choroby oraz atopia u innych członków rodziny. Natomiast do kryteriów mniejszych zalicza się między innymi suchość skóry, rogowacenie skóry, nawracające zapalenie spojówek, biały dermografizm, rumień twarzy czy nietolerancja wełny i niektórych pokarmów. Żeby zmiany skórne zostały uznane jako objaw AZS, muszą zostać spełnione minimum trzy kryteria większe (objawy wypisane w kryteriach mniejszych mogą, ale nie muszą wystąpić).

Atopowe zapalenie skóry – leczenie

Przewlekły i nawrotowy charakter atopowego zapalenia skóry narzuca konieczność długotrwałej terapii. Leczenie ma charakter przede wszystkim objawowy i koncentruje się na łagodzeniu zmian skórnych, działaniu przeciwzapalnym oraz przywróceniu prawidłowej struktury i funkcjonowania ochronnej warstwy skóry. Leczenie atopowego zapalenia skóry w przypadku dzieci i dorosłych opiera się na działaniach zmierzających do naprawy uszkodzonego naskórka poprzez zastosowanie kremów i maści natłuszczających, niekiedy z dodatkiem środków sterydowych. Poza tym stosuje się leki przeciwzapalne i leczenie światłem, czyli fototerapię. Leczenie u dzieci bazuje na naprawie warstwy ochronnej skóry. Gdy w pierwszych latach życia zdiagnozowane zostanie atopowe zapalenie skóry, maść dla dzieci zawiera związki o działaniu przeciwświądowym i przeciwzapalnym.  Atopia u dorosłych leczona jest z reguły środkami mocniejszymi – steroidami stosowanymi miejscowo, fototerapią i farmaceutykami doustnymi, które obniżają nadmierną odpowiedź immunologiczną. Odpowiednie leczenie i pielęgnacja skóry pozwalają łagodzić objawy choroby i ograniczać jej nawroty, dzięki czemu atopowe zapalenie skóry twarzy, atopowe zapalenie skóry na dłoniach czy w innych widocznych partiach ciała przestaje być problematyczne.

Poza leczeniem objawowym, czyli stosowaniem na atopowe zapalenie skóry leków bez recepty i tych przepisywanych przez lekarza, ogromne znaczenie ma codzienna pielęgnacja skóry. Pielęgnacja skóry atopowej polega przede wszystkim na systematycznym nawilżaniu i natłuszczaniu skóry. Zaleca się dodawanie do wody podczas kąpieli emulsji, płynów i olejów mineralnych, które mają działanie natłuszczająco-nawilżające, pomagają kontrolować świąd, a także ograniczają stosowanie miejscowych leków przeciwzapalnych. Należy unikać kosmetyków oraz środków aromatyzowanych i perfumowanych. Do pielęgnacji należy wybierać preparaty z dodatkiem lanoliny, parafiny, oliwy z oliwek czy oleju lnianego. Poza stosowaniem kosmetyków na atopowe zapalenie skóry do ciała, osoby dotknięte atopowym zapaleniem skóry głowy powinny sięgać po specjalne szampony.

Skóra atopowa wymaga również noszenia dość luźnej, wyprodukowanej z naturalnych włókien odzieży, która nie podrażni wrażliwej skóry. W przypadku atopowego zapalenia skóry ważne jest określenie czynników ryzyka wywołujących lub zaostrzających objawy zapalne. Eliminacja alergenów pokarmowych, kontaktowych czy wziewnych często pozwala ograniczyć uporczywe dolegliwości skórne. Podczas leczenia atopii lekarz może zalecić również przyjmowanie środków witaminowo – mineralnych. Niektóre z nich łagodzą uczucie świądu i stany zapalne. Olej z wiesiołka, olej lniany czy rybny, cynk i witamina E ograniczają wysuszanie skóry, uczucie świądu i przyspieszają gojenie ran, a także wspomagają pracę układu immunologicznego.

Atopowe zapalenie skóry – dieta

Codzienna pielęgnacja skóry powinna być uzupełniona odpowiednim modelem żywienia. Jeśli zdiagnozowane zostaje atopowe zapalenie skóry u dzieci, dieta powinna koncentrować się przede wszystkim na wyeliminowaniu takich powszechnych alergenów pokarmowych jak mleko, jaja, kakao, orzechy ziemne, pszenica czy ryż. Z kolei u dorosłych z atopowym zapaleniem skóry, dieta powinna eliminować m. in. soję, owoce morza, orzechy, seler, jabłka czy czereśnie. Ponadto w diecie nie powinno zabraknąć takich związków jak nienasycone kwasy tłuszczowe omega-3, witamina D, cynk, probiotyki czy błonnik.

 

Bibliografia:

  1. Fonacier L., Aquino M., Rola alergii kontaktowej w atopowym zapaleniu skóry; Dermatologia po dyplomie, 2011, tom 2 nr 3
  2. Kapur S. i in., Atopic dermatitis; Allergy Asthma Clin Immunol, 2018, 14
  3. Thomsen S., Atopic dermatitis: Natural history, diagnosis and treatment; ISRN Allergy, 2014, Apr
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Pierwsze suplementy od kobiet dla kobiet

Poznaj WIMIN

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Skutki alergii. Czym grozi nieleczenie alergii wziewnej?

Skutki alergii. Czym grozi nieleczenie alergii wziewnej?

Kobieta owinięta w szalik, a tle rozmyty jesienny krajobraz.

Z czym najczęściej przychodzimy do lekarza jesienią i zimą? Jak uniknąć choroby? Radzi lekarz rodzinny Michał Sutkowski

Lubisz cytrusy? To super! Poznaj ich pięć zalet

Masz alergię na pleśń? Wiemy, jak z nią walczyć

Witamina D nie tylko na mocne kości. Może wspierać w ochronie przed rakiem

Leczenie alergii. Sprawdź, jak sobie pomóc

Dlaczego włosy śmierdzą? Wyjaśnia Ekspert Kosmetyczny

Skąd bierze się brzydki zapach włosów? Wyjaśnia Ekspert Kosmetyczny

Pokrzywka alergiczna u dziecka i dorosłego. Jak leczyć pokrzywkę alergiczną?

Pokrzywka alergiczna u dziecka i dorosłego. Jak leczyć pokrzywkę alergiczną?

Kobieta w czerwonej bluzce jest u alergologa, który nakłuwa jej rękę i robi badanie

Testy alergiczne z krwi i skórne – wskazania i przebieg

Rybia łuska - leczenie choroby nabytej i wrodzonej

Rybia łuska – leczenie choroby. Rybia łuska arlekinowa u dzieci

5 codziennych czynności, które mogą pogorszyć stan twojej skóry

Chcesz wzmocnić odporność? Dołącz do diety te produkty

Alergiczny nieżyt nosa - przyczyny, objawy i leczenie

Alergiczny nieżyt nosa – przyczyny, objawy i leczenie

Kobieta zakrapla sobie oczy

GIF wycofał popularne krople do oczu na alergię

Trąd – jakie są objawy tej zapomnianej choroby?

kobieta poprawia pościel

Roztocza i ich ugryzienia. Jak pozbyć się kurzu?

Po winie zawsze boli cię głowa? Znamy winowajcę

katar u dzieci

Kaszel od kataru. To może być alergia

Kobieta z katarem siennym szuka skutecznego leczenia

Katar sienny – objawy, przyczyny, leczenie i domowe sposoby

Co ile zmieniać prześcieradło? Częściej, niż możesz sądzić

Kuchnia azjatycka

Syndrom chińskiej restauracji – jakie są objawy? Wyjaśnia alergolożka Joanna Jamroz-Brzeska

Bielactwo - dermatolog obala mity dotyczące tej choroby.

Bielactwo nabyte i wrodzone – objawy, przyczyny, leczenie

Opalanie na słońcu

Alergik na urlopie. O czym powinnaś pamiętać, wyjeżdżając na wakacje?

Tajemnice koronawirusa, których nikt nie potrafi wytłumaczyć

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Kobieta leży na łóżku

Seks analny to czysta przyjemność! Jak wzbogacić swój erotyczny repertuar?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Lekarz siedzi przy biurku i wypisuje długopisem skierowania

Jak długo ważne są skierowania na badania lekarskie? Najważniejsze informacje, o których warto pamiętać.

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Kobieta krzywi się z powodu bólu spowodowanego złamanym palcem

Jak rozpoznać złamanie palca – czyli objawy złamanego palca u ręki i stopy?

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Objawy odstawienia alkoholu. Jakie są korzyści z niepicia alkoholu?