Żółtaczka

Żółtaczka jest objawem chorobowym polegającym na obecności zażółcenia skóry, błon śluzowych i twardówek. Przyczyną jest odkładanie się bilirubiny w tkankach na skutek wzrostu jej stężenia we krwi. Sam objaw nie wymaga leczenia, konieczna jest terapia przyczyny, która doprowadziła do żółtaczki.

Żółtaczka nie jest chorobą samą w sobie, a jedynie objawem sygnalizującym wiele różnych zaburzeń w organizmie. Istotą żółtaczki jest pojawienie się żółtego zabarwienia skóry, błon śluzowych i twardówek. Żółtaczka zawsze świadczy o patologii, jedyną sytuacją, kiedy żółte zabarwienie skóry nie jest niepokojące, jest żółtaczka fizjologiczna u noworodków. Pojawienie się objawów żółtaczki powinno skłaniać do konsultacji lekarskiej, konieczna jest bowiem wnikliwa diagnostyka mająca na celu określenie przyczyny dolegliwości. Jest to niezwykle ważne, gdyż leczenie żółtaczki polega na zwalczaniu przyczyny, a nie próbie pozbycia się zażółcenia powłok skórnych czy błon śluzowych. U podłoża żółtaczki leżą zaburzenia przemian bilirubiny, której odkładanie w tkankach jest przyczyną widocznych dolegliwości.

Żółtaczka – przyczyny

Bezpośrednią przyczyną żółtaczki jest odkładanie się bilirubiny w tkankach w wyniku wzrostu jej stężenia we krwi. Bilirubina powstaje w wyniku rozpadu hemu, czyli związku będącego składowym hemoglobiny. Bilirubina występuje w dwóch postaciach – wolnej i związanej. Norma dla stężenia bilirubiny całkowitej u człowieka to około 1–1,2 mg%. Wzrost stężenia bilirubiny do 2,5 mg% przejawia się żółtym zabarwieniem skóry i śluzówek.

Objawy żółtaczki

Objawy żółtaczki to przede wszystkim zażółcenie powłok skórnych, błon śluzowych i twardówek oczu. Są to cechy wspólne dla każdej żółtaczki, niezależnie od jej przyczyny. Ze względów diagnostycznych, które mają zweryfikować chorobę wywołującą dolegliwości, żółtaczkę podzielono na kilka typów. Rozróżniamy żółtaczki przedwątrobowe, wewnątrzwątrobowe (miąższowe) i pozawątrobowe (żółtaczka mechaniczna). Poza zażółceniem skóry i śluzówek w żółtaczkach przedwątrobowych pojawiają się ciemne stolce, zaś mocz zachowuje swoją dotychczasową barwę. Odwrotna sytuacja jest w żółtaczkach pozawątrobowych, w których stolec jest odbarwiony, zaś mocz ma bardzo ciemną barwę. Dodatkowo objawem charakterystycznym towarzyszącym żółtaczce jest świąd skóry. Ma on charakter bardzo uciążliwy i nasila się w godzinach nocnych.

Żółtaczka fizjologiczna u noworodków

Przyjście dziecka na świat jest szokiem dla jego organizmu. Musi się on przyzwyczaić do nowych warunków funkcjonowania. W życiu płodowym pracę wątroby wspomaga łożysko. Jego brak w życiu pozamacicznym jest przyczyną czasowych trudności w metabolizowaniu bilirubiny, co prowadzi do rozwoju żółtaczki u noworodków.
Żółtaczka u noworodka związana jest z przejściowym wzrostem stężenia bilirubiny, której najwyższy poziom występuje w 4–5 dobie życia. Przy żółtaczce u noworodka objawy to zazwyczaj zażółcenie skóry, które ustępuje samoistnie około 7–10 dnia, kiedy wątroba zaczyna już prawidłowo metabolizować bilirubinę. Jeżeli mamy do czynienia z fizjologiczną żółtaczką u noworodka, powikłania w zasadzie nie występują i nie wymaga ona leczenia. Jeżeli żółtaczka u niemowlaka przedłuża się lub jej objawy nasilają się, świadczy to o rozwijającej się chorobie, a nie procesie fizjologicznym. Żółtaczka fizjologiczna jest zjawiskiem występującym u większości dzieci, jeżeli natomiast objawy pojawią się w wieku późniejszym i rozpoznana zostanie żółtaczka u niemowląt, zawsze świadczy ona o poważnej patologii i wymaga konsultacji lekarskiej.

Zobacz też: Przeziębienie u niemowlaka

Jak się objawia żółtaczka hemolityczna i mechaniczna

Należy do żółtaczek przedwątrobowych. W jej przypadku do wzrostu stężenia bilirubiny dochodzi na skutek nadmiernego rozpadu erytrocytów. Do objawów należy często niedokrwistość, natomiast nie obserwuje się zaburzeń w funkcjonowaniu wątroby.

Charakteryzuje się wzrostem stężenia bilirubiny związanej, który jest skutkiem zaburzeń odpływu żółci z wątroby. Do tego rodzaju żółtaczki prowadzą wszelkie stany upośledzające drożność przewodów żółciowych zarówno od wewnątrz (kamica dróg żółciowych), jak i od zewnątrz (np. uciskający guz).

Żółtaczki związane z wirusowym zapaleniem wątroby

Ostre wirusowe zapalenie wątroby (WZW) związane jest z infekcją jednym z wirusów wątrobowych określanych mianem A, B i C. Każdy z nich wywołuje inną chorobę, której przebieg, objawy i powikłania znacząco się między sobą różnią. Przy każdej infekcji może dojść do rozwoju żółtaczki, lecz zażółcenie powłok skórnych może nie być obserwowane mimo rozwijającej się choroby. Wirus typu A jest bardzo powszechny, ponieważ do zakażenia nim dochodzi przez przewód pokarmowy, dlatego czasami mówi się o „żółtaczce pokarmowej”. Żółtaczka typu A daje objawy w postaci bólu brzucha, wzdęć, biegunki i zażółcenia skóry i śluzówek, zwykle ustępuje samoistnie. Żółtaczka typu B i żółtaczka typu C to choroby znacznie poważniejsze, które mogą prowadzić do rozwoju marskości wątroby i raka wątrobowokomórkowego.

Najnowsze