Czym jest napięcie mięśniowe?
Pod pojęciem napięcia mięśniowego kryje się zdolność mięśnia do przeciwdziałania skurczom biernym. Fizjologicznie wszystkie mięśnie szkieletowe utrzymują stały stopień napięcia (tonus). Napięcie to powinno być optymalne – zbyt małe uniemożliwia stabilizację ciała i przeciwdziałanie grawitacji, a zbyt duże hamuje swobodne wykonywanie ruchów i poruszanie. Za jego utrzymanie odpowiadają ośrodki mózgowe oddziałujące na ośrodki ruchowe rdzenia. W regulacji napięcia mięśniowego uczestniczą odruchy mięśniowe, a także anatomiczne struktury układu ruchu – kości, stawy, więzadła i mięśnie.
Rolki
Czym jest hipotonia, czyli obniżone napięcie mięśniowe?
Obniżenie napięcia mięśniowego to zmniejszony opór na bierne przesuwanie kończyny. Stan ten jest przeciwstawny do wzmożonego napięcia mięśniowego u dorosłych lub dzieci. Hipertonia to nadmierne napięcie mięśni szkieletowych, uniemożliwiające swobodne poruszanie się. Hipotonia mięśniowa pojawia się wówczas, gdy zaburzone zostaje współdziałanie układu mięśniowego i nerwowego. Zakłócenie drogi impulsu nerwowego biegnącego z mózgu do mięśni szkieletowych prowadzi do pojawienia się niewystarczającej reakcji na ten bodziec.
Przyczyny obniżonego napięcia mięśniowego
Niskie napięcie mięśniowe najczęściej jest konsekwencją dysfunkcji w centralnym układzie nerwowym. Rzadziej dotyczy nieprawidłowości w obrębie obwodowego układu nerwowego. Obniżone napięcie mięśniowe u dzieci pojawia się w przebiegu takich schorzeń wrodzonych jak:
- zespół Pradera-Williego,
- zespół Downa,
- rdzeniowy zanik mięśni,
- zespół Ehlersa-Danlosa,
- wrodzone schorzenia metaboliczne.
Przyczyną hipotonii mięśniowej może być także niedotlenienie podczas porodu, krwawienie śródczaszkowe, zakażenia układu nerwowego oraz encefalopatia.
Przyczyny obniżonego napięcia mięśniowego u dorosłych to zapalenie opon mózgowych, stwardnienie rozsiane, a także urazy czaszkowo-mózgowe czy urazy rdzenia kręgowego.
Obniżone napięcie mięśniowe – objawy
Słabe napięcie mięśniowe prowadzi do wystąpienia charakterystycznych objawów. Gdy pojawia się słabe napięcie mięśniowe u noworodka, objawy zaobserwować można bezpośrednio po porodzie, podczas badania według skali Apgar:
- 0 punktów – dziecko jest wiotkie,
- 1 punkt – minimalne napięcie mięśniowe, zgięte kończyny,
- 2 punkty – prawidłowo napięte mięśnie, noworodek samodzielnie wykonuje ruchy.
Jeśli występuje obniżone napięcie mięśniowe u niemowląt, objawy są dość charakterystyczne. Dziecko może nie płakać, jest wiotkie, „przelewa się przez ręce”, odmawia ssania piersi. U nieco starszych maluchów zaobserwować można opóźnienie w rozwoju ruchowym, które może manifestować się poprzez:
- brak umiejętności uniesienia główki w pozycji leżącej na brzuchu,
- brak zabawy własnymi rączkami,
- brak unoszenia stóp do buzi,
- brak umiejętności chwytania przedmiotów,
- brak umiejętności pełzania czy przewracania się na boki,
- krztuszenie podczas połykania pokarmu.
A jaka jest zależność: obniżone napięcie mięśniowe a rozwój intelektualny dziecka? Napięcie mięśniowe nie rzutuje na inteligencję czy rozwój intelektualny, zakłóca jedynie rozwój ruchowy dziecka. Jak sprawdzić napięcie mięśniowe u dziecka? Diagnoza stawiana jest dzięki badaniu fizykalnemu, niekiedy konieczne jest także wykonanie badań dodatkowych, np. elektromiografii.
Obniżone napięcie mięśniowe u dorosłych objawia się pod postacią niezborności ruchowej, tendencji do upadków, trudnością ze wstawaniem z pozycji siedzącej lub leżącej.
Czy obniżone napięcie mięśniowe można wyleczyć?
Obniżone napięcie mięśniowe u niemowląt i noworodków może być korygowane poprzez noszenie i kołysanie dziecka, częste zmiany pozycji (obracanie na brzuszek i na boki), a także zabiegi rehabilitacyjne wykonywane przez fizjoterapeutę. Kiedy mija hipotonia? Jest to kwestia indywidualna, zależna od stanu dziecka oraz rodzaju stosowanej fizjoterapii.
W przypadku obniżonego napięcia mięśniowego u przedszkolaka – ćwiczenia pozwalają na poprawę napięcia mięśni. Najlepsze efekty można uzyskać u dzieci, u których hipotonia ma łagodny charakter. Jeśli pojawiła się hipotonia w konsekwencji uszkodzenia struktur nerwowo-mięśniowych – wówczas leczenie ma różną skuteczność. W ramach ćwiczeń rehabilitacyjnych wykorzystywane są rozmaite techniki, np. metodę Vojty, Bobath czy PNF, niekiedy konieczne jest także zastosowanie farmakoterapii. Świetnie sprawdzają się np. ćwiczenia na dysku równoważnym lub piłce.
Źródła:
- Borkowska M., Dziecko z niepełnosprawnością ruchową. Jak wspomagać rozwój psychoruchowy, Warszawa 2012.
- Borkowska M., Dziecko niepełnosprawne ruchowo. Usprawnianie ruchowe. Część 2, Warszawa 1997.
