Jak wygląda muchomor sromotnikowy?
Muchomor sromotnikowy (Amanita phalloides) to grzyb, który można znaleźć w lasach całej Polski. Pojawia się przede wszystkim w lasach liściastych i mieszanych, w pobliżu dębów, buków i brzóz. Można natknąć się na niego w okresie od lipca aż do października, a szczególnie w dni, gdy jest ciepło i deszczowo. Z wyglądu przypomina grzyby jadalne, przez co stanowi śmiertelne zagrożenie.
A. phalloides ma wypukły bądź spłaszczony kapelusz, który osiąga wielkość 6-12 cm. Barwa grzyba zależy od różnych czynników, w tym wieku oraz gleby, na której rośnie. Zazwyczaj muchomor sromotnikowy przybiera oliwkowozielony kolor. Pod kapeluszem znajduje się blaszkowaty hymenofor, biały lub żółto-zielony. Trzon, potocznie nazywany nóżką, ma bulwiasty kształt. Jaki grzyb jest podobny do muchomora sromotnikowego? Osoby, które nie mają doświadczenia w rozpoznawaniu omawianych darów lasu, mogą go uznać za:
- gołąbka zielonkawego lub gąskę zielonkę sugerując się ich zielonym kolorem kapelusza,
- czubajkę kanię – do pomyłki zwykle dochodzi w przypadku muchomorów o brunatnej barwie,
- pieczarkę polną bądź pieczarkę białawą – błędy w rozpoznawaniu rodzaju grzyba zdarzają się, gdy zbierze się białą odmianę muchomora sromotnikowego.
Niektórzy zakładają, że grzyby trujące są gorzkie, co nie jest zgodne z prawdą. Amatorów grzybobrania może więc łatwo zmylić łagodny smak i słodki zapach A. phalloides. Nie bez przyczyny muchomor sromotnikowy uznawany jest za jeden z najgroźniejszych gatunków grzybów trujących w Polsce. To on odpowiedzialny jest za zdecydowaną większość (aż 90-95% przypadków) zatruć w naszym kraju. Spożycie go wiąże się z wysoką śmiertelnością osiągającą 30%, z czego 20% stanowią osoby dorosłe i 50% dzieci.
Rolki
Za toksyczność muchomora sromotnikowego dla człowieka odpowiedzialne są anatoksyny, a szczególnie amanityna alfa. Przyjmuje się, że dawka śmiertelna amatoksyn wynosi 0,1 mg/kg masy ciała i taka ilość może być zawarta w jednym grzybie.
Objawy zatrucia muchomorem sromotnikowym
Pierwsze symptomy zatrucia muchomorem sromotnikowym pojawiają się późno, bo dopiero po ok. 12-24. godzinach od spożycia. Początkowe objawy obejmują nudności i wymioty oraz wodnistą biegunkę, które prowadzą do zaburzeń wodno-elektrolitowych oraz osłabienia. Chorzy cierpią też na:
- bóle brzucha,
- bóle głowy,
- bóle mięśniowe rąk i nóg,
- hepatomegalię.
Objawy te ustępują po ok. 1-2 dniach od zakażenia, przez co chorzy często uznają, że cierpieli na przejściowe dolegliwości żołądkowo-jelitowe czy grypę. Tymczasem po chwilowej poprawie trwającej 24-48 godzin symptomy powracają, prowadząc do poważnych powikłań zdrowotnych.
U chorych spada ciśnienie tętnicze krwi, pojawia się hipoglikemia i sinica. Zawarte w muchomorze sromotnikowym amanitotoksyny, a w szczególności amanityna, uszkadzają komórki wątroby, nerek, układu pokarmowego, trzustki i nadnerczy. Narządy przestają prawidłowo funkcjonować już w ciągu kilku dni od zatrucia. Po 4-5 dniach dochodzi do niewydolności wątroby, czemu towarzyszy żółtaczka i kwasica metaboliczna. Pojawienie się uczucia senności oraz zaburzeń świadomości zwiastuje śpiączkę wątrobową. Jeśli u chorego wystąpi piorunujące zapalenie wątroby, ryzyko zgonu wzrasta do 40-80%.
Co robić, gdy zje się trującego grzyba?
Jeśli istnieje podejrzenie, że zjadło się trującego grzyba, należy niezwłocznie udać się do lekarza. Dawkę śmiertelną dla osoby dorosłej stanowi zaledwie 50 g muchomora sromotnikowego, a tyle waży jeden duży owocnik grzyba. Podczas wywiadu lekarz zbiera podstawowe informacje, które dotyczą rodzaju i ilości spożytego pokarmu oraz czasu, jaki upłynął od jego zjedzenia i wystąpienia objawów.
Zatrucie muchomorem sromotnikowym można potwierdzić, wykonując badanie amanityny w moczu. Istotne jest również dostarczenie do badań konsumowanego dania, w którym można wykryć zarodniki muchomora. Badanie mykologiczne można też przeprowadzić, korzystając z próbki wymiocin.
Leczenie zatrucia grzybami
Szybko wykryte zatrucie muchomorem sromotnikowym daje szansę na pozbycie się toksyny z organizmu poprzez prowokowane wymioty i zastosowanie środków przeczyszczających. Stosowane jest płukanie żołądka, wysokie dawki węgla aktywnego lub wlewy z laktulozą. W ramach wtórnej detoksykacji przeprowadza się tzw. wymuszoną diurezę, podając pacjentowi mannitol i dwuwęglan sodu.
Zabiegowe metody leczenia obejmują dializę albuminową MARS (ang. Molecular Adsorbents Recirculating System) oraz system Prometeusz FPSA (ang. Fractionated Plasma Separation and Adsorption). Gdy terapie farmakologiczne i zabiegowe nie przynoszą poprawy, konieczna jest pilna transplantacja wątroby.
Bibliografia:
- Ferenc T., Łukasiewicz B., Ciećwierz J., Kowalczyk E., Zatrucia muchomorem sromotnikowym (amanita phalloides), Medycyna Pracy 2009, 60(5): 415-426.
- Groszek B., Gawlikowski T., Hydzik P., Pach D., Zatrucia muchomorem sromotnikowym w 2005 roku w materiale Kliniki Toksykologii w Krakowie, Przegląd Lekarski 2006, 63, 6.
- Tkaczyk J., Brożyna K., Radzka A., Ciechański K., Tchórz M., Rodzinne zatrucie muchomorem sromotnikowym – opis dwóch przypadków w kontekście sytuacji epidemiologicznej regionu, Nauki Przyrodnicze 2018, nr 2(20).
