Przejdź do treści

Amoniak w moczu i we krwi – badanie, norma, zatrucie amoniakiem

Amoniak w moczu i we krwi - badanie, norma, zatrucie amoniakiem Istock.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Masz problemy z zasypianiem w nowym miejscu? Naukowcy dowiedli, w czym tkwi problem
Czujesz ból głowy i zmęczenie po szczepieniu na COVID-19? Dwie trzecie NOP-ów to efekt placebo
Wkrótce w Polsce będzie dostępna szczepionka Novavax. Co powinnaś o niej wiedzieć?
W jaki sposób stwierdzić, czy śpimy wystarczająco dużo? Wyjaśnia biotechnolog Dawid Polak
7 rzeczy, za które pokocha cię twoja wątroba

Amoniak to związek azotowy powstający w świetle jelita podczas trawienia białek przez bakterie jelitowe. Jest to związek toksyczny, który metabolizowany jest w wątrobie i usuwany wraz z moczem oraz potem. Gdy amoniak kumuluje się w organizmie, wówczas może dojść do rozwoju encefalopatii, a w skrajnych przypadkach – nawet do śmierci. 

Co to jest amoniak?

Amoniak to związek powstający w przemianach metabolicznych aminokwasów, zachodzących w przewodzie pokarmowym. Powstanie amoniaku towarzyszy oddzieleniu grupy aminowej od aminokwasów. Powstały amoniak dociera wraz z krwią do wątroby, gdzie włączany jest w cykl przemian określanych jako cykl mocznikowy. Amoniak przekształcany jest w mocznik – związek wydalany wraz z moczem. Taki sposób usuwania amoniaku z organizmu ma na celu ograniczenie jego szkodliwości. Amoniak we krwi występuje w postaci jonów NH4+ i ma zdolność do przekraczania bariery krew – mózg.

Amoniak w moczu

Obecność amoniaku w moczy wynika z procesu amoniogenezy, czyli uwalniania amoniaku z cząsteczki glutaminy. Proces ten zachodzi w nerkach i ma na celu usuwanie jonów wodorowych z organizmu, co pozwala utrzymać równowagę kwasowo-zasadową. W stanach kwasicy zwiększa się ilość jonów wodorowych, co pociąga za sobą nasiloną amoniogenezę i zwiększenie ilości amoniaku w moczu.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

kobieta w laboratorium

Podwyższony amoniak we krwi, czyli hiperamonemia

Zwiększenie stężenia amoniaku we krwi powyżej wartości prawidłowych określane jest mianem hiperamonemii. Wysoki amoniak może być spowodowany przez wrodzone zaburzenia metabolizmu, a także nieprawidłowości w funkcjonowaniu narządów odpowiedzialnych za metabolizowanie amoniaku i jego usuwanie z organizmu.

Hiperamonemia pierwotna związana jest z występowaniem mutacji genowych prowadzących do wrodzonych zaburzeń metabolizmu. W efekcie ograniczenia lub całkowitego braku aktywności enzymów uczestniczących w cyklu mocznikowym, dochodzi do zaburzeń metabolizmu amoniaku i jego usuwania z organizmu.

Hiperamonemia wtórna to wysoki poziom amoniaku we krwi spowodowany jest nieprawidłowościami w funkcjonowaniu organizmu, prowadzącymi do zwiększonej syntezy amoniaku bądź upośledzonego usuwania tego związku z organizmu. Najczęstsze przyczyny hiperamonemii wtórnej to:

  • wzmożona praca mięśni (drgawki, niewydolność oddechowa angażująca mięśnie oddechowe),
  • niewydolność wątroby,
  • kwasica organiczna,
  • infekcje wywołane przez bakterie wytwarzające ureazę,
  • palenie papierosów,
  • stosowanie niektórych leków (np. kwasu walproinowego).

Jak objawia się wysoki poziom amoniaku we krwi?

Gdy dojdzie do podwyższenia poziomu amoniaku we krwi w przebiegu hiperamonemii wtórnej, wówczas pojawiają się takie objawy jak:

  • wymioty,
  • senność,
  • zaburzenia świadomości,
  • drżenie kończyn,
  • wiotkość mięśni,
  • drgawki.

Z kolei w przebiegu hiperamonemii pierwotnej objawy mogą pojawić się w pierwszych dobach po urodzeniu. Jeśli rozwija się hiperamonemia o wczesnym początku, objawy zauważalne mogą być w pierwszej lub drugiej dobie życia. Objawy bardzo często mają charakter niespecyficzny i obejmują wymioty, drażliwość, letarg oraz hiperwentylację. Natomiast w przypadku hiperamonemii o późnym początku objawy pojawiają się w późniejszym okresie życia i mają charakter wymiotów, bólów głowy, ataksji, zaburzenia chodu.

Bardzo wysokiemu poziomowi amoniaku we krwi może towarzyszyć rozwój encefalopatii. Śpiączka i śmierć mogą wystąpić w przypadku, gdy hiperamonemia przekracza 200 mikromoli/ l.

Kiedy wykonuje się badanie poziomu amoniaku?

Badanie amoniaku we krwi może być zlecone w celu diagnostyki schorzeń wątroby oraz rozpoznania encefalopatii wątrobowej. Ponadto badanie to znajduje zastosowanie w monitorowaniu efektywności leczenia encefalopatii. Tego typu test biochemiczny wykonywany jest ponadto w przebiegu zaburzeń świadomości czy śpiączki o nieznanej przyczynie. Amoniak we krwi oznaczany jest także u noworodków i niemowląt, u których występują zaburzenia neurologiczne czy śpiączka. Badanie może być wykonane także u tych dzieci, które kilka dni wcześniej przeszły infekcję wirusową, a obecnie pojawia się u nich letarg, apatia i wymioty.

Badanie amoniaku wykonywane jest przy podejrzeniu nasilenia procesów gnilnych w jelicie. Kolejne zastosowanie badania to ocena bloku metabolicznego w cyklu mocznikowym.

Amoniak w moczu oznaczany jest przy podejrzeniu zaburzenia funkcjonowania nerek, a także przy podejrzeniu zaburzeń równowagi wodno – elektrolitowej.

Pojemnik z moczem i wyniki badania moczu

Przebieg badania amoniaku we krwi i moczu

Amoniak jako jony NH4+ oznaczany jest w próbce krwi żylnej. Nie ma konieczności specjalnego przygotowania do badania, pacjent powinien jedynie zgłosić się do laboratorium na czczo. Amoniak w moczu oznaczany jest w próbce moczu uzyskanej na drodze dobowej zbiórki. Mocz należy zbierać przez całą dobę, oddając pierwszy mocz poranny do toalety i kończą zbiórkę pobraniem porannej próbki moczu w dniu następnym. Należy określić objętość całej zbiórki dobowej i pobrać z niej niewielką próbkę, którą dostarcza się do laboratorium.

Norma amoniaku we krwi i w moczu

Prawidłowy poziom amoniaku we krwi to 19-60 mikrogram/ dl. U noworodków poziom amoniaku we krwi nie powinien przekraczać 50 mikrogram/dl. Z kolei norma dla amoniaku w moczu to 30-50 mmol/l.

Interpretacja wyniku badania amoniaku we krwi

Amoniak we krwi powyżej normy świadczy o zaburzeniach funkcji wątroby lub nerek, przez co upośledzony zostaje metabolizm amoniaku i jego usuwanie z organizmu. Niewydolności nerek może towarzyszyć zapach amoniaku z ust. Kolejną przyczyną zbyt wysokiego amoniaku może być zespół Reye’a, czyli występujące u dzieci uszkodzenie wątroby i encefalopatia po zażyciu kwasu acetylosalicylowego.

Zbyt wysoki amoniak może występować w przebiegu defektów genetycznych związanych z niedoborami enzymów cyklu mocznikowego. Ponadto przyczynami podwyższenia amoniaku we krwi mogą być: palenie papierosów, spożywanie alkoholu czy nasilony wysiłek fizyczny.

Zbyt niski poziom amoniaku we krwi zdarza się rzadko i zazwyczaj towarzyszy nieprawidłowemu ciśnieniu tętniczemu.

Amoniak w moczu – jak interpretować badanie?

Wysoki poziom amoniaku w moczu może wskazywać na stosowanie diety wysokobiałkowej, cukrzycę czy kwasicę metaboliczną. Z kolei wyczuwalny zapach amoniaku w moczu towarzyszy bakteryjnym infekcjom dróg moczowych. Zbyt niski pozom amoniaku w moczu wiąże się z kłębuszkowym zapaleniem nerek lub zasadowicą metaboliczną.

Zatrucie amoniakiem

Zatrucie amoniakiem jest konsekwencją narażenia na amoniak w postaci gazowej. Dotyczy to głównie narażenia zawodowego i może prowadzić do kontaktu amoniaku ze skórą, zatruciem na drodze pokarmowej oraz wdychania amoniaku. Po kontakcie ze skórą dochodzi do powstania poparzenia i rozległych pęcherzy. Pokarmowe zatrucie amoniakiem prowadzi do wystąpienia wymiotów i nudności, bólu brzucha, zatrzymania moczu. Z kolei wdychaniu amoniaku towarzyszy podrażnienie śluzówki dróg oddechowych, trudności w oddychaniu i duszności. Zatrucie amoniakiem jest potencjalnie śmiertelne.

 

Bibliografia:

  1. Ali R., Nagalli S., Hyperammonemia; StatPearls
  2. Wallach J., Interpretacja badań laboratoryjnych; MediPage 2011
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Glikemia – wskaźnik określający poziom cukru we krwi

Kobieta z lampą w ręce

10 niezdrowych wieczornych nawyków

Drink z brokatem

Jak uleczyć sylwestrowego kaca? Lekarka zdradza sprawdzone patenty

Kobieta trzyma się na szyję, bo ma niedoczynność tarczycy

Niedoczynność tarczycy – objawy, przyczyny, diagnoza i leczenie

Wybierz dla bliskich produkty wspomagające trawienie, by zdrowo i bez uczucia ciężkości przeżyli święta /fot. archiwum własne

Wybierz dla bliskich produkty wspomagające trawienie, by zdrowo i bez uczucia ciężkości przeżyli święta

Ida Karpińska

5 badań profilaktycznych, które każda kobieta powinna robić raz w roku [WIDEO]

Wypadają ci włosy i męczy cię ciągłe zmęczenie? Sprawdź, czy nie masz niedoboru ferrytyny

Jakie są grupy krwi i na czym polega ich dziedziczenie?

Grupy krwi – rodzaje, dziedziczenie, badanie i dieta

Dorota Szelągowska

Dorota Szelągowska w wyjątkowy sposób uczciła swoje 41. urodziny. Wybrała się na mammografię!

Skąd ta senność po jedzeniu? 6 możliwych powodów /fot.Pexels Polina Tankilevitch

Skąd ta senność po jedzeniu? 6 możliwych powodów

Biorezonans magnetyczny. Jak działa i czy jest skuteczny?

Kobieta

„Gubię mocz tylko czasem, kiedy kicham, to jest ok?”. Pani Fizjotrener ostrzega, że to nie jest ok!

Jak podkręcić metabolizm, gdy organizm się starzeje? 7 kluczowych porad/fot. Pexels

Jak podkręcić metabolizm, gdy organizm się starzeje? 7 kluczowych porad

Dwie kobiety siedzą przy stole i piją z filiżanek

„Ciągle odczuwasz głód i nie możesz schudnąć? Sprawdź, czy to nie leptynooporność” – apelują autorki Ogarnij Hashimoto

Gastroskopia to jedno z badań endoskopowych.

Gastroskopia – wskazania, przygotowanie, przebieg i cena badania

500 plus na zdrowie - nowy program zdrowotny dla Polaków po 40. roku życia

500 plus na zdrowie – dla kogo, jakie badania? Zapisy do programu

Poznaj patenty trenerów i dietetyków na lepszą przemianę materii

USG połówkowe – kiedy wykonać, jak wygląda, co wykrywa

Kobieta

Diagnozowanie chorób tarczycy. Jak przygotować się do badania?

Kobieta

Załatwiasz się na zapas? Uważaj, przez to czekają cię częstsze wizyty w toalecie

Moczenie nocne u dzieci i dorosłych – przyczyny, leczenie

Granulocyty – czym są, budowa i normy na leukocyty

Cewka moczowa – budowa i schorzenia układu moczowego

Pęcherz moczowy – budowa i choroby układu moczowego

Najpopularniejsze

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

laboratorium

D-dimery – co to jest? Jak obniżyć zbyt wysoki poziom?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Respirator

Jak wygląda intubacja i podłączenie pacjenta do respiratora? Wyjaśnia anestezjolożka Zofia Patyna-Giżejowska

Ropiejące oczy kobiety

Ropiejące oczy u dzieci i dorosłych – przyczyny i metody leczenia

ucho kobiety

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

Seks – 5 błędów, które popełniają kobiety

Badanie krwi AST - co to jest i jak interpretować wyniki?

Badanie krwi AST – co to jest i jak interpretować wyniki?

×