Przejdź do treści

Déjà vu, czyli „czkawka mózgu”

iStock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Poznaj nasze pomysły na świąteczne prezenty prosto od polskich marek!
Adam Lewanowicz
Jak pomóc bliskiej osobie, która tkwi w toksycznej relacji? Radzi psychoterapeuta Adam Lewanowicz [WIDEO]
projektowanie uśmiechu
„Od razu zauważam, gdy ktoś ma problem, bo mówi czy uśmiecha się, przekręcając głowę w bok, lub zasłania usta dłonią”. Lek. dent. Marcin Krupiński o projektowaniu uśmiechu
„Złość piękności szkodzi”? W żadnym wypadku. Pozwólmy dziewczynkom się złościć!
Złość piękności szkodzi? „Zbyt długo dałyśmy sobie wmawiać bajkę o złości, co to kobiecości nie przystoi”
Pokonała już raka i sepsę, teraz 102-latka po raz drugi wyzdrowiała z COVID-19
Pokonała już raka i sepsę, teraz 102-latka po raz drugi wyzdrowiała z COVID-19

Déjà vu to odczucie, że przeżywana właśnie sytuacja wydarzyła się już kiedyś. Jednocześnie towarzyszy mu przekonanie, że jest to absolutnie niemożliwe. Specjaliści o tym zjawisku mówią żartobliwie „czkawka mózgu”.

Zjawisko przeżywania w teraźniejszości czegoś, co – jak nam się wydaje – wydarzyło się w przeszłości, ma kilka charakterystycznych cech. Po pierwsze, występuje nagle i trwa tylko kilka sekund. Po drugie, choć wrażenie powtórnego przeżywania może być niezwykle intensywne, nie jesteśmy w stanie opisać szczegółów dotyczących jego okoliczności. Słowem, nie umiemy powiedzieć ani gdzie, ani kiedy, ani jak do niego doszło. Jakby tego było mało, po pewnym czasie co prawda świetnie pamiętamy, że déjà vu przeżyliśmy, ale nie potrafimy powiedzieć, czego tak naprawdę dotyczyło. Po trzecie, wrażenie „powtórzenia” nie dotyczy wyglądu przedmiotów czy osób, lecz całych sytuacji, jakby wyjętych z realnego życia.

Déjà vu – skąd ten matrix?

W filmie „Matrix” wrażenie déjà vu, którego doświadcza główny bohater, widząc przechadzającego się korytarzem czarnego kota, wytłumaczone jest przez jego towarzyszy „błędem zacinającego się systemu”. Naukowcy tłumaczą je natomiast zacięciem się, ale naszej pamięci. Dochodzi do niego wtedy, gdy mechanizmy odpowiedzialne za pamięć krótkotrwałą nakładają się na te, które tworzą trwałe ślady pamięciowe, a jednocześnie mózg – z jakiegoś powodu – przyspiesza swoją pracę. Wtedy wydaje się nam, że przypominamy sobie jako dawną przeszłość coś, co widzieliśmy całkiem niedawno. Amerykański neurobiolog Robert Efron tłumaczy, że kluczową rolę w tym procesie odgrywa płat skroniowy półkuli dominującej. „Krótkie spięcie” połączeń neuronalnych (albo uszkodzenia mózgu) może sprawiać, że obraz nie dotrze do obu półkul jednocześnie, ale odbierany będzie przez półkulę dominującą i dostarczany do drugiej z opóźnieniem (liczonym w milisekundach). Te ułamki sekund powodują jednak podwójne rejestrowanie, a ono sprawia, że nie jesteśmy w stanie odnieść się do informacji, kiedy nastąpiło wydarzenie. Dlatego jedna sytuacja postrzegana jest przez nas jako dwie niezależne, a jednocześnie nie potrafimy doprecyzować odstępu czasowego między nimi.

Déjà vu- jedni częściej, inni rzadziej

Uczucia déjà vu doświadczył pewnie nie raz każdy z nas (choć częściej zdarza nam się, gdy jesteśmy młodzi, z wiekiem – rzadziej). Specyficznym jego rodzajem jest „wstrząs przedsenny”, gdy budzimy się chwilę po zaśnięciu z przeświadczeniem, że spadliśmy z łóżka. Czasami jednak déjà vu może być objawem choroby, bardzo często współistnieje bowiem wraz z zaburzeniami neurologicznymi, tzw. padaczką skroniową. Ta postać epilepsji charakteryzuje się nieprawidłowymi wyładowaniami elektrycznymi ograniczonymi właśnie do płata skroniowego mózgu. Chorzy dotknięci tym rodzajem padaczki nie miewają uogólnionych napadów z drgawkami i utratą świadomości, za to mogą np. przez kilkanaście-kilkadziesiąt sekund słyszeć nieistniejące dźwięki, czuć zapachy niemające rzeczywistego źródła lub po prostu znieruchomieć na chwilę, do momentu, gdy mózg wróci do normalnej pracy. Od lat 60. XX wieku lekarze stawiają więc hipotezę, że déjà vu może być aberracją w pracy mózgu podobną do tej, do której dochodzi podczas napadu padaczkowego. Potwierdzają to doświadczenia, w których ochotnikom pobudzano prądem tylną część zakrętu skroniowego górnego, wywołując tym samym mały napad padaczkowy

Déjà vu – Dzień Świstaka

Kto oglądał film z Billem Murrayem, ten wie, jak upiorna może być konieczność przeżywania po raz kolejny tego samego dnia i tych samych sytuacji. Choć komediowy wydźwięk filmu może nam dawać poczucie, że déjà vu jest niegroźne, a nawet troszkę zabawne, to jednak osobom, które doświadczają takich zaburzeń, nie jest do śmiechu. Nierzadko prowadzą one bowiem do poważnych problemów z psychiką, nawet depresji. Pomyślmy: jeśli nieustannie mielibyśmy wrażenie, że wszystko, co robimy – już robiliśmy, a wszystko, co przeżywamy – już przeżyliśmy, to po czasie mielibyśmy ochotę wycofać się z życia i kontaktów towarzyskich. W takiej sytuacji nawet decyzja o pójściu do lekarza mogłaby być obarczona nieznośnym przekonaniem, że na nic się to nie zda, ponieważ… już u niego byliśmy (i de facto nic to nie dało). Nie bez znaczenia jest też to, że uczuciu déjà vu towarzyszy aura tajemniczości, bliskiej wręcz poczuciu, że mamy do czynienia ze zjawiskiem nadprzyrodzonym. Takie nieustanne obcowanie ze sferą wymykającą się racjonalnemu osądowi nie sprzyja stabilności emocjonalnej.

Upiorne jamais vu i paramnezja powielająca

Déjà vu to niejedyny przejaw „czkawki” mózgu i pułapek pamięci. Jamais vu, co z dosłownym tłumaczeniu brzmi „nigdy nie widziałem”, jest zjawiskiem odwrotnym do déjà vu. To błędne uznanie znanej sytuacji za zupełnie nową. W najbardziej dramatycznym przykładzie: chodzi o przekonanie, że nasz stały partner jest osobą widzianą po raz pierwszy, własne dzieci po prostu jakimiś dziećmi, a własny dom po prostu jakimś domem. Ludzie cierpiący na to zaburzenie nie pamiętają też, że coś już zrobili, kupili, widzieli, napisali, że komuś się już przedstawili i kogoś o czymś poinformowali. Fenomen ten podobnie jak déjà vu wiąże się z nieprawidłowościami w obrębie płata skroniowego, w tym z napadami padaczkowymi w tym obszarze. Z kolei paramnezja powielająca polega na postrzeganiu wszystkiego wokół jako… kopii gdzie indziej istniejącego realnego świata. Słowem, to sytuacja, w której nawet najbliższa rodzina wydaje się podmienionymi klonami, a przeświadczenia tego nie są w stanie złagodzić nawet najbardziej racjonalne argumenty. Podobnymi zaburzeniami funkcjonowania mózgu są: zespół Capgrasa, w którym dobrze znana osoba jest postrzegana jako ktoś zupełnie obcy, tyle że o identycznym wyglądzie, oraz zespół Fregoliego, w którym pacjent bierze nieznaną mu osobę za znajomego, choć o zupełnie zmienionym wyglądzie. Każdy z opisanych wyżej zespołów występuje częściej w przebiegu wirusowych zapaleń mózgu i opon mózgowych, uszkodzeń płatów skroniowych (częściej prawego) czy rejonów czołowo-oczodołowych kory mózgowej.

Choć zjawisku déjà vu od dawna uwagę poświęcają specjaliści różnych dziedzin – neurologii, psychiatrii, neuropsychologii i nie tylko ‒ to na szczęście w zdecydowanej większości przypadków odczucie to występuje u zdrowych osób. Jeśli od czasu do czasu przytrafia się właśnie nam, nie musimy się obawiać.

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Czym jest zarażenie afektywne i jak może do niego dojść? Tłumaczy psycholożka Sara Tylka

Czym jest zarażenie afektywne i jak może do niego dojść? Tłumaczy psycholożka Sara Tylka

Trudno ci się skupić w niedzielę? Po 15:00 zaczynasz odczuwać niepokój? To może być sunday blues

Nie oceniaj wszystkiego. „Na przykładzie pogody zauważyć można, że często oceniamy to, na co nie mamy żadnego wpływu”

Kobieta przy liściach

Jak nie być zazdrosnym? Chorobliwa zazdrość a zdrada

Anya Taylor-Joy: W chwili stresu trzeba zrobić krok w tył i powiedzieć sobie: nikt nie umiera, nie jesteś chirurgiem, wszystko będzie dobrze

Terapia zajęciowa – przebieg, korzyści, rodzaje terapii

Miłosne (nie)porozumienie stron, czyli 7 sposobów na udany związek

Odchudzanie – na co dajesz się nabrać?

Anja Franczak, towarzyszka w żałobie

Anja Franczak, towarzyszka w żałobie: „Nie da się obejść żałoby, przez żałobę trzeba przejść”

Chroniczne zmęczenie – psychotest, przyczyny, zapobieganie

Zakochana para na tle morza

Zakochanie a miłość. Na czym polega różnica?

„Z twoimi ocenami to skończysz na ulicy!”, „Jesteś do niczego!”, „Zamknij się, ryby i dzieci głosu nie mają”. Tak brzmi przemoc psychiczna wobec dzieci

"Krytyka w gabinetach specjalistów w żadnym, ale to absolutnie w żadnym przypadku, nie pobudza do zmiany". Karla Orban mówi, dlaczego tak często tam się z nią stykamy i co sprawia, że jest nieskuteczna

„Krytyka w gabinetach specjalistów w żadnym przypadku nie pobudza do zmiany”. Karla Orban mówi, dlaczego tak często tam się z nią stykamy

Kobieta i jej odbicie w lustrze

„Ten sukces to przypadek, miałam akurat szczęście”. Często mówisz takie zdanie? Prawdopodobnie cierpisz na syndrom oszusta

"Jak będziesz się tak zachowywać, to zaraz cię ten pan zabierze". Psycholożka o "rewelacyjnym" sposobie na wzbudzenie w dziecku strachu

„Jak będziesz się tak zachowywać, to zaraz cię ten pan zabierze”. Psycholożka o „rewelacyjnym” sposobie na wzbudzenie w dziecku strachu

Świadomy sen

Świadomy sen – jak kontrolować sen, jak świadomie śnić?

Hipochondria – objawy i leczenie. Kim jest hipochondryk?

Złośliwe żarty – jak na nie reagować? Porady psychologa

10 najważniejszych filmów o depresji

Kobieta z kwiatami na czole

Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego. Jak zadbać o swój komfort psychiczny? Wyjaśnia psycholożka Anna Cyklińska

leczenie kryształami

„Niby żyjemy w tej samej rzeczywistości, ale nadajemy ze światów równoległych”. Z Łukaszem Lamżą rozmawiamy o pseudonauce

Monika Baryła-Matejczuk

„Wysoka wrażliwość rzadko jest wymieniana wśród cech efektywnego pracownika. Zupełnie niesłusznie” – zauważa Monika Baryła-Matejczuk

Motywacja – nie wzbudzisz jej żadnym trickiem ani sztuczką. Sprawdź, jak się skutecznie zmotywować

Chwalenie wyglądu dziewczynek – dlaczego lepiej tego nie robić? Wyjaśnia Magda Korczyńska / Unsplash

Komplementowanie wyglądu dziewczynek – dlaczego lepiej tego nie robić? Wyjaśnia Magda Korczyńska

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

„Zdarzało się, że nie szłam do pracy, bo nie mogłam przestać się masturbować. Jestem uzależniona od seksu i miłości”

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Dlaczego możesz nie mieć ochoty na seks? Zabójcy libido

Dlaczego możesz nie mieć ochoty na seks? Zabójcy libido

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

białe plamy na paznokciach

Białe plamy na paznokciach – co oznaczają i jak się ich pozbyć?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Czym jest aborcja eugeniczna? Czy jest legalna w Polsce? Dlaczego budzi kontrowersje?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

kobieta, leżąca na łóżku, z bolącym brzuchem

Jak rozpoznać zakażenie owsikami? Czy pasożytów można pozbyć się domowymi sposobami?