Przejdź do treści

Osobowość anankastyczna (OCPD) – co to jest, objawy, leczenie

Osobowość anankastyczna (OCPD)
Osobowość anankastyczna (OCPD) - co to jest, objawy, leczenie/ Unsplash
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
10 rzeczy, za które podziękują ci twoje oczy
Ile spać, żeby się wyspać? Najzdrowsze pozycje do spania
„Zbyt dużo seksu, za mało soku z żurawiny”. Obalamy mity o zapaleniu pęcherza
Kąpiel z dreszczykiem, czyli co na nas czeka na publicznych kąpieliskach?
Masz problemy z jelitami? Wypróbuj „Metodę 5R”, czyli plan naprawczy polecany przez dietetyka

Osoby z osobowością anankastyczną, zwaną także obsesyjno-kompulsywnym zaburzeniem osobowości (OCPD), są zaabsorbowane porządkiem i kontrolą. Ich perfekcjonizm często czyni ich sztywnymi i krytycznymi zarówno wobec siebie, jak i innych. OCPD może prowadzić do przepracowania, wypalenia i depresji.

Co to jest osobowość anankastyczna?

Osoby z osobowością anankastyczną mają tendencję do obszernego planowania, nalegania na określone sposoby robienia rzeczy oraz skrupulatnego organizowania przedmiotów i zadań. Zwykle są bardzo sztywni w kwestii harmonogramów i zasad.

Zaburzenie może prowadzić do poważnych trudności w utrzymaniu relacji. Osoby z osobowością anankastyczną próbują kontrolować nie tylko swoje zachowanie, ale także swoje emocje. Emocje, które mogą sprawić, że poczują się zagrożeni, takie jak smutek i pożądanie, mogą zostać stłumione. Emocje, które sprawiają, że dana osoba czuje się silniejsza, takie jak złość, są łatwiejsze do przeżywania wśród pacjentów z tym zaburzeniem.

Osobowość anankastyczna u dzieci

Chociaż dzieci mogą wykazywać pewne cechy osobowości anankastycznej, rozpoznanie zwykle nie jest stawiane do późnego okresu dojrzewania lub wczesnej dorosłości. Nie należy stawiać diagnozy, jeśli objawy są wynikiem określonej sytuacji lub fazy rozwojowej. Jednak gdy symptomy są wszechobecne i utrzymują się przez rok lub dłużej, u osób poniżej 18 roku życia można zdiagnozować osobowość anankastyczną.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

kobieta wspierająca swoją koleżankę z zaburzeniami emocjonalnymi

Osobowość anankastyczna a zaburzenie obsesyjno-kompulsywne

Osobowść anankastyczna jest często mylona i błędnie diagnozowana jako zaburzenie obsesyjno-kompulsywne.

Przy zaburzeniu obsesyjno-kompulsywnym występują następujące objawy:

  • Specyficzne kompulsje: powtarzające się rytuały, takie jak ciągłe mycie rąk i sprawdzanie kluczy w torebce, zamka w drzwiach itp.;
  • Specyficzne obsesje: uporczywe i natrętne myśli i obrazy, których dana osoba nie może odrzucić, czasami o bardzo niepokojącym charakterze;
  • Nieuzasadniony strach przed chorobą, zarazkami, wirusami itd.;
  • Potrzeba posiadania rzeczy w idealnym porządku;
  • Tendencja do zwątpienia w siebie;
  • Zaburzenie utrudnia życie chorego i jest przez niego uznawane za niepożądane.

Natomiast osobowość anankastyczna:

  • Ma wpływ na całą osobowość, a nie tylko na konkretne obsesje czy kompulsje;
  • Osoba wykazuje zdolność do opóźniania gratyfikacji;
  • Osoba wywiera większy nacisk na sumienność;
  • Nadmierny nacisk na pracę i produktywność;
  • Bezkrytyczna akceptacja sztywnego podejścia do życia.

20 proc. osób z osobowością anankastyczną ma również zaburzenie obsesyjno-kompulsywne, a 25 proc. osób z ZOK ma również osobowość anankastyczną.

Osobowość anankastyczna – objawy

Według DSM-5 pacjenci muszą wykazywać cztery z następujących ośmiu objawów, aby spełnić pełne kryteria diagnozy:

  • Pacjent zajmuje się szczegółami, regułami, listami, porządkiem, organizacją lub harmonogramami do tego stopnia, że ​​traci główny cel działania;
  • Pacjent wykazuje perfekcjonizm, który przeszkadza w wykonaniu zadania (np. nie jest w stanie ukończyć projektu, ponieważ jego własne zbyt restrykcyjne standardy nie są spełniane);
  • Pacjent jest nadmiernie poświęcony pracy i produktywności, pomija zajęcia rekreacyjne i związki z innymi ludźmi (nie jest to spowodowane oczywistą koniecznością ekonomiczną);
  • Pacjent jest zbyt sumienny, skrupulatny i nieelastyczny w kwestiach moralności, etyki lub wartości;
  • Pacjent nie jest w stanie wyrzucić zużytych lub bezwartościowych przedmiotów, nawet jeśli nie mają one wartości sentymentalnej;
  • Pacjent niechętnie deleguje zadania lub współpracuje z innymi, chyba że podporządkują się dokładnie jego sposobowi wykonywania czynności;
  • Pacjent przyjmuje skąpy styl wydawania pieniędzy zarówno na siebie, jak i na innych; pieniądze są postrzegane jako coś, co można gromadzić na przyszłe nieuniknione katastrofy;
  • Pacjent wykazuje sztywność i upór w codziennym życiu.

Osobowość anankastyczna objawia się odmiennie u różnych osób, w zależności od przeważających objawów. Osoba z osobowością anankastyczną może być:

  • apodyktyczna i autorytarna;
  • spokojna i unikająca konfliktów;
  • rozczarowanie innych jest dla niej przerażające;
  • pracoholikiem (typ bardziej kompulsywny);
  • osobą ciągle zwlekającą (typ bardziej obsesyjny).

Perfekcjonizm i potrzeba kontroli są wspólnym mianownikiem tych objawów. Jednak co najmniej równie ważna jest utrata znaczenia pierwotnego zamiaru. Jak wskazuje DSM-5, osoby z OCPD tracą główny cel działań, w które się angażują, zajmując się jedynie nieistotnymi szczegółami.

kobieta zmęczona pracą

Osobowość anankastyczna – przyczyny

Podobnie jak w przypadku większości schorzeń psychicznych, zarówno czynniki środowiskowe, jak i genetyczne odgrywają rolę w rozwoju osobowości anankastycznej. Cechy takie jak perfekcjonizm, zachowanie ukierunkowane na cel, powściągliwość, determinacja i koncentracja mają w sobie elementy dziedziczone genetyczne, jak równiej mogą być adaptacyjne.

Te cechy mogą stać się problematyczne, gdy jednostka poczuje potrzebę używania ich, aby poczuć się bezpieczniej. Na przykład, kiedy dziecko nie czuje bezpiecznego przywiązania do swoich rodziców, mogą użyć tych cech, aby udowodnić sobie i bliskim, że ma wartość. Objawy mogą się rozwinąć, jeśli dziecko odczuwa potrzebę przejęcia kontroli lub osiągnięcia ponadprzeciętnych wyników.

Chociaż powszechnie uważa się, że lęk jest podstawową przyczyną osobowości anankastycznej, nie u wszystkich lękowych osób rozwija się to zaburzenie.

Osobowość anankastyczna – leczenie

Badania wskazują, że pomocne mogą być różne formy terapii. Terapie psychodynamiczne, psychoanalityczne i ekspresyjne, osiągają zmianę poprzez wgląd i ekspresję. Terapeuta i pacjent współpracują, aby zrozumieć motywacje pacjenta i usunąć pierwotne przyczyny zaburzeń. Terapia psychodynamiczna ma na celu zajęcie się bardziej globalnymi problemami osobowości, w tym osobowością kompulsywną, a nie ukierunkowaniem na określone objawy. Terapia poznawczo-behawioralna kwestionuje niewłaściwe sposoby myślenia i zastępuje je bardziej adaptacyjnymi sposobami myślenia.

Terapia rodzinna i par może być pomocna, gdy objawy powodują konflikt w związku lub rodzinie. Wiele osób z osobowością anankastyczną czuje się bardziej komfortowo rozpoczynając terapię ze swoim partnerem.

Leki na osobowość anankastyczną

Leki zwykle nie są uważane za podstawowe leczenie tego zaburzenia. Osoby poszukujące leczenia psychofarmakologicznego powinny skonsultować się z psychiatrą w sprawie dostępnych opcji i poznać możliwe skutki uboczne wszelkich leków, których rozważają zażywanie.

 

Bibliografia:

  1. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (DSM-5)(5th ed.). United States: American Pyschiatric Association. May 18, 2013. pp. 681–682
  2. Diedrich A, Voderholzer U (February 2015). „Obsessive-compulsive personality disorder: a current review”. Current Psychiatry Reports17(2): 2.
  3. Grant, John E., Obsessive Compulsive Personality Disorder (2019). American Psychiatric Association Publishing
  4. Millon T, Millon CM, Meagher M, Grossman S, Ramnath R (2004). Personality disorders in modern life(2nd. ed.). Wiley. pp. 223–258
  5. Starcevic V, Brakoulias V (January 2014). „New diagnostic perspectives on obsessive-compulsive personality disorder and its links with other conditions”. Current Opinion in Psychiatry. 27(1): 62–7

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Krótkie wędzidełko – co to jest, kiedy należy je podciąć i jak przebiega zabieg?

„Słowami nazywamy to, co już wiemy, natomiast ciało ma dostęp do treści, które są w nas tajemnicą”. O mocy terapii tańcem mówi Katarzyna Dańska

„Wzięłam tyle hormonów, że powinnam nimi sikać” – Dorota Wellman o trudnej drodze do macierzyństwa

Muzykoterapia – dla dzieci i dorosłych. Czy muzyką można wyleczyć depresję?

Amy Schumer

Amy Schumer choruje na trichotillomanię. „Nosiłam tyle wstydu”

„Zdarzało się, że nie szłam do pracy, bo nie mogłam przestać się masturbować. Jestem uzależniona od seksu i miłości”

Adriana Klos /fot. archiwum prywatne

Jak być szczerą ze sobą? „Uznanie prawdy bywa bolesne, ale pozwala na rozwój” – mówi psychoterapeutka Adriana Klos

„W łóżku z narcyzem seksualnym nie ma namiętności ani fascynacji. Przeciwnie – druga strona czuje się użyta” – mówi seksuolożka Monika Kaszuba

Carolina Const, pierwsza polska trenerka jogi świadomej traumy/fot. Radek Zawadzki

„Joga świadoma traumy pozwala odzyskać dostęp do ciała, poczuć się w nim bezpieczniej” – mówi Carolina Const

prof. dr hab. n. med. Joanna Rymaszewska

Kojarzy się z horrorem, choć jest bezpieczna i efektywna. O terapii elektrowstrząsami mówi prof. dr hab. n. med. Joanna Rymaszewska

Ekstrawertycy i introwertycy powoli odchodzą do przeszłości. Sprawdź, czy jesteś ambiwertykiem

Czy w relacji z narcyzem można wygrać? Urszula Struzikowska-Marynicz/ fot. arch. prywatne

„Bywamy egocentryczni, mamy cechy narcystyczne, a współczesne trendy sprzyjają ich rozwijaniu” – mówi psycholożka Urszula Struzikowska-Marynicz

Kobieta cierpiąca na fobię społeczną

Fobia społeczna – jak sobie z nią radzić i czy można ją pokonać?

Lukasz Sakowski, fot. archiwum prywatne

„W pseudonaukę częściej wierzą osoby wykształcone, z dużych miast. Gorzej wykształceni nie kontestują ugruntowanej wiedzy”. Z Łukaszem Sakowskim rozmawiamy o jego „Bioksiążce”

8 sposobów, by czuć się lepiej psychicznie każdego dnia

kobieta robiąca selfie, oświetlona na żółto

Jak rozpoznać narcyza? Sprawdź, co mówią psychologowie

Pexels.com

Mój partner/partnerka jest DDA (Dorosłe Dziecko Alkoholików). Co mogę zrobić, by żyło nam się lepiej?

Efekt aureoli

Oceniasz innych „od pierwszego wejrzenia”? To tzw. efekt aureoli

Neofilia, czyli na tropie nowych wrażeń. Czym jest i jak nie wpaść w jej pułapkę?

Jak pomóc osobie w kryzysie psychicznym?

„Kiedy śmierć jawi się jako jedyna opcja”. Dowiedz się, jak pomóc osobie w kryzysie psychicznym

Leczenie tlenem – komory hiperbaryczne, terapia w domu

Odbicie mężczyzny w lustrze

Osobowość narcystyczna, związek z narcyzem. Jak rozpoznać narcyza?

Psychofobia - jak z nią walczyć?

Jedynie 30 proc. osób w Polsce zaakceptowałoby przyjaciela lub przyjaciółkę z diagnozą schizofrenii. Dominik Haak o psychofobii

Depresja starcza – objawy i leczenie depresji u seniora

Najpopularniejsze

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

para w łóżku

Fellatio, czyli oswajanie penisa. 7 najważniejszych zasad!

kobieta z problemami skórnymi

Wybroczyny (petocje) – co to jest, dlaczego powstają i jak sobie z nimi poradzić?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

laboratorium

D-dimery – co to jest? Jak obniżyć zbyt wysoki poziom?

para zakochanych, romantyczny wieczór

Nie masz ochoty na seks? Poznaj 8 sposobów na podniesienie libido

×