Przejdź do treści

Osobowość narcystyczna, związek z narcyzem. Jak rozpoznać narcyza?

Odbicie mężczyzny w lustrze
Osobowość narcystyczna, związek z narcyzem Charis Gegelman/Unsplash
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Ewa Błaszczyk zaszczepiła przeciw COVID-19 swoją córkę, która od 21 lat jest w śpiączce
Ewa Błaszczyk zaszczepiła przeciw COVID-19 swoją córkę, która od 21 lat jest w śpiączce
Czy można jeść pomidory w Hashimoto?
Masz Hashimoto albo problemy jelitowe? Ogranicz w swojej diecie pomidory
Dziecko na szczepieniu
Komisja ekspercka FDA poparła szczepienia na COVID-19 dla dzieci w wieku 5-11 lat
Kobieta siedzi na kanapie, jest przykryta kocem
Jesienna fala COVID-19 będzie groźniejsza, niż przewidywano. Nawet do 36 tys. chorych w szpitalach
Kobieta na szczepieniu
EMA zatwierdziła trzecią dawkę szczepionki na COVID-19 Moderny dla osób pełnoletnich

Byłaś w związku, po którym on zniknął bez ostrzeżenia i bez słowa? A może wciąż tkwisz w relacji, w której tylko ty musisz się starać? Masz partnera, który wymaga nieustannego zainteresowania, ale rzadko je odwzajemnia? Jest szalenie pociągający i odpychający zarazem? Sprawdź, czy przypadkiem nie spotkałaś na swojej drodze narcyza. 

„To wszystko było kłamstwo”

Tomasz jest osobą niezwykle inteligentną – przyznaje Małgosia. – Kiedyś miał bardzo dobrą pracę i zarabiał świetne pieniądze, ale też pomiatał ludźmi. Poznałam go, kiedy czasy jego świetności minęły. Mówię o tym dlatego, że bardzo ciężko jest mu utrzymać jakąkolwiek pracę, choć dostaje kolejne z łatwością. Każdą pracę traci, bo albo się mu nudzi, albo zrazi do siebie wszystkich.

Podczas relacji z Małgorzatą, Tomasz regularnie odwiedzał rodzinę za granicą. W okolicy mieszkała jego dawna dziewczyna. – Pokazywał mi nawet zdjęcia z tego czasu i obśmiewał jej miłość.

A jednak po odwiedzinach u rodziny na facebooku umieszczał mnóstwo zdjęć. – I wszędzie ona, wklejająca serduszka, komentująca, rozanielona – mówi Małgorzata. – Odpowiadał jak zawsze, że ona nic nie znaczy, że jest brzydka i głupia. Ale to wszystko było kłamstwo, oszukiwał i ją i mnie. Gdy to zrozumiałam, zakończyłam ten toksyczny związek.

Przez ponad rok wciąż szukał ze mną kontaktu. Mówiłam: zacznijmy od nowa, przedstaw mnie rodzinie. Wymyślał wymówki, dlaczego nie może, a jednocześnie zapewniał, że chce ułożyć sobie życie ze mną. 

Oszukiwał mnie ponad rok – dodaje Gosia. – Dzisiaj wiem, że już mieszkał z tamtą.

Gdy Małgorzata odkryła prawdę, urwała kontakt. Były partner próbował nagabywać ją, manipulował jej znajomymi. Wciąż twierdził, że chce tworzyć z nią związek – cały czas mieszkając z tamtą kobietą poza granicami kraju.

Gosia była nieugięta: – Więcej nie chciałam z nim rozmawiać, więc zaczął mówić, że to ja go zdradziłam.

Kilka kobiet w tym samym czasie, zdrady, przedmiotowe traktowanie innych, kłamstwa, brak wyrzutów sumienia, brak skrupułów, a przy tym powierzchowny urok, który ułatwia uwodzenie i manipulowanie – to cechy typowe dla narcyza.

Smutna kobieta siedzi w domu na kanapie i przytula koc

„Stale miał wokół siebie wianuszek kobiet”

Kasia poznała Piotra w bardzo trudnym dla niej okresie życia, tuż po śmierci mamy. To dość charakterystyczne dla typów socjo- i psychopatycznych. Umieją wypatrzeć ofiarę, która jest w kryzysie, potrzebuje wsparcia, jest bezbronna. To najłatwiejszy łup, którym łatwo manipulować.

Myślałam, że to ciacho. Czułam się zaszczycona jego zainteresowaniem. Dziś, patrząc na zdjęcia, widzę mężczyznę z tłustymi włosami, z nadwagą. Umiał rozsiewać wokół siebie czar, naprawdę myślałam, że to ósmy cud świata. I nie tylko ja. Stale miał wokół siebie wianuszek kobiet.

Nie przeszkadzało jej, że nie miał pracy. – Nie zaniepokoił mnie fakt, że zwolniono go. Myślałam, że przecież się zdarza, bo mnie też kiedyś wyrzucili – wyjaśnia Kasia. Nie miał dochodu, więc manipulował partnerką. – Kupowałam mu drogie prezenty. Oszczędzałam na sobie, żeby go uszczęśliwić. Nawet nie chcę liczyć, ile mnie kosztował, dosłownie i w przenośni.

To kolejna cecha typowa dla narcyza – wybieranie wrażliwych, empatycznych osób, chętnych do pomocy. Takie kobiety postrzegają partnera przez pryzmat własnych przeżyć i emocji. Chcą go uszczęśliwić nawet kosztem siebie. Czasem wynoszą taką postawę z domu. Czasem są tak niepewne siebie, że robią wszystko, żeby utrzymać mężczyznę przy sobie.

Ciągle stosował triangulację – dziś wiem, że tak to się nazywa – mówi Katarzyna. – Kobiety na tapecie telefonu i komputera, umawianie się z koleżankami, zakupy z koleżankami. Oczywiście to były nie tylko koleżanki, ciągle mnie zdradzał.

Ukrywał naszą relację, nigdy nie umieszczał wspólnych zdjęć. Twierdził, że dba o prywatność,  lub że to moja wina, że zachowuję się źle wobec niego. Stale mnie za wszystko obwiniał. Wszystko mogło być pretekstem do awantury. Potem karał mnie milczeniem. Lub znikał. Dziś już wiem, że wtedy był z innymi kobietami. Potem inicjował kłótnie z nimi i wracał do mnie – wspomina Kasia. Przeżyła 4 lata takiej sinusoidy.

Zawsze krytykował mnie, moją rodzinę, przyjaciół. Twierdził, że są fałszywi, że na nikogo nie mogę liczyć. Wszystko według niego robiłam źle. Jeśli poznał czyjąś słabość, bezlitośnie ją wykorzystywał, stale drążył bolesne punkty. Wyszłam z tej relacji kompletnie sponiewierana.

Kasia dodaje, że były partner patologicznie kłamał.  – Miał blizny, usłyszałam kilka wersji jak powstały. Udawał ofiarę przemocy w dzieciństwie, żeby budzić litość. Udawał, że ma astmę. Zaczynał się „dusić”, żeby skupić na sobie uwagę. 

– Siebie uważał za alfę i omegę, był przemądrzały, apodyktyczny, despotyczny – przyznaje Katarzyna. Relację z narcyzem przyrównuje się do gotowania żaby, która wrzucona do wrzątku – wyskoczy. Jeśli włożymy ją do zimnej wody, której temperatura będzie powoli podnoszona, żaba nie zorientuje się, gdy zacznie się gotować.

Tak działają psychopaci – powoli pogarszają sytuację ofiary, która nawet nie zauważy, gdy pogrąży się w relacji, z jakiej powinna uciekać. Narcyz na zewnątrz bywa czarujący, więc otoczenie też lekceważy niepokojące sygnały.

Zerwał ze mną z dnia na dzień, bez wyjaśnień. Oczywiście, był już wtedy w nowym związku. 

Toksyczne związki

Osobowość narcystyczna okiem psychologa

Czym jest narcyzm?

Psycholog Urszula Struzikowska – Marynicz wyjaśnia: – Narcyzm jest utrwalonym wzorcem postępowania. Polega na przekonaniu o własnej wyjątkowości i wyższości w sposób odbiegający od kulturowo akceptowanych zachowań. Wywołuje negatywny wpływ na rozwój jednostki oraz na jej najbliższe otoczenie. Osoba o narcystycznej osobowości nie potrafi nawiązać jakościowej, satysfakcjonującej, autentycznie bliskiej i wzajemnej relacji.

Jaki jest narcyz?

Posiada wyolbrzymiony obraz własnej osoby w obszarze cech pozytywnych. Fantazjuje o swoich sukcesach, wyjątkowości, wyższości. Narcyz posiada wyjątkowo silne przekonania o byciu lepszym niż inni.

Potrzebuje jednak innych, żeby byli „lustrem”, w którym się odbija.

Dąży do przebywaniu w towarzystwie osób, które stanowią w jego mniemaniu elitarne grono lub w obraca się w gronie osób, które go podziwiają. Nigdy nie jest bezinteresowny.

Otacza się więc tylko tymi, których można użyć do własnych celów?

Osobowość narcystyczna wykazuje większe niż przeciętne skłonności do wykorzystywania innych ludzi, podporządkowywania sytuacji i relacji społecznych własnym celom. Ponadto cechuje narcyza brak empatii. Słabości innych ludzi, ich trudności i problemy utwierdzają narcyza w poczuciu wyższości.

Więc czym jest narcyzm? Chorobą, zaburzeniem, cechą charakteru?

Z uwagi na zahamowany rozwój osobowości oraz negatywny wpływ na otoczenie poprzez dysfunkcyjną postawę, mówimy o narcystycznym zaburzeniu osobowości.

Narcyza możemy śmiało nazwać wampirem emocjonalnym. Czerpie korzyści z relacji. Gdy opadamy z sił i nie zaspokajamy w sposób satysfakcjonujący jego niekończących się oczekiwań i potrzeb, zostajemy porzuceni jak opakowanie po zużytym produkcie.

Czyli narcyz w każdej relacji musi dominować.

Narcyz ma trudności w przyjęciu krytyki. Wydaje mu się bezzasadna. Może wywoływać jego złość i agresywny sposób bronienia się. Zwłaszcza że krytyka pada przecież ze strony otoczenia, które narcyz uznaje za gorsze od siebie.

kobieta robiąca selfie, oświetlona na żółto

Związek z narcyzem

Czy związek z narcyzem ma szanse na sukces?

Związek z narcyzem wygląda tak, że ten często obraża się, zarzucając brak dostatecznego zainteresowania nim. Kiedy nie czuje się adorowany i komplementowany, wpada w złość. Wykazuje bierną agresję, mści się. W związku narcyz traktuje partnera przedmiotowo, powierzchownie, interesownie i roszczeniowo. Kiedy uzna, że partner nie zaspokaja jego potrzeb, kończy relację.

Więc dlaczego jednocześnie narcyz tak bardzo wciąga w relację? To on kończy związki, a nie jego ofiary.

Osoby będące w związku z narcystyczną osobą często skarżą się na poczucie wyczerpania własnych możliwości w usatysfakcjonowaniu narcyza. Wskazują, że nie wiedzą, jak mają postępować, by się nie narazić.

Czują się atakowane, wyczerpane. Czują ambiwalencję wobec indukowanego w nich poczucia winy za zranione uczucia narcystycznej drugiej połówki. Porzuceni nagle nie rozumieją, co właściwie stało się przyczyną nagłego zakończenia relacji – bezwzględnego, bez skrupułów, bez zapowiedzi.

Dlaczego tak się dzieje? Skąd właściwie bierze się narcyzm?

Rozwojowi osobowości narcystycznej mogą służyć czynniki wychowawcze rodziców: nadmierne zachwycanie się cechami i umiejętnościami dziecka, przesadne skupianie na dziecku uwagi oraz kontrolowanie go, ale również ciągła krytyka, zaniedbanie emocjonalne dziecka.

Dodatkowo działają tu także predyspozycje genetyczne i środowiskowe jak traumatyczne wydarzenia (przemoc w dzieciństwie itp.). Każde dziecko ma przed sobą wyzwania rozwojowe. Jeżeli nie zostaną one osiągnięte lub będą przebiegały w sposób patologiczny, zaburzą prawidłowy rozwój osobowości.

Narcyza może więc stworzyć zarówno nadopiekuńczy, jak i zbyt nieobecny rodzic.

Postawy rodzicielskie w rodzinach młodych pacjentów z osobowością narcystyczną to głównie postawa odtrącająca nastolatka: wyraźna krytyka wobec dziecka, emocjonalny chłód, brak reakcji na przejawy smutku dziecka, brak troski, ale i postawa nadmiernie chroniąca dziecko przed przeżywaniem frustracji.

Jak możemy upewnić się, że mamy do czynienia z narcyzem?

Literatura psychologiczna wskazuje na różne typy narcystycznego zaburzenia osobowości– między innymi typ narcyzmu zawistny i chciwy, nadwrażliwy, egotyczny, dysocjacyjny.

Do profesjonalnej diagnozy służą metody testowe i kwestionariuszowe (np. kwestionariusz ustrukturyzowanego wywiadu klinicznego SCID- II), obserwacja trwałych cech i odniesienie funkcjonowania osoby do kryteriów diagnostycznych.

Narcyzm to spełnianie takich zachowań jak:

  • nieelastyczne zachowania odbiegające od wzorów kulturowych norm
  • zaburzenie całości zachowań jednostki
  • te cechy utrzymują się długo w czasie, a pierwsze symptomy występują w dzieciństwie

Według klasyfikacji DSM-V:

  • wyolbrzymione poczucie własnej wartości
  • wymaganie podziwu
  • fantazjowanie o ponadprzeciętnej urodzie, kompetencji, osiągnięciach
  • wykorzystywanie innych ludzi
  • brak empatii
  • ignorowanie uczuć i potrzeb innych osób, które narcyz uznaje za mniej ważne od swoich uczuć i potrzeb, przez co nieistotne
  • arogancja i wyniosłość

Jeśli trafisz na narcyza, nie próbuj z nim grać w jego grę – nie masz szans w tej relacji. Jedynym rozsądnym wyjściem jest odejście, zanim narcyz cię zniszczy, wykorzysta, wyssie twoje zasoby energii, a potem bezwzględnie porzuci.

Zobacz także

Nasze teksty zawsze konsultujemy z najlepszymi specjalistami

Urszula Struzikowska-Marynicz
psycholog

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

„Masturbacja przy partnerze czy partnerce może być wyrazem ogromnej intymności i zaufania” – mówi Anna Golan, seksuolożka

"Serio poprosiłaś go o chodzenie? Nie wiesz, że kobieta powinna czekać?". Seksuolożka wyjaśnia, dlaczego takie przekonanie powinno odejść do lamusa

„Serio poprosiłaś go o chodzenie? Nie wiesz, że kobieta powinna czekać?”. Seksuolożka wyjaśnia, dlaczego takie przekonanie powinno odejść do lamusa

kobieta i mężczyzna przytulają się

„Niektórzy mówią, że jak nie ma fizyczności, to nie ma zdrady. Natomiast definicja zdrady jest prosta i krótka”. O tym, co zdrada daje i co odbiera mówią psychoterapeuci dr Bogdan Stelmach i Wioletta Stelmach

Patrycja Wonatowska

Patrycja Wonatowska: „Luźna pochwa” po porodzie to mit [WIDEO]

„Kochanie, muszę ci coś powiedzieć…”. Jak rozmawiać z partnerem o seksie?

Joanna Głuchowska i Andrzej Dziedzic /fot. Damian Rychlica

„Choroba nie ma żadnego sensu. Dopiero to, co z niej wyciągniemy” – przekonują Andrzej Dziedzic i Joanna Głuchowska, autorzy książki „Liczy się każdy oddech”

toksyczny związek

„Wyjście z toksycznego związku nie łatwe, ale jest możliwe. I trzeba to zrobić. Dla siebie”. Dr Bogdan Stelmach o niezdrowych relacjach w parze

Kobieta

Marianna Gierszewska o zakończeniu relacji: Urwać można metkę, nie relację

Pochwica

„Z pokolenia na pokolenie przekazywane jest przyzwolenie na takie traktowanie seksualności kobiet: ma boleć” – mówi dr Beata Wróbel

„Warto mówić: 'Potrzebuję, żebyśmy się dłużej kochali’. Zamiast 'To ty dochodzisz za szybko’. Seksuolożka o tym, jak rozwiązywać nieporozumienia w seksie

Dwie kobiety

Wampiry energetyczne – objawy, cechy. Jak się bronić?

Patrycja Wonatowska

Rozmowy o seksie okiem Patrycji Wonatowskiej. Dlaczego „chciałabym więcej, inaczej” nie działa? [WIDEO]

Naturalne afrodyzjaki. 8 najlepszych produktów na pobudzającą kolację

Przez żołądek do… łóżka. 8 naturalnych afrodyzjaków idealnych na pobudzającą kolację

Dobry seks – różnica wieku czyni cuda

Różnica wieku między partnerami? Może się okazać spełnieniem seksualnych marzeń

Toksyczna miłość i toksyczny seks

"Eksploatujemy swoje ciała a później oczekujemy, że przyjemność i rozkosz same przyjdą"/fot. GettyImages

„Eksploatujemy swoje ciała a później oczekujemy, że przyjemność i rozkosz same przyjdą” – mówi Patrycja Wonatowska, seksuolożka

"Poszłam z nim do łóżka i żałuję". Dlaczego kobiety decydują się na seks, którego tak naprawdę nie chcą?/fot. Pexels

„Poszłam z nim do łóżka i żałuję”. Dlaczego kobiety decydują się na seks, którego tak naprawdę nie chcą?

6 związkowych pułapek

6 związkowych pułapek. Często wpadamy w nie przez samych siebie

Psycholożka Małgorzata Pawlińska

„Dziś wrażliwość kojarzy się ze słabością. Tymczasem dawniej u boku dobrego władcy często stał wysoko wrażliwy doradca” – mówi Małgorzata Pawlińska

Adam Lewanowicz: czasem za szybko wybaczamy zdradę, zanim przepracujemy złość [WIDEO]

Kobieta

Dominik Haak: promocja pozytywnego stylu życia zamieniła się w dyktaturę szczęścia, w której nie ma miejsca na trudne emocje

Kobieta

„Udane życie seksualne? Najpierw zaloguj się do siebie samej” – dr Maja Herman o intymności dla zapracowanych kobiet

ludzie w związku

MAKE SEX EASIER: Czy w stałych związkach jesteśmy skazani na kiepski seks?

matka z dorosłą córką

„Przez całe życie była toksyczną osobą, w każdej roli: pracownika, koleżanki, siostry, córki. I toksyczną mamą” – opowiada 35-letnia Ada o swojej matce

Najpopularniejsze

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

przeziębiona kobieta

Żółty katar – objaw infekcji, którą trzeba leczyć. Jak pomóc dziecku a jak dorosłemu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

Objawy odstawienia alkoholu. Jakie są korzyści z niepicia alkoholu?

Kim jest wysoko wrażliwa osobowość?

„Osoby wysoko wrażliwe (WWO) wchłaniają nastroje ludzi dookoła, silniej przeżywają stres, mają żywsze sny, bogatszą wyobraźnię i błyskotliwe poczucie humoru” – mówi dr psychologii Monika Baryła-Matejczuk

kobieta pijąca zioła

Naturalne odrobaczanie. Czy naprawdę wszyscy mamy pasożyty?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm