Przejdź do treści

Płyn mózgowo-rdzeniowy – funkcje, wskazania do badania i interpretacja wyniku

Płyn mózgowo-rdzeniowy – funkcje, wskazania do badania i interpretacja Istock.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Infekcja bakteryjna za tobą? Sprawdź 5 rzeczy, które powinnaś zrobić po antybiotykoterapii
Ciągłe zmęczenie – objawy, przyczyny, choroby. Jak je pokonać?
Przeziębienie czy jednak grypa? Jak rozpoznać, co ci dolega?
Jad pszczeli w godzinę zabija 100 proc. komórek raka piersi? Wstępne wyniki badań są bardzo obiecujące
Grała pielęgniarkę chorującą na raka. Teraz sama zmaga się z nowotworem. „To było szokiem dla mojej kobiecości”

Płyn mózgowo-rdzeniowy to ciecz otaczająca mózg i rdzeń kręgowy, pełniąca funkcję ochronną i odżywczą. Jest on stale syntetyzowany i resorbowany. Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego umożliwia zdiagnozowanie wielu schorzeń neurologicznych. Płyn do badania pobierany jest podczas punkcji lędźwiowej. 

Co to jest płyn mózgowo-rdzeniowy? 

Płyn mózgowo-rdzeniowy (PMR) to bezbarwna ciecz, w której zawieszony jest mózg oraz rdzeń kręgowy. Strukturą odpowiedzialną za jego produkcję jest splot naczyniówkowy trójwarstwowa błona tworząca barierę między krwią a płynem mózgowo-rdzeniowym, zbudowana z następujących warstw: 

  • Pierwsza warstwa nabłonkowa ściana naczynia włosowatego, wyróżniająca się brakiem ciągłości; obecne są w niej przerwy przypominające „okienka”, przez które możliwe jest przemieszczanie substancji. 
  • Druga warstwa ma charakter szczątkowy i zbudowana jest z rozproszonych komórek opony miękkiej oraz włókien kolagenowych. 
  • Trzecia warstwa zbudowana z komórek wyściółki. 

Taka budowa splotu naczyniowego umożliwia filtrowanie z krwi tych związków, które mają tworzyć płyn mózgowo-rdzeniowy, ponadto pozwala na transport aktywny substancji z i do płynu mózgowo-rdzeniowego. Dzięki obecności licznych kosmków, powierzchnia splotu naczyniówkowego jest znacznie zwiększona i wynosi około 200 cm². Przekłada się to na bardziej efektywną produkcję PMR.  

 

Skład płynu rdzeniowo-mózgowego 

Ponieważ PMR powstaje w efekcie przefiltrowania osocza, skład obydwu tych płynów jest podobny. Nie oznacza to jednak, że zawartość związków aktywnych w PMR i osoczu jest taka sama. W skład płynu mózgowo-rdzeniowego wchodzi 99% wody, a pozostałe składniki to: 

  • białko w ilości około 15-25 mg/dl 
  • glukoza w stężeniu około 45-80 mg/dl 
  • sód w ilości około 142-150 mEq/l 
  • potas w ilości około 2,2-3,3 mEq/l 
  • chlorki w ilości około 120-130 mEq/l 
  • magnez w przedziale od 2-2,5 mmol/l 
  • immunoglobuliny IgG poniżej 4 mg/ dl 

Procentowy udział poszczególnych frakcji białek, czyli proteinogram płynu mózgowo-rdzeniowego przedstawia się następująco: 

  • albuminy 56-76% 
  • beta globuliny 8-18% 
  • alfa-1-globuliny 27% 
  • alfa-2-globuliny 4-12% 
  • gamma-globuliny 3-12% 
  • prealbuminy 2-7% 

Różnica między płynem mózgowo-rdzeniowym i osoczem wyraża się przede wszystkim większą zawartością jonów chlorku i magnezu. Z kolei mniejsza jest zawartość takich składników jak jony wapnia i potasu, fosforany, glukoza, cholesterol, białko i mocznik. Zawartość komórek w PMR jest śladowa i nie powinna przekraczać 6 komórek na mikrolitr płynu. 

 

Krążenie płynu mózgowo-rdzeniowego 

Zdecydowana większość płynu produkowana jest przez splot naczyniowy. Znacznie mniejszy udział w produkcji PMR mają pozostałe elementy układu komorowego mózgu, a także struktury zlokalizowane w obrębie przestrzeni podpajęczynówkowej. Objętość płynu mózgowo-rdzeniowego nie przekracza 150 ml i jest mniejsza od jego dobowej produkcji, która wynosi około 450-500 ml. Wynika to z faktu, że płyn jest stale resorbowany do żylnych naczyń krwionośnych. Oznacza to, że płyn mózgowo-rdzeniowy wymieniany jest około czterech razy na dobę. Pozostaje więc w ciągłym ruchu, wędrując od miejsca, w którym jest wytwarzany do miejsca, gdzie następuje jego wchłanianie. Krążenie PMR w obrębie komór mózgowia, kanału środkowego rdzenia kręgowego i przestrzeni podpajęczynówkowej przedstawia się następująco: 

  • większość płynu syntetyzowana jest w komorach bocznych, 
  • płyn przedostaje się do komory trzeciej przez otwór międzykomorowy, 
  • następnie przez wodociąg mózgu płyn mózgowo-rdzeniowy przepływa do komory czwartej, 
  • za pośrednictwem otworów bocznych i otworu pośrodkowego płyn kieruje się do przestrzeni podpajęczynówkowej, 
  • pewna objętość PMR przedostaje się do przestrzeni podpajęczynówkowej wokół rdzenia kręgowego, po czym spływa w dół do zbiornika lędźwiowego, a następnie powraca do jam czaszki, 
  • ze zbiorników zlokalizowanych u podstawy czaszki, płyn mózgowo-rdzeniowy kieruje się ku półkulom mózgu, 
  • za pośrednictwem kosmków pajęczynówki PMR przedostaje się do zatoki strzałkowej górnej, a ostatecznie dociera do żyły szyjnej wewnętrznej. 

 

Płyn mózgowo-rdzeniowy – funkcje  

Jedną z najistotniejszych funkcji pełnionych w organizmie przez płyn mózgowo-rdzeniowy jest ochrona mózgu i rdzenia kręgowego. PMR amortyzuje wstrząsy, na które stale narażone jest mózgowie. Redukuje siły ciążenia działające na mózg – ten organ waży około 1,5 kilograma, a dzięki zawieszeniu go w płynie mózgowo – rdzeniowym, ciężar mózgu spada do zaledwie 50 g.  

PMR pełni funkcję buforującą w sytuacji, gdy dochodzi do wzrostu objętości w tętnicach mózgowych. Ponieważ jama czaszki jest całkowicie nieelastyczna, wzrost objętości jakiegokolwiek umieszczonego w niej elementu musi wiązać się ze zmniejszeniem objętości innego. I to właśnie jest rola płynu mózgowo – rdzeniowego. Każdemu skurczowi mięśnia sercowego towarzyszy wzrost objętości tętnic doprowadzających krew do mózgu. Wówczas dochodzi do kompensacyjnego zmniejszenia objętości płynu mózgowo-rdzeniowego, który spływa do żył i przestrzeni podpajęczynówkowej rdzenia kręgowego. 

Kolejną ważną funkcją PMR jest odżywianie mózgu i zapewnienie optymalnego środowiska zewnętrznego dla neuronów. Poza dostarczaniem związków odżywczych, odpowiada także za odprowadzanie zbędnych produktów przemiany materii. Ponadto dzięki obecności płynu mózgowo-rdzeniowego umożliwione jest krążenie związków aktywnych, w tym neuroprzekaźników i hormonów syntetyzowanych w ośrodkowym układzie nerwowym. 

 

Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego – co wykrywa?  

Pobranie płynu mózgowo-rdzeniowego jest wskazane przy podejrzeniu chorób neurologicznych lub innych schorzeń, takich jak: 

  • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (infekcyjne lub aseptyczne), 
  • ropień mózgu, 
  • krwawienie podpajęczynówkowe, 
  • neuropatie i polineuropatie zapalne, 
  • choroby demielinizacyjne, 
  • zespoły paraneoplastyczne,
  • przerzuty do opon miękkich, 
  • guzy mózgu, 
  • toczeń układowy, 
  • neuroborelioza, 
  • encefalopatia wątroby. 

 

Choroby układu nerwowego - najczęstsze (i rzadsze) choroby

Punkcja lędźwiowa – pobranie płynu mózgowo-rdzeniowego 

Najczęściej płyn mózgowo-rdzeniowy pobierany jest przez nakłucie lędźwiowe. Znacznie rzadziej na drodze nakłucia podpotylicznego do zbiornika wielkiego lub przez nakłucie komór bocznych mózgu. Pobieranie PMR, czyli punkcja lędźwiowa polega na wkłuciu igły w przestrzeń podpajęczynówkową kręgosłupa, między 4 a 5 kręgiem lędźwiowym 

Zabieg pobrania PMR rozpoczyna się od zdezynfekowania skóry. Pacjent przyjmuje pozycje embrionalną w leżeniu na boku, a lekarz wprowadza igłę pod kątem 15 stopni i pobiera pożądaną objętość PMR. Objętość PMR pobierana podczas badania nie powinna przekraczać 20 ml. W przypadku, gdy ciśnienie PMR jest obniżone, należy proporcjonalnie zmniejszyć objętość pobranej próbki. Płyn rozdzielany jest do trzech jałowych probówek, przeznaczonych do badań: mikrobiologicznego, cytologicznego oraz chemicznego i immunologicznego.  

 

Powikłania po pobraniu płynu mózgowo-rdzeniowego 

Po zakończeniu badania pacjent powinien przez dobę pozostawać w pozycji leżącej, co ma zapobiec wystąpieniu zespołu popunkcyjnego. Jest to efekt zmiany ciśnienia płynu mózgowo-rdzeniowego, objawiający się przez: 

  • obustronny, tępy ból głowy, nasilający się podczas ruchu głową i podczas przyjmowania pionowej postawy, 
  • zaburzenia słuchu i wzroku, 
  • nudności i wymioty, 
  • zawroty głowy, 
  • bóle ramion i pleców, 
  • dezorientacja. 

Inne możliwe powikłania po punkcji to miejscowa infekcja, krwawienie w miejscu nakłucia, niedowład kończyn dolnych. 

 

kobieta trzyma w rękach głowę niemowlaka

Interpretacja badania płynu mózgowo-rdzeniowego 

Próbka pobranego płynu mózgowo-rdzeniowego oceniana jest pod kątem zawartości komórek-krwinek czerwonych, monocytów, limfocytów i neutrofilów. Badane jest stężenie glukozy, białka, jonów. Istotnych informacji może dostarczyć makroskopowa ocena PMR – koloru i przejrzystości. Zmętnienie najczęściej towarzyszy zwiększeniu ilości drobnoustrojów lub innych komórek. Czerwony kolor wskazuje na obecność krwi, barwa żółta lub pomarańczowa sugeruje zwiększony poziom bilirubiny. Mleczny odcień płynu mózgowo-rdzeniowego może towarzyszyć obecności ropy, a brązowa – methemoglobiny. 

Umiarkowany wzrost stężenia białka w PMR może towarzyszyć infekcjom bakteryjnym lub wirusowym, a znacznie zwiększony-może wskazywać na guzy w kanale kręgowym. W przebiegu infekcji może dojść do spadku poziomu glukozy w płynie mózgowo-rdzeniowym. Bardziej specjalistyczne badania PMR to m. in. ocena szczelności bariery krew-mózg, polegająca na oznaczeniu stosunku albuminy w PMR i w surowicy.  

 

Pobieranie płynu mózgowo-rdzeniowego – przeciwwskazania 

Istnieje kilka sytuacji wykluczających wykonanie punkcji lędźwiowej. Jest to przede wszystkim obecność zakażenia układowego lub sepsy, a także miejscowy stan zapalny w miejscu planowanego wkłucia. Istotnym przeciwwskazaniem do pobrania PMR jest zwiększone ciśnienie śródczaszkowe, a także zaburzenia krzepliwości krwi. Punkcję mogą ponadto uniemożliwić wady wrodzone kręgosłupa i rdzenia kręgowego. 

 

Bibliografia: 

  1. Wallach J., Interpretacja badań laboratoryjnych; MediPage 2011 
  2. Mantur M., Płyny z jam ciała; Medpharm, 2008 

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

zdrowy mózg

7 rzeczy, za które twój mózg będzie ci wdzięczny

Zespół Hakima – wodogłowie normotensyjne, które można skutecznie leczyć 

Coraz więcej Polek choruje na Alzheimera /fot. Getty Images

„Do gabinetu przyprowadzają mężów, u których zauważyły kłopoty z pamięcią, a okazuje się, że problem dotyczy także ich”. Coraz więcej Polek choruje na Alzheimera

Dr Howard Tucke

Jest najstarszym neurologiem na świecie. Radzi, jak utrzymać mózg w dobrej kondycji przez lata

Julie Chin

Dostała udaru podczas programu na żywo. „Przepraszam, coś się ze mną dziś dzieje”

Opryszczkowe zapalenie mózgu – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Neuroplastyczność mózgu – ćwiczenia. Jak ją zwiększyć?

Neurogeneza w wieku płodowym i dorosłym – jak ją aktywować?

Sławomir Prusakowski

„Sny mogą zwiększyć naszą samoświadomość i uważność na to, kim jesteśmy, czego doświadczamy, co jest dla nas ważne”. O znaczeniach snów mówi psycholog Sławomir Prusakowski

Kobiecy mózg – jaki jest naprawdę?

„Kiedyś lekarze mówili, że parkinson lubi spokój. Teraz zmieniają zdanie. Po diagnozie trzeba się szybko otrząsnąć”

12-latek może zostać odłączony od aparatury podtrzymującej życie. Rodzice przegrali walkę z brytyjskim Sądem Najwyższym

12-latek miał być odłączony od aparatury podtrzymującej życie. Sądowa batalia rodziców z lekarzami

Skrzypaczka operowa w trakcie operacji usunięcia guza mózgu... grała na skrzypcach. To wideo trzeba zobaczyć!

Pacjentka grała na skrzypcach w trakcie operacji usunięcia guza mózgu. „Niesamowity pokaz mocy nauki!”

"W pewnym momencie nie mogłam sobie przypomnieć nawet własnego imienia. Były takie chwile, że nie chciałam żyć" - mówi Emilia Clerke o afazji

„Nie mogłam sobie przypomnieć nawet własnego imienia. Były takie chwile, że nie chciałam żyć” – mówi Emilia Clarke o afazji

Kąpał się w jeziorze. Doszło do zakażenia amebą „zżerającą mózg”

Pień mózgu – budowa, funkcje, choroby i badania. Jakie objawy wskazują na jego uszkodzenie?

Nerw błędny – budowa, przebieg, uszkodzenie i leczenie. Dlaczego nazywa się go „wędrowcem”?

„Kobiety uczą się zachowań społecznych na zasadzie kopiuj-wklej, aż osiągają biegłość, która czyni ich autyzm niewidzialnym”. O życiu i kobiecości ze spektrum autyzmu mówi psycholożka i nauczycielka jogi Agata Ucińska

Dr n. med. Maria Maliszewska / fot. neurosphera

Mylona z alzheimerem, parkinsonem, uważana za chorobę dzieci. Jak rozpoznać i leczyć padaczkę u seniorów, mówi dr n. med. Maria Maliszewska

Przekazując diagnozę rodzicom, mówi: „Gratuluję, mają państwo dziecko z zespołem Aspergera”. O różnorodności, która występuje w spektrum autyzmu, mówi Tony Attwood

25-latka była pewna, że jej synek cierpi na zaparcia. Badania pokazały, że problem jest o wiele bardziej poważny

25-latka była pewna, że jej dziecko cierpi na zaparcia. Badania pokazały, że problem jest o wiele bardziej poważny

„To jest gonitwa myśli w głowie, wrażenie umierania, duszenia się, zasłabnięcia”. Polska influencerka opowiedziała o atakach paniki

„Samodzielność dla osób ze spektrum autyzmu to wolność i godne życie” – mówi Monika Kłeczek, prezeska stowarzyszenia AS

Leczenie nerwobóli będzie prostsze? Australijscy naukowcy na drodze do stworzenia innowacyjnych leków

Najpopularniejsze

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

para zakochanych, romantyczny wieczór

Nie masz ochoty na seks? Poznaj 8 sposobów na podniesienie libido

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Kobieta leżąca w łóżku

9 możliwych przyczyn krwawienia po seksie

Kobieta siedzi

Krwawienie po okresie – przyczyny, objawy, kolory wydzielin

Kobieta stoi przy oknie

Nerwobóle (neuralgia) w klatce piersiowej – przyczyny, objawy i leczenie