Przejdź do treści

Neurogeneza w wieku płodowym i dorosłym – jak ją aktywować?

Neurogeneza w wieku płodowym i dorosłym – jak ją aktywować? Unsplash.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
10 mitów na temat cholesterolu, w które nie powinnaś wierzyć
Zrób 8 kroków i przestań się martwić
6 dowodów na to, że pisanie o emocjach służy zdrowiu
6 sposobów na to, by uniknąć przeziębienia w sezonie grypowym
Jak oddychać? Kasia Bem przedstawia proste ćwiczenie, które czyni cuda

Neurogeneza to proces powstawania nowych komórek nerwowych. Kiedyś uważano, że zjawisko to odnosi się wyłącznie do etapu życia płodowego i kształtowania się układu nerwowego. Negowano natomiast możliwość neurogenezy postnatalnej, czyli powstawania nowych komórek nerwowych po zakończeniu życia płodowego. Dziś już nikt nie poddaje w wątpliwość możliwości powstawania nowych neuronów. Wytypowano także czynniki, które mogą pobudzać lub hamować neurogenezę.

Czym jest neurogeneza? 

Neurogeneza to proces powstawania neuronów, czyli komórek nerwowych. W procesie tym uczestniczą nerwowe komórki macierzyste (NSC – neural stem cells), posiadające zdolność do nieograniczonych podziałów i różnicowania się. Mogą one przekształcać się do neuronów, astrocytów oraz oligodendrocytów. Poza komórkami macierzystymi w procesie neurogenezy uczestniczą komórki śródbłonka, komórki wyściółki oraz komórki astrocytarne. 

W procesie neurogenezy wyróżnić można cztery etapy: 

  • podział komórek macierzystych, 
  • różnicowanie się komórek, 
  • obumarcie części powstałych komórek, 
  • migracja i integracja neuronów, które przeżyły. 

Proces neurogenezy rozpoczyna się od podziałów komórek macierzystych, czyli powstawania nowych komórek tego typu. Następnie komórki te różnicują się do neuronów. Jest to proces zachodzący z udziałem czynników wzrostu; czynniki wzrostu wpływają na to, do jakich komórek różnicują się komórki macierzyste, a także wpływają na nadanie kierunku aksonom, czyli włóknom nerwowym powstającym między neuronami. Część nowo powstałych neuronów obumiera, a te komórki nerwowe, które przeżyły, migrują w określone miejsca układu nerwowego, po czym dochodzi do ich integracji z mózgiem.  

Kiedyś myślano, że neurogeneza jest procesem charakterystycznym wyłącznie dla okresu rozwoju płodowego. Dziś jest oczywiste, że proces powstawania nowych komórek nerwowych może zachodzić przez całe życie. Miejscem zachodzenia neurogenezy w mózgu jest przede wszystkim hipokamp oraz opuszka węchowa.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

Neurogeneza w życiu płodowym 

Pod pojęciem neurogenezy rozumiany jest przede wszystkim proces powstawania komórek nerwowych w okresie prenatalnym, czyli podczas rozwoju płodowego. Do rozwoju układu nerwowego zachodzi od momentu poczęcia. Pierwszym etapem jest formowanie się zawiązków ośrodkowego układu nerwowego, co ma miejsce już około 2. tygodnia od zapłodnienia.

Około 3. tygodnia życia płodowego pojawia się płytka nerwowa, która przekształca się w rynienkę nerwową. Jej boki zaginają się ku górze i zarastają, dzięki czemu około 5. tygodnia życia płodowego kształtuje się cewa nerwowa. Ten proces uznawany jest za początek formowania się mózgu i rdzenia kręgowego, czyli ośrodkowego układu nerwowego. Na tym etapie niezwykle istotna jest dieta kobiety ciężarnej, zwłaszcza podaż kwasu foliowego oraz kwasów omega-3. Zaburzenie rozwoju układu nerwowego na tym etapie może prowadzić do pojawienia się wad cewy nerwowej, takich jak bezmózgowie, przepuklina mózgowa, rozszczep kręgosłupa. 

Kolejne etapy neurogenezy prenatalnej dotyczą kształtowania się przodomózgowia, śródmózgowia oraz tyłomózgowia na przełomie 6. i 7. tygodnia rozwoju płodowego. Z kolei około 8. tygodnia wykształcają się półkule mózgowe. Zmiany w mózgu zachodzące podczas drugiego trymestru ciąży to przede wszystkim intensywny rozwój kory mózgowej, synteza hormonów przez mózg i wykształcenie zmysłów. Z kolei zmiany w układzie nerwowym płodu zachodzące w trzecim trymestrze to kształtowanie pierwszych myśli i emocji oraz procesów zapamiętywania i nauki. 

Neurogeneza wieku dorosłego 

Pierwsze dane potwierdzające obecność neurogenezy w dorosłych organizmach opublikowane zostały w 1988 roku. Od tego czasu wiadomo coraz więcej o neurogenezie wieku dorosłego. Ciągły proces neurogenezy zachodzi w dwóch obszarach mózgu  w hipokampie i opuszce węchowej. Hipokamp odpowiedzialny jest za procesy uczenia się, orientację przestrzenną, a także przenoszenie informacji z pamięci krótkotrwałej do długotrwałej. Z kolei opuszka węchowa odbiera bodźce węchowe, a także odpowiada za kojarzenie zapachów z emocjami i wspomnieniami. 

Ciekawych informacji na temat neurogenezy i jej znaczenia dla funkcjonowania mózgu dostarczyły badania pamięci krótko- i długoterminowej. Wykazano m.in., że neurogeneza może poprawiać pamięć długotrwałą, ale jednocześnie pogarsza pamięć roboczą (krótkotrwałą). Wynika to z faktu, że powstające nowe neurony mogą pełnić zróżnicowane funkcje i wciąż jeszcze nie wiemy wszystkiego na temat neuroplastyczności mózgu i tego, w jaki sposób układ nerwowy reguluje procesy neurogenezy. 

Neurogeneza – suplementy, leki i dieta 

Aż do końca lat 90-tych ubiegłego wieku uznawano, że wraz z osiągnięciem dorosłości mózg przestaje wytwarzać nowe neurony, a potem następuje stopniowa neurodegradacja. Obecnie jednak wiadomo, że tworzenie nowych neuronów zachodzi przez całe życie. O tym, czy przeważają procesy neurogenezy, czy neurodegeneracji może decydować wpływ wielu czynników. Jednym z nich są bez wątpienia hormony. Estrogeny i testosteron mogą pobudzać neurogenezę, z kolei hormon stresu kortyzol hamuje neurogenezę.

Procesy naprawcze i pobudzenie powstawania nowych neuronów może być spowodowane uszkodzeniami mózgu w przebiegu udaru mózgu, padaczki czy stanu zapalnego. Kolejny czynnik mogący aktywować neurogenezę to neuroprzekaźniki: serotoniny, dopaminy, acetylocholiny, glutaminianu czy kwasu gammaaminomasłowego GABA. Dlatego w celu pobudzenia procesu neurogenezy warto zadbać o odpowiednią dietę i suplementację.  

ilustracja przedstawiająca neuroprzekaźniki

W jaki sposób może być pobudzona neurogeneza? Suplementy mogące mieć korzystny wpływ na powstawanie nowych neuronów to: 

Wykazano ponadto, że procesy neurogenezy mogą stymulować leki przeciwdepresyjne, np. fluoksetyna.

ryby

W diecie warto zwrócić uwagę na zwiększenie podaży polifenoli, np. tych dostarczanych w kawie czy zielonej herbacie – mogą one zwiększać poziom czynników wzrostu aktywujących neurogenezę. 

 


Źródła: 

  1. Saxe MD, Malleret G, Vronskaya S, Mendez I, Garcia AD, Sofroniew MV, Kandel ER, Hen R. Paradoxical influence of hippocampal neurogenesis on working memory. Proc Natl Acad Sci U S A. 2007 Mar 13;104(11):4642-6. doi: 10.1073/pnas.0611718104. Epub 2007 Mar 5. PMID: 17360577; PMCID: PMC1810330. 
  2. Latacz, A., Neurogeneza w dorosłym mózgu, Wszechświat, nr 1-3, 2014. 
  3. Poulose SM, Miller MG, Scott T, Shukitt-Hale B. Nutritional Factors Affecting Adult Neurogenesis and Cognitive Function. Adv Nutr. 2017 Nov 15;8(6):804-811. doi: 10.3945/an.117.016261. PMID: 29141966; PMCID: PMC5683005.
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Płyn mózgowo-rdzeniowy – funkcje, wskazania do badania i interpretacja wyniku

zdrowy mózg

7 rzeczy, za które twój mózg będzie ci wdzięczny

Zespół Hakima – wodogłowie normotensyjne, które można skutecznie leczyć 

Dr Howard Tucke

Jest najstarszym neurologiem na świecie. Radzi, jak utrzymać mózg w dobrej kondycji przez lata

Julie Chin

Dostała udaru podczas programu na żywo. „Przepraszam, coś się ze mną dziś dzieje”

Opryszczkowe zapalenie mózgu – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Neuroplastyczność mózgu – ćwiczenia. Jak ją zwiększyć?

Miała 18 lat, kiedy usłyszała, że został jej rok życia. Dziś chce nam przekazać 5 ważnych lekcji

Dr n. med. Maria Maliszewska / fot. neurosphera

„Po czwartej, piątej dekadzie życia wzrasta zachorowalność na depresję”. O wpływie menopauzy na mózg mówi dr n. med. Maria Maliszewska

Sławomir Prusakowski

„Sny mogą zwiększyć naszą samoświadomość i uważność na to, kim jesteśmy, czego doświadczamy, co jest dla nas ważne”. O znaczeniach snów mówi psycholog Sławomir Prusakowski

Kobiecy mózg – jaki jest naprawdę?

„Kiedyś lekarze mówili, że parkinson lubi spokój. Teraz zmieniają zdanie. Po diagnozie trzeba się szybko otrząsnąć”

12-latek może zostać odłączony od aparatury podtrzymującej życie. Rodzice przegrali walkę z brytyjskim Sądem Najwyższym

12-latek miał być odłączony od aparatury podtrzymującej życie. Sądowa batalia rodziców z lekarzami

Skrzypaczka operowa w trakcie operacji usunięcia guza mózgu... grała na skrzypcach. To wideo trzeba zobaczyć!

Pacjentka grała na skrzypcach w trakcie operacji usunięcia guza mózgu. „Niesamowity pokaz mocy nauki!”

"W pewnym momencie nie mogłam sobie przypomnieć nawet własnego imienia. Były takie chwile, że nie chciałam żyć" - mówi Emilia Clerke o afazji

„Nie mogłam sobie przypomnieć nawet własnego imienia. Były takie chwile, że nie chciałam żyć” – mówi Emilia Clarke o afazji

Kąpał się w jeziorze. Doszło do zakażenia amebą „zżerającą mózg”

Choroba seniorów? „Najmłodszy pacjent z chorobą Alzheimera miał zaledwie 7 lat” – zauważa prof. Bogusław Paradowski

Pień mózgu – budowa, funkcje, choroby i badania. Jakie objawy wskazują na jego uszkodzenie?

Nerw błędny – budowa, przebieg, uszkodzenie i leczenie. Dlaczego nazywa się go „wędrowcem”?

„Kobiety uczą się zachowań społecznych na zasadzie kopiuj-wklej, aż osiągają biegłość, która czyni ich autyzm niewidzialnym”. O życiu i kobiecości ze spektrum autyzmu mówi psycholożka i nauczycielka jogi Agata Ucińska

Skan mózgu pozwoli na wykrycie alzheimera / istock

Chorobę Alzheimera można zdiagnozować za pomocą pojedynczego skanu mózgu. Nowe odkrycie naukowców

Dr n. med. Maria Maliszewska / fot. neurosphera

Mylona z alzheimerem, parkinsonem, uważana za chorobę dzieci. Jak rozpoznać i leczyć padaczkę u seniorów, mówi dr n. med. Maria Maliszewska

Dieta bogata w kwasy omega-3 może ochronić przed chorobą Alzheimera? Wyniki najnowszego badania są jednoznaczne

Dieta bogata w kwasy omega-3 może chronić przed chorobą Alzheimera? Wyniki najnowszego badania są jednoznaczne

Przekazując diagnozę rodzicom, mówi: „Gratuluję, mają państwo dziecko z zespołem Aspergera”. O różnorodności, która występuje w spektrum autyzmu, mówi Tony Attwood

Najpopularniejsze

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

para zakochanych, romantyczny wieczór

Nie masz ochoty na seks? Poznaj 8 sposobów na podniesienie libido

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Kobieta leżąca w łóżku

9 możliwych przyczyn krwawienia po seksie

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

laboratorium

D-dimery – co to jest? Jak obniżyć zbyt wysoki poziom?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

×