Stwardnienie rozsiane

Łacińska nazwa stwardnienia rozsianego – sclerosis multiplex (SM) – jest ściśle związana z mechanizmem działania tej choroby. Zapożyczono ją od nazwy czubków włókien nerwowych uszkodzonych w wyniku stanu zapalnego. Na ich końcach powstają bowiem zgrubienia, które nazywa się bliznami, lub stwardnieniami. SM jest chorobą nieuleczalną, lecz odpowiednia terapia daje chorym szansę na poprawę komfortu życia.

Stwardnienie rozsiane dotyka głównie młodych dorosłych między 20-40 rokiem życia. Chorują częściej kobiety. Na SM nie ma lekarstwa. Można jedynie osłabić postęp choroby na tyle, aby nie odebrała całkowitej sprawności choremu. Jakie są przyczyny zachorowania na SM?

Co to jest stwardnienie rozsiane?

Choć etiologia SM nie jest do końca poznana. Uznano, że czynnikiem przyczyniającym się do

zachorowania są zaburzenia ze strony układu immunologicznego. W wyniku tego, osłonki mielinowe w układzie nerwowym są traktowane jak ciała obce, które należy zniszczyć. Zniszczenie mieliny uniemożliwia neuronom przewodzenie sygnałów. Na końcach włókien tworzą się wtedy blizny. Dochodzi do trwałych uszkodzeń w mózgu i rdzeniu kręgowym tzw. zmian demielinizacyjnych, które są widoczne w obrazie MRI (rezonans magnetyczny).

Niestety nic nie jest w stanie cofnąć zmian, jakie czyni ta choroba. SM powoli odbiera chorym sprawność, a medycyna jest w tej kwestii bezsilna. Podawane pacjentom leki niwelują jedynie część objawów. Przy takich chorobach, jak stwardnienie rozsiane, przyczyny nie da się ustalić i jej leczyć.

Odpowiadając na pytanie, czy stwardnienie rozsiane jest dziedziczne, lekarze potwierdzają, że niestety tak. W 10-15% przypadków choroba ma podłoże genetyczne.

Stwardnienie rozsiane – pierwsze objawy

Pierwsze objawy stwardnienia rozsianego przypominają łagodniejsze zaburzenia neurologiczne, aniżeli symptomy tak poważnego schorzenia, jak SM. Choroba ujawnia się dopiero w badaniu obrazowym albo w próbce płynu mózgowo-rdzeniowego. Wczesne rozpoznanie jest kluczowym elementem do wdrożenia terapii w początkowej fazie stwardnienia rozsianego.

Objawy stwardnienia rozsianego w fazie początkowej:

  • Przemijające uczucie drętwienia poszczególnych partii ciała
  • Mrowienie
  • Zaburzenia wzroku
  • Przewlekłe zmęczenie
  • Zaburzenia równowagi i koordynacji
  • Zaparcia
  • ”Prądy” przeszywające ciało
  • Nagłe niekontrolowane ruchy ciała

Zobacz także: Wczesne objawy stwardnienia rozsianego

Przy takich chorobach jak stwardnienie rozsiane, objawy są niejednoznaczne i mogą wskazywać na wiele innych schorzeń. Żeby rozpoznać chorobę, konieczne jest wykonanie badań obrazowych tj. rezonans magnetyczny, lub tomografia komputerowa. Tylko takie badania potwierdzą obecność ognisk demielinizacyjnych. Pierwsze objawy stwardnienia rozsianego to dopiero początek dyskomfortu.

SM – objawy zaawansowane

W stwardnieniu rozsianym objawy początkowe to zaledwie ułamek zaburzeń, które towarzyszą chorym. W momencie powstawania kolejnych ognisk symptomy przybierają na sile. Pojawiają się zaburzenia mowy i słuchu, a także przenikliwy ból całego ciała. U niektórych pacjentów dolegliwości te powodują nasilenie się depresji i lęków.

Chory nie może złapać równowagi i nieustannie się przewraca. Mięśnie są osłabione, przez co drżą przy próbie stania na nogach. Mogą pojawić się halucynacje wzrokowe. Chory ma również zaburzone funkcje poznawcze. Racjonalne myślenie, podejmowanie decyzji lub próby skoncentrowania się okazują się trudniejsze, niż dotychczas.

Objawy SM potrafią nasilić się bardzo szybko. Przybierają wtedy postać krótkotrwałych ataków, które nazywa się rzutami.

Postacie SM

Postacie SM różnicuje się na podstawie przebiegu choroby. Wyróżnia się:

  • Postać rzutowo-remisyjną – objawy występują przez kilka dni lub miesięcy, po czym stan chorego ulega poprawie na kolejny okres.
  • Postać pierwotnie postępującą – zmiany demielinizacyjne są widoczne jedynie w rdzeniu kręgowym, a nie w mózgu. Praktycznie nie ma rzutów.
  • Postać wtórnie postępująca – rzuty występują okresowo i wracają po okresie remisji.
  • Postać pierwotnie postępująca z rzutami – rzuty następują jeden po drugim w krótkim odstępie czasu. Nie zauważa się dłuższych okresów remisji choroby.

Najcięższa postać choroby to stwardnienie rozsiane boczne. Objawy to najczęściej powolne porażenie włókien nerwowych odpowiedzialnych za ruchomość mięśni. Całkowite ich sparaliżowanie prowadzi do śmierci.

Stwardnienie rozsiane – leczenie

Leczenie stwardnienia rozsianego poprzedza precyzyjna diagnostyka. Pacjenta z podejrzeniem sm kieruje się do szpitala celem wykonania punkcji płynu mózgowo-rdzeniowego. Wykonane przy stwardnieniu rozsianym badania obrazowe (TK lub MRI) powinny potwierdzić obecność ognisk demielinizacyjnych. Diagnoza musi być postawiona właściwie. To od niej i od wdrożonego potem leczenia zależy długość fazy remisji choroby.

Lek na stwardnienie rozsiane nie istnieje. Leczenie sm polega na podawaniu pacjentom leków immunomodulujących (interferonów), których zadaniem jest zatrzymanie rozwoju choroby i zmiana jej przebiegu. W terapii wykorzystuje się także leki immunosupresyjne, stymulujące układ odpornościowy. Przy stwardnieniu rozsianym rokowania trudno przewidzieć. Pacjent z sm może żyć nawet kilkadziesiąt lat.

Bibliografia:

  1. Stwardnienie rozsiane – przyczyny, rodzaje, objawy i leczenie – artykuł naukowy, mgr farm. Marzena Świątek, GF, styczeń 2016.
  2. Epitopy na białkach mieliny rozpoznawane przez autoprzeciwciała obecne u chorych na stwardnienie rozsiane – Ewa Jaśkiewicz, Zakład Immunochemii, Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN im. Ludwika Hirszfelda we Wrocławiu, Postepy Hig Med Dosw. (online), 2004; 58: 472-482

Najnowsze