Przejdź do treści

Jod – właściwości, niedobór i nadmiar, naturalne źródła

Jod - właściwości, niedobór i nadmiar, naturalne źródła /fot. iStock
Variation of Grilled Prawns and Salmon with Fresh Lemon
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim

Jod jest niezbędnym minerałem powszechnie występującym w owocach morza. Gruczoł tarczowy wykorzystuje go do wytwarzania hormonów tarczycy, które pomagają kontrolować wzrost, naprawiać uszkodzone komórki i wspierać zdrowy metabolizm. Zarówno niedobór jodu, jak i jego nadmiar wpływają negatywnie na zdrowie. Czym jest jod i jakie są objawy niedoboru jodu?

Co to jest jod?

Jod (I) to pierwiastek, który może występować w postaci jednego trwałego izotopu (127) lub izotopów promieniotwórczych (123, 125, 129, 131). Jest mało rozpowszechniony w przyrodzie, w większych ilościach występuje jedynie w solankach i wodzie morskiej.

– Jod czerpiemy z powietrza, pokarmów i z wody. Od 1997 roku producenci obowiązkowo jodują sól kuchenną. Wcześniej zdarzało się, że w związku z niedoborem jodu w powietrzu czy pokarmach ludzie mieli tendencję do powiększania się tarczycy – występowało tzw. wole młodzieńcze z niedoboru jodu, które w przyszłości mogło przekształcić się w wole guzowate, które z kolei mogło być przyczyną nadczynności tarczycy. Niedobór jodu był też przyczyną wrodzonej niedoczynności tarczycy u dzieci – tłumaczy prof. Michał Rabijewski, specjalista chorób wewnętrznych i endokrynolog, androlog kliniczny, kierownik Zakładu Zdrowia Prokreacyjnego Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

Beauty
Miya Cosmetics My Wonder Balm Call Me Later, regenerująco-odżywczy krem do twarzy z masłem shea, 75ml
29,90 zł
Beauty
Nacomi Argan Oil Eye Cream, arganowy krem pod oczy, 15ml
29,00 zł
Beauty
Vianek, Normalizujący tonik-wcierka do skóry głowy, 150ml
23,60 zł
NOWOŚĆ
Beauty
WIMIN Rytuał relaksu, 1 sztuka, ulga i odprężenie
36,00 zł
NOWOŚĆ
Odporność, Mulltilac
Multilac Synbiotyk, 20 kapsułek
23,39 zł

Właściwości jodu

Warto wiedzieć, jakie funkcje pełni w organizmie jod – właściwości tego pierwiastka wynikają z pośredniego jego udziału w regulowaniu rozwoju i działaniu licznych narządów. Jod to pierwiastek niezbędny w procesie syntezy hormonów tarczycy. Jod wchodzi w skład tyroksyny i trójjodotyroniny – hormonów produkowanych przez tarczycę, regulujących funkcjonowanie wielu układów i przemian metabolicznych.

Jod radioaktywny wykorzystywany jest w medycynie. Izotop jodu 131 wykorzystywany jest m.in. w terapii nadczynności tarczycy. Leczenie tarczycy jodem polega na podaniu pacjentowi doustnie kapsułki zawierającej radioizotop jodu, co umożliwia przechwycenie sporej dawki jodu przez miąższ tarczycy.

Kobieta

Dobowe zapotrzebowanie na jod

Dzienne zapotrzebowanie na jod dla poszczególnych grup wiekowych przedstawia się następująco:

  • dzieci do 5 r. ż. – 90 mikrogramów,
  • dzieci w wieku 6 – 12 lat – 120 mikrogramów,
  • dzieci powyżej 12 r. ż. i dorośli – 150 mikrogramów,
  • kobiety w ciąży i karmiące piersią – 250 mikrogramów.

Zwiększone zapotrzebowanie na jod

Zwiększone zapotrzebowanie na jod mogą wykazywać osoby mieszkające z dala od terenów morskich oraz stosujące dietę z niską konsumpcją ryb i innych produktów morskich, ale także jodowanej soli. Zapotrzebowanie na jod może zwiększać wysokie spożycie warzyw kapustnych, zawierających glukozynolany – związków obniżających poziom jodu w organizmie.

– Czasem jodu może być mniej lub więcej. Jeśli jest go za mało, to uzupełniamy. Kiedy jednak jest go za dużo, tarczyca blokuje na pewien czas wchłanianie jodu z powietrza – w ten sposób broni się przed nadmiarem. Gdyby tarczyca wykorzystała cały wchłonięty jod do produkcji hormonów, groziłoby to nadczynnością tarczycy. Po jakimś czasie tarczyca się odblokowuje i zaczyna ponownie wchłaniać jod. Zdrowe tarczyce mają ten mechanizm zachowany – wyjaśnia prof. Michał Rabijewski.

Płyn Lugola. Skład, zastosowanie i dawkowanie

Naturalne źródła jodu

W celu uzupełnienia puli jodu w organizmie, warto udać się nad morze i pooddychać jodowanym powietrzem. Kiedy jest najwięcej jodu nad morzem? W okresie jesieni i zimy. Ale jod nad morzem to niejedyne źródło jodu. Co zawiera jod? Najbogatsze źródła jodu w diecie to:

  • ryby morskie,
  • owoce morza i algi
  • jodowana sól,
  • woda z jodem.
  • nabiał.

Co wypłukuje jod? Dietetyczne źródła jodu nie powinny być spożywane ze źródłami chloru i sodu, gdyż te pierwiastki nasilają utratę jodu w organizmu. Wchłanianie jodu z diety mogą także hamować goitrogeny, czyli związki występujące m. in. w jarmużu, kalafiorze, brukselce, kapuście czy soi.

Jod w tabletkach – suplementacja jodem

Osoby narażone na niedobór jodu, w tym kobiety w ciąży, mogą uzupełnić codzienną dietę, stosując suplementy zawierające jod. Suplementacja jodu możliwa jest na drodze zażywania tabletek zawierających jod. Preparatem bogatym w jod jest także płynu Lugola – został on opracowany na początku XIX wieku przez francuskiego lekarza. W Polsce specyfik ten podawany był mieszkańcom po wybuchu elektrowni jądrowej w Czarnobylu.

– Płyn Lugola zawiera bardzo dużo jodu – jest w stanie zablokować tarczycę, aby nie pobierała radioaktywnego jodu. Żeby zażycie płynu miało sens, musielibyśmy mieć pewność, że w ciągu kilkudziesięciu godzin nad nami przejdzie chmura radioaktywna. Płyn Lugola raczej nie zaszkodził nikomu, ale niestety raczej także nie pomógł – tłumaczy prof. Rabijewski.

Jod w ciąży

Jod to pierwiastek o istotnym znaczeniu dla rozwijającego się płodu. Kobiety w ciąży powinny zatem szczególnie zadbać o optymalną podaż jodu. Pierwiastek ten odpowiada za utrzymanie prawidłowego funkcjonowania tarczycy matki, a także do zapewnienia produkcji hormonów przez tarczycę płodu.

Niedobór jodu w ciąży może prowadzić do większego ryzyka poronień, wystąpienia wad rozwojowych płodu, śmiertelności okołoporodowej oraz kretynizmu. Dlatego kobietom w ciąży zalecana jest suplementacja jodem w tabletkach.

Kiedy tarczycę trzeba usunąć?

Niedobór jodu w organizmie

Gdy pojawia się niedobór jodu, objawy wynikają przede wszystkim ze zbyt niskiej syntezy hormonów tarczycy. Może pojawić się:

  • chroniczne zmęczenie,
  • suchość skóry i wypadanie włosów,
  • przybieranie na wadze,
  • nadwrażliwość na niską temperaturę,
  • rozrost tarczycy,
  • bezsenność,
  • zaburzenia psychiczne,
  • zwiększone ryzyko rozwoju raka piersi.

Niedobór jodu u dzieci może sprzyjać upośledzeniu rozwoju somatycznego i umysłowego.

Nadmiar jodu w organizmie

Przy podawaniu preparatów związków jodu możliwe jest przedawkowanie jodu. Pojawiają się wówczas takie objawy, jak bóle głowy, hiperaktywność, nasilenie trądziku, wysypki, metaliczny posmak w ustach, zapalenie ślinianek.


Bibliografia:

Gietka – Czernel M., Profilaktyka niedoboru jodu; Postępy Nauk Medycznych, nr 12, 2005

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

kobieta pijąca koktajl

„Czysta micha” wcale nie taka czysta! Dlaczego trend „clean eating” przynosi więcej szkody niż pożytku?

5 sposobów na pogorszenie własnej odporności na jesień

„Bycie na diecie stało się w naszej kulturze atrybutem kobiety”. Psychodietetyczka Małgorzata Akkus wyjaśnia, dlaczego diety odchudzające są nieskuteczne i dlaczego warto zacząć jeść intuicyjnie

„Bycie na diecie stało się w naszej kulturze atrybutem kobiety”. Małgorzata Akkus tłumaczy, jak jeść intuicyjnie i dlaczego diety odchudzające są nieskuteczne

Dieta na urlopie. Jak uniknąć niezdrowych pułapek?

pms

„O PMS lubi się żartować, bo to przecież tylko gorsze dni kobiety. Tymczasem u podłoża PMS leży nierównowaga hormonalna”. Jak na nią wpłynąć, tłumaczy dietetyczka i naturopatka Monika Skuza

Źle śpisz? Przyczyna może być prozaiczna

Niedokrwistość z niedoboru żelaza. Jakie są przyczyny i objawy anemii, jak ją leczyć, jakie badania wykonać?

Czy można pić kawę podczas…? Internistka odpowiada na najczęściej wyszukiwane hasła w Google

Gospodarka wapniowo-fosforanowa – zaburzenia. Fosforany wapnia w moczu

Męczą cię zaparcia? Zobacz, jakie produkty powinnaś jeść, aby się ich pozbyć

Pokrojone buraki

7 rzeczy, za które pokocha cię twoja wątroba

„Ciało reguluje wagę jak termostat. Nie wie, że zależy nam np. na wyszczupleniu ud, więc walczy o ochronę swoich zasobów”. O teorii wagi chronionej mówi psychodietetyczka Małgorzata Zięba

Kobieta w grubym swetrze z kubkiem z gorącym napojem w dłoniach, w tle rozmyty jesienny pejzaż

5 najważniejszych błędów żywieniowych, które popełniamy zimą. Tłumaczy dietetyczka

kanapka z łososiem i avocado

7 najgorszych rzeczy dla twojej wątroby

Kobieta

Endorfiny – co to za hormony i co je wytwarza?

Top 5 produktów na dobry nastrój. Co poprawia nam samopoczucie?

pączki

Tłusty czwartek. Jak zjeść pączka i nie przytyć? Ile pączek ma kalorii?

Soki owocowe

Zdarza ci się zjeść banana na śniadanie? Sprawdź, czy to dobry wybór. Tłumaczy dietetyczka Paulina Roziewska

Gdy jelita stają się leniwe. Jak je rozruszać, by poczuć się dobrze?

Margaryna czy masło na cholesterol? Skład margaryny

szczupła dziewczyna

Chudnięcie – ile można zdrowo chudnąć? Jem i chudnę – przyczyny

Sól

Sód – rola, skutki niedoboru i nadmiaru, źródła sodu

mięso jako źródło siarki

Siarka – właściwości, niedobór i nadmiar, źródła w diecie

owoce cytrusowe

Fosfor – właściwości, nadmiar i niedobór, naturalne źródła

×