Rolki
Należy zaznaczyć, że pomroczność jasna jest określeniem kolokwialnym, uproszczeniem stosowanym przez społeczeństwo w celu nazwania zespołu objawów chorobowych charakterystycznych dla zamroczenia, nazywanego inaczej stanem pomrocznym, zespołem zamroczeniowym czy też obnubilatio (zachmurzeniem). Stan ten określa się mianem psychozy, która zaczyna się nagle i zwykle szybko ustępuje.
Objawy pomroczności jasnej: wstęp do zagadnienia
Pomroczność jasna to pojęcie określające bardzo szeroki zakres objawów chorobowych. Podstawowym objawem pomroczności jasnej jest pewnego rodzaju tabula rasa. W wyniku napadu jednostka nie jest w stanie czerpać z dotychczas nabytych doświadczeń. Następuje całkowita zmiana osobowości. Ulegają zapomnieniu dotychczasowe zainteresowania, upodobania, zmienia się nawet sposób poruszania oraz gestykulacji, a w następstwie – cała mowa ciała.
W praktyce klinicznej obserwuje się przypadki wystąpienia pomroczności jasnej w korelacji z całkowitą lub częściową utratą świadomości. Pacjenci bardzo często nie pamiętają, co robili, ani co ich motywowało. Jeżeli mają przebłyski wspomnień, często traktują je jak wspomnienia obcego człowieka.
Pomroczność jasna w literaturze
Choć w podręcznikach pojawia się opis stanu chorobowego, który prowadzi do całkowitej zmiany osobowości w trakcie napadu, jest to przypadek bardzo rzadki, wręcz wyjątkowy. Mimo jego rzadkości często stan ten wykorzystują nie tylko osoby oskarżone, lecz także pisarze. Przykładem podstawowym jest „Doktor Jekyll i Pan Hyde”. Ta powieść autorstwa Roberta Louisa Stevensona stanowi doskonałe świadectwo świadomości występowania tego typu stanów chorobowych (mimo ich raczej nieoficjalnego istnienia w czasach pisarza).
Jeżeli przypadek doktora Jekylla nazwiemy po prostu pomrocznością jasną (ze świadomym pominięciem motywu z eliksirem), będzie to przypadek niemalże całkowitego zachowania świadomości czynów następujących z inicjatywy pana Hyde’a. Tym samym pomroczność jasna będzie bardziej przypominała osobowość mnogą.
W praktyce klinicznej przypadki bywają równie skomplikowane. Pomroczność jasna jest zatem jedynie określeniem zespołu cech chorobowych. Jakie mogą być przyczyny oraz przebieg takiego stanu?
Pomroczność jasna w przebiegu choroby: padaczka
W praktyce klinicznej zauważono, że utrata świadomości pacjenta, zastępowana przez pozornie inną świadomość, występuje często w następstwie poważnych napadów padaczkowych. Czasami chory po odzyskaniu przytomności nie poznaje otoczenia, w którym się znajduje. Nie jest również w stanie się uspokoić, staje się agresywny i lękliwy, boi się ludzi wokół siebie. Co ciekawe, stan ten mija, a pacjent nie pamięta, że tak się zachowywał. Uważa się, że w tym przypadku pomroczność jasna jest za spowodowana nieodwracalnymi zmianami w mózgu, które wcześniej zapoczątkowała padaczka. Zdarza się również, że pomroczność jasna występuje przed napadem padaczkowym.
Następstwo pomroczności jasnej to nie tylko padaczka, lecz także zaburzenia psychomotoryczne w wyniku niedokrwienności mózgu lub zatorów tętnicy mózgowej. Następują stany urojeniowe, w wyniku których chory może zrobić krzywdę sobie i innym osobom.
Pomroczność jasna u ludzi zdrowych
Chodzi tu o przypadki osób, które są zdrowe z punktu widzenia somatycznego. Różne postaci pomroczności jasnej mogą występować u ludzi, którzy nie doświadczają napadów drgawkowych. Są to niestety napady niewytłumaczalne z punktu widzenia medycyny.
Poniżej wyjaśniamy dwa najczęstsze stany pomroczności jasnej, których doświadczają ludzie niedotknięci napadami drgawkowymi:
- somnambulizm – rodzaj lunatykowania polegający na nieświadomym wykonywaniu różnych czynności. Cechą charakterystyczną somnambulizmu jest niezwykła ostrożność oraz sprawność człowieka chodzącego we śnie. Zwykle wspomnienia dotyczące tych czynności są dla człowieka całkowicie niedostępne.
- somnilokwencja – osoby doświadczającego tego rodzaju pomroczności jasnej nawiązują przez sen dialogi z osobami świadomymi. Zazwyczaj są to rozmowy sensowne. Charakterystyczną cechą tego stanu jest nadmierna wręcz szczerość ze strony śpiącego. Często wykorzystuje się te stany w leczeniu nerwicy.
Pomroczność jasna: po napadzie
Stany pomroczności jasnej kończą się zwykle tzw. snem terminalnym. Oznacza to okres pomiędzy obudzeniem się ze stanu pomrocznego a odzyskaniem pełni świadomości. W tym czasie chory uświadamia sobie częściowo istniejące wspomnienia. Często następstwem jest agresja. Z braku innych możliwości stosuje się leki uspokajające. Obecnie jest to jedyna znana lekarzom metoda nie tyle leczenia i łagodzenia objawów pomroczności jasnej.
