Przejdź do treści

Prozodia – jakie znaczenie ma intonacja, akcent i rytm naszej mowy? Metody leczenia dysprozodii

Prozodia mowy – czym jest? Jakie są jej rodzaje i zaburzenia? Unsplsh.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
9 witamin i minerałów, które pomogą ci lepiej spać
„Ludzie z zewnątrz mogą myśleć, że to są błahe rzeczy. A były takie momenty, że naprawdę chciałam skoczyć pod metro…” – mówi 30-letnia Alina, cierpiąca na dysmorfofobię
Infekcja bakteryjna za tobą? Sprawdź 5 rzeczy, które powinnaś zrobić po antybiotykoterapii
Ciągłe zmęczenie – objawy, przyczyny, choroby. Jak je pokonać?
Przeziębienie czy jednak grypa? Jak rozpoznać, co ci dolega?

Prozodia mowy to bardzo istotny składnik procesu komunikacji. Już od najmłodszych lat, jako dzieci, zwracamy na nią uwagę. Niektórzy zmagają się jednak z zaburzeniami prozodii mowy, które utrudniają właściwe porozumiewanie się, a co za tym idzie – funkcjonowanie w społeczeństwie. Jakie elementy obejmuje prozodia mowy i co ona ma wspólnego z mową dziecka autystycznego? Odpowiadamy.

Co to jest prozodia mowy? 

Prozodia to sposób, w jaki przekazujemy komunikaty werbalne. Obejmuje brzmieniowe właściwości języka, dzięki którym rozmówca może wyczuć nasze intencje i emocje podczas konkretnej wypowiedzi. Co więcej, prozodia pozwala zidentyfikować danego mówcę, kiedy naraz wypowiada się kilka osób. 

Prozodia mowy obejmuje 3 podstawowe elementy: 

  • intonację – zjawisko akustyczne polegające na zmianie wysokości głosu, 
  • akcent – polega na wyróżnieniu określonego elementu językowego, zwykle dotyczy to sylaby, 
  • rytm – jest efektem powtarzalności sylab akcentowanych. 

 

Oprócz tego niektórzy badacze zwracają uwagę na: 

  • iloczas – zjawisko związane z różnicowaniem długości trwania głosek lub sylab, 
  • wysokość głosu – może wskazywać na to, czy odpowiedź jest pytaniem, prośbą, zaprzeczeniem czy rozkazem, nawet jeżeli nie widać tego na podstawie formy gramatycznej. 

 

W niektórych naukowych opracowaniach uwzględnia się również: 

  • tempo mówienia – wiąże się z szybkością wymawiania głosek, wyrazów, sylab, 
  • pauzy – ich liczba i czas trwania wpływają na tempo mówienia. 

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

Afazja motoryczna – czym jest? Przyczyny, objawy i leczenie

Prozodia mowy – rodzaje 

Prozodia mowy dzieli się na dwa podstawowe rodzaje: 

  • prozodia lingwistyczna (językowa) – obejmuje akcent na odpowiednią sylabę, akcent emfatyczny (czyli na słowo w zdaniu) oraz intonację w zakresie zróżnicowanych typów wypowiedzi (np. w przypadku rozkazu czy pytania); związana jest ze strukturą wypowiedzi; dużą rolę odgrywa tu nie tylko lewa, ale i prawa półkula mózgu; 
  • prozodia emocjonalna (afektywna) – związana jest z uczuciami osoby formułującej daną wypowiedź, objawia się poprzez jej intonację i nie zależy od przekazywanej treści – jest bardzo intuicyjna; w tym przypadku duże znacznie ma prawa półkula mózgu, która nie dominuje w czynnościach związanych z mówieniem. 

Przez wiele lat sądzono, że za mowę odpowiada lewa półkula. Teraz jednak wiadomo, że ważna jest również strona emocjonalna, związana z prawą półkulą – pozwala ona m.in. identyfikować przekazywane informacje. 

projekcja mózgu człowieka

Zaburzenia prozodii mowy 

W niektórych przypadkach pojawiają się zaburzenia prozodii mowy, czyli dysprozodia. Mogą one obejmować problemy tylko z jednym zjawiskiem prozodycznym bądź z kilkoma. Co więcej, mogą one dotyczyć percepcji i/lub ekspresji zjawisk prozodycznych. Jest to o tyle istotne, że zaburzenia prozodii mowy powodują trudności w komunikacji. 

Jeśli chodzi o zaburzenia prozodii mowy, można wyróżnić m.in.: 

  • zaburzenia akcentu – obejmują akcent leksykalny i/lub zdaniowy; osoby z tym zaburzeniem nie eksponują w odpowiedni sposób sylaby akcentowanej (lub nadmiernie ją eksponują), wyróżniają sylaby przy pomocy cech, które są obce dla danego języka (np. wydłużając samogłoskę sylabiczną, czyli akcent iloczasowy); 
  • zaburzenia tempa mowy – związane są ze zbyt szybkim lub zbyt wolnym mówieniem, a także z niestabilnym tempem mówienia; ważny jest tutaj nie tylko czas trwania głosek, ale również czas trwania pauz; 
  • zaburzenia rytmu mowy – często pojawiają się razem z zaburzeniami akcentu i tempa; w naszym języku związane są one z odejściem od izochronizmu zestrojowego, a więc podobnego czasu trwania poszczególnych zestrojów akcentowych; 
  • zaburzenia barwy głosu – można je rozpoznać po zbyt ostrej, nosowej, zmatowionej lub zachrypniętej barwie głosu, która czasem uniemożliwia odczytywanie konkretnego zabarwienia emocjonalnego wypowiedzi – zwykle przyczyniają się do tego problemy z narządami mowy (np. krtanią, jamami nosowymi, jamą ustną czy zatokami); 
  • zaburzenia intonacji – są efektem poszerzania lub wydłużenia rozpiętości konturów intonacyjnych; zwykle różnice w wysokości głosu nie przekraczają oktawy i plasują się na poziomie 3-4 tonów; 
  • zaburzenia na pograniczu zaburzeń rytmu i akcentu, czyli skandowanie – jest to skłonność do takiej samej realizacji sylab (bez akcentu) następujących po sobie w ciągu mownym. 

Można wyróżnić również całkowitą niemożność ekspresji lub percepcji mowy – wówczas mówi się o aprozodii.

Prozodia mowy – logopedia i praca z dzieckiem 

Dzieci, które mają na omawianej płaszczyźnie trudności, mogą je zmniejszyć lub wyeliminować poprzez: 

  • wybijanie odpowiedniego rytmu piosenek, 
  • wyklaskiwanie różnych rytmów, 
  • recytowanie wierszyków, 
  • tupanie nogami do określonych piosenek, 
  • wyklaskiwanie rytmu, 
  • wystukiwanie wyrazów i ich podział na sylaby, 
  • wystukiwanie rytmu na instrumentach, 
  • naśladowanie stanów emocjonalnych, 
  • naśladowanie tonu mowy, 
  • przeciąganie samogłosek, 
  • zmiana określonych zdań (np. z oznajmujących na pytające). 

Aby urozmaicić różne ćwiczenia, warto wykorzystać muzykę i taniec. 

Dziewczynka w bluzce w paski ćwiczy wymowę z panią logopedą w żółtej bluzce, która pokazuje jej, jak nelży układać policzki do prawidłowej wymowy.

Mowa u dzieci z autyzmem i zespołem Aspergera 

Mowa u dzieci z autyzmem oraz zespołem Aspergera jest bardzo charakterystyczna. Piszemy na ten temat w tym artykule, ponieważ prozodia wypowiedzi takich osób wyróżnia się idiosynkratyczną intonacją, akcentem oraz rytmem i monotonnym głosem. Często ich wypowiedzi są zbyt głośne i szybkie – zwłaszcza u dzieci z zespołem Aspergera. 

Co więcej, autyzm i zespół Aspergera implikują również inne zaburzenia komunikacji u dzieci. Przykładowo, podczas rozmowy nie wiedzą one, kiedy powinny zacząć mówić i często robią to, kiedy wypowiada się inna osoba. Zdecydowanie łatwiej odnajdują się one w komunikacji „jeden na jeden” niż podczas dyskusji w grupie. 

Dwie kolorowe ręce na białym tle, które próbują się złapać

Jeśli chodzi o związek między autyzmem a mową, u dzieci ze spektrum autyzmu widoczne jest w wieku od 2 do 4 lat wyrażanie komunikatów, które wskazują przede wszystkim na protest lub prośbę. Raczej nie posługują się one również mową niewerbalną, a więc nie patrzą w oczy czy też nie wykonują określonych gestów. Warto zaznaczyć, że nie ma również jednej odpowiedzi na pytanie, kiedy dziecko autystyczne zaczyna mówić – zależy to od wielu czynników oraz od konkretnego przypadku. 

Źródła: 

  1. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3216045/ (dostęp: 19.07.2022). 
  2. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31777192/ (dostęp: 19.07.2022). 
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Hemolakria – czym są krwawe łzy i jak leczyć zaburzenie? 

Erytrofobia – czym jest, przyczyny, leczenie 

Nerwica przełyku – co to jest, objawy. Jak leczyć „gulę” w gardle?

Mizoginizm – co to jest? Przyczyny i objawy. Jak leczy się to zaburzenie?

Diagnozowanie autyzmu i ADHD będzie szybsze i łatwiejsze? Wiele mają powiedzieć oczy dziecka

Zaburzenia psychotyczne – czym są, objawy. Czym jest epizod psychotyczny?

Zaburzenia świadomości – rodzaje, objawy, leczenie

Somatyzacja – zaburzenia somatyzacyjne, objawy, gdzie otrzymać skuteczną pomoc

Amy Schumer

Amy Schumer choruje na trichotillomanię. „Nosiłam tyle wstydu”

Kobieta w ciąży

FASD – co to, przyczyny, objawy i leczenie alkoholowego zespołu płodowego

Wenesa Gajos

„Coraz częściej pacjenci przychodzą z podejrzeniem u siebie ADHD – i nierzadko te domysły okazują się trafne” – mówi Wenesa Gajos

projekcja mózgu człowieka

Mózg człowieka – anatomia i fizjologia organu

Hanna Stolińska /fot. archiwum prywatne

„Ogromne znaczenie profilaktyczne ma spożywanie fitoestrogenów roślinnych, których niestety kobiety często się obawiają”. O tym, jak złagodzić objawy menopauzy, mówi Hanna Stolińska

Jak oswoić wczesną i przedwczesną menopauzę? Ich przyczyny, objawy i konsekwencje zdrowotne

Śpisz w skarpetkach? Sprawdź, czy to na pewno dobry pomysł

Śpisz w skarpetkach? Sprawdź, czy to na pewno dobry pomysł

"Śmierdzisz", "masz coś między nogami", "okres jest obrzydliwy". Koalicja Okresowa: "Miesiączka jest wyśmiewana, a my obrażane"

„Śmierdzisz”, „masz coś między nogami”, „okres jest obrzydliwy”. Okresowa Koalicja podkreśla: „Miesiączka jest wyśmiewana, a my obrażane”

Jak często należy ćwiczyć?

3 powody, dla których jesienią warto zacząć się suplementować

Cholesterol w jajkach / istock

10 mitów na temat cholesterolu, w które nie powinnaś wierzyć

Opryszczka na języku – jak wygląda i jak się jej pozbyć? Domowy sposób na opryszczkę

relaksująca się kobieta

6 sposobów na to, by uniknąć przeziębienia w sezonie grypowym

Co wspólnego mają ze sobą kobra, wkładka i Barbra Streisand? Odpowiada edukatorka ginekologiczna Aga Szuścik

Co wspólnego mają ze sobą kobra, wkładka i Barbra Streisand? Odpowiada edukatorka ginekologiczna Aga Szuścik

„Podstawową różnicą pomiędzy mną a stomatologiem jest to, że stomatolodzy wsadzają wiertarki do buzi, a ja tylko palce” – o fizjoterapii stomatologicznej mówi Karolina Mrozińska

Dzieci w szkole

W szkołach będą dystrybuować jodek potasu? „Będą mieli 6 godzin od ogłoszenia alarmu”

Najpopularniejsze

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

para zakochanych, romantyczny wieczór

Nie masz ochoty na seks? Poznaj 8 sposobów na podniesienie libido

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Kobieta leżąca w łóżku

9 możliwych przyczyn krwawienia po seksie

Kobieta siedzi

Krwawienie po okresie – przyczyny, objawy, kolory wydzielin

Kobieta stoi przy oknie

Nerwobóle (neuralgia) w klatce piersiowej – przyczyny, objawy i leczenie

×