Przejdź do treści

Prozodia – jakie znaczenie ma intonacja, akcent i rytm naszej mowy? Metody leczenia dysprozodii

Prozodia mowy – czym jest? Jakie są jej rodzaje i zaburzenia? Unsplsh.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim

Prozodia mowy to bardzo istotny składnik procesu komunikacji. Już od najmłodszych lat, jako dzieci, zwracamy na nią uwagę. Niektórzy zmagają się jednak z zaburzeniami prozodii mowy, które utrudniają właściwe porozumiewanie się, a co za tym idzie – funkcjonowanie w społeczeństwie. Jakie elementy obejmuje prozodia mowy i co ona ma wspólnego z mową dziecka autystycznego? Odpowiadamy.

Co to jest prozodia mowy? 

Prozodia to sposób, w jaki przekazujemy komunikaty werbalne. Obejmuje brzmieniowe właściwości języka, dzięki którym rozmówca może wyczuć nasze intencje i emocje podczas konkretnej wypowiedzi. Co więcej, prozodia pozwala zidentyfikować danego mówcę, kiedy naraz wypowiada się kilka osób. 

Prozodia mowy obejmuje 3 podstawowe elementy: 

  • intonację – zjawisko akustyczne polegające na zmianie wysokości głosu, 
  • akcent – polega na wyróżnieniu określonego elementu językowego, zwykle dotyczy to sylaby, 
  • rytm – jest efektem powtarzalności sylab akcentowanych. 

 

Oprócz tego niektórzy badacze zwracają uwagę na: 

  • iloczas – zjawisko związane z różnicowaniem długości trwania głosek lub sylab, 
  • wysokość głosu – może wskazywać na to, czy odpowiedź jest pytaniem, prośbą, zaprzeczeniem czy rozkazem, nawet jeżeli nie widać tego na podstawie formy gramatycznej. 

 

W niektórych naukowych opracowaniach uwzględnia się również: 

  • tempo mówienia – wiąże się z szybkością wymawiania głosek, wyrazów, sylab, 
  • pauzy – ich liczba i czas trwania wpływają na tempo mówienia. 

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

Odporność, Good Aging, Energia, Trawienie, Beauty
Wimin Zestaw z lepszym metabolizmem, 30 saszetek
139,00 zł
Odporność, Energia, Beauty
Naturell Witamina B Complex Vegan, 180 tabletek
79,99 zł
Odporność, Good Aging, Energia, Beauty
Wimin Zestaw z Twoim mikrobiomem, 30 saszetek
139,00 zł
Odporność
Bloxin Żel do jamy ustnej w sprayu, 20 ml
25,99 zł
NOWOŚĆ
Odporność, Trawienie
Nasiona trybuły ogrodowej do samodzielnego wysiania, 1 g
2,00 zł
Afazja motoryczna – czym jest? Przyczyny, objawy i leczenie

Prozodia mowy – rodzaje 

Prozodia mowy dzieli się na dwa podstawowe rodzaje: 

  • prozodia lingwistyczna (językowa) – obejmuje akcent na odpowiednią sylabę, akcent emfatyczny (czyli na słowo w zdaniu) oraz intonację w zakresie zróżnicowanych typów wypowiedzi (np. w przypadku rozkazu czy pytania); związana jest ze strukturą wypowiedzi; dużą rolę odgrywa tu nie tylko lewa, ale i prawa półkula mózgu; 
  • prozodia emocjonalna (afektywna) – związana jest z uczuciami osoby formułującej daną wypowiedź, objawia się poprzez jej intonację i nie zależy od przekazywanej treści – jest bardzo intuicyjna; w tym przypadku duże znacznie ma prawa półkula mózgu, która nie dominuje w czynnościach związanych z mówieniem. 

Przez wiele lat sądzono, że za mowę odpowiada lewa półkula. Teraz jednak wiadomo, że ważna jest również strona emocjonalna, związana z prawą półkulą – pozwala ona m.in. identyfikować przekazywane informacje. 

projekcja mózgu człowieka

Zaburzenia prozodii mowy 

W niektórych przypadkach pojawiają się zaburzenia prozodii mowy, czyli dysprozodia. Mogą one obejmować problemy tylko z jednym zjawiskiem prozodycznym bądź z kilkoma. Co więcej, mogą one dotyczyć percepcji i/lub ekspresji zjawisk prozodycznych. Jest to o tyle istotne, że zaburzenia prozodii mowy powodują trudności w komunikacji. 

Jeśli chodzi o zaburzenia prozodii mowy, można wyróżnić m.in.: 

  • zaburzenia akcentu – obejmują akcent leksykalny i/lub zdaniowy; osoby z tym zaburzeniem nie eksponują w odpowiedni sposób sylaby akcentowanej (lub nadmiernie ją eksponują), wyróżniają sylaby przy pomocy cech, które są obce dla danego języka (np. wydłużając samogłoskę sylabiczną, czyli akcent iloczasowy); 
  • zaburzenia tempa mowy – związane są ze zbyt szybkim lub zbyt wolnym mówieniem, a także z niestabilnym tempem mówienia; ważny jest tutaj nie tylko czas trwania głosek, ale również czas trwania pauz; 
  • zaburzenia rytmu mowy – często pojawiają się razem z zaburzeniami akcentu i tempa; w naszym języku związane są one z odejściem od izochronizmu zestrojowego, a więc podobnego czasu trwania poszczególnych zestrojów akcentowych; 
  • zaburzenia barwy głosu – można je rozpoznać po zbyt ostrej, nosowej, zmatowionej lub zachrypniętej barwie głosu, która czasem uniemożliwia odczytywanie konkretnego zabarwienia emocjonalnego wypowiedzi – zwykle przyczyniają się do tego problemy z narządami mowy (np. krtanią, jamami nosowymi, jamą ustną czy zatokami); 
  • zaburzenia intonacji – są efektem poszerzania lub wydłużenia rozpiętości konturów intonacyjnych; zwykle różnice w wysokości głosu nie przekraczają oktawy i plasują się na poziomie 3-4 tonów; 
  • zaburzenia na pograniczu zaburzeń rytmu i akcentu, czyli skandowanie – jest to skłonność do takiej samej realizacji sylab (bez akcentu) następujących po sobie w ciągu mownym. 

Można wyróżnić również całkowitą niemożność ekspresji lub percepcji mowy – wówczas mówi się o aprozodii.

Prozodia mowy – logopedia i praca z dzieckiem 

Dzieci, które mają na omawianej płaszczyźnie trudności, mogą je zmniejszyć lub wyeliminować poprzez: 

  • wybijanie odpowiedniego rytmu piosenek, 
  • wyklaskiwanie różnych rytmów, 
  • recytowanie wierszyków, 
  • tupanie nogami do określonych piosenek, 
  • wyklaskiwanie rytmu, 
  • wystukiwanie wyrazów i ich podział na sylaby, 
  • wystukiwanie rytmu na instrumentach, 
  • naśladowanie stanów emocjonalnych, 
  • naśladowanie tonu mowy, 
  • przeciąganie samogłosek, 
  • zmiana określonych zdań (np. z oznajmujących na pytające). 

Aby urozmaicić różne ćwiczenia, warto wykorzystać muzykę i taniec. 

Dziewczynka w bluzce w paski ćwiczy wymowę z panią logopedą w żółtej bluzce, która pokazuje jej, jak nelży układać policzki do prawidłowej wymowy.

Mowa u dzieci z autyzmem i zespołem Aspergera 

Mowa u dzieci z autyzmem oraz zespołem Aspergera jest bardzo charakterystyczna. Piszemy na ten temat w tym artykule, ponieważ prozodia wypowiedzi takich osób wyróżnia się idiosynkratyczną intonacją, akcentem oraz rytmem i monotonnym głosem. Często ich wypowiedzi są zbyt głośne i szybkie – zwłaszcza u dzieci z zespołem Aspergera. 

Co więcej, autyzm i zespół Aspergera implikują również inne zaburzenia komunikacji u dzieci. Przykładowo, podczas rozmowy nie wiedzą one, kiedy powinny zacząć mówić i często robią to, kiedy wypowiada się inna osoba. Zdecydowanie łatwiej odnajdują się one w komunikacji „jeden na jeden” niż podczas dyskusji w grupie. 

Dwie kolorowe ręce na białym tle, które próbują się złapać

Jeśli chodzi o związek między autyzmem a mową, u dzieci ze spektrum autyzmu widoczne jest w wieku od 2 do 4 lat wyrażanie komunikatów, które wskazują przede wszystkim na protest lub prośbę. Raczej nie posługują się one również mową niewerbalną, a więc nie patrzą w oczy czy też nie wykonują określonych gestów. Warto zaznaczyć, że nie ma również jednej odpowiedzi na pytanie, kiedy dziecko autystyczne zaczyna mówić – zależy to od wielu czynników oraz od konkretnego przypadku. 

Źródła: 

  1. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3216045/ (dostęp: 19.07.2022). 
  2. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31777192/ (dostęp: 19.07.2022). 
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

„Bałem się, że wyjdę na scenę i umrę”. Sebastian Karpiel-Bułecka szczerze o nerwicy lękowej

Hemolakria – czym są krwawe łzy i jak leczyć zaburzenie? 

Erytrofobia – czym jest, przyczyny, leczenie 

Nerwica przełyku – co to jest, objawy. Jak leczyć „gulę” w gardle?

Mizoginizm – co to jest? Przyczyny i objawy. Jak leczy się to zaburzenie?

Diagnozowanie autyzmu i ADHD będzie szybsze i łatwiejsze? Wiele mają powiedzieć oczy dziecka

Zaburzenia psychotyczne – czym są, objawy. Czym jest epizod psychotyczny?

Zaburzenia świadomości – rodzaje, objawy, leczenie

Somatyzacja – zaburzenia somatyzacyjne, objawy, gdzie otrzymać skuteczną pomoc

Amy Schumer

Amy Schumer choruje na trichotillomanię. „Nosiłam tyle wstydu”

Kobieta w ciąży

FASD – co to, przyczyny, objawy i leczenie alkoholowego zespołu płodowego

Wenesa Gajos

„Coraz częściej pacjenci przychodzą z podejrzeniem u siebie ADHD – i nierzadko te domysły okazują się trafne” – mówi Wenesa Gajos

projekcja mózgu człowieka

Mózg człowieka – anatomia i fizjologia organu

Kobieta z lampą w ręce

10 niezdrowych wieczornych nawyków

5 codziennych zagrożeń dla kręgosłupa. Unikaj jak ognia!

Lek. Ewa Stawiarska apeluje: noście kaski

Lek. Ewa Stawiarska opowiada, co się wydarzyło na stoku i apeluje o jedną ważną rzecz. „Poczułam uderzenie w tył, ułamek sekundy i leżę”

Naukowcy ostrzegają: taka budowa piersi nawet czterokrotnie zwiększa ryzyko raka. Jeśli ją masz, powinnaś badać się częściej

Naukowcy ostrzegają: taka budowa piersi nawet czterokrotnie zwiększa ryzyko raka. Jeśli ją masz, powinnaś badać się częściej

Anemia złośliwa, czyli choroba Addisona-Biermera - kiedy występuje i jakie są objawy /fot. Adobe Stock

Anemia złośliwa, czyli choroba Addisona-Biermera – kiedy występuje i jakie są objawy

Choroby tkanki łącznej – z jakimi problemami wybrać się do reumatologa?

Acetylocysteina – związek, który nie tylko wspomaga wykrztuszanie

Czym jest resweratrol, gdzie go znaleźć i jak stosować? /fot. Adobe Stock

Czym jest resweratrol, gdzie go znaleźć i jak stosować w diecie i kosmetykach?

Budowa i funkcje keratynocytów. Jakie jest ich znaczenie w kosmetologii?

Cichy złodziej (także młodych) kości. Skąd się bierze osteoporoza w młodym wieku?

Komórki Langerhansa – czym są, ich funkcje i rola w rozwoju łuszczycy, AZS i histiocytozy

Najpopularniejsze

Grypa typu A/iStock

Grypa typu A – leczenie, objawy i charakterystyka wirusa

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Grypa typu B - objawy, charakterystyka

Grypa typu B – przyczyny, objawy i leczenie

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Ropiejące oczy kobiety

Ropiejące oczy u dzieci i dorosłych – przyczyny i metody leczenia

Jak odetkać ucho zatkane woskowiną, katarem i wodą? Domowe sposoby

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

„Dobry seks to taki w kontakcie z własnym ciałem, emocjami i drugim człowiekiem. Nawet jeżeli miedzy kochankami nie ma miłości” – mówi Marta Niedźwiecka, psycholożka i sex coach

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Kobieta i mężczyzna

Jak uprawiać seks analny, żeby nie bolało? Mamy kilka porad

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

×