Udar mózgu – co to jest?
Udar mózgu (inaczej apopleksja) to uszkodzenie, obumarcie fragmentów tego narządu spowodowane zatrzymaniem dopływu krwi do tkanki mózgowej.
W przypadku udaru liczy się każda chwila. Im szybciej pacjent otrzyma pomoc, tym jego szanse na przeżycie i całkowite wyleczenie będą większe. Jak się szacuje, każdego roku udar dotyka w Polsce ok. 80 tys. osób, aż 30 tys. z nich umiera w ciągu miesiąca. Choć zazwyczaj udar jest problemem ludzi starszych, to jednak nie omija także młodych, w wieku od 20 do 35 lat.
Choroba ta w dużej mierze ma związek ze stylem życia i sposobem odżywiania się.
Rodzaje udaru mózgu
Wyróżniamy dwa typy choroby:
- udar niedokrwienny, który powodowany jest przez zmniejszenie dopływu krwi na skutek zwężenia lub zamknięcia tętnicy,
- udar krwotoczny, który oznacza uszkodzenie mózgu wywołane krwotokiem mózgowym.
W rezultacie udaru bardzo często dochodzi do obumierania komórek nerwowych, które zostały odcięte od tlenu i składników odżywczych. Może to wywołać nieodwracalne zmiany w mózgu, które wpłyną na trwałe uszkodzenia organizmu.
Przyczyny udaru mózgu
Jakie są przyczyny udaru mózgu? Występowaniu udarów sprzyjają m.in.:
- wiek,
- genetyczne predyspozycje do wystąpienia miażdżycy,
- nieprawidłowa dieta,
- palenie tytoniu,
- mała aktywność fizyczna,
- podwyższone ciśnienie tętnicze,
- zbyt wysoki poziom cholesterolu,
- otyłość.
Szczególnie narażone na występowanie udaru są jednak osoby z nieleczonym nadciśnieniem tętniczym.
Rolki
Udar niedokrwienny
Udar niedokrwienny występuje wskutek niedrożności tętnicy, która zaopatruje mózg w krew. W następstwie krew nie przepływa tak, jak powinna, a komórki nie otrzymują jej odpowiedniej ilości.
Częstą przyczyną pojawienia się udaru niedokrwiennego jest miażdżyca – choroba, w której blaszki miażdżycowe odkładają się w ścianach naczyń krwionośnych, zatykając coraz bardziej światło tętnicy. W konsekwencji dochodzi do jej całkowitego zablokowania.
Udar niedokrwienny to około 85 –90 proc. wszystkich przypadków udarów.
Udar krwotoczny
Udar krwotoczny mózgu jest następstwem pęknięcia ściany tętnicy mózgowej i wylewu krwi. W efekcie krew nie dociera do tkanki mózgowej w miejsce zaopatrywane przez uszkodzoną tętnicę.
W udarach krwotocznych wyróżnia się: krwotoki śródmózgowe (wewnątrz mózgu) oraz krwotoki podpajęczynówkowe (na powierzchni mózgu).
Udary krwotoczne są niebezpieczniejsze od udarów niedokrwiennych.
Udar – objawy
Objawy udaru mózgu to przede wszystkim:
- niedowład i zaburzenie czucia po jednej stronie ciała,
- wykrzywienie twarzy,
- zaburzenia widzenia i mowy,
- nagłe zawroty głowy połączone z osłabieniem kończyn,
- niespodziewany i bardzo silny ból głowy.
Pierwsze objawy udaru niedokrwiennego to zazwyczaj niedowłady jednej strony ciała i/lub wykrzywienie części twarzy. W przypadku udaru krwotocznego chory skarży się na silny ból głowy w płacie czołowym, skroniowy, potylicznym lub ciemieniowym. Dodatkowo obserwuje się zaburzenia pola widzenia i zaburzenia czucia.
Udar mózgu stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia – wymaga hospitalizacji, najlepiej na wyspecjalizowanym oddziale udarowym. Im szybciej rozpoczniemy leczenie, tym lepiej dla chorego. Podstawowe narzędzia umożliwiające zdiagnozowanie udaru to: tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny. To, ile dni po udarze trzeba zostać w szpitalu zależy od stanu chorego i postępach cofania się zmian.
Udar mózgu – pierwsza pomoc
Komórki mózgu są bardzo wrażliwe na niedotlenienie. Już po 4 minutach od zatrzymania dopływu krwi zaczynają obumierać. Z tego względu tak ważna jest natychmiastowa, specjalistyczna pomoc choremu. Jak się szacuje, rozpoczęcie leczenia w ciągu pierwszych 3 godzinach od wystąpienia objawów daje szansę na znacznie ograniczenie skutków udaru. Dlatego pierwsza pomoc wobec osób, u których podejrzewany jest udar, to natychmiastowe wezwanie pogotowia ratunkowego.
Jeśli obserwujemy lub podejrzewamy u chorego objawy wylewu krwi do mózgu, należy:
- Ułożyć chorego w pozycji leżącej unosząc jego tułowie około 30–40 cm.
- Kiedy chory jest nieprzytomny, ułożyć go w pozycji bezpiecznej.
- Nie podawać żadnych leków ani napojów.
- Natychmiast wezwać pogotowie ratunkowe.
Amerykańscy lekarze opracowali test F.A.S.T., który pomaga ocenić objawy u chorego. Polega on na sprawdzeniu czterech rzeczy:
F (face, twarz) – poproszenie o uśmiechnięcie się i obserwacja, czy jeden z kącików ust nie opada,
A (arms, ramiona) – poproszenie o podniesienie rąk do góry i obserwacja cy oba ramiona są na tej samej wysokości,
S (speech, mowa) – wypowiedzenie zdania i poproszenie chorego o powtórzenie go, sprawdzamy w ten sposób, czy chory mówi wyraźnie i prawidłowo myśli,
T (time, czas) – jeżeli jakikolwiek z powyższych symptomów występuje u obserwowanej osoby, wzywamy karetkę.
Diagnostyka udaru mózgu
Diagnostyka udaru mózgu polega na interpretacji wyników badań obrazowych – rezonansu magnetycznego głowy bądź tomografii komputerowej. Specjaliści zwracają także uwagę na objawy występujące u pacjenta. U osoby z podejrzeniem udaru mózgu wykonuje się również USG tętnic szyjnych, echokardiografię i badanie krwi.
Skutki udaru mózgu
Najczęstszymi skutkami udaru mózgu są:
- niesprawność ruchowa,
- zaburzenia czucia,
- zaburzenia mowy (afazja),
- problemy z widzeniem,
- apraksja, czyli zaburzenie neurologiczne, które polega na niezdolności do wykonania zamierzonych ruchów czy gestów,
- zaburzenia psychiczne.
Czego nie wolno po udarze mózgu? Rekonwalescentom zaleca się zmianę trybu życia, zmniejszenie wagi ciała i wprowadzenie elementów aktywności fizycznej. Ważne jest także zaprzestanie palenia tytoniu, jeśli udar wystąpił u palacza.
Leczenie udaru mózgu
Osoba z udarem wymaga specjalistycznej opieki na oddziale neurologii. Najskuteczniejszym sposobem udrożnienia naczynia krwionośnego jest tromboliza, która rozpuszcza zakrzep zamykający lub zwężający światło naczynia. Zabieg stosowany może być jedynie przy udarze niedokrwiennym i podlega mocnym ograniczeniom czasowym – lek podaje się do trzech godzin od wystąpienia udaru. Nie istnieją jednak środki, które mogą „wyleczyć” udar.
Rehabilitacja po udarze mózgu
A co po udarze? Osoba po zawale mózgu często jest nieprzytomna. Należy zapewnić jej więc wykwalifikowaną pomoc. Chorzy wymagają karmienia i mycia. Należy także zapobiegać zakrzepicy żył głębokich, zakażeniom i odleżynom.
W procesie leczenia konieczna jest rehabilitacja. Pracę z osobą po udarze rozpoczyna się najwcześniej, jak tylko jest to możliwe, na oddziale, a nawet wprost na łóżku. Ważne jest, by rekonwalescent czynnie uczestniczył w procesie rehabilitacji, ponieważ tylko wówczas zmiany będą się cofać. W wielu przypadkach do pracy z osobą po udarze angażowany jest logopeda, a także psycholog.
Profilaktyka udaru mózgu
W celach profilaktycznych należy prowadzić zdrowy i aktywny tryb życia. Ryzyko udaru mózgu zmniejsza także prawidłowa dieta oraz ograniczenie picia alkoholu i palenia papierosów. Choć zazwyczaj ocenia się, że przyczyna wylewu krwi do mózgu leży w prowadzonym wcześniej trybie życia, warto pamiętać, że czynnikiem sprzyjającym rozwojowi zmian może być prowadzenie nerwowego, pełnego stresów życia. Z tego względu ważnym aspektem profilaktyki przeciw udarowej jest dbanie o komfort psychiczny i eliminowanie czynników generujących stres.
