Rak jajnika

Rak jajnika to poważna choroba, która może rozwinąć się u kobiet w każdym wieku. Jej przebieg jest podstępny, gdyż zwykle przez długi czas nie daje żadnych dolegliwości. Często wykrywany jest w znacznym stopniu zaawansowania, co opóźnia leczenie i pogarsza rokowania.

Rak jajnika zajmuje szóste miejsce wśród nowotworów występujących u kobiet i czwarte wśród przyczyn zgonów. Nowotwór może pojawić się w każdym wieku, jednak najczęściej występuje u kobiet w 5-7 dekadzie życia. Jego występowanie zwiększa się zdecydowanie w okresie pomenopauzalnym. Niestety przy chorobach takich jak rak jajnika objawy wczesne w zasadzie nie występują. W związku z tym nowotwór zazwyczaj jest diagnozowany w znacznym stadium zaawansowania (III lub IV stopień wg FIGO), co powoduje, że leczenie włączane jest późno, a to z kolei przekłada się na gorsze rokowania dotyczące przeżywalności.

Rak jajnika przyczyny

Etiologia nowotworu jajnika nie została całkowicie poznana. Do zbadanych czynników ryzyka należą: otyłość, zaburzenia w gospodarce hormonów płciowych i czynniki związane z prokreacją (np. późny pierwszy poród lub brak porodów sprzyja rozwojowi nowotworów jajnika). Istotną przyczyną są też mutacje genowe. Udało się dotychczas wyodrębnić dwa geny, których obecność zwiększa ryzyko zachorowania na nowotwór jajnika. Określamy je nazwami BRCA1 i BRCA2. Występują one u około 10% wszystkich kobiet z rakiem jajnika.

Profilaktyka raka jajnika

Profilaktyką są wszelkie czynności, których podejmowanie zmniejsza ryzyko rozwoju choroby nowotworowej. Do poznanych czynników chroniących przed chorobą należą: długotrwałe stosowanie antykoncepcji hormonalnej, liczne ciąże, karmienie piersią. W profilaktyce pierwotnej (u kobiet nieobciążonych ryzykiem rozwoju nowotworu) Istotne jest utrzymywanie prawidłowej masy ciała i regularne kontrole ginekologiczne. Profilaktyka wtórna (pacjentki, u których stwierdzono mutację genu BRCA1 lub obciążone rakiem jajnika rodzinnie) polega na regularnym badaniu ginekologicznym, USG przezpochwowym i badaniu markerów nowotworowych jajnika Ca 125 co 6 miesięcy u kobiet po 30 roku życia.

Zobacz także: Torbiel jajnika a rak

Klasyfikacja FIGO – zaawansowanie raka jajnika

Zaawansowanie nowotworu określane jest przez klasyfikację zaproponowaną przez Międzynarodową Federację Ginekologii i Położnictwa (FIGO). W przypadku raka jajnika jest to klasyfikacja czterostopniowa (I – IV), dodatkowo w każdym ze stopni wyróżnia się podklasy oznaczone literami a, b i c.

  • Stopień I to nowotwór ograniczony do jajników lub jajowodów.
  • Stopień II to nowotwór ograniczony do jajników lub jajowodów z zajęciem struktury miednicy mniejszej (poniżej płaszczyzny wchodu miednicy) lub pierwotny rak otrzewnej.
  • Stopień III to nowotwór obejmujący 1 lub 2 jajniki lub jajowody lub pierwotny rak otrzewnej z przerzutami do otrzewnej poza miednicą mniejszą i/lub przerzuty do węzłów chłonnych zaotrzewnowych.
  • Stopień IV to nowotwór z odległymi przerzutami.

Rak jajnika objawy

Nowotwór jajnika przez długi okres czasu przebiega bezobjawowo. Zdarza się, że zmiana zostaje wykryta przypadkowo, w trakcie okresowego badania kontrolnego. Jeśli jej stopień zaawansowania jest niski, rokowania są zwykle dobre. To dodatkowo podkreśla wartość regularnych badań ginekologicznych.

Kiedy guz jest duży, może powodować zwiększenie obwodu brzucha. Objaw ten może też być związany z wodobrzuszem, czyli wysiękiem płynu do jamy otrzewnej, co zdarza się w znacznym zaawansowaniu choroby. Mogą pojawić się bóle brzucha zlokalizowane w podbrzuszu po stronie guza. Jeżeli dojdzie do ucisku na sąsiednie struktury, mogą pojawiać się zaparcia (ucisk na odbytnicę) lub częste oddawanie moczu (ucisk na pęcherz). Przy raku jajnika przerzuty mogą dotyczyć węzłów chłonnych (objawiają się powiększeniem grup okolicznych węzłów, zwłaszcza pachwinowych), otrzewnej, wątroby, płuc i innych odległych struktur.

Rak jajnika leczenie

Podstawową i radykalną metodą leczenia jest operacja chirurgiczna. W zależności od zaawansowania zmiany usunięty może być jeden jajnik z jajowodem lub obydwa jajniki wraz jajowodami i macicą. Zabieg obejmuje też usunięcie okolicznych węzłów chłonnych. Guz przesyłany jest do badania histopatologicznego, które ostatecznie określa typ zmiany nowotworowej. Czasem po leczeniu operacyjnym stosowana jest uzupełniająca chemioterapia. Jeżeli ze względu na zaawansowanie nowotworu operacja nie jest możliwa, podstawę leczenia stanowi chemioterapia. W przypadku raka jajnika radioterapia w zasadzie nie znajduje zastosowania.

Zobacz także: Rak jajnika – leczenie

Rak jajnika rokowanie

Niestety, ze względu na to, iż 60% guzów wykrywanych jest w III i IV stopniu zaawansowania, rokowania nie są pomyślne. U prawie połowy pacjentek, nawet jeżeli pierwszy zabieg był radykalny i uzupełniony  chemioterapią, dochodzi do nawrotu choroby w ciągu 5 lat. Do ustalenia rokowania używany jest termin pięcioletniego przeżycia. Określa on, ile procent chorych przeżyje 5 lat bez wznowy nowotworu pierwotnego (wskaźnik ten stosuje się przy wszystkich nowotworach złośliwych, bez względu na lokalizację). Jeśli zabieg był radykalny przeżycie 5-letnie wynosi w I stopniu 85-100%, w II – 40-50%, a w III już jedynie 17%. Przy raku jajnika IV stopnia rokowania dotyczące pięcioletniego przeżycia wynoszą jedynie 5%.

Zobacz także: Rak jajnika rokowanie

Najnowsze