Co to jest tomografia komputerowa?
Tomografia komputerowa (ang. computed tomography), TK lub CT, to rodzaj badania radiologicznego, które stanowi metodę diagnostyczną pozwalającą na otrzymanie przekrojów badanego obiektu. Wykorzystuje ona zjawisko osłabienia promieniowania X przenikającego przez ciało człowieka, podobnie zresztą jak tradycyjne badanie rentgenowskie. Tworzenie obrazu tomograficznego sprowadza się zaś do pomiaru pochłaniania promieniowania, które przechodzi przez obiekt.
Za współtwórców tomografii komputerowej wykorzystywanej w medycynie uznaje się Allana MacLeoda Cormacka i Godfreya Newbolda Hounsfielda, którzy w 1979 roku otrzymali Nagrodę Nobla. W 1980 roku miał natomiast miejsce istotny przełom w TK, który związany był z wprowadzeniem pierścieni ślizgowych do aparatu, umożliwiających obrót lamp rentgenowskich podczas badania wokół pacjenta.
Rezonans magnetyczny a tomografia komputerowa
W kontekście tomografii komputerowej i diagnostyki obrazowej często pojawia się pytanie o rezonans magnetyczny. Rezonans, podobnie jak TK, to badanie, które służy uzyskaniu przekroju obrazu ciała, ale bez zastosowania promieni jonizujących. Wykorzystuje on bowiem fale radiowe i pole magnetyczne, które w przeciwieństwie do promieni rentgenowskich nie przenikają przez organizm pacjenta.
Rolki
Rodzaje tomografii komputerowej
Tomografia komputerowa, ze względu szybkość i dokładność jest badaniem wykorzystywanym w bardzo wielu dziedzinach medycyny. Dzięki niej możliwe jest często uniknięcie inwazyjnych badań czy skrócenie czasu diagnostyki, a także zapewnia zwiększenie jakości wyników badań narządów ruchomych niezależnych od woli pacjenta.
Tomografia komputerowa jako badanie obiektywne i powtarzalne odgrywa bardzo istotną rolę w diagnostyce obrazowej. Pozwala m.in. na wykrycie pierwotnych i wtórnych zmian nowotworowych, zapalnych, kamicy nerkowej, złamań i zmian zwyrodnieniowych w obrębie kręgosłupa, przyczyn powiększenia węzłów chłonnych. Wśród najczęściej wykonywanych badań TK wymienić można:
- tomografię komputerową głowy,
- tomografię komputerową jamy brzusznej,
- tomografię komputerową klatki piersiowej,
- tomografię komputerową kości,
- tomografię komputerową zatok,
- tomografię komputerową kręgosłupa.
Tomografia komputerowa – z kontrastem czy bez?
Tomografia komputerowa, w zależności od tego, co ma być przedmiotem badania, wykonywana może być z użyciem kontrastu lub bez niego. W większości przypadków konieczne jest zastosowanie kontrastu, czyli substancji chemicznej na bazie związków jodu, która może być podana:
- doustnie,
- dożylnie,
- doodbytniczo.
Kontrast doustny podawany jest pacjentowi od 15 minut do czterech godzin przed badaniem, kontrast dożylny wstrzykiwany jest zaś z pompy lub tzw. ręki przez personel. Dla zobrazowania jelita grubego stosuje się wlew odbytniczy środka kontrastowego.
W przypadku badania TK z użyciem kontrastu pacjent powinien zgłosić się na badanie na czczo, szczególne wytyczne dotyczą zaś tych, u których zastosowany ma zostać wlew odbytniczy. Jest to m.in. kilkudniowa dieta płynna, powstrzymanie się od spożywania owoców pestkowych i ziaren, zażycie środków przeczyszczających. Badanie TK bez kontrastu nie wymaga wielu szczególnych przygotowań.
Warto pamiętać, że kontrast musi zostać usunięty z organizmu przez nerki, dlatego konieczne jest zbadanie ich czynności. W tym celu określa się np. poziom kreatyniny. Niezbędny jest ponadto szczegółowy wywiad lekarski czy określenie przebytych chorób. Lekarz poinformuje się o możliwych skutkach ubocznych zabiegu związanych głównie z przyjęciem kontrastu oraz opisze przebieg badania tak, abyś czuła się w jego trakcie komfortowo.
Przebieg badania metodą tomografii komputerowej
Jak przebiega badanie tomografii komputerowej? Przede wszystkim przeprowadzane jest pod nadzorem radiologa, z którym ma się kontakt podczas całego badania. Pacjent układany jest na specjalnym stole, powinien leżeć nieruchomo. Następnie stół przesuwa się w stronę otworu gantry, czyli aparatu, a w jego wnętrzu lampa rentgenowska, wykonując obrót o 360 st., pozyskuje obrazy badanego ciała. Po badaniu pacjent wysuwany jest z aparatu, a w zależności od tego, czy został zastosowany kontrast, pozostaje na kilkudziesięciominutowej obserwacji lub opuszcza gabinet.
Czy tomografia komputerowa jest bezpieczna?
Tomografia komputerowa zaliczana jest do nieinwazyjnych i bezpiecznych zabiegów. Pewne wątpliwości może jedynie budzić promieniowanie jonizujące oraz podanie kontrastu. Należy jednak podkreślić, że dawka promieniowania jest stosunkowo niska, a skutki uboczne związane z podaniem kontrastu obejmują przede wszystkim nudności, wymioty, niekiedy dreszcze, a zaburzenia oddychania lub wstrząs anafilaktyczny pojawić mogą się jedynie w skrajnych i rzadkich przypadkach.
Należy przy tym pamiętać, że istnieją okoliczności, które stanowią przeciwwskazania do wykonania tomografii komputerowej. Zalicza się do nich m.in.:
- ciąża i karmienie piersią,
- niewydolność nerek,
- uczulenie na składniki kontrastu, w tym jod,
- nieuregulowane nadciśnienie tętnicze,
- niewydolność krążenia.
Tomografia komputerowa – cena
Tomografia komputerowa jest badaniem, które wykonywane jest w ramach świadczeń finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Może ono zostać zrealizowane także w formie badania odpłatnego. Koszt tomografii komputerowej zależy od tego, jaki jest obszar diagnostyczny i może wynosić od 200 zł do nawet 1000 zł. Warto podkreślić, że tomografia komputerowa nie może zostać przeprowadzona bez skierowania, nawet wtedy, gdy chcesz ją zrobić prywatnie.
Bibliografia:
- Easton S., Radiografia. Podręcznik dla techników elektroradiologii, Edra Urban & Partner.
- Pruszyński B., Tomografia komputerowa, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2023.
- Webb W. R., Brant W. E., Major N. M., Tomografia komputerowa. Zastosowanie kliniczne, Edra Urban & Partner.
