Przejdź do treści

Witamina K – występowanie i rola w organizmie. Czym grozi niedobór?

witamina k, Produkty zawierające witaminę K
Witamina K – jej właściwości i rola w organizmie. Czym grozi niedobór? Fot. stock.adobe.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
„Miękki brzuch to też dobry seks”. Pani Fizjotrener ostrzega, że zbyt twardy brzuch ma negatywny wpływ na zdrowie kobiet
Dlaczego odkażanie ran wodą utlenioną to zły pomysł? Wyjaśnia biotechnolog Dawid Polak
Coraz młodsi Polacy mają zawał. Co robimy źle?
WHO: region Europy zmierza w kierunku końca pandemii
Mity – najwięksi wrogowie dobrego seksu. Obalamy wszystkie!

Witamina K to grupa związków chemicznych niezbędnych w procesie krzepnięcia krwi oraz mineralizacji kości. Występuje przede wszystkim w ciemnozielonych warzywach liściastych i olejach roślinnych (witamina K1) oraz jest syntetyzowana przez florę bakteryjną (witamina K2). Jak objawia się niedobór witaminy K i czy jej suplementacja jest koniecznością? 

Czym jest witamina K? 

Witamina K  to grupa związków chemicznych rozpuszczalnych w tłuszczach, wśród których wyróżnia się witaminę K1, K2 oraz K3. Witamina K1 (fitomenandion lub fitochinon) to substancja jednorodna, syntetyzowana przez rośliny. Witamina K2  (metachinon) jest produkowana przez florę bakteryjną organizmu (m.in. Bacteroides fragilis, Eubacterium lentum, Lactococcus ssp), występuje także w produktach fermentowanych. Witaminę K 2 oznacza się symbolem MK wraz z liczbą reszt izopreprenoidowych tworzących łańcuch boczny. Witamina K3 (menandion) to prowitamina pozyskiwana wyłącznie syntetycznie.

Witamina K została zidentyfikowana w 1930 roku przez biochemika Carla Petera Henrika Dama, który prowadził badania nad zdolnością organizmu kurcząt do wytwarzania cholesterolu. Zwierzęta karmione dietą niskotłuszczową pozbawioną steroli oraz wzbogaconą w witaminy A i D wytwarzały cholesterol, ale występowało u nich krwawienie w tkance podskórnej i mięśniach, co sugerowało istnienie substancji rozpuszczalnej w tłuszczach, odpowiadającej za krzepnięcie krwi. To właśnie od słowa „koagulation” powstało określenie witaminy K. Dziewięć lat później witaminę K wyizolowano po raz pierwszy z liści lucerny. Carl Dam oraz Edward Doisy, który opisał budowę chemiczną witaminy K otrzymali za swoje odkrycia Nagrodę Nobla. 

Rola witaminy K w organizmie 

Najbardziej znaną funkcją witaminy K jest jej udział w krzepnięciu krwi. Witamina ta odpowiada za  produkcję czynników odpowiedzialnych za krzepnięcie krwi (czynniki krzepnięcia II, VII, IX, X) oraz katalizuje syntezę białek S i C umożliwiając wytwarzanie przez organizm skrzepu i hamowanie krwawienia. Witamina K bierze udział w procesach formujących tkankę kostną, wraz z witaminą D i C reguluje gospodarkę wapniową i mineralizację kości.

Dieta bogata w witaminę K zmniejsza ryzyko złamań kości udowej. Ponadto witamina K jest istotnym elementem profilaktyki chorób układu sercowo-naczyniowego i choroby wieńcowej. Reguluje proces odkładania się wapnia w śródbłonku, płucach i wątrobie oraz przeciwdziała zwapnieniom tętnic, dzięki czemu zmniejsza ryzyko wystąpienia miażdżycy. 

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

Racjonalna suplementacja dopasowana do indywidualnych potrzeb ma ogromne znaczenie

Zapotrzebowanie na witaminę K 

Dzienne zapotrzebowanie na witaminę K różni się w zależności od płci, wieku i stanu fizjologicznego organizmu. Dla osób dorosłych wystarczające spożycie witaminy K wynosi odpowiednio 65 µg dla mężczyzn i 55 µg dla kobiet. Na chwilę obecną nie oszacowano bezpiecznego maksymalnego spożycia dla witaminy K. 

 Poniższa tabela przedstawia normy spożycia witaminy K w poszczególnych grupach wiekowych.

Grupa 

Płeć, wiek (lata) 

µg witaminy K (filochinon)/osobę/dobę 
Niemowlęta 

0-0,5 

0,5-1 

 

8 

8,5 

Dzieci 

1-3 

3-6 

7-9 

 

15 

20 

25 

Chłopcy 

10-12 

13-15 

16-18 

 

40 

50 

55 

Dziewczęta 

10-12 

13-15 

16-18 

 

40 

50 

55 

Mężczyźni ≥ 19  65 
Kobiety ≥ 19, w tym kobiety w ciąży i laktacji  55 

Występowanie witaminy K 

Odpowiednio zbilansowana dieta dostarcza wystarcząjcą dla organizmu ilość witaminy K. Najwięcej witaminy K1 zawierają zielonolistne warzywa liściaste: brokuły, jarmuż, szpinak, brukselka, sałata, kapusta, kalafior, szparagi zielone (do 700 µg/100g). Ponadto witaminę K znajdziemy w olejach roślinnych: oliwie z oliwek, oleju rzepakowym, oleju sojowym (do 200 µg/ 100g). Tłuszcze roślinne i masło nie tylko zawierają witaminę K, ale i pomagają w jej wchłanianiu, ponieważ jest to substancja rozpuszczalna w tłuszczach. Z owoców, witaminę K znajdziemy w kiwi, awokado i winogronach. 

W czym jest witamina K2? Przede wszystkim w produktach odzwierzęcych: serach i przetworach mlecznych powstałych na drodze fermentacji. Jej źródłem jest masło i niektóre podroby, natomiast mięso i jajka zawierają niewiele witaminy K2. Przyswajalność witaminy K2 jest bardzo wysoka (wchłania się niemal w całości) w przeciwieństwie do witaminy K1, która jest wchłaniana jedynie w 10-15 proc. Pomimo tego, że witamina K2 stanowi jedynie 10-20 proc. całkowitej zawartości witaminy K w diecie, to ze względu na jej wysoką biodostępność, pokrywa niemal 50 proc. dziennego zapotrzebowania. 

Zawartość witaminy K w wybranych produktach przedstawiono w poniższej tabeli.

Rodzaj produktu  Zawartość witaminy K [µg/ 100 g]  Rodzaj produktu  Zawartość witaminy K [µg/ 100 g] 
Warzywa i owoce 

Burak 

Jarmuż 

Szpinak 

Cebula 

Sałata 

Marchew 

Pomidory 

Ziemniaki 

Kiwi  

Winogrona 

Brzoskwinie 

Banany 

 

 

830 

817 

483 

193 

102 

13 

8 

2 

40 

15 

2 

0,6 

Produkty białkowe i tłuszczowe 

Soja 

Tuńczyk w oleju 

Fasola 

Groch 

Cielęcina 

Margaryna 

Oliwa z oliwek 

Masło 

 

47 

44 

19 

15 

7 

93 

62 

 

 

Objawy niedoboru witaminy K

Awitaminoza witaminy K u osób zdrowych jest bardzo rzadka. Do niedoboru najczęściej dochodzi wtedy, gdy zaburzone jest wchłanianie tłuszczów w organizmie w wyniku schorzeń takich jak: niedrożność dróg żółciowych, przewlekłe zapalenie trzustki, choroby zapalne jelit, choroby wątroby, mukowiscydoza, celiakia, zespół złego wchłaniania, a także po poważnych urazach, rozległych zabiegach operacyjnych czy w sytuacji długotrwałego żywienia pozajelitowego. 

Do grupy osób szczególnie narażonych na niedobory witaminy K należą: noworodki, osoby starsze i pacjenci onkologiczni. Niedobory zdarzają się również u pacjentów przyjmujących leki przeciwdrgawkowe, przeciwkrzepliwe, niektóre antybiotyki. 

Główne objawy niedoboru witaminy K to:

  • częste i długo utrzymujące się siniaki,
  • krwotoki z nosa,
  • obfite miesiączki, krwiomocz, 
  • wydłużony czas krzepnięcia krwi, np. po drobnym skaleczeniu, 
  • biegunki, 
  • spadek gęstości mineralnej kości, łamliwość kości, osteoporoza, 
  • choroby układu sercowo-naczyniowego,
  • u kobiet w ciąży i karmiących piersią brak witaminy K zwiększa ryzyko zaburzeń kostnych i krwotoków u dziecka. 

Objawy nadmiaru witaminy K

Nadmiar witaminy K zaburza metabolizm i objawia się poprzez: 

  • przedwczesny rozpad czerwonych krwinek (hemolizę),
  • niedokrwistość,
  • nadmierną potliwość, uczucie gorąca,
  • żółtaczkę i uszkodzenia tkanki mózgowej u niemowląt ,
  • swędzenie, zaczerwienienie i zmiany skórne.

Suplementacja witaminy K 

Suplementy witaminy K zawierają witaminę K w formie filochinonu lub finonationu (witamina K1) oraz jednej z dwóch form witaminy K2: MK-4 lub MK7, są też dostępne pod postacią preparatów multiwitaminowych. Cena witaminy K waha się od kilkunastu do nawet kilkudziesięciu złotych, w zależności od ilości tabletek i zawartości witaminy K. Maksymalna ilość witaminy K w zalecanej dziennej porcji w suplementach diety wynosi 200 µg. 

Suplementacja witaminy K może być korzystna przed planowanym zabiegiem operacyjnym, ponieważ może on prowadzić do znacznej utraty krwi oraz w niektórych chorobach upośledzających jej wchłanianie. U zdrowych osób mających zbilansowaną dietę i dbających o florę bakteryjną z dużym prawdopodobieństwem suplementacja witaminy K nie jest potrzebna. Należy pamiętać, iż suplementy witaminy K nie powinny być stosowane u osób leczonych antagonistami witamy K. Suplementy witaminy K dla dzieci są polecane jedynie w przypadku występującej cholestazy i mukowoscydozy. 

Witamina K dla noworodka – czy jest niezbędna? 

Bezpośrednio po porodzie jelita noworodków nie są jeszcze zasiedlone przez korzystne szczepy bakteryjne, dlatego nie dochodzi do endogennej produkcji witaminy K. Standardową procedurą okołoporodową jest podawanie noworodkom witaminy K. Taki zabieg ma na celu zapobieganie chorobie krwotocznej, która może wystąpić w szczególności u wcześniaków (według szacunków choroba krwotoczna może dotyczyć 1 dziecka na 400 urodzonych). W ramach profilaktyki noworodkom podaje się jednorazowo domięśniowo 1 mg witaminy K w ciągu pierwszych 6 godzin po porodzie.Witamina K ma na celu zapewnienie niemowlętom prawidłowej mineralizacji kości, ponadto przyspiesza gojenie się ran i wzmacnia naczynia krwionośne. Co istotne, witamina K nie przenika przez łożysko, dlatego uzupełnienie jej poziomu po porodzie jest tak bardzo ważne. 

 

Bibliografia:

  1. 1 E. J. Kucharz, M. Stajszczyk, and I. Wsp., “Rola witaminy K2 w metabolizmie kości i innych procesach patofizjologicznych — znaczenie profilaktyczne i terapeutyczne”, Forum Reum., vol. 4, no. 2, pp. 71–86, 2018. 
  2. T. Jackowska and J. Peregut– Pogorzelski, “Profilaktyka krwawienia z niedoboru witaminy K. Zalecenia Konsultanta Krajowego w dziedzinie Pediatrii i Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego (2016)”, Pediatr. Pol., 2016. 
  3. A. Karmańska and B. Karwowski, “Rola witaminy K w metabolizmie kości”, Bromat. Chem. Toksykol., vol. 48, no. 1, pp. 106–115, 2015. 
  4. M. Jarosz, Normy żywienia dla populacji Polski, Warszawa. Instytut Żywności i Żywienia, 2017. 
  5.  A. Jasik and M. Tałałaj, “Witaminy D i K a złamania kości”, Post N Med , vol. XXX, no. 01, pp. 31–36, 2017. 
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Wimin Głębokie Skupienie / arch. prywatne

To tak, jakbyś postanowiła biegać i z niewygodnych butów przerzuciła się na lekkie adidasy. Poznaj Głębokie Skupienie Wimin

Kobieta

Przyjmowanie witaminy C wraz z lewotyroksyną wpływa korzystnie na choroby tarczycy? Wyjaśnia farmaceutka

Co oznacza niski lub wysoki hematokryt?

Hematokryt. Co oznacza niski i wysoki HTC, jakie są normy?

Jak pić herbatę z cytryną, żeby sobie nie zaszkodzić? Wyjaśnia chemiczka

Jak pić herbatę z cytryną, żeby sobie nie zaszkodzić? Wyjaśnia chemiczka Sylwia Bogdan

Mężczyzna z nadciśnieniem tętniczym mierzy swoje ciśnienie

Nadciśnienie – rodzaje, przyczyny, objawy, leczenie

Płytki krwi (PLT, trombocyty) – norma, badanie. Niski i podwyższony poziom płytek krwi

Jakie są grupy krwi i na czym polega ich dziedziczenie?

Grupy krwi – rodzaje, dziedziczenie, badanie i dieta

Prohormony – co to jest, stosowanie, skutki uboczne

Zespół Schwartza-Barttera – przyczyny, objawy, leczenie

HMB – co to jest, działanie, dawkowanie, skutki uboczne

Wszystko, co trzeba wiedzieć o folianach /fot. Pexels

Wszystko, co trzeba wiedzieć o folianach

SUPLEMENTY: FAKTY I MITY. Czy tabletki na odchudzanie pomagają czy szkodzą?

SUPLEMENTY: FAKTY I MITY. Tabletki na odchudzanie: pomagają czy szkodzą?

AKCJA SUPLEMENTACJA: Zespół napięcia przedmiesiączkowego

7 skutecznych sposobów na przetrwanie kryzysu

SUPLEMENTY: FAKTY I MITY. "Suplementy nie pomagają" - prawda czy fałsz?

SUPLEMENTY: FAKTY I MITY. „Suplementy nie pomagają” – prawda czy fałsz?

Angiodysplazja – objawy, diagnostyka, leczenie

Chcesz poprawić jakość swojego snu? Oto najbardziej skuteczne metody!

Dobre nawyki dla psychiki – wprowadź je, a zmniejszysz negatywny wpływ stresu na organizm

Choroba Rendu-Oslera-Webera – objawy i leczenie

SUPLEMENTY: FAKTY I MITY. Czy witaminy i minerały faktycznie wchłaniają się gorzej z suplementów niż z warzyw i owoców?

SUPLEMENTY: FAKTY I MITY. Czy witaminy i minerały faktycznie wchłaniają się gorzej z suplementów niż z warzyw i owoców?

Erytroblasty we krwi – czym są, badanie, normy

10 sposobów, które pozwolą ci obniżyć poziom stresu /fot.Pexels, Olia Danilevich

10 sposobów, które pozwolą ci obniżyć poziom stresu

Olejek oregano – pochodzenie, właściwości, zastosowanie

Marta Krupińska

Wyluzuj, to tylko PMS. Czyli jak udało mi się złagodzić objawy zespołu napięcia przedmiesiączkowego

Najpopularniejsze

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

laboratorium

D-dimery – co to jest? Jak obniżyć zbyt wysoki poziom?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

ucho kobiety

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

Ropiejące oczy kobiety

Ropiejące oczy u dzieci i dorosłych – przyczyny i metody leczenia

Seks – 5 błędów, które popełniają kobiety

Badanie krwi AST - co to jest i jak interpretować wyniki?

Badanie krwi AST – co to jest i jak interpretować wyniki?

Respirator

Jak wygląda intubacja i podłączenie pacjenta do respiratora? Wyjaśnia anestezjolożka Zofia Patyna-Giżejowska

×