Przejdź do treści

Witamina K – występowanie i rola w organizmie. Czym grozi niedobór?

witamina k, Produkty zawierające witaminę K
Witamina K – jej właściwości i rola w organizmie. Czym grozi niedobór? Fot. stock.adobe.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Implant zamiast tabletki przeciwbólowej? Innowacyjne rozwiązanie naukowców
Lekarze dawali mu pół roku życia. Uratował go przeszczep, podczas którego otrzymał pięć narządów naraz
Wraca zerowy podatek VAT na zagraniczne leki ze zbiórek. Walczyli o to między innymi rodzice dzieci z SMA
„To był szok. Przez ponad dwadzieścia lat nie wiedziałam, z czym chodzę w brzuchu”. Szpital popełnił błąd. Pani Wanda odszkodowania nie dostanie
Kolejna fala zakażeń. „Obecny koronawirus bardzo różni się od oryginalnego, to inna choroba, więc możemy mówić o COVID-22”

Witamina K to grupa związków chemicznych niezbędnych w procesie krzepnięcia krwi oraz mineralizacji kości. Występuje przede wszystkim w ciemnozielonych warzywach liściastych i olejach roślinnych (witamina K1) oraz jest syntetyzowana przez florę bakteryjną (witamina K2). Jak objawia się niedobór witaminy K i czy jej suplementacja jest koniecznością? 

Czym jest witamina K? 

Witamina K  to grupa związków chemicznych rozpuszczalnych w tłuszczach, wśród których wyróżnia się witaminę K1, K2 oraz K3. Witamina K1 (fitomenandion lub fitochinon) to substancja jednorodna, syntetyzowana przez rośliny. Witamina K2  (metachinon) jest produkowana przez florę bakteryjną organizmu (m.in. Bacteroides fragilis, Eubacterium lentum, Lactococcus ssp), występuje także w produktach fermentowanych. Witaminę K 2 oznacza się symbolem MK wraz z liczbą reszt izopreprenoidowych tworzących łańcuch boczny. Witamina K3 (menandion) to prowitamina pozyskiwana wyłącznie syntetycznie.

Witamina K została zidentyfikowana w 1930 roku przez biochemika Carla Petera Henrika Dama, który prowadził badania nad zdolnością organizmu kurcząt do wytwarzania cholesterolu. Zwierzęta karmione dietą niskotłuszczową pozbawioną steroli oraz wzbogaconą w witaminy A i D wytwarzały cholesterol, ale występowało u nich krwawienie w tkance podskórnej i mięśniach, co sugerowało istnienie substancji rozpuszczalnej w tłuszczach, odpowiadającej za krzepnięcie krwi. To właśnie od słowa „koagulation” powstało określenie witaminy K. Dziewięć lat później witaminę K wyizolowano po raz pierwszy z liści lucerny. Carl Dam oraz Edward Doisy, który opisał budowę chemiczną witaminy K otrzymali za swoje odkrycia Nagrodę Nobla. 

Rola witaminy K w organizmie 

Najbardziej znaną funkcją witaminy K jest jej udział w krzepnięciu krwi. Witamina ta odpowiada za  produkcję czynników odpowiedzialnych za krzepnięcie krwi (czynniki krzepnięcia II, VII, IX, X) oraz katalizuje syntezę białek S i C umożliwiając wytwarzanie przez organizm skrzepu i hamowanie krwawienia. Witamina K bierze udział w procesach formujących tkankę kostną, wraz z witaminą D i C reguluje gospodarkę wapniową i mineralizację kości.

Dieta bogata w witaminę K zmniejsza ryzyko złamań kości udowej. Ponadto witamina K jest istotnym elementem profilaktyki chorób układu sercowo-naczyniowego i choroby wieńcowej. Reguluje proces odkładania się wapnia w śródbłonku, płucach i wątrobie oraz przeciwdziała zwapnieniom tętnic, dzięki czemu zmniejsza ryzyko wystąpienia miażdżycy. 

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

Racjonalna suplementacja dopasowana do indywidualnych potrzeb ma ogromne znaczenie

Zapotrzebowanie na witaminę K 

Dzienne zapotrzebowanie na witaminę K różni się w zależności od płci, wieku i stanu fizjologicznego organizmu. Dla osób dorosłych wystarczające spożycie witaminy K wynosi odpowiednio 65 µg dla mężczyzn i 55 µg dla kobiet. Na chwilę obecną nie oszacowano bezpiecznego maksymalnego spożycia dla witaminy K. 

 Poniższa tabela przedstawia normy spożycia witaminy K w poszczególnych grupach wiekowych.

Grupa 

Płeć, wiek (lata) 

µg witaminy K (filochinon)/osobę/dobę 
Niemowlęta 

0-0,5 

0,5-1 

 

8 

8,5 

Dzieci 

1-3 

3-6 

7-9 

 

15 

20 

25 

Chłopcy 

10-12 

13-15 

16-18 

 

40 

50 

55 

Dziewczęta 

10-12 

13-15 

16-18 

 

40 

50 

55 

Mężczyźni ≥ 19  65 
Kobiety ≥ 19, w tym kobiety w ciąży i laktacji  55 

Występowanie witaminy K 

Odpowiednio zbilansowana dieta dostarcza wystarcząjcą dla organizmu ilość witaminy K. Najwięcej witaminy K1 zawierają zielonolistne warzywa liściaste: brokuły, jarmuż, szpinak, brukselka, sałata, kapusta, kalafior, szparagi zielone (do 700 µg/100g). Ponadto witaminę K znajdziemy w olejach roślinnych: oliwie z oliwek, oleju rzepakowym, oleju sojowym (do 200 µg/ 100g). Tłuszcze roślinne i masło nie tylko zawierają witaminę K, ale i pomagają w jej wchłanianiu, ponieważ jest to substancja rozpuszczalna w tłuszczach. Z owoców, witaminę K znajdziemy w kiwi, awokado i winogronach. 

W czym jest witamina K2? Przede wszystkim w produktach odzwierzęcych: serach i przetworach mlecznych powstałych na drodze fermentacji. Jej źródłem jest masło i niektóre podroby, natomiast mięso i jajka zawierają niewiele witaminy K2. Przyswajalność witaminy K2 jest bardzo wysoka (wchłania się niemal w całości) w przeciwieństwie do witaminy K1, która jest wchłaniana jedynie w 10-15 proc. Pomimo tego, że witamina K2 stanowi jedynie 10-20 proc. całkowitej zawartości witaminy K w diecie, to ze względu na jej wysoką biodostępność, pokrywa niemal 50 proc. dziennego zapotrzebowania. 

Zawartość witaminy K w wybranych produktach przedstawiono w poniższej tabeli.

Rodzaj produktu  Zawartość witaminy K [µg/ 100 g]  Rodzaj produktu  Zawartość witaminy K [µg/ 100 g] 
Warzywa i owoce 

Burak 

Jarmuż 

Szpinak 

Cebula 

Sałata 

Marchew 

Pomidory 

Ziemniaki 

Kiwi  

Winogrona 

Brzoskwinie 

Banany 

 

 

830 

817 

483 

193 

102 

13 

8 

2 

40 

15 

2 

0,6 

Produkty białkowe i tłuszczowe 

Soja 

Tuńczyk w oleju 

Fasola 

Groch 

Cielęcina 

Margaryna 

Oliwa z oliwek 

Masło 

 

47 

44 

19 

15 

7 

93 

62 

 

 

Objawy niedoboru witaminy K

Awitaminoza witaminy K u osób zdrowych jest bardzo rzadka. Do niedoboru najczęściej dochodzi wtedy, gdy zaburzone jest wchłanianie tłuszczów w organizmie w wyniku schorzeń takich jak: niedrożność dróg żółciowych, przewlekłe zapalenie trzustki, choroby zapalne jelit, choroby wątroby, mukowiscydoza, celiakia, zespół złego wchłaniania, a także po poważnych urazach, rozległych zabiegach operacyjnych czy w sytuacji długotrwałego żywienia pozajelitowego. 

Do grupy osób szczególnie narażonych na niedobory witaminy K należą: noworodki, osoby starsze i pacjenci onkologiczni. Niedobory zdarzają się również u pacjentów przyjmujących leki przeciwdrgawkowe, przeciwkrzepliwe, niektóre antybiotyki. 

Główne objawy niedoboru witaminy K to:

  • częste i długo utrzymujące się siniaki,
  • krwotoki z nosa,
  • obfite miesiączki, krwiomocz, 
  • wydłużony czas krzepnięcia krwi, np. po drobnym skaleczeniu, 
  • biegunki, 
  • spadek gęstości mineralnej kości, łamliwość kości, osteoporoza, 
  • choroby układu sercowo-naczyniowego,
  • u kobiet w ciąży i karmiących piersią brak witaminy K zwiększa ryzyko zaburzeń kostnych i krwotoków u dziecka. 

Objawy nadmiaru witaminy K

Nadmiar witaminy K zaburza metabolizm i objawia się poprzez: 

  • przedwczesny rozpad czerwonych krwinek (hemolizę),
  • niedokrwistość,
  • nadmierną potliwość, uczucie gorąca,
  • żółtaczkę i uszkodzenia tkanki mózgowej u niemowląt ,
  • swędzenie, zaczerwienienie i zmiany skórne.

Suplementacja witaminy K 

Suplementy witaminy K zawierają witaminę K w formie filochinonu lub finonationu (witamina K1) oraz jednej z dwóch form witaminy K2: MK-4 lub MK7, są też dostępne pod postacią preparatów multiwitaminowych. Cena witaminy K waha się od kilkunastu do nawet kilkudziesięciu złotych, w zależności od ilości tabletek i zawartości witaminy K. Maksymalna ilość witaminy K w zalecanej dziennej porcji w suplementach diety wynosi 200 µg. 

Suplementacja witaminy K może być korzystna przed planowanym zabiegiem operacyjnym, ponieważ może on prowadzić do znacznej utraty krwi oraz w niektórych chorobach upośledzających jej wchłanianie. U zdrowych osób mających zbilansowaną dietę i dbających o florę bakteryjną z dużym prawdopodobieństwem suplementacja witaminy K nie jest potrzebna. Należy pamiętać, iż suplementy witaminy K nie powinny być stosowane u osób leczonych antagonistami witamy K. Suplementy witaminy K dla dzieci są polecane jedynie w przypadku występującej cholestazy i mukowoscydozy. 

Witamina K dla noworodka – czy jest niezbędna? 

Bezpośrednio po porodzie jelita noworodków nie są jeszcze zasiedlone przez korzystne szczepy bakteryjne, dlatego nie dochodzi do endogennej produkcji witaminy K. Standardową procedurą okołoporodową jest podawanie noworodkom witaminy K. Taki zabieg ma na celu zapobieganie chorobie krwotocznej, która może wystąpić w szczególności u wcześniaków (według szacunków choroba krwotoczna może dotyczyć 1 dziecka na 400 urodzonych). W ramach profilaktyki noworodkom podaje się jednorazowo domięśniowo 1 mg witaminy K w ciągu pierwszych 6 godzin po porodzie.Witamina K ma na celu zapewnienie niemowlętom prawidłowej mineralizacji kości, ponadto przyspiesza gojenie się ran i wzmacnia naczynia krwionośne. Co istotne, witamina K nie przenika przez łożysko, dlatego uzupełnienie jej poziomu po porodzie jest tak bardzo ważne. 

 

Bibliografia:

  1. 1 E. J. Kucharz, M. Stajszczyk, and I. Wsp., “Rola witaminy K2 w metabolizmie kości i innych procesach patofizjologicznych — znaczenie profilaktyczne i terapeutyczne”, Forum Reum., vol. 4, no. 2, pp. 71–86, 2018. 
  2. T. Jackowska and J. Peregut– Pogorzelski, “Profilaktyka krwawienia z niedoboru witaminy K. Zalecenia Konsultanta Krajowego w dziedzinie Pediatrii i Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego (2016)”, Pediatr. Pol., 2016. 
  3. A. Karmańska and B. Karwowski, “Rola witaminy K w metabolizmie kości”, Bromat. Chem. Toksykol., vol. 48, no. 1, pp. 106–115, 2015. 
  4. M. Jarosz, Normy żywienia dla populacji Polski, Warszawa. Instytut Żywności i Żywienia, 2017. 
  5.  A. Jasik and M. Tałałaj, “Witaminy D i K a złamania kości”, Post N Med , vol. XXX, no. 01, pp. 31–36, 2017. 
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Ile ważna jest recepta? Czym różni się recepta papierowa od e-recepty?

Od 1 lipca na te badania skieruje cię lekarz rodzinny. Będzie można wykonać je bezpłatnie

Od 1 lipca na te badania skieruje cię lekarz rodzinny. Będzie można wykonać je bezpłatnie

Co robić wieczorem, by budzić się rano rześką i wyspaną? 5 nawyków, które zmieniają wszystko

pms

„O PMS lubi się żartować, bo to przecież tylko gorsze dni kobiety. Tymczasem u podłoża PMS leży nierównowaga hormonalna”. Jak na nią wpłynąć, tłumaczy dietetyczka i naturopatka Monika Skuza

Witamina E a płodność - jaki jest między nimi związek? Wyjaśnia dietetyczka kliniczna Emilia Cesarek

Witamina E a płodność – jaki jest między nimi związek? Wyjaśnia dietetyczka kliniczna Emilia Cesarek

Kroplówki witaminowe – na czym polegają i ile kosztują? Czy to bezpieczne?

Tych reklam w szkole rodzenia już nie zobaczysz. Ministerstwo Zdrowia powiedziało pass

Białko S – rola w organizmie, badanie, interpretacja wyniku

Witamina w kroplach

Popularna witamina D3 wycofana. To kolejna wadliwa seria w ciągu ostatnich tygodni

Alicja Binkowska

Alicja Binkowska: „Rezygnowanie z psychoterapii na rzecz przyjmowania olejków CBD to bardzo niepokojący kierunek”

Haptoglobina – rola w organizmie, badanie i interpretacja. Objawy hemolizy

Białko C – co to jest, konsekwencje niedoboru i metody diagnozy

Przyczyny i sposoby na suche usta. Jak leczyć zajady i kserostomię?

Moda na kawę z grzybami ma sens? Sprawdziłyśmy, czy grzyby funkcjonalne to dobry sposób na lepsze zdrowie i nastrój

Hipotonia ortostatyczna – przyczyny, objawy i leczenie nagłego spadku ciśnienia tętniczego krwi

Jak długo trzeba brać suplementy, żeby zauważyć rezultaty?

Niedokrwistość z niedoboru żelaza. Jakie są przyczyny i objawy anemii, jak ją leczyć, jakie badania wykonać?

Kwas foliowy – nie tylko dla kobiet w ciąży

Witamina D - kiedy ją przyjmować? / pexels

Łykasz witaminę D? Wyjaśniamy, o jakiej porze dnia najlepiej ją przyjmować

Krople

Popularna witamina D3 wycofana z aptek. Powodem wady jakościowe

"Dieta realnie przekłada się na kondycję zdrowia psychicznego" - podkreśla farmeceutka. Co jeść, żeby zadbać o układ nerwowy?

„Dieta realnie przekłada się na kondycję zdrowia psychicznego” – podkreśla Zofia Winczewska. Co jeść, żeby zadbać o układ nerwowy?

laboratorium

Makrofagi – co to, funkcje w organizmie, aktywacja makrofagów

badanie laboratoryjne

Zasadowica metaboliczna – przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie

Budzisz się zlana potem? Oto 8 możliwych przyczyn

Najpopularniejsze

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

kobieta z problemami skórnymi

Wybroczyny (petocje) – co to jest, dlaczego powstają i jak sobie z nimi poradzić?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Ropiejące oczy kobiety

Ropiejące oczy u dzieci i dorosłych – przyczyny i metody leczenia

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

para w łóżku

Fellatio, czyli oswajanie penisa. 7 najważniejszych zasad!

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

×