Przejdź do treści

Witamina K – występowanie i rola w organizmie. Czym grozi niedobór?

witamina k, Produkty zawierające witaminę K
Witamina K – jej właściwości i rola w organizmie. Czym grozi niedobór? Fot. stock.adobe.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Najczęstsze niedobory wśród kobiet. 7 składników, o które szczególnie warto zadbać / fot.Pexels
Najczęstsze niedobory wśród kobiet. 7 składników, o które szczególnie warto zadbać
Wirus RSV szerzy się w Wielkiej Brytanii
Nie tylko COVID-19. Inny groźny wirus atakuje małe dzieci
Pielęgniarka w skafandrze ochronnym trzyma w rękach szczepionkę
Izrael: Trzecia dawka szczepionki na COVID-19. Prezydent zaszczepił się jako pierwszy
Simone Biles rezygnuje z igrzysk w trosce o swoje zdrowie psychiczne
Simone Biles postawiła na pierwszym miejscu zdrowie psychiczne. Sponsorzy olimpijscy i fani popierają jej decyzję
Kurkumina w Hashimoto pomaga wyciszyć stan zapalny – mówią ekspertki z „Ogarnij Hashimoto”

Witamina K to grupa związków chemicznych niezbędnych w procesie krzepnięcia krwi oraz mineralizacji kości. Występuje przede wszystkim w ciemnozielonych warzywach liściastych i olejach roślinnych (witamina K1) oraz jest syntetyzowana przez florę bakteryjną (witamina K2). Jak objawia się niedobór witaminy K i czy jej suplementacja jest koniecznością? 

Czym jest witamina K? 

Witamina K  to grupa związków chemicznych rozpuszczalnych w tłuszczach, wśród których wyróżnia się witaminę K1, K2 oraz K3. Witamina K1 (fitomenandion lub fitochinon) to substancja jednorodna, syntetyzowana przez rośliny. Witamina K2  (metachinon) jest produkowana przez florę bakteryjną organizmu (m.in. Bacteroides fragilis, Eubacterium lentum, Lactococcus ssp), występuje także w produktach fermentowanych. Witaminę K 2 oznacza się symbolem MK wraz z liczbą reszt izopreprenoidowych tworzących łańcuch boczny. Witamina K3 (menandion) to prowitamina pozyskiwana wyłącznie syntetycznie.

Witamina K została zidentyfikowana w 1930 roku przez biochemika Carla Petera Henrika Dama, który prowadził badania nad zdolnością organizmu kurcząt do wytwarzania cholesterolu. Zwierzęta karmione dietą niskotłuszczową pozbawioną steroli oraz wzbogaconą w witaminy A i D wytwarzały cholesterol, ale występowało u nich krwawienie w tkance podskórnej i mięśniach, co sugerowało istnienie substancji rozpuszczalnej w tłuszczach, odpowiadającej za krzepnięcie krwi. To właśnie od słowa „koagulation” powstało określenie witaminy K. Dziewięć lat później witaminę K wyizolowano po raz pierwszy z liści lucerny. Carl Dam oraz Edward Doisy, który opisał budowę chemiczną witaminy K otrzymali za swoje odkrycia Nagrodę Nobla. 

Rola witaminy K w organizmie 

Najbardziej znaną funkcją witaminy K jest jej udział w krzepnięciu krwi. Witamina ta odpowiada za  produkcję czynników odpowiedzialnych za krzepnięcie krwi (czynniki krzepnięcia II, VII, IX, X) oraz katalizuje syntezę białek S i C umożliwiając wytwarzanie przez organizm skrzepu i hamowanie krwawienia. Witamina K bierze udział w procesach formujących tkankę kostną, wraz z witaminą D i C reguluje gospodarkę wapniową i mineralizację kości.

Dieta bogata w witaminę K zmniejsza ryzyko złamań kości udowej. Ponadto witamina K jest istotnym elementem profilaktyki chorób układu sercowo-naczyniowego i choroby wieńcowej. Reguluje proces odkładania się wapnia w śródbłonku, płucach i wątrobie oraz przeciwdziała zwapnieniom tętnic, dzięki czemu zmniejsza ryzyko wystąpienia miażdżycy. 

Racjonalna suplementacja dopasowana do indywidualnych potrzeb ma ogromne znaczenie

Zapotrzebowanie na witaminę K 

Dzienne zapotrzebowanie na witaminę K różni się w zależności od płci, wieku i stanu fizjologicznego organizmu. Dla osób dorosłych wystarczające spożycie witaminy K wynosi odpowiednio 65 µg dla mężczyzn i 55 µg dla kobiet. Na chwilę obecną nie oszacowano bezpiecznego maksymalnego spożycia dla witaminy K. 

 Poniższa tabela przedstawia normy spożycia witaminy K w poszczególnych grupach wiekowych.

Grupa 

Płeć, wiek (lata) 

µg witaminy K (filochinon)/osobę/dobę 
Niemowlęta 

0-0,5 

0,5-1 

 

8 

8,5 

Dzieci 

1-3 

3-6 

7-9 

 

15 

20 

25 

Chłopcy 

10-12 

13-15 

16-18 

 

40 

50 

55 

Dziewczęta 

10-12 

13-15 

16-18 

 

40 

50 

55 

Mężczyźni ≥ 19  65 
Kobiety ≥ 19, w tym kobiety w ciąży i laktacji  55 

Występowanie witaminy K 

Odpowiednio zbilansowana dieta dostarcza wystarcząjcą dla organizmu ilość witaminy K. Najwięcej witaminy K1 zawierają zielonolistne warzywa liściaste: brokuły, jarmuż, szpinak, brukselka, sałata, kapusta, kalafior, szparagi zielone (do 700 µg/100g). Ponadto witaminę K znajdziemy w olejach roślinnych: oliwie z oliwek, oleju rzepakowym, oleju sojowym (do 200 µg/ 100g). Tłuszcze roślinne i masło nie tylko zawierają witaminę K, ale i pomagają w jej wchłanianiu, ponieważ jest to substancja rozpuszczalna w tłuszczach. Z owoców, witaminę K znajdziemy w kiwi, awokado i winogronach. 

W czym jest witamina K2? Przede wszystkim w produktach odzwierzęcych: serach i przetworach mlecznych powstałych na drodze fermentacji. Jej źródłem jest masło i niektóre podroby, natomiast mięso i jajka zawierają niewiele witaminy K2. Przyswajalność witaminy K2 jest bardzo wysoka (wchłania się niemal w całości) w przeciwieństwie do witaminy K1, która jest wchłaniana jedynie w 10-15 proc. Pomimo tego, że witamina K2 stanowi jedynie 10-20 proc. całkowitej zawartości witaminy K w diecie, to ze względu na jej wysoką biodostępność, pokrywa niemal 50 proc. dziennego zapotrzebowania. 

Zawartość witaminy K w wybranych produktach przedstawiono w poniższej tabeli.

Rodzaj produktu  Zawartość witaminy K [µg/ 100 g]  Rodzaj produktu  Zawartość witaminy K [µg/ 100 g] 
Warzywa i owoce 

Burak 

Jarmuż 

Szpinak 

Cebula 

Sałata 

Marchew 

Pomidory 

Ziemniaki 

Kiwi  

Winogrona 

Brzoskwinie 

Banany 

 

 

830 

817 

483 

193 

102 

13 

8 

2 

40 

15 

2 

0,6 

Produkty białkowe i tłuszczowe 

Soja 

Tuńczyk w oleju 

Fasola 

Groch 

Cielęcina 

Margaryna 

Oliwa z oliwek 

Masło 

 

47 

44 

19 

15 

7 

93 

62 

 

 

Objawy niedoboru witaminy K

Awitaminoza witaminy K u osób zdrowych jest bardzo rzadka. Do niedoboru najczęściej dochodzi wtedy, gdy zaburzone jest wchłanianie tłuszczów w organizmie w wyniku schorzeń takich jak: niedrożność dróg żółciowych, przewlekłe zapalenie trzustki, choroby zapalne jelit, choroby wątroby, mukowiscydoza, celiakia, zespół złego wchłaniania, a także po poważnych urazach, rozległych zabiegach operacyjnych czy w sytuacji długotrwałego żywienia pozajelitowego. 

Do grupy osób szczególnie narażonych na niedobory witaminy K należą: noworodki, osoby starsze i pacjenci onkologiczni. Niedobory zdarzają się również u pacjentów przyjmujących leki przeciwdrgawkowe, przeciwkrzepliwe, niektóre antybiotyki. 

Główne objawy niedoboru witaminy K to:

  • częste i długo utrzymujące się siniaki,
  • krwotoki z nosa,
  • obfite miesiączki, krwiomocz, 
  • wydłużony czas krzepnięcia krwi, np. po drobnym skaleczeniu, 
  • biegunki, 
  • spadek gęstości mineralnej kości, łamliwość kości, osteoporoza, 
  • choroby układu sercowo-naczyniowego,
  • u kobiet w ciąży i karmiących piersią brak witaminy K zwiększa ryzyko zaburzeń kostnych i krwotoków u dziecka. 

Objawy nadmiaru witaminy K

Nadmiar witaminy K zaburza metabolizm i objawia się poprzez: 

  • przedwczesny rozpad czerwonych krwinek (hemolizę),
  • niedokrwistość,
  • nadmierną potliwość, uczucie gorąca,
  • żółtaczkę i uszkodzenia tkanki mózgowej u niemowląt ,
  • swędzenie, zaczerwienienie i zmiany skórne.

Suplementacja witaminy K 

Suplementy witaminy K zawierają witaminę K w formie filochinonu lub finonationu (witamina K1) oraz jednej z dwóch form witaminy K2: MK-4 lub MK7, są też dostępne pod postacią preparatów multiwitaminowych. Cena witaminy K waha się od kilkunastu do nawet kilkudziesięciu złotych, w zależności od ilości tabletek i zawartości witaminy K. Maksymalna ilość witaminy K w zalecanej dziennej porcji w suplementach diety wynosi 200 µg. 

Suplementacja witaminy K może być korzystna przed planowanym zabiegiem operacyjnym, ponieważ może on prowadzić do znacznej utraty krwi oraz w niektórych chorobach upośledzających jej wchłanianie. U zdrowych osób mających zbilansowaną dietę i dbających o florę bakteryjną z dużym prawdopodobieństwem suplementacja witaminy K nie jest potrzebna. Należy pamiętać, iż suplementy witaminy K nie powinny być stosowane u osób leczonych antagonistami witamy K. Suplementy witaminy K dla dzieci są polecane jedynie w przypadku występującej cholestazy i mukowoscydozy. 

Witamina K dla noworodka – czy jest niezbędna? 

Bezpośrednio po porodzie jelita noworodków nie są jeszcze zasiedlone przez korzystne szczepy bakteryjne, dlatego nie dochodzi do endogennej produkcji witaminy K. Standardową procedurą okołoporodową jest podawanie noworodkom witaminy K. Taki zabieg ma na celu zapobieganie chorobie krwotocznej, która może wystąpić w szczególności u wcześniaków (według szacunków choroba krwotoczna może dotyczyć 1 dziecka na 400 urodzonych). W ramach profilaktyki noworodkom podaje się jednorazowo domięśniowo 1 mg witaminy K w ciągu pierwszych 6 godzin po porodzie.Witamina K ma na celu zapewnienie niemowlętom prawidłowej mineralizacji kości, ponadto przyspiesza gojenie się ran i wzmacnia naczynia krwionośne. Co istotne, witamina K nie przenika przez łożysko, dlatego uzupełnienie jej poziomu po porodzie jest tak bardzo ważne. 

 

Bibliografia:

  1. 1 E. J. Kucharz, M. Stajszczyk, and I. Wsp., “Rola witaminy K2 w metabolizmie kości i innych procesach patofizjologicznych — znaczenie profilaktyczne i terapeutyczne”, Forum Reum., vol. 4, no. 2, pp. 71–86, 2018. 
  2. T. Jackowska and J. Peregut– Pogorzelski, “Profilaktyka krwawienia z niedoboru witaminy K. Zalecenia Konsultanta Krajowego w dziedzinie Pediatrii i Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego (2016)”, Pediatr. Pol., 2016. 
  3. A. Karmańska and B. Karwowski, “Rola witaminy K w metabolizmie kości”, Bromat. Chem. Toksykol., vol. 48, no. 1, pp. 106–115, 2015. 
  4. M. Jarosz, Normy żywienia dla populacji Polski, Warszawa. Instytut Żywności i Żywienia, 2017. 
  5.  A. Jasik and M. Tałałaj, “Witaminy D i K a złamania kości”, Post N Med , vol. XXX, no. 01, pp. 31–36, 2017. 
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

MOJA SUPLEMENTACJA: mgr farm. Paulina Front

Zespół podkradania tętnicy podobojczykowej – przyczyny, objawy

Witaminy dla wegan – co suplementować diecie wegańskiej?

Suplementy na paznokcie – jak wybrać najlepsze?

Suplementy dla wegan – niedobory, suplementy witaminowe

Kobieta

Witamina D – kiedy należy uważać z jej suplementacją? Wyjaśnia farmaceutka

Tętniak aorty piersiowej – diagnostyka, operacja, powikłania

Skrzepy krwi w trakcie okresu – kiedy warto wybrać się do lekarza?

Z moim okresem jest coś nie tak! 4 sygnały, których nie wolno bagatelizować

Dyslipidemia aterogenna – przyczyny, badania, leczenie

Zespół Eisenmengera – przyczyny, objawy, leczenie

„Suplement to nie jest 'gorszy lek'”/fot. Getty Images

„Suplement to nie jest 'gorszy lek'”. Z doktor Mirosławą Gałęcką rozmawiamy o tym, jak się mądrze suplementować

Hipertriglicerydemia – przyczyny, leczenie i dieta

Kobieta

Witamina D jednak nie chroni przed COVID-19? Nowe ustalenia naukowców

"Czerwone wino jest dobre na krew" - mit czy prawda? Odpowiadają eksperci z Dietetyki #NieNaŻarty

„Czerwone wino jest dobre na krew” – mit czy prawda? Odpowiadają eksperci z Dietetyki #NieNaŻarty

Fotopletyzmografia – na czym polega i kiedy się ją stosuje?

Metody i zasady pomiaru ciśnienia tętniczego krwi

Zastawka trójdzielna – co to jest, niedomykalność, atrezja

ZMA – co to jest, skład, kiedy warto zażywać, skutki uboczne

Babka jajowata – właściwości i zastosowanie byliny

Upadek z wysokości – udzielenie pierwszej pomocy

Zastawka aortalna – niedomykalność, zwężenie, wymiana

Krwawienie z przewodu pokarmowego – przyczyny i leczenie

Uraz głowy – rodzaje i udzielanie pierwszej pomocy

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

ucho kobiety

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

kobieta z problemami skórnymi

Wybroczyny (petocje) – co to jest, dlaczego powstają i jak sobie z nimi poradzić?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Bąbel po oparzeniu - dowiedz się, jak leczyć pęcherze

Bąbel po oparzeniu – dowiedz się, jak leczyć pęcherze

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

insulinooporność

Dieta w insulinooporności

Badanie krwi AST - co to jest i jak interpretować wyniki?

Badanie krwi AST – co to jest i jak interpretować wyniki?

plamy na nogach

Czym są czerwone plamy na nogach i co może być ich przyczyną?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku