Przejdź do treści

Witamina K – występowanie i rola w organizmie. Czym grozi niedobór?

witamina k, Produkty zawierające witaminę K
Witamina K – jej właściwości i rola w organizmie. Czym grozi niedobór? Fot. stock.adobe.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Ewa Wojciechowska
Less Stress From Plants, czyli suplementacja dla wszystkich, którzy chcą naturalnie zadbać o swój układ nerwowy. Przetestowałam!
Męczyznaprzytula kobietę
Odczuwasz ból podczas stosunku? By się go pozbyć, znajdź przyczynę. Radzi Pani Fizjotrener
Matka z córką rzucają confetti
Nie namawiaj córki do bycia bardziej śmiałą. „Próba zmieniania temperamentu na siłę może być szkodliwa”
Eksperyment w Indonezji. Szczepienia na COVID-19 najpierw otrzymują osoby młode
Karolina Szymczak
Karolina Szymczak: bardziej boli miesiączka przy endometriozie niż rany dzień po operacji

Witamina K to grupa związków chemicznych niezbędnych w procesie krzepnięcia krwi oraz mineralizacji kości. Występuje przede wszystkim w ciemnozielonych warzywach liściastych i olejach roślinnych (witamina K1) oraz jest syntetyzowana przez florę bakteryjną (witamina K2). Jak objawia się niedobór witaminy K i czy jej suplementacja jest koniecznością? 

Czym jest witamina K? 

Witamina K  to grupa związków chemicznych rozpuszczalnych w tłuszczach, wśród których wyróżnia się witaminę K1, K2 oraz K3. Witamina K1 (fitomenandion lub fitochinon) to substancja jednorodna, syntetyzowana przez rośliny. Witamina K2  (metachinon) jest produkowana przez florę bakteryjną organizmu (m.in. Bacteroides fragilis, Eubacterium lentum, Lactococcus ssp), występuje także w produktach fermentowanych. Witaminę K 2 oznacza się symbolem MK wraz z liczbą reszt izopreprenoidowych tworzących łańcuch boczny. Witamina K3 (menandion) to prowitamina pozyskiwana wyłącznie syntetycznie.

Witamina K została zidentyfikowana w 1930 roku przez biochemika Carla Petera Henrika Dama, który prowadził badania nad zdolnością organizmu kurcząt do wytwarzania cholesterolu. Zwierzęta karmione dietą niskotłuszczową pozbawioną steroli oraz wzbogaconą w witaminy A i D wytwarzały cholesterol, ale występowało u nich krwawienie w tkance podskórnej i mięśniach, co sugerowało istnienie substancji rozpuszczalnej w tłuszczach, odpowiadającej za krzepnięcie krwi. To właśnie od słowa „koagulation” powstało określenie witaminy K. Dziewięć lat później witaminę K wyizolowano po raz pierwszy z liści lucerny. Carl Dam oraz Edward Doisy, który opisał budowę chemiczną witaminy K otrzymali za swoje odkrycia Nagrodę Nobla. 

Rola witaminy K w organizmie 

Najbardziej znaną funkcją witaminy K jest jej udział w krzepnięciu krwi. Witamina ta odpowiada za  produkcję czynników odpowiedzialnych za krzepnięcie krwi (czynniki krzepnięcia II, VII, IX, X) oraz katalizuje syntezę białek S i C umożliwiając wytwarzanie przez organizm skrzepu i hamowanie krwawienia. Witamina K bierze udział w procesach formujących tkankę kostną, wraz z witaminą D i C reguluje gospodarkę wapniową i mineralizację kości.

Dieta bogata w witaminę K zmniejsza ryzyko złamań kości udowej. Ponadto witamina K jest istotnym elementem profilaktyki chorób układu sercowo-naczyniowego i choroby wieńcowej. Reguluje proces odkładania się wapnia w śródbłonku, płucach i wątrobie oraz przeciwdziała zwapnieniom tętnic, dzięki czemu zmniejsza ryzyko wystąpienia miażdżycy. 

Racjonalna suplementacja dopasowana do indywidualnych potrzeb ma ogromne znaczenie

Zapotrzebowanie na witaminę K 

Dzienne zapotrzebowanie na witaminę K różni się w zależności od płci, wieku i stanu fizjologicznego organizmu. Dla osób dorosłych wystarczające spożycie witaminy K wynosi odpowiednio 65 µg dla mężczyzn i 55 µg dla kobiet. Na chwilę obecną nie oszacowano bezpiecznego maksymalnego spożycia dla witaminy K. 

 Poniższa tabela przedstawia normy spożycia witaminy K w poszczególnych grupach wiekowych.

Grupa 

Płeć, wiek (lata) 

µg witaminy K (filochinon)/osobę/dobę 
Niemowlęta 

0-0,5 

0,5-1 

 

8 

8,5 

Dzieci 

1-3 

3-6 

7-9 

 

15 

20 

25 

Chłopcy 

10-12 

13-15 

16-18 

 

40 

50 

55 

Dziewczęta 

10-12 

13-15 

16-18 

 

40 

50 

55 

Mężczyźni ≥ 19  65 
Kobiety ≥ 19, w tym kobiety w ciąży i laktacji  55 

Występowanie witaminy K 

Odpowiednio zbilansowana dieta dostarcza wystarcząjcą dla organizmu ilość witaminy K. Najwięcej witaminy K1 zawierają zielonolistne warzywa liściaste: brokuły, jarmuż, szpinak, brukselka, sałata, kapusta, kalafior, szparagi zielone (do 700 µg/100g). Ponadto witaminę K znajdziemy w olejach roślinnych: oliwie z oliwek, oleju rzepakowym, oleju sojowym (do 200 µg/ 100g). Tłuszcze roślinne i masło nie tylko zawierają witaminę K, ale i pomagają w jej wchłanianiu, ponieważ jest to substancja rozpuszczalna w tłuszczach. Z owoców, witaminę K znajdziemy w kiwi, awokado i winogronach. 

W czym jest witamina K2? Przede wszystkim w produktach odzwierzęcych: serach i przetworach mlecznych powstałych na drodze fermentacji. Jej źródłem jest masło i niektóre podroby, natomiast mięso i jajka zawierają niewiele witaminy K2. Przyswajalność witaminy K2 jest bardzo wysoka (wchłania się niemal w całości) w przeciwieństwie do witaminy K1, która jest wchłaniana jedynie w 10-15 proc. Pomimo tego, że witamina K2 stanowi jedynie 10-20 proc. całkowitej zawartości witaminy K w diecie, to ze względu na jej wysoką biodostępność, pokrywa niemal 50 proc. dziennego zapotrzebowania. 

Zawartość witaminy K w wybranych produktach przedstawiono w poniższej tabeli.

Rodzaj produktu  Zawartość witaminy K [µg/ 100 g]  Rodzaj produktu  Zawartość witaminy K [µg/ 100 g] 
Warzywa i owoce 

Burak 

Jarmuż 

Szpinak 

Cebula 

Sałata 

Marchew 

Pomidory 

Ziemniaki 

Kiwi  

Winogrona 

Brzoskwinie 

Banany 

 

 

830 

817 

483 

193 

102 

13 

8 

2 

40 

15 

2 

0,6 

Produkty białkowe i tłuszczowe 

Soja 

Tuńczyk w oleju 

Fasola 

Groch 

Cielęcina 

Margaryna 

Oliwa z oliwek 

Masło 

 

47 

44 

19 

15 

7 

93 

62 

 

 

Objawy niedoboru witaminy K

Awitaminoza witaminy K u osób zdrowych jest bardzo rzadka. Do niedoboru najczęściej dochodzi wtedy, gdy zaburzone jest wchłanianie tłuszczów w organizmie w wyniku schorzeń takich jak: niedrożność dróg żółciowych, przewlekłe zapalenie trzustki, choroby zapalne jelit, choroby wątroby, mukowiscydoza, celiakia, zespół złego wchłaniania, a także po poważnych urazach, rozległych zabiegach operacyjnych czy w sytuacji długotrwałego żywienia pozajelitowego. 

Do grupy osób szczególnie narażonych na niedobory witaminy K należą: noworodki, osoby starsze i pacjenci onkologiczni. Niedobory zdarzają się również u pacjentów przyjmujących leki przeciwdrgawkowe, przeciwkrzepliwe, niektóre antybiotyki. 

Główne objawy niedoboru witaminy K to:

  • częste i długo utrzymujące się siniaki,
  • krwotoki z nosa,
  • obfite miesiączki, krwiomocz, 
  • wydłużony czas krzepnięcia krwi, np. po drobnym skaleczeniu, 
  • biegunki, 
  • spadek gęstości mineralnej kości, łamliwość kości, osteoporoza, 
  • choroby układu sercowo-naczyniowego,
  • u kobiet w ciąży i karmiących piersią brak witaminy K zwiększa ryzyko zaburzeń kostnych i krwotoków u dziecka. 

Objawy nadmiaru witaminy K

Nadmiar witaminy K zaburza metabolizm i objawia się poprzez: 

  • przedwczesny rozpad czerwonych krwinek (hemolizę),
  • niedokrwistość,
  • nadmierną potliwość, uczucie gorąca,
  • żółtaczkę i uszkodzenia tkanki mózgowej u niemowląt ,
  • swędzenie, zaczerwienienie i zmiany skórne.

Suplementacja witaminy K 

Suplementy witaminy K zawierają witaminę K w formie filochinonu lub finonationu (witamina K1) oraz jednej z dwóch form witaminy K2: MK-4 lub MK7, są też dostępne pod postacią preparatów multiwitaminowych. Cena witaminy K waha się od kilkunastu do nawet kilkudziesięciu złotych, w zależności od ilości tabletek i zawartości witaminy K. Maksymalna ilość witaminy K w zalecanej dziennej porcji w suplementach diety wynosi 200 µg. 

Suplementacja witaminy K może być korzystna przed planowanym zabiegiem operacyjnym, ponieważ może on prowadzić do znacznej utraty krwi oraz w niektórych chorobach upośledzających jej wchłanianie. U zdrowych osób mających zbilansowaną dietę i dbających o florę bakteryjną z dużym prawdopodobieństwem suplementacja witaminy K nie jest potrzebna. Należy pamiętać, iż suplementy witaminy K nie powinny być stosowane u osób leczonych antagonistami witamy K. Suplementy witaminy K dla dzieci są polecane jedynie w przypadku występującej cholestazy i mukowoscydozy. 

Witamina K dla noworodka – czy jest niezbędna? 

Bezpośrednio po porodzie jelita noworodków nie są jeszcze zasiedlone przez korzystne szczepy bakteryjne, dlatego nie dochodzi do endogennej produkcji witaminy K. Standardową procedurą okołoporodową jest podawanie noworodkom witaminy K. Taki zabieg ma na celu zapobieganie chorobie krwotocznej, która może wystąpić w szczególności u wcześniaków (według szacunków choroba krwotoczna może dotyczyć 1 dziecka na 400 urodzonych). W ramach profilaktyki noworodkom podaje się jednorazowo domięśniowo 1 mg witaminy K w ciągu pierwszych 6 godzin po porodzie.Witamina K ma na celu zapewnienie niemowlętom prawidłowej mineralizacji kości, ponadto przyspiesza gojenie się ran i wzmacnia naczynia krwionośne. Co istotne, witamina K nie przenika przez łożysko, dlatego uzupełnienie jej poziomu po porodzie jest tak bardzo ważne. 

 

Bibliografia:

  1. 1 E. J. Kucharz, M. Stajszczyk, and I. Wsp., “Rola witaminy K2 w metabolizmie kości i innych procesach patofizjologicznych — znaczenie profilaktyczne i terapeutyczne”, Forum Reum., vol. 4, no. 2, pp. 71–86, 2018. 
  2. T. Jackowska and J. Peregut– Pogorzelski, “Profilaktyka krwawienia z niedoboru witaminy K. Zalecenia Konsultanta Krajowego w dziedzinie Pediatrii i Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego (2016)”, Pediatr. Pol., 2016. 
  3. A. Karmańska and B. Karwowski, “Rola witaminy K w metabolizmie kości”, Bromat. Chem. Toksykol., vol. 48, no. 1, pp. 106–115, 2015. 
  4. M. Jarosz, Normy żywienia dla populacji Polski, Warszawa. Instytut Żywności i Żywienia, 2017. 
  5.  A. Jasik and M. Tałałaj, “Witaminy D i K a złamania kości”, Post N Med , vol. XXX, no. 01, pp. 31–36, 2017. 
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Endarterektomia – co to jest, przebieg zabiegu, wskazania

Hepcydyna – co to jest, rola w organizmie, nadmiar i niedobór

łóżko para nóg

Jak wywabić plamy po seksie z pościeli? Poznaj kilka przydatnych trików

kobieta nad morzem

Zdrowotne shoty. Co w nich siedzi i jakie mają działanie?

Choroba popromienna – przyczyny, objawy, leczenie

Polipragmazja – przyczyny i skutki stosowania wielu leków

Rokitnik – naturalny sposób na przeziębienie. Jak go przyjmować, aby szybciej wyzdrowieć i wzmocnić odporność?

cesarskie cięcie, krew pępowinowa

Krew pępowinowa – pobierać czy nie?

niedobory w organizmie

Męczy cię sezonowe osłabienie? Lekarka radzi, jakie badania zrobić, by sprawdzić niedobory w organizmie

Jak prawidłowo łączyć suplementy diety, witaminy i minerały? Farmaceutka Zofia Winczewska ma garść rad

Erytropoetyna – co to, badanie, wynik, lek. EPO a doping

Albuminy – norma, badanie, niedobór i nadmiar

suplementacja a odporność w czasie pandemii COVID-19

Jak wzmocnić odporność w czasie pandemii COVID-19? Farmaceutka radzi, co warto suplementować

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

MCV – morfologia, wyniki, norma. MCV podwyższone i za niskie

Grupy krwi – rodzaje, dziedziczenie, badanie i dieta

Dziecko w czapce

Dlaczego noworodkom w szpitalu podaje się witaminę K? Można odmówić jej podania?

Homocysteina – norma, badanie, jak obniżyć poziom homocysteiny

kobieta trzyma strzykawkę z igłą

Witamina B12 w zastrzykach – zalety, dawkowanie, efekty

Pierwszy urlop bez problemów żołądkowych, czyli moje wakacje z GUUT. Przetestowałam, bo każda z nas ma dobro w sobie!

Lekarz pobierający próbkę krwi aby sprawdzić czy pacjent jest chory na hemofilię

Hemofilia typu A, B i C – przyczyny, objawy i leczenie

„Apeluję do dawców krwi, by w ich sercach pojawił się heroizm. Jeśli zabraknie krwi, ludzie zaczną umierać” – mówi Karol Kukowka, twórca kampanii „Twoje TAK ma ZNACZENIE”

Kobieta w ciąży siedzi na kanapie

Suplementacja w ciąży. Rekomendacje na 2020 rok. Po które suplementy należy sięgnąć? Wyjaśnia farmaceutka

Kobieta w białej bluzce przytyrzymuje chusteczkę przy nosie, ponieważ ma krwotok

Krew z nosa – przyczyny, jak zatamować krwotok z nosa?

Najpopularniejsze

Basia Kędzior

Hello My Hero. „Wygląd nie mówi o tym, kim się jest, czy jest się lepszym, czy gorszym. Każdy ma tak samo ważny powód i prawo do życia” – mówi Basia Kędzior, dziewczyna z rybią łuską

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

para w łóżku

Pozycje seksualne, czyli jak urozmaicić seks. Najlepsze pozycje

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

białe plamy na paznokciach

Białe plamy na paznokciach – co oznaczają i jak się ich pozbyć?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Objawy odstawienia alkoholu. Jakie są korzyści z niepicia alkoholu?

Morsowanie – wady i zalety. Czy naprawdę warto wbiec do lodowatej wody?

Magdalena Jutrzenka z synem Alexem / archiwum prywatne

Magdalena Jutrzenka: „Matka chorego dziecka nie może powiedzieć, że ma dość, bo wtedy jest egoistką”