Przejdź do treści

Cytostatyki – czym są i jak działają leki niszczące nowotwory? Czy ich przyjmowanie może wywołać skutki uboczne?

Mężczyzna trzyma w ręku bardzo dużo leków, opakowania po lekach są na drugim planie
Fot. Jeff Baumgart/AdobeStock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Wrzody żołądka – jak wyglądają objawy? Wyjaśnia gastroenterolog
4 sposoby na pogodzenie się
Jak się skutecznie pogodzić? Skorzystaj ze wskazówek psychologa
Chwile, kiedy dziecko wyrasta z małej fasolki, warte są każdej sekundy. Zobacz galerię niesamowitej radości z oczekiwania
Judy Chicago, matka chrzestna waginy: feminizm jest humanizmem
Chleb bez mąki. Wzbogać swoje wielkanocne menu o zdrowe pieczywo

Cytostatyki wykorzystywane są w terapii onkologicznej do walki z komórkami nowotworowymi. Ich stosowanie wiąże się jednak z poważnymi skutkami ubocznymi.

Nasze teksty zawsze konsultujemy z najlepszymi specjalistami

Agnieszka Widera
lekarz

Cytostatyki są zaliczane do specjalistycznej grupy leków stosowanych w leczeniu chorób nowotworowych. Jednakże leki cytostatyczne oprócz swojego działania wykazują szereg skutków ubocznych, do których zalicza się także niszczejące działanie zdrowych komórek, w tym głównie komórek rozrodczych czy szpiku kostnego.  

Jak działają cytostatyki?

Leczenie cytostatykami wykorzystuje ich zdolności do hamowania procesów podziałów komórkowych. W warunkach fizjologicznych każda żywa komórka przechodzi przez szereg procesów związanych z jej podziałem. Wyróżnia się kilka faz podziału komórkowego – jeden cykl komórkowy składa się z czterech etapów następujących po sobie. Pierwszym z nich jest faza G1, w której zachodzą procesy syntezy enzymów niezbędnych do syntezy DNA. Kolejną fazą jest faza S, w której obserwuje się właściwą syntezę DNA, czyli mówiąc prościej materiału genetycznego. W fazie G2 dochodzi do wzrostu syntezy białek. Zaraz po niej występuje faza M, czyli podział jednej komórki na dwie potomne, identyczne pod względem materiału genetycznego. Lek cytostatyczny działa toksycznie na konkretne fazy podziału komórkowego – dotyczy to zarówno komórek zmienionych nowotworowych, jak i zdrowych. Lekarze decydują się na podanie cytostatyków między innymi po to, aby wydłużyć życie osoby chorej na nowotwór oraz zminimalizować objawy choroby. Bierze się wówczas pod uwagę bilans zysków i strat, a decyzja podejmowana jest pod warunkiem, że korzyści jest więcej niż potencjalnych skutków ubocznych i powikłań.

Cytostatyki – podział

Podział cytostatyków jest złożony i zależy nie tylko od składu chemicznego, ale i mechanizmu działania w określonej fazie podziału komórkowego. Pod względem budowy dokonano klasyfikacji leków cytostatycznych na: pochodne podofilotoksyny, antybiotyki przeciwnowotworowe, leki o działaniu alkilującym, pochodne kamptotecyny, alkaloidy roślinne, taksoidy oraz antymetabolity. Inny podział uwzględnia działanie leków na określone fazy cyklu komórkowego i mówi się wówczas o lekach zależnych oraz niezależnych od fazy. Leki zależne od fazy podziałów komórkowych cechują się największym działaniem w określonej fazie cyklu. W praktyce oznacza to, że działają one wyłącznie wtedy, gdy komórka znajdzie się w jednej z czterech faz, stąd ich skuteczność może być nieco ograniczona – tym bardziej że leczenie dotyczy zazwyczaj dużej grupy komórek nowotworowych, znajdujących się w różnych fazach cyklu. Leki niezależne od fazy podziałów komórkowych niszczą wszystkie komórki nowotworowe, a ich działanie uzależnione jest od dawki. Zazwyczaj im większa podana dawka leku, tym większy zasięg zniszczonych komórek nowotworowych. Najczęściej stosowanymi lekami z tej grupy są leki alkilujące.

Zobacz także

Skutki uboczne cytostatyków

Przyjmowanie cytostatyków wiąże się z pewnymi zagrożeniami oraz możliwymi powikłaniami w postaci rozległych uszkodzeń narządowych – głównie błon śluzowych, układu oddechowego i pokarmowego. Typowymi skutkami ubocznymi stosowania leków cytostatycznych są uszkodzenia szpiku kostnego. Dochodzi wówczas do leukopenii, która przebiega z objawami upośledzenia odporności, co pociąga za sobą zwiększone ryzyko zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych. Ponadto może pojawić się małopłytkowość, krwawienia oraz niedokrwistość. Środki cytostatyczne uszkadzają błonę śluzową wyściełającą układ pokarmowy, co skutkuje zaburzeniami wchłaniania, uszkodzeniem wątroby lub nawet jej marskością oraz biegunkami. Uszkodzenie mieszków włosowych przyczynia się z kolei do wypadania włosów. W krótkiej perspektywie mogą pojawić się nudności i wymioty, a także odczyny alergiczne. W okresie kilkunastu tygodni możliwe jest zwłóknienie płuc.

Niestety, okazuje się, że przyjmowanie leków cytostatycznych zwiększa ryzyko zachorowania na nowotwory wtórne w kolejnych latach. Cytostatyki szczególnie negatywnie wpływają na rozwój dzieci – ich wzrost, rozwój płciowy oraz intelektualny. Uszkadzają nerki i gonady, wpływają negatywnie na proces gojenia się ran. W przypadku wykorzystywania cytostatyków do leczenia chorych z ostrymi białaczkami czy niektórymi rodzajami chłoniaków rośnie u nich ryzyko pojawienia się zespołu lizy nowotworów – a to z kolei w dłuższej perspektywie może zaburzać gospodarkę potasową, fosforową i wapniową.

Najnowsze w naszym serwisie

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Dziewczyna uzależniona od komputera

Uzależnienie od komputera i Internetu u dzieci i młodzieży – objawy i sposoby leczenia

kobieta zasłania twarz przed światłem słonecznym z powodu światłowstrętu

Światłowstręt – objawy i leczenie nadwrażliwości oczu. Skąd bierze się światłowstręt?

Chłopiec na hamaku wymagający terapii behawioralnej

Terapia behawioralna – historia i charakterystyka. Na czym polega jej skuteczność?

Kobieta siedząca pod ścianą i cierpiąca na hipernatermię

Jak powstaje hipernatremia? Przyczyny, objawy i leczenie choroby

Krew pobrana do fiolki do badania LDH

LDH – czym jest ten wskaźnik i o czym mówi jego wysoki poziom?

Krew we fiolce pobrana do badania AspAT

AspAT – czym zajmuje się ten enzym i w jakim celu bada się jego poziom?

Kobieta pod zabiegu mikrodermabrazji

Mikrodermabrazja – na czym polega ten zabieg i czy jest skuteczny?

Kobieta cierpiąca na przerost nadnerczy

Czym jest i jak się objawia wrodzony przerost nadnerczy? Konsekwencje schorzenia

Kobieta odczuwająca skutki wstrząsu kardiogennego

Wstrząs kardiogenny – objawy, postępowanie i leczenie w stanie zagrożenia życia

Kobieta wykonująca resuscytację na manekinie

Resuscytacja krążeniowo-oddechowa – na czym polega i jak ją prawidłowo wykonać?

Kobieta w ciąży siedząca na kanapie i stresująca się

Stres w ciąży – czy ma negatywny wpływ na rozwój dziecka?

Dziecko trzyma się za ucho z powodu bólu

Jak postępować w przypadku bólu ucha? Jak uśmierzyć ból?

Starsza kobieta z ryzykiem raka skóry

Rak skóry – rodzaje, objawy i leczenie nowotworu. Jaka jest przyczyna zmian?

Lekarka badająca mężczyznę chorego na Zespół Conna

Zespół Conna – przyczyny i objawy hiperaldosteronizmu. Hiperaldosteronizm pierwotny i wtórny

Krwinki zmierzające w stronę aglutencji

Aglutynacja – na czym polega ten proces i do czego się go wykorzystuje?

Kobieta trzymająca się za szyję z powodu mioklonii

Mioklonie – czym są, jakie są ich przyczyny i objawy? Czy mioklonie świadczą o chorobie?

Kobieta na konsultacji u lekarza w sprawie ozonoterapii

Ozonoterapia – czym jest ta metoda? Przy jakich schorzeniach jest zalecana terapia ozonowa?

Lekarz przeprowadzający toksykologię

Toksykologia – czym się zajmuje? Dlaczego warto badać właściwości substancji toksycznych?

Kobieta z objawem Chełmońskiego, trzymająca się za ramię z powodu skurczu

Objaw Chełmońskiego – czym jest i w jakim celu stosują go medycy?

Kobieta o osobowości schizoidalnej, czytająca książkę

Osobowość schizoidalna – podłoże, objawy i leczenie. Na czym polega zaburzenie?

kobieta cierpiąca na opryszczkę dotyka wargi

HSV jako wirus wywołujący opryszczkę. Czy jest zagrożeniem dla organizmu?

kobieta karmiąca dziecko piersią chodzi po polu

Jakie są zasady prawidłowego odżywiania się matki karmiącej piersią

kobieta cierpiąca na chorobę Gauchera siedzi na łóżku

Choroba Gauchera – leczenie, objawy i diagnostyka tej rzadkiej choroby

Kobieta trzymająca się za głowę z powodu zawrotów głowy

Przyczyny, objawy i leczenie zawrotów głowy. Czy zawroty głowy podczas leżenia zagrażają zdrowiu?