Przejdź do treści

Cytostatyki – czym są i jak działają leki niszczące nowotwory? Czy ich przyjmowanie może wywołać skutki uboczne?

Mężczyzna trzyma w ręku bardzo dużo leków, opakowania po lekach są na drugim planie
Fot. Jeff Baumgart/AdobeStock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Poradnik, który przynosi ulgę. „Pokonaj endometriozę. Jak wygrać z chorobą i zacząć żyć na nowo” dr Iris Kerin Orbuch oraz dr Amy Stein już w księgarniach
Szpital w Indiach
„Czarny grzyb” atakuje pacjentów z COVID-19. Liczba zainfekowanych osób rośnie
kobieta po szczepieniu na covid
Skutki uboczne szczepionek na COVID-19 – które występują najczęściej? Porównanie
Babka jajowata – właściwości i zastosowanie byliny
Kobieta
Gdzie są wolne terminy na szczepienie? Rząd udostępnił mapę z danymi

Cytostatyki wykorzystywane są w terapii onkologicznej do walki z komórkami nowotworowymi. Ich stosowanie wiąże się jednak z poważnymi skutkami ubocznymi.

Nasze teksty zawsze konsultujemy z najlepszymi specjalistami

Agnieszka Widera
lekarz

Cytostatyki są zaliczane do specjalistycznej grupy leków stosowanych w leczeniu chorób nowotworowych. Jednakże leki cytostatyczne oprócz swojego działania wykazują szereg skutków ubocznych, do których zalicza się także niszczejące działanie zdrowych komórek, w tym głównie komórek rozrodczych czy szpiku kostnego.  

Jak działają cytostatyki?

Leczenie cytostatykami wykorzystuje ich zdolności do hamowania procesów podziałów komórkowych. W warunkach fizjologicznych każda żywa komórka przechodzi przez szereg procesów związanych z jej podziałem. Wyróżnia się kilka faz podziału komórkowego – jeden cykl komórkowy składa się z czterech etapów następujących po sobie. Pierwszym z nich jest faza G1, w której zachodzą procesy syntezy enzymów niezbędnych do syntezy DNA. Kolejną fazą jest faza S, w której obserwuje się właściwą syntezę DNA, czyli mówiąc prościej materiału genetycznego. W fazie G2 dochodzi do wzrostu syntezy białek. Zaraz po niej występuje faza M, czyli podział jednej komórki na dwie potomne, identyczne pod względem materiału genetycznego. Lek cytostatyczny działa toksycznie na konkretne fazy podziału komórkowego – dotyczy to zarówno komórek zmienionych nowotworowych, jak i zdrowych. Lekarze decydują się na podanie cytostatyków między innymi po to, aby wydłużyć życie osoby chorej na nowotwór oraz zminimalizować objawy choroby. Bierze się wówczas pod uwagę bilans zysków i strat, a decyzja podejmowana jest pod warunkiem, że korzyści jest więcej niż potencjalnych skutków ubocznych i powikłań.

usg

Cytostatyki – podział

Podział cytostatyków jest złożony i zależy nie tylko od składu chemicznego, ale i mechanizmu działania w określonej fazie podziału komórkowego. Pod względem budowy dokonano klasyfikacji leków cytostatycznych na: pochodne podofilotoksyny, antybiotyki przeciwnowotworowe, leki o działaniu alkilującym, pochodne kamptotecyny, alkaloidy roślinne, taksoidy oraz antymetabolity. Inny podział uwzględnia działanie leków na określone fazy cyklu komórkowego i mówi się wówczas o lekach zależnych oraz niezależnych od fazy. Leki zależne od fazy podziałów komórkowych cechują się największym działaniem w określonej fazie cyklu. W praktyce oznacza to, że działają one wyłącznie wtedy, gdy komórka znajdzie się w jednej z czterech faz, stąd ich skuteczność może być nieco ograniczona – tym bardziej że leczenie dotyczy zazwyczaj dużej grupy komórek nowotworowych, znajdujących się w różnych fazach cyklu. Leki niezależne od fazy podziałów komórkowych niszczą wszystkie komórki nowotworowe, a ich działanie uzależnione jest od dawki. Zazwyczaj im większa podana dawka leku, tym większy zasięg zniszczonych komórek nowotworowych. Najczęściej stosowanymi lekami z tej grupy są leki alkilujące.

Zobacz także

Skutki uboczne cytostatyków

Przyjmowanie cytostatyków wiąże się z pewnymi zagrożeniami oraz możliwymi powikłaniami w postaci rozległych uszkodzeń narządowych – głównie błon śluzowych, układu oddechowego i pokarmowego. Typowymi skutkami ubocznymi stosowania leków cytostatycznych są uszkodzenia szpiku kostnego. Dochodzi wówczas do leukopenii, która przebiega z objawami upośledzenia odporności, co pociąga za sobą zwiększone ryzyko zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych. Ponadto może pojawić się małopłytkowość, krwawienia oraz niedokrwistość. Środki cytostatyczne uszkadzają błonę śluzową wyściełającą układ pokarmowy, co skutkuje zaburzeniami wchłaniania, uszkodzeniem wątroby lub nawet jej marskością oraz biegunkami. Uszkodzenie mieszków włosowych przyczynia się z kolei do wypadania włosów. W krótkiej perspektywie mogą pojawić się nudności i wymioty, a także odczyny alergiczne. W okresie kilkunastu tygodni możliwe jest zwłóknienie płuc.

Niestety, okazuje się, że przyjmowanie leków cytostatycznych zwiększa ryzyko zachorowania na nowotwory wtórne w kolejnych latach. Cytostatyki szczególnie negatywnie wpływają na rozwój dzieci – ich wzrost, rozwój płciowy oraz intelektualny. Uszkadzają nerki i gonady, wpływają negatywnie na proces gojenia się ran. W przypadku wykorzystywania cytostatyków do leczenia chorych z ostrymi białaczkami czy niektórymi rodzajami chłoniaków rośnie u nich ryzyko pojawienia się zespołu lizy nowotworów – a to z kolei w dłuższej perspektywie może zaburzać gospodarkę potasową, fosforową i wapniową.

Najnowsze w naszym serwisie

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Opieka paliatywna – na czym polega i jakie są jej rodzaje. Dla kogo jest przeznaczona taka forma opieki?

Opieka paliatywna – na czym polega i jakie są jej rodzaje. Dla kogo jest przeznaczona taka forma opieki?

Choroba Zollingera-Ellisona (ZZE) – objawy i leczenie

Kobieta i mężczyzna ćwiczą

Ćwiczenia na kręgosłup dla każdego, czyli sposób na zdrowe plecy. Jak właściwie dobrać zestaw ćwiczeń?

Pomoc socjalna – na co mogą liczyć pacjenci chorzy na raka?/Getty Images

Pomoc socjalna – na co mogą liczyć pacjenci chorzy na raka?

Amerykanka robi wyjątkowe pamiątki dla rodziców, którzy stracili dziecko. „Muszą wiedzieć, że ich dzieci nie zostaną zapomniane”

Szyje wyjątkowe pamiątki dla rodziców, którzy stracili dzieci. „Muszą wiedzieć, że ich maluchy nie zostaną zapomniane”

rak, koronawirus

Pokonali raka dzięki zakażeniu koronawirusem? Zadziwiające przypadki pacjentów cierpiących na nowotwory krwi

Granulocyty – czym są, budowa i normy na leukocyty

Alicja Sekret

Alicja Sekret: Chodzi o to, by chorzy „uczyli” siebie nawzajem, że mimo danej przypadłości mogą i mają pełne prawo żyć tak, jak tego pragną

„Tej chorobie się nie poddam”. Dzieci chore na raka chwyciły za mikrofony i wyrażają to, co czują poprzez rap

„Tej chorobie się nie poddam”. Dzieci chore na nowotwór chwyciły za mikrofony i wyrażają to, co czują, poprzez rap

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Dziecko

Pediatra o nowotworach wśród dzieci: niepokojące są złamania, których ciężkość jest nieadekwatna do mechanizmu urazu

Sarah Harding choruje na raka piersi. „Nie wiem, ile miesięcy mi pozostało” – mówi 38-letnia piosenkarka

kobieta blondynka

Cytologia klasyczna czy cytologia płynna – którą z nich wybrać?

Przelewanie w brzuchu – czy jest normalne? Co może oznaczać uczucie przelewania wody w brzuchu?

Paulina Młynarska

Paulina Młynarska: gdy tylko przejdę rekonwalescencję, kupię sobie jakiś piękny nowy biustonosz, sukienkę, rzucę grzywą i będę dumnie paradować z moimi implantami po ulicach

Pomacaj się

„Mastektomia to nie koniec życia ani kobiecości. Po niej można dalej funkcjonować, żyć i cieszyć się tym życiem” – mówią autorki niezwykłych zdjęć kobiet po raku piersi i akcji „Pomacaj się”

Paulina Łopatniuk

Paulina Łopatniuk, patomorfolożka: „Wszystko, co żywe, może nowotworzyć”

Anna Charko: Życie z chorobą jest jak wyprawa w Himalaje

„W latach 80. pacjent od razu szedł pod nóż. Agresywne operacje często niepotrzebnie okaleczały ludzi” – mówi prof. Wojciech Zegarski

Meteopaci to osoby chore na pogodę. Jakie są przyczyny, objawy i sposoby leczenia meteopatii?

„W chorobie doświadczałam momentów załamania”. Agata Buzek opowiedziała o swojej walce z rakiem

kobieta w bieliźnie

„To strasznie podstępna choroba, niedająca żadnych objawów”. Rak jelita grubego każdego dnia zabija w Polsce 33 osoby

DiLO, zielona karta, szybka ścieżka onkologiczna, pakiet onkologiczny – kompendium wiedzy

Luciana Rebello z matką Albą Gomes / Facebook

Zgoliła głowę, aby wesprzeć córkę walczącą z rakiem. „Tak wygląda miłość matki”

Najpopularniejsze

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Respirator

Jak wygląda intubacja i podłączenie pacjenta do respiratora? Wyjaśnia anestezjolożka Zofia Patyna-Giżejowska

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

białe plamy na paznokciach

Białe plamy na paznokciach – co oznaczają i jak się ich pozbyć?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

insulinooporność

Dieta w insulinooporności

laboratorium

D-dimery – co to jest? Jak obniżyć zbyt wysoki poziom?

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

Badanie krwi AST - co to jest i jak interpretować wyniki?

Badanie krwi AST – co to jest i jak interpretować wyniki?