Przejdź do treści

Gastrulacja – co to jest? Przebieg rozwoju zarodka u człowieka i zwierząt

Gastrulacja – co to jest? Przebieg u człowieka i zwierząt Getty Images
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim

Rozwój ludzi i zwierząt to bardzo skomplikowany proces. Jednak to właśnie dzięki wielu etapom może dojść do pełnego wykształcenia się organizmu. Jednym z nich jest gastrulacja – można powiedzieć, że jest to jeden z najważniejszych etapów rozwoju. Dzięki niej jednowarstwowy zarodek jest w stanie przekształcić się w bardziej złożoną, wielowarstwową strukturę, określaną mianem gastruli. Tworzą się wówczas trzy główne warstwy komórek, z których następnie powstają tkanki, narządy i całe układy.

Co to jest gastrulacja?

Gastrulacja u człowieka i zwierząt to faza w rozwoju zarodka, która następuje po bruzdkowaniu. W efekcie dochodzi do powstania gastruli – stadium rozwoju zarodkowego u ludzi i większości zwierząt. Zbudowana jest ona z dwóch lub trzech warstw komórek (piszemy o tym w dalszej części artykułu). Gastrulacja polega na przemieszczaniu się komórek z powierzchni zarodka do jego wnętrza. 

Podczas gastrulacji grupują się komórki, które pełnią zbliżone funkcje w organizmie. Celem tego procesu jest produkcja listków zarodkowych i wspomniana już gastrula (czyli przejście do stadium dwu- lub trzywarstwowego) z pojedynczej warstwy blastuli (ze stadium jednowarstwowego). To właśnie podczas gastrulacji dochodzi do powstania fundamentu, na bazie którego będą tworzyły się w żywym organizmie setki zróżnicowanych komórek.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

Odporność
Naturell Uromaxin + C, 60 tabletek
15,99 zł
Odporność
Naturell Ester-C® PLUS 100 tabletek
57,00 zł
Odporność, Good Aging, Energia, Mama, Beauty
Wimin Zestaw z myślą o dziecku, 30 saszetek
139,00 zł
Odporność
Iskial MAX + CZOSNEK, Suplement diety wspierający odporność i układ oddechowy, 120 kapsułek
42,90 zł
Odporność
Estabiom Junior, Suplement diety, 20 kapsułek
28,39 zł

Gastrulacja – jak przebiega?

Gastrulacja może odbywać się na kilka sposobów. Oto one. 

1. Rozrastanie się komórek – jest to proces, który w większości przypadków kończy się epibolią. Jest to rodzaj ruchu gastrulacyjnego polegającego na rozrastaniu się warstwy komórkowej, w wyniku czego dochodzi do obrastania, a więc pokrywania innej warstwy. Epibolia zazwyczaj występuje jako proces, który uzupełnia inne sposoby gastrulacji, pojawiające się np. u płazów. Proces ten jest możliwy poprzez: 

  • dzielenie się komórek, 
  • spłaszczanie się komórek, 
  • interkalacjęwysuwanie się komórek z jednej warstwy oraz implementowanie pomiędzy komórki drugiej warstwy; 

2. Rozsunięcie się komórek (kawitację); 

3. Zmiana pozycji komórek lub warstwy komórek poprzez: 

  • inwolucję – w tym procesie blastoderma, czyli ściana blastuli się zawija (wpukla) pod spód blastocelu, a komórki przemieszczają się po jego powierzchni zewnętrznej, 
  • delaminację – w tym przypadku wszystkie komórki jednowarstwowej blastuli dzielą się wzdłuż powierzchni, która jest równoległa do powierzchni blastuli – to z kolei sprawia, że tworzy się druga warstwa komórek (etap dwuwarstwowej gastruli), 
  • inwaginację – proces ten określa się również mianem „embolii”, „wklęśnięcia”, „wpuklenia”; chodzi w nim o wpuklenie do wnętrza blastuli komórek bieguna wegetatywnego, a więc fragmentu komórki jajowej; w następnej kolejności dochodzi do zbliżenia tych komórek do otaczających je komórek bieguna animalnego (jest to fragment komórki jajowej, która zawiera małą ilość materiału odżywczego) – w efekcie powstaje dwuwarstwowa gastrula; warto tutaj zaznaczyć, że gastrulacja przez inwaginację odbywa się w zarodkach, w których stężenie żółtka jest stosunkowo niskie, oraz zawierających niewielkie ilości tworzących postać celoblastuli, 
  • migrację komórek (z powierzchni do wnętrza zarodka), 
  • rozciąganie zbieżne – chodzi tu o bardzo złożone kombinacje rozmaitych ruchów komórek, 
  • wymodelowanie (przekształcanie, transformację) – związane jest z rozpraszaniem się komórek (które się chaotycznie układają) i układaniem się ich w warstwach.

W większości przypadków gastrulacja składa się z kombinacji różnych wyżej wymienionych sposobów.

W pierwszej fazie gastrulacji dochodzi do wytworzenia 2 warstw: 

  • zewnętrznej (epiblastu), 
  • wewnętrznej (hipoblastu). 

W drugiej jej fazie powstają 3 listki zarodkowe, które następnie przekształcają się w różne narządy oraz tkanki ciała: 

  • listek zewnętrzny (ektoderma) – powstaje najpierw, z niego rozwija się nabłonek jelita przedniego i tylnego, pokrycie ciała, ośrodkowy i obwodowy układ nerwowy, siatkówka oka i inne narządy zmysłów; podczas embriogenezy różnicuje się na ektodermę powierzchniową i neuroektodermę, ta druga różnicuje się z kolei na grzebienie nerwowe oraz cewkę nerwową; 
  • listek wewnętrzny (endoderma) – powstaje potem, wykształca się z niego środkowy fragment układu trawiennego, a u zwierząt wyżej uorganizowanych – gruczoły przewodu pokarmowego, nabłonek płuc, tchawica, płuca, krtań, cewka moczowa, pęcherz moczowy, gruczoł krokowy, a także niektóre gruczoły dokrewne (tarczyca i przytarczyce);  wykształcenie wszystkich elementów jest możliwe dzięki temu, że endoderma różnicuje się na nabłonki, które wyścielają od wewnątrz drogi oddechowe i przewód pokarmowy (wraz z niektórymi gruczołami); 
  • listek środkowy (mezoderma) – powstaje pod koniec gastrulacji (u niektórych organizmów), formują się z niego wszystkie typy tkanek łącznych, nabłonek błony surowiczej, u człowieka również mięśnie gładkie, mięśnie prążkowane, większość układu sercowo-naczyniowego, kości, komórki szpiku kostnego i krwi, układ wydalniczy, narządy rozrodcze, somatyczne części gonad; komórki mezodermy są niezwykle plastyczne i ulegają licznym podziałom – w pewnym momencie różnicują się one na osteoblasty (w przypadku tkanki kostnej), fibroblasty (w przypadku tkanki łącznej) oraz chondroblasty (w przypadku tkanki chrzęstnej). 

Ssaki należą do trójwarstwowców, ponieważ powstają u nich wszystkie trzy listki. Podobnie działa gastrulacja u człowieka, który – bądź co bądź – także jest ssakiem. Natomiast zwierzęta, u których rozwijają się tylko dwa listki, należą do dwuwarstwowców.

Tkanka kostna - rola w organizmie człowieka

Kiedy rozwija się gastrulacja?

Gastrulacja to proces, który następuje w rozwoju zarodkowym – powiedzmy sobie jednak nieco więcej na ten temat. Na początku, po zapłodnieniu, powstaje zygota, która ulega procesowi bruzdkowania, czyli licznym podziałom komórkowym, w wyniku czego dochodzi do powstania stadium blastuli – wczesnego stadium rozwoju zarodkowego tkankowców. Ta z kolei zostaje zagnieżdżona w endometrium macicy. To właśnie wtedy rozpoczyna się proces gastrulacji, który trwa – mniej więcej – od 11. do 21. dnia rozwoju zarodkowego.

Gastrulacja u człowieka

Gastrulacja u człowieka zachodzi poprzez wspomnianą już delaminację. Związana jest ona z tworzeniem z komórek węzła środkowego warstwy dolnej (endodermy) oraz warstwy górnej (ektodermy). Pomiędzy nimi wykształca się z kolei mezoderma. Z warstw endo- i z mezodermalnej tworzą się omocznia i łożysko omoczniowe, natomiast z ektodermalnej wykształca się owodnia. 

Źródła: 

  1. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK554394/ (dostęp: 18.07.2022). 
  2. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8128527/ (dostęp: 18.07.2022).
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Komórki abortowanych płodów w szczepionkach? Jest stanowcza odpowiedź lek. Bartosza Fiałka

Komórki abortowanych płodów w szczepionkach? Stanowcza wypowiedź lek. Bartosza Fiałka

Patrycja Olszańska, dawczyni komórek jajowych

Patrycja Olszańska: „Mój partner śmieje się, że przyjdzie dzień, kiedy zapukają do moich drzwi te wszystkie dzieci poczęte z mojej komórki jajowej”

Noworodek ze starszą siostrą

„Najstarszy” noworodek świata. Dziewczynka pobiła rekord swojej siostry

Ciąża – objawy, kalendarz ciąży tydzień po tygodniu

„Bardzo się tego bałem, wyobrażałem sobie, że w inkubatorze będzie leżał jakiś embrion, a to był mały człowiek. Mój syn!”. Rozmawiamy z ojcami wcześniaków

Małgorzata Trzaskowska/Facebook

Aborcja z przyczyn embrio-patologicznych. „Tylko kobiety, które przez to przeszły, są w stanie to zrozumieć”

Aktorki wrzucają do sieci zdjęcia z czasów ciąży. W ten sposób pokazują, że nie zgadzają się z zakazem aborcji z przyczyn embrio-patologicznych w Polsce

Komórki macierzyste – co o nich wiesz?

Komórki macierzyste – co o nich wiesz?

Czym jest resweratrol, gdzie go znaleźć i jak stosować? /fot. Adobe Stock

Czym jest resweratrol, gdzie go znaleźć i jak stosować w diecie i kosmetykach?

Budowa i funkcje keratynocytów. Jakie jest ich znaczenie w kosmetologii?

Cichy złodziej (także młodych) kości. Skąd się bierze osteoporoza w młodym wieku?

Komórki Langerhansa – czym są, ich funkcje i rola w rozwoju łuszczycy, AZS i histiocytozy

Zapalenie tkanki łącznej – objawy i leczenie. Do jakiego specjalisty się udać? /fot. Adobe Stock

Zapalenie tkanki łącznej – objawy i leczenie. Do jakiego specjalisty się udać?

Czy naprawdę warto zapłacić 30 zł za jedną podpaskę, którą trzeba prać? Sprawdziłam

Budowa naskórka – funkcje zewnętrznej warstwy skóry człowieka /fot. Adobe Stock

Budowa naskórka – funkcje zewnętrznej warstwy skóry człowieka

Czym jest inozytol i czy jego stosowanie jest bezpieczne? Inozytol a zespół policystycznych jajników

Ryboza – cukier prosty zwiększający wydolność organizmu /fot. Adobe Stock

Ryboza – cukier prosty zwiększający wydolność organizmu. Wskazania do stosowania rybozy 

Lipodystrofie częściowe i układowe – z czym związane są zaniki tkanki tłuszczowej? /fot. Adobe Stock

Lipodystrofie częściowe i układowe – z czym związane są zaniki tkanki tłuszczowej?

Jak często robić pranie? Podpowiadamy

Kobieta

Co może boleć ze stresu? Sprawdź, zanim sięgniesz po leki przeciwbólowe

Tkanka łączna – podział i funkcje w organizmie dziecka i osoby dorosłej

Rodzaje treningów. Siłowy, obwodowy, funkcjonalny – jaki rodzaj aktywności wybrać dla siebie? 

Fala akustyczna – działanie w medycynie i kosmetologii. Wskazania i przeciwwskazania do zabiegu

Eustres – czym jest, kogo dotyczy i jakie ma zalety? Eustres a dystres 

Najpopularniejsze

Grypa typu A/iStock

Grypa typu A – leczenie, objawy i charakterystyka wirusa

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Ropiejące oczy kobiety

Ropiejące oczy u dzieci i dorosłych – przyczyny i metody leczenia

Jak odetkać ucho zatkane woskowiną, katarem i wodą? Domowe sposoby

Grypa typu B - objawy, charakterystyka

Grypa typu B – przyczyny, objawy i leczenie

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

„Dobry seks to taki w kontakcie z własnym ciałem, emocjami i drugim człowiekiem. Nawet jeżeli miedzy kochankami nie ma miłości” – mówi Marta Niedźwiecka, psycholożka i sex coach

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Kobieta i mężczyzna

Jak uprawiać seks analny, żeby nie bolało? Mamy kilka porad

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

×