Przejdź do treści

Choroba kesonowa. Przyczyny, objawy i leczenie choroby nurków

Kobieta leżąca w kabinie hiperbarycznej z powodu choroby kesonowej
Choroba dekompresyjna. Przyczyny, objawy i leczenie choroby nurków / Fot. VIKTORIIA / stock.adobe.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Tylko pacjent mający cztery wskazane objawy może z teleporady zostać skierowany na test na koronawirusa. Lekarze rodzinni się temu sprzeciwiają
Chrissy Teigen, amerykańska modelka i prezenterka telewizyjna, poroniła. „Odczuwamy ból, jakiego nigdy wcześniej nie czuliśmy”
Chłopiec z nebulizatorem
Jak wybrać dobry i bezpieczny dla dziecka nebulizator? Wyjaśnia specjalistka
Amarantus – zbożowy hit. Nie tylko dla zestresowanych
Patenty na potencjalne leki antynowotworowe dl badaczy z Uniwersytetu Gdańskiego
Niezwykłe dokonanie badaczy z Gdańska! Pomoże w walce z nowotworami

Choroba dekompresyjna, inaczej kesonowa, bywa też nazywana „chorobą nurków”, ale grozi również pilotom samolotów i…. górnikom. Pojawia się bowiem na skutek narażenia na gwałtowne zmiany ciśnienia otoczenia. Choroba kesonowa daje wiele objawów i może być przyczyną zgonu.

Co to jest choroba kesonowa?

Choroba kesonowa, czy też choroba dekompresyjna lub „choroba nurków” (Morbus Caisson, DCS Decompression sickness), jest to zespół objawów o różnym nasileniu, które pojawiają się po narażeniu organizmu na gwałtowną zmianę ciśnienia zewnętrznego z wysokiego na niskie. Taka sytuacja ma miejsce, kiedy np. nurek wynurzy się na powierzchnię bez zachowania zasad dekompresji. Szacuje się, że połowa przypadków choroby dekompresyjnej ujawnia się 30 po zakończeniu nurkowania. Pierwsze symptomy mogą jednak wystąpić nawet 36 godzin po wynurzeniu.

Nazwa choroby pochodzi od kesonów. Tym mianem nazywano skrzynie, których używano do prac na głębokościach, np. przy budowie tam czy mostów. Wysokie ciśnienie wewnątrz nich zapewniało szczelność i uniemożliwiało napływ wody do wnętrza. Dzięki temu przez dłuższy czas mogli tam pracować ci, którzy brali udział w budowie. W momencie wynurzania dochodziło do gwałtownego spadku ciśnienia oddziałującego na organizm. To było przyczyną wielu niepokojących dolegliwości, które z czasem połączono z właściwą przyczyną.

Lekarka mierzy starszemu mężczyźnie ciśnienie

Choroba kesonowa – na czym polega i jak do niej dochodzi?

Aby zrozumieć mechanizm powstawania i przyczyny choroby dekompresyjnej, należy przypomnieć sobie kilka praw przyrody i fizyki. W mieszaninie gazów, którą oddychamy, jest 21% tlenu i 78% azotu. Na dużej głębokości na organizm działa wysokie ciśnienie hydrostatyczne. Wzrost tego ciśnienia wywołuje zwiększenie rozpuszczalności się gazów we krwi, co powoduje ich zwiększoną penetrację do tkanek. W związku z tym, że azotu w mieszaninie oddechowej jest bardzo dużo, znaczna część również odkłada się w tkankach. Stopień nasilenia kumulacji w tkankach zależy od ich ukrwienia i zawartości tłuszczów, np. tkanki dobrze ukrwione znacznie szybciej będą wysycać się azotem.

W czasie wynurzania, czyli w momencie kiedy ciśnienie zaczyna gwałtownie spadać, opisane wyżej procesy zachodzą w sposób odwrotny. Spada nagle rozpuszczalność gazów, a te, które w dużej ilości uwolniły i rozpuściły się w tkankach, wydzielają się w postaci pęcherzyków. Mają one skłonność do mechanicznego uszkadzania tkanek, niszczenia ścian naczyń krwionośnych, czasem stają się materiałem zatorowym, który zwęża lub zamyka światło naczynia. Jeżeli dochodzi do zamknięcia naczynia, zaburzone są procesy dostarczania do niego tlenu, a co za tym idzie – dochodzi do martwicy tkanek. Największe szkody dotyczą tkanek o największym unaczynieniu.

Warto dodać, że pod wpływem działania azotu na większych głębokościach może wystąpić również narkoza azotowa (ang. nitrogen narcosis) – przy wzroście ciśnienia parcjalnego azotu ujawniają się jego narkotyczne właściwości azotu. Może to prowadzić do  wystąpienia rozmaitych zaburzeń psychofizycznych podobnych do upojenia alkoholowego. Ogólnie przyjmuje się, że ryzyko narkozy azotowej wyraźnie wzrasta po przekroczeniu granicy 30 m.

Objawy choroby dekompresyjnej

Objawów choroby kesonowej jest wiele i mogą dotyczyć w zasadzie wszystkich struktur organizmu.  Największa pula dolegliwości pochodzi ze strony:

  • mięśni,
  • stawów,
  • skóry.

Jednak przy znacznym nasileniu dolegliwości dołączają się inne objawy dekompresji – ze strony układu oddechowego, krążenia i nerwowego, które czasami, mimo podjęcia szybkiego leczenia mogą doprowadzić do śmierci.

Kobieta trzyma się za dolną część nogi

Typy choroby dekompresyjnej

Wyróżnia się dwa podstawowe typy choroby oraz ich postać mieszaną:

  • W typie I choroby kesonowej symptomy dotyczą przede wszystkim skóry, mięśni, stawów i kości. Najczęściej występuje świąd skóry i czerwono-sina wysypka, zlokalizowana w różnych miejscach ciała (często na brzuchu). Pojawiają się bóle mięśni i stawów, którym może towarzyszyć ograniczenie ich ruchomości. Dolegliwościom często towarzyszą objawy ogólne, takie jak zmęczenie i osłabienie. Dolegliwości występują w okresie od wyjścia z wody do kilku godzin od wynurzenia, jednakże zdarza się czasem, że zauważyć je można kilkanaście godzin po nurkowaniu.  
  • W typie II choroby kesonowej objawy pojawiają się zwłaszcza ze strony układu nerwowego oraz ucha środkowego i powikłania zatorowe. Wśród dolegliwości dominują bóle i zawroty głowy, zaburzenia przytomności, zaburzenia czucia, niedowłady i porażenia. Występują także nudności i wymioty, szumy uszne, nagłe pogorszenie słuchu.

Nie można dokładnie przewidzieć zakresu i skutków choroby kesonowej. Nie wiadomo, ile uszkodzeń narządowych ustąpi, a ile pozostanie na stałe. Wiadomo jednak, że nieleczona, ciężka choroba kesonowa prowadzi do śmierci. Niezależnie od typu, Im szybciej wystąpią objawy, tym choroba ma ostrzejszy i groźniejszy dla zdrowia i życia przebieg.

Choroba kesonowa a jałowa martwica kości

Jest to późna konsekwencja choroby dekompresyjnej, może wystąpić kilka tygodni, a nawet miesięcy po nurkowaniu. Może objawić się zarówno u zawodowych nurków, jak i osób nurkujących rekreacyjnie, jeśli u tych ostatnich dojdzie do „zsumowania” urazów dekompresyjnych.

Główną przyczyną wystąpienia jałowej martwicy kości jest nieprzestrzeganie zasad dekompresji i częste powtórzenia nurkowań. W wyniku tego obszar uszkodzonej tkanki kostnej powiększa się, a następnie rozwija się martwica kości. Patologiczne zmiany pojawiają się zwykle w okolicy dużych stawów, przede wszystkim:

  • głowy kości udowej,
  • nasady bliższej kości promieniowej,
  • nasady bliższej kości piszczelowej,
  • nasady dalszej kości ramiennej.
mierzenie ciśnienia krwi

Komu grozi choroba kesonowa?

Choroba kesonowa to inaczej choroba nurków, ale może wystąpić dopaść również pilotów samolotów – w sytuacji, gdy samolot po wystartowaniu dla bezpieczeństwa w kontrolowany sposób obniża w środku ciśnienie (przy szybkim wznoszeniu się – rzędu 20 m/s, choroba dekompresyjna może wystąpić już od 8000 metrów).  Dolegliwości mogą pojawić się też u pracowników opuszczających kesony lub kopalnie do których w celu pozbycia się wody wpompowano powietrze.

Na wystąpienie objawów choroby dekompresyjnej narażone są zwłaszcza osoby otyłe. Ponieważ to w tkance tłuszczowej jest przechowywana duża ilość rozpuszczonego azotu, im więcej tłuszczu, tym większe są szanse na pojawienie się pęcherzyków azotu pod skórą.

Na większe ryzyko objawienia się choroby kesonowej wpływają również m.in.:

  • wiek – układ krążenia i oddechowy u osób starszych pracują mniej wydajnie, co utrudnia wymianę gazową,
  • alkohol – spożywanie napojów wyskokowych przed lub po nurkowaniu rozszerza naczynia włosowate i przyspiesza krążenie,  co zwiększa transport  azotu podczas nurkowania,
  • odwonienie – zmniejsza ilość krwi niezbędnej do wymiany gazowej, co powoduje wolniejsze usuwanie azotu z organizmu.
  • temperatura wody – nurkowanie w zimnej wodzie (ewentualnie w skafandrze niedopasowanym do temperatury) także negatywnie wpływa na krążenie,
  • intensywny wysiłek fizyczny – ćwiczenia podczas nurkowania przyspieszają krążenie, co sprawia, że azot dociera do tkanek szybciej, niż normalnie.

Ryzyko pojawienia się objawów choroby dekompresyjnej wzrasta również przy wielokrotnym schodzeniu pod wodę.  W czasie każdego nurkowania do magazynowania azotu – całkowite usunięcie go z organizmu następuje dopiero po kilku dniach.

Choroba dekompresyjna rzadko występuje u osób, które uprawiają freediving – nie oddychają one bowiem gazem pod zwiększonym ciśnieniem.

Pierwsza pomoc w chorobie dekompresyjnej

W przypadku bycia świadkiem wypadku nurkowego i pojawienia się objawów choroby kesonowej obowiązuje postępowanie zgodne z zasadami pierwszej pomocy (BLS). Należy zatem wykonać następujące czynności:

  • wezwać karetkę,
  • zabezpieczyć pozycję nurka,
  • zadbać o utrzymanie krążenia i oddechu.

Osobie, która cierpi na skutek choroby dekompresyjnej, ale samodzielnie oddycha należy podać czysty tlen, który zawsze powinien znajdować się na miejscu nurkowym.

Choroba kesonowa – leczenie

Jedyną formą leczenia zaawansowanej postaci choroby kesonowej jest rekompresja, czyli umieszczenie poszkodowanego w komorze dekompresyjnej. W związku z tym planując nurkowanie, należy wcześniej sprawdzić, gdzie znajduje się najbliższa komora dekompresyjna.

Wiedząc, jakie były warunki nurkowania (jego maksymalna głębokość i czas trwania), odtwarza się je w komorze, a następnie stopniowo obniża się panujące w niej ciśnienie, aby dać organizmowi czas na pozbycie się nadmiaru zgromadzonego azotu.

Jak uniknąć choroby kesonowej?

By zapobiec wystąpieniu objawów dekompresji, niezbędne jest odpowiednie wynurzanie się z wody. Uznaje się, że bezpieczna prędkość wynurzania zaczyna się od 10 metrów na minutę lub wolniej.  Tabele dekompresyjne powinny być nieodłącznym elementem planowania nurkowania. Używaj tabel lub komputerów nurkowych , a jednocześnie pamiętaj, by po głębokich zanurzeniach nie robić wycieczek wysokogórskich, a przed lotem samolotem odczekać wymagany czas.

 

Źródła:

  1. R. Olszański, Choroby i wypadki nurkowe, „Medycyna sportowa”, nr 11/2006, s. 22-23
  2. A. Kuśmierska, P. Gać, M. Szymański i in., Wieloogniskowa, kostna manifestacja choroby dekompresyjnej u zawodowego pilota – opis przypadku, „Medycyna Pracy”, 64/2013, s.273–279

Zobacz także

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

wyspadek samochodowy

Wstrząs mózgu – przyczyny, objawy, pierwsza pomoc, leczenie

Mężczyzna trzyma się za klatkę piersiową, przstawia chusteczkę do ust i mocno kaszle

Gruźlica (suchoty) – objawy, przyczyny, leczenie, szczepionka

Lekarz pobierający próbkę krwi aby sprawdzić czy pacjent jest chory na hemofilię

Hemofilia typu A, B i C – przyczyny, objawy i leczenie

Kobieta w białej bluzce przytyrzymuje chusteczkę przy nosie, ponieważ ma krwotok

Krew z nosa – przyczyny, jak zatamować krwotok z nosa?

Badanie kości kobieta

Osteoporoza – przyczyny, objawy, leczenie i profilaktyka

Twarz kobiety i ręce ze strzykawkami

Mezoterapia igłowa – wskazania, przebieg, efekty, przeciwwskazania

fenyloketonuria - kobieta bawi się z małym dzieckiem

Fenyloketonuria – przyczyny, objawy, leczenie i dieta

Dziecko płaczące z powodu gorączki przy ząbkowaniu

Gorączka u dziecka – przyczyny. Jak zbić gorączkę?

kobieta pod drenażu limfatycznego

Czym jest drenaż limfatyczny? Efekty, przeciwwskazania

kobieta ma przeprowadzany zabieg kriolipolizy na brzuchu

Czym jest kriolipoliza? Efekty, przeciwwskazania

Ćwiczenia na plecy na siłowni, w domu – jak rozciągnąć plecy?

Kobieta przed komputerem

Ból nadgarstka – przyczyny, ćwiczenia, leczenie

kobieta, nakładająca maść na problemy skórne twarzy

Ropień – przyczyny, objawy, leczenie. Rodzaje ropni

Kobieta cierpi na ból brzucha

Nerwica żołądka – objawy, leczenie, przyczyny

Konsultacja objawów rzeżączki u lekarza

Rzeżączka – objawy u kobiet i mężczyzn, leczenie

kobieta w stanie lękowym

Stany lękowe – przyczyny, leczenie. Objawy ataku paniki

Osoba pilnowana przez lekarza podczas wykonywania rezonansu magnetycznego

Rezonans magnetyczny – co to? Cena, gdzie go wykonać?

Skurcze łydek – przyczyny, leczenie, domowe sposoby

Pokrzywka alergiczna u dziecka i dorosłego. Jak leczyć pokrzywkę alergiczną?

Pokrzywka alergiczna u dziecka i dorosłego. Jak leczyć pokrzywkę alergiczną?

Kobieta w czerwonej bluzce jest u alergologa, który nakłuwa jej rękę i robi badanie

Testy alergiczne z krwi i skórne – wskazania i przebieg

lekarz wstrzykuje kobiecie płyn pod skórę w okolicy oczu

Karboksyterapia – ile potrzeba zabiegów i jakie są efekty?

Dziewczyna z długimi włosami, uśmiecha się i pokazuje język

Wygląd języka – co popękany lub żółty mówi o zdrowiu?

Paznokcie

Zmiany na paznokciach. O jakich chorobach świadczą?

szczepienie

Tężec – objawy, szczepionka, profilaktyka zakażenia

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Łóżkowy savoir-vivre. Kilka przykładów fajnych zachowań w sypialni

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Kobieta leży na łóżku

Seks analny to czysta przyjemność! Jak wzbogacić swój erotyczny repertuar?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Lekarz siedzi przy biurku i wypisuje długopisem skierowania

Jak długo ważne są skierowania na badania lekarskie? Najważniejsze informacje, o których warto pamiętać.

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Kobieta krzywi się z powodu bólu spowodowanego złamanym palcem

Jak rozpoznać złamanie palca – czyli objawy złamanego palca u ręki i stopy?

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.