Przejdź do treści

Chemia czerwona. Jakie są skutki leczenia onkologicznego?

Chemia czerwona. Jakie są skutki leczenia onkologicznego?
Chemia czerwona. Jakie są skutki leczenia onkologicznego?Zdjęcie: Clay Banks / Unsplash
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Uwierają cię niewygodne metki, gumki w skarpetkach, obciskające ramiączka? To może być allodynia
Ile osób do 44. r.ż. zmarło na COVID-19? „Ta czarna statystyka mogłaby być inna” – przekonuje minister zdrowia
Szczepionki na COVID-19 mają znacznie więcej skutków ubocznych niż inne szczepionki? W sieci krążą fałszywe informacje
Mity w seksie, które naprawdę warto wreszcie wyrzucić do śmieci
Rosół – czy naprawdę pomaga na przeziębienie? Odpowiada dietetyczka kliniczna

Chemioterapia, potocznie nazywana chemią czerwoną, białą albo żółtą należy do najczęstszych metod leczenia onkologicznego. O tym, że chemioterapia powoduje wypadanie włosów wiedzą wszyscy. Ale to tylko jeden z wielu skutków ubocznych leczenia, które daje szansę na wyzdrowienie. Sprawdź, jakie są inne efekty stosowania chemioterapii i radioterapii i jak sobie radzić w trakcie leczenia.

Chemia czerwona – najsilniejsze leczenie onkologiczne

Najgorsza przy rozpoczęciu leczenia jest niewiedza, czego faktycznie można się spodziewać po przyjęciu leków, wlewów lub naświetlania. Pacjentów denerwuje również medyczny żargon, który często brzmi strasznie i potęguje poczucie zagubienia. Dlatego nim zacznie się chemioterapia lub radioterapia, warto wiedzieć, co może się stać z naszym organizmem. Artykuł nie powstał aby straszyć, a jedynie aby pokazać, że oprócz utraty włosów, jest jeszcze parę innych aspektów chorowania, a czasem bolesna wiedza daje lepsze przygotowanie do tego co może nas spotkać.

Chemioterapia należy do podstawowych metod leczenia nowotworów złośliwych. Stosuje się w niej leczenie cytotoksyczne, którego celem jest zniszczenie komórek nowotworowych. Chemioterapia wpływa bezpośrednio na komórki rakowe i ma za zadanie hamować ich podział, a tym samym ich rozrost. Niestety stosowane leki atakują nie tylko komórki rakowe, ale i pozostałe, zdrowe komórki organizmu.

Chemioterapia bywa rozróżniana kolorami:

  • Chemioterapia czerwona – podaje się ją w postaci wlewu dożylnego. Najczęściej jest stosowana przy białaczce, nowotworach piersi, gruczołu krokowego, pęcherza moczowego oraz układu krwionośnego. W leczeniu wykorzystuje się leki cytostatyczne z grupy antracyklin – doksorubicynę lub epirubicynę, których roztwór ma czerwoną barwę.
  • Chemioterapia żółta – jest to forma leczenia uzupełniająca w przypadku raka piersi. Stosowanymi lekami są 5-fluorouracyl, metotreksad i cyklofosfamid.
  • Chemioterapia biała – jest to metoda uznawana za najmniej obciążającą organizm i najmniej inwazyjną, która nie działa negatywnie na szpik kostny. Pacjentom podaje się bleomycynę.

Chemioterapia kojarzy się z bólem i cierpieniem. Zarówno jeśli jest podawana w formie tabletek, jak i wlewów do żył lub zastrzyków. Wykonuje się ją zwykle w 4-6 cyklach 3-tygodniowych. Przerwy w leczeniu to czas na regenerację organizmu. W całym okresie leczenia pacjent poddawany jest badaniom kontrolnym. Jeśli wyniki nie są zadowalające, lekarz może zlecić modyfikację terapii. Stosowane chemioterapeutyki to leki o działaniu antymetabolicznym, leki alkilujące oraz leki pochodzenia roślinnego.

Skutki uboczne chemioterapii

Zastosowanie chemioterapii wiąże się z licznymi skutkami ubocznymi. Niektóre z nich  mijają dość szybko, inne dopiero po zmianie chemii. Kobiety najczęściej mówią o włosach, bo ich utrata jest najbardziej widoczna dla oka. Jest to też zwykle pierwszy objaw przyjmowania chemii. Utrata owłosienia może dotyczyć także rzęs, brwi lub okolicy łonowej. Włosy wypadają po około 10-14 dniach od rozpoczęcia leczenia. Odrost włosów po chemioterapii następuje zazwyczaj po zakończeniu leczenia, choć u niektórych osób włosy odrastają już wcześniej.

Często pojawiają się pytania, czy wypadanie włosów może być objawem raka. W większości przypadków wypadanie włosów jest skutkiem leczenia choroby nowotworowej, lecz istnieją też nowotwory, w których dochodzi do uszkodzenia cebulek włosów. W nowotworach takich jak rak podstawnokomórkowy, rak kolczystokomórkowy i czerniak złośliwy może pojawić się łysienie bliznowaciejące, które prowadzi do trwałej i nieodwracalnej utraty włosów.

Miałam dostać 4 wlewy czerwonej i 12 białej. Po pierwszej po 2 tyg. wypadły mi włosy. Kiedyś miałam słabe i proste, teraz mam kręcone i gęste. Śmieję się, że to prezent po tym wszystkim, co przeszłam. Podczas całego leczenia bardzo dokuczliwe były też uderzenia gorąca. Do tego kupiłam za ciężkie pieniądze perukę, w której było mi bardzo gorąco i niewygodnie. Jestem stylistyką, więc cały czas jestem w ruchu, a ona mi się zsuwała. Po jakimś czasie perukę zamieniłam na czapkę. Peruka była na wyjątkowe okazje. Dla mnie to był zbędny wydatek, ale dawał mi komfort, że jest.

Joanna Gburczyk / stylistka, u której zdiagnozowano raka piersi

Wśród najczęstszych niepożądanych efektów leczenia onkologicznego wymienia się:

  • Infekcje, będące skutkiem obniżenia odporności. Nie należy ich bagatelizować, ponieważ mogą prowadzić do poważnych stanów chorobowych. Wystąpienie gorączki, kaszlu, bólu gardła czy dreszczy jest wskazaniem do kontaktu ze specjalistą.
  • Dolegliwości przewodu pokarmowego: nudności, wymioty, biegunki, zatwardzenia. U chorych z nudnościami stosuje się środki przeciwwymiotne. Pojawienie się zaparć zwykle wymaga zmiany diety.
  • Brak apetytu i spadek masy ciała. Utrata apetytu pojawia się w ciągu doby od zastosowanego leczenia. W czasie pierwszych 24 godzin od terapii należy wystrzegać się ciężkich posiłków i alkoholu.
  • Ogólne osłabienie. Chemioterapia powoduje duże zmęczenie. Czasem pojawiają się bóle mięśniowe oraz mrowienie palców rąk i stóp.

Czerwona chemia jest bardzo ciężka, wiec bardzo szybko zaczęła mi spadać odporność, czyli poziom białych krwinek. Krwawiły mi dziąsła i zaczęły się robić duże afty. Na podwyższenie odporności zaczęłam dostawać zastrzyki stymulujące szpik, na początku pomagały, później już bez szału.

Joanna Gburczyk / stylistka, u której zdiagnozowano raka piersi

Działania niepożądane chemioterapii obejmują także zaburzenia układu rozrodczego, problemy z układem moczowym, w rzadkich przypadkach uszkodzenia układu nerwowego, mięśnia sercowego lub szpiku kostnego.

W moim przypadku przy chemii AC tzw. czerwonej miałam duży spadek wagi (9 kg). Były też nudności, uczucie ciężkiej głowy porównywalne do kaca, nadwrażliwość na dźwięki. Było też mniej siły, takie uczucie nóg jak z waty, nie zawsze miałam do nich zaufanie czy poniosą mnie tam, gdzie chce. Kolejnym skutkiem ubocznym była grzybica jamy ustnej, bolało, szczypało, uniemożliwiało połykanie. A najgorszym dla mnie skutkiem ubocznym były zatwardzenia. Czasami było gorzej niż w trakcie porodu.

Aleksandra / założycielka marki Amazonkas, która zmagała się z rakiem piersi
Monika Krzywkowska na jesiennej ramówce TVN

Rodzaje radioterapii

Radioterapia jest najstarszą po chirurgii metodą leczenia osób dotkniętych nowotworem. Polega na naświetlaniu miejsca powstania komórek rakowych promieniami jonizującymi, które tworzą wolne rodniki w tkance, przez którą przenikają. W ten sposób w zarażonych komórkach poprzez toksyczną radiację dochodzi do zmian w funkcjonowaniu i budowie, co doprowadza do ich zniszczenia. Jednak tak jak przy chemioterapii, zdrowe komórki znajdujące się w pobliżu są tak samo narażone na szkodliwe promieniowanie. Rozróżnia się dwa typy radioterapii:

  • Teleradioterapia, która polega na naświetlaniu chorego miejsca z pewnej odległości. Jest wykorzystywana najczęściej przy nowotworach, szczególnie przy ich agresywnych odmianach oraz gdy podczas zabiegu usunięcia guza z piersi, usunięto za mało zdrowych tkanek, które go otaczały.
  • Brachyterapia, która polega na umiejscowieniu źródła promieniowania w rakotwórczych tkankach tj. guzie lub jego okolicach, dzięki czemu nowotwór jest atakowany z bardzo bliska. Polega to na wprowadzeniu tzw. aplikatora (cienkie, plastikowe rureczki) w miejsce występowania guza, które później jest wypełniane materiałem radioaktywnym.

Skutki uboczne radioterapii

Mimo iż radioterapia jest nazywana bezpieczną metodą leczenia onkologicznego, jej stosowanie również niesie ze sobą skutki uboczne. Najczęściej występują one w miejscach poddanych naświetlaniu. Dzięki stosowaniu promieniowania w konkretnym obszarze nie jest to tak wyniszczające dla organizmu, jak chemioterapia.

Wśród najczęstszych skutków ubocznych wyróżnia się:

  • utratę włosów i popromienne odczyny skórne,
  • ogólne osłabienie,
  • brak apetytu,
  • spadek liczby białych krwinek oraz płytek krwi,
  • odczyny śluzówkowe jamy ustnej, gardła, krtani i jam nosowych,
  • reakcje ze strony dróg oddechowych i serca,
  • reakcje ze strony jelit i układu moczowego,
  • odczyny ze strony odbytnicy, pochwy, sromu.

Ja miałem naświetlaną szyję. Spowodowała wypad włosów, utratę zarostu (broda nie wróciła dziś nawet po 5 latach), utratę smaku, wymioty, krwawienia gardła, ogromny ból przy jedzeniu (brałem morfinę przed jedzeniem). Po morfinie bezwład nóg i ogłupienie, brak możliwości spania na leżąco z powodu duszności... Nie było najgorszego skutku ubocznego, wszystkie były przej***ne!

Tom Tatoń / muzyk, amatorski zawodnik sportów walki, który po raz kolejny ma nawrót raka rdzeniastego

W przypadku naświetlania skutki uboczne mogą się ujawniać nawet po kilku miesiącach, a nawet latach. Dlatego dawki promieniowania są niewielkie i podawane w krótki sesjach 1-5 minutowych, w odległości 15 do 30 cm od chorego miejsca. Leczenia najczęściej trwa od 4-7 tygodni. Taki proces pozwala na ochronę zdrowych narządów przed szkodliwością promieniowania.

Paulina Buczek

Jak sobie radzić w trakcie leczenia?

Przedstawiamy kilka odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania.

Co jeść po chemioterapii?

Posiłek po chemioterapii powinien być łatwostrawny. Ważne, aby zawierał dużo białka. Znajdziemy je w chudym mięsie, mleku, przetworach mlecznych i jajach. Warzywa i owoce powinny być spożywane w formie gotowanej lub pieczonej. Tłuszcze zwierzęce takie jak smalec, słonina czy boczek należy zastąpić tłuszczami roślinnymioliwą z oliwek lub olejem rzepakowym. Jeśli masło jest dobrze tolerowane, nie jest przeciwwskazane. Posiłki powinny być małe objętościowo. Niewskazane są słodycze, produkty wzdymające, ostre przyprawy, a w okresie obniżonej odporności surowe produkty i potrawy.

Jak wzmocnić włosy w trakcie chemioterapii?

W pierwszej kolejności powinno się wykonać badanie skóry głowy, które pomoże w doborze odpowiednich kosmetyków do pielęgnacji. W czasie chemioterapii warto używać delikatnych szamponów i szczotki z miękkim włosiem. Jeśli doszło do utraty większości włosów, wychodząc na słońce należy założyć czapkę/kapelusz lub chustkę, by chronić skórę głowy. Przed myciem włosów mozna stosować olejki pielęgnacyjne np. olej kokosowy lub olejek arganowy. W trakcie chemioterapii można stosować nawilżające kosmetyki do włosów.

Po zakończonej chemioterapii warto skorzystać z masek do włosów, odżywek i szamponów dobranych odpowiednio do kondycji skóry głowy. Kuracja powinna być konsultowana z lekarzem prowadzącym.  Pamiętajmy, że farbowanie włosów po chemioterapii nie jest dobrym pomysłem – należy odczekać co najmniej 6 miesięcy od zakończenia leczenia.

Jak podnieść poziom białych krwinek podczas chemioterapii?

Białe krwinki (leukocyty) pełnią w organizmie funkcje obronne. Leczenie onkologiczne prowadzi do zaburzenia tych funkcji oraz spadku produkcji nowych krwinek wskutek czego dochodzi do neutropenii. Neutropenia to zmniejszenie liczby granulocytów obojętnochłonnych (neutrofilii) poniżej 1,5 x 109 komórek/l.  Aby zapobiec rozwojowi neutropenii, istotnym elementem leczenia jest regularne badanie krwi. W celu podniesienia poziomu białych krwinek stosuje się czynniki wzrostu dla linii granulocytowej. Lekarz prowadzący przepisuje odpowiednie leki, które pobudzają dojrzewanie i proliferację neutrofilów w szpiku kostnym.

Bibliografia:

[1] P. Czajka, “Chemioterapia. Poradnik dla pacjentów,” 2015.
[2] “Chemotherapy What It Is, How It Helps,” American Cancer Society, 2016.


Opracowano na podstawie własnych doświadczeń, rozmów z pacjentami onkologicznymi i Publicznymi Centrami Onkologii

Zobacz także

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

wstążka symbolizująca rak szyjki macicy

Rak szyjki macicy – poznaj przyczyny, objawy oraz sposób leczenia

kobieta, rak piersi

„Mężczyzna nie może tylko stać z boku i ewentualnie asystować kobiecie w chorobie” – mówi onkolożka dr Agnieszka Jagiełło-Gruszfeld

Małgorzata K. Nowakowska

Polka dowodzi, że statyny mogą wydłużać życie chorych na raka piersi. „To nadzieja, że na horyzoncie jest skuteczna terapia” – mówi Małgorzata K. Nowakowska

Joanna Głuchowska i Andrzej Dziedzic /fot. Damian Rychlica

„Choroba nie ma żadnego sensu. Dopiero to, co z niej wyciągniemy” – przekonują Andrzej Dziedzic i Joanna Głuchowska, autorzy książki „Liczy się każdy oddech”

Od 1 września terapia CAR-T refundowana. To wielka nadzieja dla wielu chorych na białaczkę

Od 1 września terapia CAR-T refundowana. To wielka nadzieja dla chorych na białaczkę

Ewelina Grochowska

„Nie można 'zagłodzić raka’. Można natomiast zagłodzić zdrowe komórki”. Ewelina Grochowska wyjaśnia, czy dietą da się pokonać nowotwór

Agnieszka Ford

„Jestem wdzięczna za raka” – mówi Agnieszka Ford, współpomysłodawczyni akcji „PomacajSię”

Matylda Damięcka

„Polska z przerzutami”. Matylda Damięcka w dosadny sposób komentuje sytuację Polek z rakiem piersi

Rak dróg żółciowych – objawy, leczenie (chemioterapia, operacja)

Pomoc socjalna – na co mogą liczyć pacjenci chorzy na raka?/Getty Images

Pomoc socjalna – na co mogą liczyć pacjenci chorzy na raka?

amazonka w pandemii/ Getty Images

Ewa Wawrzonkowska: Dobrze byłoby wprowadzić do okresowych badań pracowniczych wizytę u ginekologa

Ruszyły zapisy na szczepienia przeciw COVID-19 dla osób przewlekle chorych. Chodzi m.in o pacjentów onkologicznych i po przeszczepie

Ruszyły zapisy na szczepienia przeciw COVID-19 dla osób przewlekle chorych. Chodzi m.in o pacjentów onkologicznych i po przeszczepie

dziewczyna, walka z rakiem

Walczy czy zdrowieje? Psychoonkolożka o tym, dlaczego powinniśmy zmienić język, którym się posługujemy, mówiąc o raku

Kobieta

Jesteś w trakcie chemioterapii i masz problemy z pamięcią i koncentracją? Psychoonkolożka wyjaśnia, jak sobie z nimi poradzić

Joanna Głowala z córką Oliwią

„Razem z innymi rodzicami onkodzieci czasem mówimy, że wspólnie walczyliśmy na wojnie. Teraz cieszę się czasem pokoju” – mówi Joanna Karska-Głowala

Onkolodzy apelują: powinniśmy jak najszybciej wracać do stanu sprzed epidemii

Onkolodzy apelują: powinniśmy jak najszybciej wracać do stanu sprzed epidemii

"To nie ja" - mocna akcja fundacji Rak'n'Roll. Znane aktorki bez włosów

Znane aktorki bez włosów – w mocnej akcji fundacji Rak’n’Roll. „Pomyślałam: to nie ja. Czułam się naznaczona”

Patenty na potencjalne leki antynowotworowe dl badaczy z Uniwersytetu Gdańskiego

Niezwykłe dokonanie badaczy z Gdańska! Pomoże w walce z nowotworami

radioterapia

„Czyli nie będę świecić w ciemnościach? Mogę się spotykać z ludźmi?”. Chirurg Paweł o błędnych wyobrażeniach na temat leczenia onkologicznego

Chemioterapia w ciąży - jak wygląda leczenie?

Chemioterapia w ciąży – jak wygląda leczenie?

Joanna Przetakiewicz/ PHOTO: JAROSLAW ANTONIAK

„Kilka tygodni temu zobaczyłam piekło. Ludzkie tortury. Nie! To nie był film horror. To był szpital onkologiczny w Warszawie…” Joanna Przetakiewicz gorzko o stanie polskiej onkologii

chemioterapia paliatywna

Chemioterapia paliatywna – na czym polega, kiedy się ją stosuje?

Pomacaj się! I bądź zdrowa! Niezwykłe zdjęcia kobiet po raku piersi. „Utrata piersi to nie koniec kobiecości. Można być piękną także po chorobie!”

Chemo make up, czyli jak malować się po chemioterapii

Najpopularniejsze

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Respirator

Jak wygląda intubacja i podłączenie pacjenta do respiratora? Wyjaśnia anestezjolożka Zofia Patyna-Giżejowska

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

kobieta pijąca zioła

Naturalne odrobaczanie. Czy naprawdę wszyscy mamy pasożyty?

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

Pozycje seksualne, czyli jak urozmaicić seks. Najlepsze pozycje

Badanie krwi AST - co to jest i jak interpretować wyniki?

Badanie krwi AST – co to jest i jak interpretować wyniki?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku