Przejdź do treści

Osobowość paranoiczna – jak ją zidentyfikować i jak postępować?

Osobowość paranoiczna – jak ją zidentyfikować i jak postępować?
Osobowość paranoiczna – jak ją zidentyfikować i jak postępować? Timur Romanov/Unsplash
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Spalacze tłuszczu – które są najbardziej skuteczne? Podpowiada Arkadiusz Matras z Dietetyki #NieNaŻarty
Spalacze tłuszczu – które są najbardziej skuteczne? Podpowiada dietetyk Arkadiusz Matras
Niemowle
Rak piersi nie przekreśla marzeń o macierzyństwie! Ola „Kobieta rakieta” jest tego przykładem
Kobieta ćwiczy pierwszą pomoc na modelu niemowlaka
Policjant okrzyknięty bohaterem! Uratował życie 3-tygodniowego dziecka, które zadławiło się mlekiem
Tai chi - czym jest? / istock
Tai chi – co to jest, co daje i jak ćwiczyć? Jak wygląda trening tai chi dla początkujących?
Szczepionka
Szczepionka na koronawirusa. Jest sukces! Wszyscy pacjenci wytworzyli przeciwciała

Brak zaufania i podejrzliwość w stosunku do ludzi to cechy charakterystyczne pacjentów z osobowością paranoiczną. Postrzegana przez nich wrogość ze strony innych może rodzić trudności w nawiązywaniu relacji oraz skutkować trudnymi do rozwiązania konfliktami z otoczeniem. Z poniższego artykułu dowiesz się, jak zidentyfikować paranoiczne zaburzenia osobowości i jak wygląda ich leczenie.

Czym się charakteryzują paranoiczne zaburzenia osobowości?

Podstawą do zdiagnozowania osoby z paranoicznym zaburzeniem osobowości jest znajomość kryteriów Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD-10) oraz podziału diagnostycznego opracowanego przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne. Ogólnie można stwierdzić, że wzorzec funkcjonowania pacjenta z tym schorzeniem opiera się na braku zaufania, nadmiernej podejrzliwości wobec innych ludzi oraz postrzeganiu ich motywów jako wrogich. Poniżej przedstawiliśmy podstawowe kryteria pozwalające rozpoznać osobę z osobowością paranoiczną:

  • pacjent uporczywie i bezpodstawnie podejrzewa, że jest wykorzystywany i okłamywany przez ludzi wokół niego,
  • ma wątpliwości co do lojalności oraz wiarygodność bliskich mu osób,
  • boi się zwierzać innym, co związane jest z lękiem przed tym, że przekazane informacje zostaną wykorzystane przeciwko niemu,
  • życzliwe uwagi postrzega jako próby poniżenia lub zawoalowane groźby,
  • ma duży problem z tym, by wybaczyć skierowane do niego słowa, które postrzega jako krytykę lub zniewagę,
  • dostrzega ataki na siebie i swoje dobre imię tam, gdzie w rzeczywistości nie występują, odpowiada na nie gniewem i kontratakiem,
  • stale kwestionuje wierność osoby, z którą jest w związku (mimo braku realnych podstaw),
  • jest nadmiernie wrażliwy na niepowodzenia i odrzucenie,
  • cechuje go nieustępliwość w dążeniu do własnych praw oraz poczucie posiadania dużego znaczenia.

To, czym kieruje się pacjent z osobowością paranoidalną, podsumowywane bywa hasłem „Nie ufaj nikomu”.

Przy identyfikowaniu pacjentów z paranoicznym zaburzeniem osobowości należy zwrócić uwagę na podkreślaną przez psychiatrów informację, że to schorzenie nie powinno być rozpoznawane w sytuacji, gdy zachowania, na których opierana jest diagnostyka:

  • wiążą się z obecnością epizodu schizofrenii lub zaburzeń nastroju z objawami psychotycznymi,
  • występują wyłącznie w czasie epizodu innego zaburzenia psychotycznego,
  • są wywołane czynnikami związanymi z ogólnym stanem zdrowia.
Zaburzenia lękowe - co to, objawy, diagnoza, leczenie

Diagnostyka paranoicznych zaburzeń osobowości

U osoby z objawami osobowości paranoidalnej, w celu diagnostyki lekarz pierwszego kontaktu powinien przeprowadzić pełny wywiad dotyczący historii zdrowotnej i psychiatrycznej. Może wykorzystać różne testy diagnostyczne w celu wykluczenia fizycznych nieprawidłowości jako przyczyny objawów. Jeśli przyczyna organiczna nie zostanie znaleziona, lekarz powinien skierować pacjenta do psychiatry lub psychologa, którzy wyspecjalizowani są w diagnozowaniu i leczeniu tego rodzaju zaburzeń. Do różnicowania osobowości paranoicznej mogą oni wykorzystać różne narzędzia, takie jak np. odpowiednio zaprojektowany wywiad lub test do oceny zaburzeń osobowości.

Współwystępowanie osobowości paranoicznej z innymi zaburzeniami

Jak wynika z wielu prac naukowych, osobowość paranoidalna zwykle występuje w połączeniu z innymi nieprawidłowościami dotyczącymi zdrowia psychicznego. Najczęściej paranoiczne zaburzenia osobowości rozpoznawane są u pacjentów z:

Współwystępowanie osobowości paranoicznej z innymi zaburzeniami osobowości rodzi wiele problemów diagnostycznych związanych z trudnościami w wyraźnym oddzieleniu od siebie różnych typów nieprawidłowości. Czasami dochodzi do jednoczesnego nakładania się objawów więcej niż jednego rodzaju zaburzeń osobowości obecnego u pacjenta. U niektórych obecność określonych cech charakterystycznych dla innego zaburzenia może po prostu wynikać z indywidualnej historii życia lub wiązać się z kontekstem społecznym. Skala problemu jest duża – ocenia się, że u aż 3/4 pacjentów osobowość paranoiczna współwystępuje z innymi zaburzeniami osobowości.

ADHD

Konsekwencje występowania paranoicznych zaburzeń osobowości

Brak zaufania i narastająca podejrzliwość wobec otoczenia są przyczyną wielu problemów pacjentów z osobowością paranoiczną w codziennym życiu. Zaburzenia te skutkują pogorszeniem relacji zarówno z najbliższymi, jak i z dalszym otoczeniem. Podważanie dobrych intencji i postrzeganie zachowania ludzi dookoła jako przejawu wrogości może skutkować częstymi (i trudnymi do rozwiązania) konfliktami w domu i w środowisku pracy. Nieufność wobec innych skutkuje często także odczuwaniem przez pacjenta przewlekłego stresu. Charakterystyczna dla osób z paranoicznymi zaburzeniami osobowości trudność w wybaczaniu postrzeganych zniewag powoduje, że krąg osób ocenianych jako wrogowie stale się poszerza. Te cechy pośrednio wiążą z wykształceniem silnego indywidualizmu przez pacjentów z osobowością paranoiczną. Często dążą oni do zdobycia władzy nad innymi i osiągnięcia wysokiego statusu społecznego. Wysoki stopień podejrzliwości może sprzyjać także angażowaniu się przez niektórych z nich w działalność grup ekstremistycznych.

Osobowość paranoiczna – leczenie

W odniesieniu do sposobu postępowania przy paranoicznych zaburzeniach osobowości, wyróżnić można dwie podstawowe metody terapii:

  • leczenie psychospołeczne,
  • farmakoterapię.
Samookaleczanie: co jest powodem i jak radzić sobie z takimi przypadkami?

Leczenie psychospołeczne jest rekomendowane jako podstawowy sposób leczenia zaburzeń osobowości. Interwencje w ramach tej metody mają na celu poprawę stanu psychicznego pacjenta zarówno jako jednostki, jak i polepszenie jego interakcji z otoczeniem.  Może polegać ono np. na terapii behawioralnej (opierającej się na pomocy pacjentowi z rozwiązywaniem określonych problemów oraz psychoedukacji). W praktyce klinicznej stosuje się terapię indywidualną, grupową lub ich połączenie.

Zastosowanie podejścia farmakologicznego do leczenia osobowości paranoicznej tłumaczone jest tym, że szlaki behawioralne związane z występowaniem objawów u tych pacjentów mogą być związane z neurochemicznymi nieprawidłowościami w ośrodkowym układzie nerwowym. Wykorzystanie tej metody leczenia rekomendowane jest jednak tylko jako element terapii psychospołecznej i powinno być ograniczone do pomocy w radzeniu sobie z niektórymi z objawów i zaprzestane, gdy symptomy te ustąpią. Obecnie w praktyce klinicznej leczenie farmakologiczne wykorzystuje się więc tylko u niektórych pacjentów (np. z współwystępującą depresją), co wynika z tego, że brakuje dowodów na skuteczność rutynowego stosowania leków w terapii paranoicznych zaburzeń osobowości.

Podejrzliwość i nieufność w odniesieniu do ludzi powodują, że osoby z paranoicznym zaburzeniem osobowości bardzo rzadko same szukają pomocy u specjalistów. Nawet jeśli pacjent uda się na konsultacje z psychologiem lub psychiatrą, niechęć do otwarcia się przed drugim człowiekiem w obawie przed jego wrogimi intencjami skutkuje tym, że przeprowadzenie skutecznej interwencji psychologicznej stanowi duże wyzwanie. Trudność w zdobyciu zaufania, które jest podstawą współpracy między specjalistą a pacjentem może prowadzić do tego, że jakiekolwiek metody postępowania zaproponowane przez psychologa lub psychiatrę będą dla osoby z paranoicznym zaburzeniem osobowości nieakceptowalne. Jest jednak duża szansa na to, że przełamanie tej bariery psychologicznej przy pomocy specjalisty, stanie się początkiem zmiany schematów myślowych także w innych sferach życia.

 

Bibliografia:

  1. Czernikiewicz A. (2016) Zaburzenia osobowości i zachowania u dorosłych, w: Jarema M. (red.) Psychiatria, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa.
  2. Cierpiałkowska L., Górska D. (2016) Psychologia zaburzeń osobowości, w: Cierpiałkowska L. Sęk H. Psychologia kliniczna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
  3. Soroko E. (2014) Paranoiczne zaburzenie osobowości, w: L. Cierpiałkowska, E. Soroko (red.) Zaburzenia osobowości. Problemy diagnostyki klinicznej, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.
  4. Beteman A., Gunderson J., Mulder R. (2015) Treatment of personality disorder, Lancet, 385:735-43.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Opieka psychiatryczna w Polsce – jaki jest jej stan i jak może to się zmienić po pandemii? 

Analiza stanu opieki psychiatrycznej w Polsce pokazuje, jak bardzo jest źle. Jak może to się zmienić po pandemii? 

Catherine Zeta-Jones: Żeby małżeństwo mogło działać, naprawdę należy mieć osobne łazienki

Catherine Zeta-Jones: żeby małżeństwo mogło działać, naprawdę należy mieć osobne łazienki

Koronawirus / istock

Brytyjscy psychiatrzy przestrzegają przed kolejnymi negatywnymi skutkami pandemii. To trauma, lęki czy zaburzenia snu

Leki na zaburzenia psychiczne – dlaczego nie powinniśmy się ich bać? Tłumaczy lekarka Aleksandra Pięta

Leki przepisane przez psychiatrę – dlaczego nie powinniśmy się ich bać? Tłumaczy lekarka Aleksandra Pięta

Flegmatyk – poznaj jego cechy i znajdź wspólny język

Choleryk i jego cechy - jak sobie z nim radzić?

Choleryk i jego cechy – jak sobie z nim radzić?

Na zespół Aspergera mogą cierpieć zarówno dzieci, jak i dorośli.

Zespół Aspergera – objawy i przyczyny. Jak przebiega u dorosłych i dzieci?

Dziewczynka z chorobą sierocą tuli misia.

Choroba sieroca i jej fazy. Jakie daje objawy i jak ją leczyć?

Pająk na ręce - arachnofobia

Arachnofobia – co to jest i jakie są jej objawy? Wyjaśniamy, jak leczyć arachnofobię

Mitoman - na czym polega ta przypadłość?

Mitoman – na czym polega ta przypadłość?

Bulimia / istock

Bulimia – przyczyny, objawy, leczenie

Zaburzenia OCD

Zaburzenia OCD

Osobowość narcystyczna, związek z narcyzem

Osobowość narcystyczna, związek z narcyzem

Schizoidalne zaburzenie osobowości / freepik

Nie dla wszystkich kwarantanna jest ciężkim doświadczeniem. Istnieje grupa ludzi, dla których brak związków międzyludzkich jest czymś typowym

Zaburzenia lękowe - co to, objawy, diagnoza, leczenie

Zaburzenia lękowe – czym są? Jak sobie z nimi radzić?

Martyna Wojciechowska o depresji

Martyna Wojciechowska tłumaczy się z wpisu o depresji. „Sama byłam wiele razy na dnie”

zaburzenia odżywiania

Zaburzenia odżywiania – jakie są rodzaje? Jak wygląda leczenie?

Neurotyzm — kim jest człowiek neurotyczny i jak funkcjonuje?

Neurotyzm – kim jest człowiek neurotyczny i jak funkcjonuje?

kobieta robiąca selfie, oświetlona na żółto

Jak rozpoznać narcyza? Sprawdź, co mówią psychologowie

Halucynacje - przyczyny i rodzaje

Halucynacje – przyczyny i rodzaje

Urojenia - czym są, przyczyny występowania

Urojenia – czym są, jakie są ich przyczyny występowania?

Zaburzenia psychiczne - depresja, schizofrenia, choroba dwubiegunowa

Zaburzenia psychiczne: aż jedna czwarta Polaków może mieć z tym problem

Akcja "Nie świruj, idź na wybory"

Akcja „Nie świruj, idź na wybory” w ogniu krytyki. Nagrania ośmieszają osoby chore psychicznie

Zespół Aspergera - objawy, leczenie

Zespół Aspergera – czym jest i jak leczyć?

Najpopularniejsze

Kortyzol – jak go obniżyć? Objawy i przyczyny podwyższonego poziomu kortyzolu

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Co robić, aby przenieść doznania na wyższy poziom?

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

kobieta, ból

Fibromialgia – kiedy boli cię wszystko. Czym objawia się ta tajemnicza choroba?

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Regeneracja organizmu po odstawieniu alkoholu. Sprawdź, jakie są efekty, kiedy zrezygnujesz z weekendowego drinka

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

Policzek kobiety z włókniakiem miękkim

Włókniak miękki ‒ jakie są jego przyczyny i jak się pozbyć takich zmian?

Kobieta krzywi się z powodu bólu spowodowanego złamanym palcem

Jak rozpoznać złamanie palca – czyli objawy złamanego palca u ręki i stopy?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

czereśnie

Zjadłaś robaczywe czereśnie i zastanawiasz się, czy to mogło ci zaszkodzić? Sprawdź, co mówi dietetyczka w tej sprawie