Przejdź do treści

Osobowość paranoiczna – jak ją zidentyfikować i jak postępować?

Osobowość paranoiczna – jak ją zidentyfikować i jak postępować?
Osobowość paranoiczna – jak ją zidentyfikować i jak postępować? Timur Romanov/Unsplash
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Czujesz, że przytłaczają cię emocje? Wypróbuj technikę samoregulacji STOP
Śpisz w skarpetkach? Sprawdź, czy to na pewno dobry pomysł
„Śmierdzisz”, „masz coś między nogami”, „okres jest obrzydliwy”. Okresowa Koalicja podkreśla: „Miesiączka jest wyśmiewana, a my obrażane”
„Jakie jeszcze ćwiczenia/profile polecacie?”. Aleksandra Żebrowska w humorystyczny sposób o powrocie do formy
Jak często należy ćwiczyć?

Brak zaufania i podejrzliwość w stosunku do ludzi to cechy charakterystyczne pacjentów z osobowością paranoiczną. Postrzegana przez nich wrogość ze strony innych może rodzić trudności w nawiązywaniu relacji oraz skutkować trudnymi do rozwiązania konfliktami z otoczeniem. Z poniższego artykułu dowiesz się, jak zidentyfikować paranoiczne zaburzenia osobowości i jak wygląda ich leczenie.

Czym się charakteryzują paranoiczne zaburzenia osobowości?

Podstawą do zdiagnozowania osoby z paranoicznym zaburzeniem osobowości jest znajomość kryteriów Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD-10) oraz podziału diagnostycznego opracowanego przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne. Ogólnie można stwierdzić, że wzorzec funkcjonowania pacjenta z tym schorzeniem opiera się na braku zaufania, nadmiernej podejrzliwości wobec innych ludzi oraz postrzeganiu ich motywów jako wrogich. Poniżej przedstawiliśmy podstawowe kryteria pozwalające rozpoznać osobę z osobowością paranoiczną:

  • pacjent uporczywie i bezpodstawnie podejrzewa, że jest wykorzystywany i okłamywany przez ludzi wokół niego,
  • ma wątpliwości co do lojalności oraz wiarygodność bliskich mu osób,
  • boi się zwierzać innym, co związane jest z lękiem przed tym, że przekazane informacje zostaną wykorzystane przeciwko niemu,
  • życzliwe uwagi postrzega jako próby poniżenia lub zawoalowane groźby,
  • ma duży problem z tym, by wybaczyć skierowane do niego słowa, które postrzega jako krytykę lub zniewagę,
  • dostrzega ataki na siebie i swoje dobre imię tam, gdzie w rzeczywistości nie występują, odpowiada na nie gniewem i kontratakiem,
  • stale kwestionuje wierność osoby, z którą jest w związku (mimo braku realnych podstaw),
  • jest nadmiernie wrażliwy na niepowodzenia i odrzucenie,
  • cechuje go nieustępliwość w dążeniu do własnych praw oraz poczucie posiadania dużego znaczenia.

To, czym kieruje się pacjent z osobowością paranoidalną, podsumowywane bywa hasłem „Nie ufaj nikomu”.

Przy identyfikowaniu pacjentów z paranoicznym zaburzeniem osobowości należy zwrócić uwagę na podkreślaną przez psychiatrów informację, że to schorzenie nie powinno być rozpoznawane w sytuacji, gdy zachowania, na których opierana jest diagnostyka:

  • wiążą się z obecnością epizodu schizofrenii lub zaburzeń nastroju z objawami psychotycznymi,
  • występują wyłącznie w czasie epizodu innego zaburzenia psychotycznego,
  • są wywołane czynnikami związanymi z ogólnym stanem zdrowia.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

Zaburzenia lękowe - co to, objawy, diagnoza, leczenie

Diagnostyka paranoicznych zaburzeń osobowości

U osoby z objawami osobowości paranoidalnej, w celu diagnostyki lekarz pierwszego kontaktu powinien przeprowadzić pełny wywiad dotyczący historii zdrowotnej i psychiatrycznej. Może wykorzystać różne testy diagnostyczne w celu wykluczenia fizycznych nieprawidłowości jako przyczyny objawów. Jeśli przyczyna organiczna nie zostanie znaleziona, lekarz powinien skierować pacjenta do psychiatry lub psychologa, którzy wyspecjalizowani są w diagnozowaniu i leczeniu tego rodzaju zaburzeń. Do różnicowania osobowości paranoicznej mogą oni wykorzystać różne narzędzia, takie jak np. odpowiednio zaprojektowany wywiad lub test do oceny zaburzeń osobowości.

Współwystępowanie osobowości paranoicznej z innymi zaburzeniami

Jak wynika z wielu prac naukowych, osobowość paranoidalna zwykle występuje w połączeniu z innymi nieprawidłowościami dotyczącymi zdrowia psychicznego. Najczęściej paranoiczne zaburzenia osobowości rozpoznawane są u pacjentów z:

Współwystępowanie osobowości paranoicznej z innymi zaburzeniami osobowości rodzi wiele problemów diagnostycznych związanych z trudnościami w wyraźnym oddzieleniu od siebie różnych typów nieprawidłowości. Czasami dochodzi do jednoczesnego nakładania się objawów więcej niż jednego rodzaju zaburzeń osobowości obecnego u pacjenta. U niektórych obecność określonych cech charakterystycznych dla innego zaburzenia może po prostu wynikać z indywidualnej historii życia lub wiązać się z kontekstem społecznym. Skala problemu jest duża – ocenia się, że u aż 3/4 pacjentów osobowość paranoiczna współwystępuje z innymi zaburzeniami osobowości.

ADHD u dorosłych

Konsekwencje występowania paranoicznych zaburzeń osobowości

Brak zaufania i narastająca podejrzliwość wobec otoczenia są przyczyną wielu problemów pacjentów z osobowością paranoiczną w codziennym życiu. Zaburzenia te skutkują pogorszeniem relacji zarówno z najbliższymi, jak i z dalszym otoczeniem. Podważanie dobrych intencji i postrzeganie zachowania ludzi dookoła jako przejawu wrogości może skutkować częstymi (i trudnymi do rozwiązania) konfliktami w domu i w środowisku pracy. Nieufność wobec innych skutkuje często także odczuwaniem przez pacjenta przewlekłego stresu. Charakterystyczna dla osób z paranoicznymi zaburzeniami osobowości trudność w wybaczaniu postrzeganych zniewag powoduje, że krąg osób ocenianych jako wrogowie stale się poszerza. Te cechy pośrednio wiążą z wykształceniem silnego indywidualizmu przez pacjentów z osobowością paranoiczną. Często dążą oni do zdobycia władzy nad innymi i osiągnięcia wysokiego statusu społecznego. Wysoki stopień podejrzliwości może sprzyjać także angażowaniu się przez niektórych z nich w działalność grup ekstremistycznych.

Osobowość paranoiczna – leczenie

W odniesieniu do sposobu postępowania przy paranoicznych zaburzeniach osobowości, wyróżnić można dwie podstawowe metody terapii:

  • leczenie psychospołeczne,
  • farmakoterapię.
Samookaleczanie: co jest powodem i jak radzić sobie z takimi przypadkami?

Leczenie psychospołeczne jest rekomendowane jako podstawowy sposób leczenia zaburzeń osobowości. Interwencje w ramach tej metody mają na celu poprawę stanu psychicznego pacjenta zarówno jako jednostki, jak i polepszenie jego interakcji z otoczeniem.  Może polegać ono np. na terapii behawioralnej (opierającej się na pomocy pacjentowi z rozwiązywaniem określonych problemów oraz psychoedukacji). W praktyce klinicznej stosuje się terapię indywidualną, grupową lub ich połączenie.

Zastosowanie podejścia farmakologicznego do leczenia osobowości paranoicznej tłumaczone jest tym, że szlaki behawioralne związane z występowaniem objawów u tych pacjentów mogą być związane z neurochemicznymi nieprawidłowościami w ośrodkowym układzie nerwowym. Wykorzystanie tej metody leczenia rekomendowane jest jednak tylko jako element terapii psychospołecznej i powinno być ograniczone do pomocy w radzeniu sobie z niektórymi z objawów i zaprzestane, gdy symptomy te ustąpią. Obecnie w praktyce klinicznej leczenie farmakologiczne wykorzystuje się więc tylko u niektórych pacjentów (np. z współwystępującą depresją), co wynika z tego, że brakuje dowodów na skuteczność rutynowego stosowania leków w terapii paranoicznych zaburzeń osobowości.

Podejrzliwość i nieufność w odniesieniu do ludzi powodują, że osoby z paranoicznym zaburzeniem osobowości bardzo rzadko same szukają pomocy u specjalistów. Nawet jeśli pacjent uda się na konsultacje z psychologiem lub psychiatrą, niechęć do otwarcia się przed drugim człowiekiem w obawie przed jego wrogimi intencjami skutkuje tym, że przeprowadzenie skutecznej interwencji psychologicznej stanowi duże wyzwanie. Trudność w zdobyciu zaufania, które jest podstawą współpracy między specjalistą a pacjentem może prowadzić do tego, że jakiekolwiek metody postępowania zaproponowane przez psychologa lub psychiatrę będą dla osoby z paranoicznym zaburzeniem osobowości nieakceptowalne. Jest jednak duża szansa na to, że przełamanie tej bariery psychologicznej przy pomocy specjalisty, stanie się początkiem zmiany schematów myślowych także w innych sferach życia.

 

Bibliografia:

  1. Czernikiewicz A. (2016) Zaburzenia osobowości i zachowania u dorosłych, w: Jarema M. (red.) Psychiatria, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa.
  2. Cierpiałkowska L., Górska D. (2016) Psychologia zaburzeń osobowości, w: Cierpiałkowska L. Sęk H. Psychologia kliniczna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
  3. Soroko E. (2014) Paranoiczne zaburzenie osobowości, w: L. Cierpiałkowska, E. Soroko (red.) Zaburzenia osobowości. Problemy diagnostyki klinicznej, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.
  4. Beteman A., Gunderson J., Mulder R. (2015) Treatment of personality disorder, Lancet, 385:735-43.

Zobacz także

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Psycholożka Małgorzata Pawlińska

„Dziś wrażliwość kojarzy się ze słabością. Tymczasem dawniej u boku dobrego władcy często stał wysoko wrażliwy doradca” – mówi Małgorzata Pawlińska

Nie-ładni, nie-mądrzy, nie-młodzi, nie-potrzebni i nie-zdrowi. "Tych osób nie da się wyeliminować, one żyją, istnieją" – mówi Marta Orzełowska, prezeska Fundacji Bonifraterskiej /fot. Getty Images

Nie-ładni, nie-mądrzy, nie-młodzi, nie-potrzebni i nie-zdrowi. „Tych osób nie da się wyeliminować, one żyją, istnieją” – mówi Marta Orzełowska, prezeska Fundacji Bonifraterskiej

Joanna Czekaj / fot. arch. prywatne

„Narcyz zniszczy ci życie bez skrupułów” – mówi Justyna Czekaj pomagająca kobietom wyzwolić się z traumy po życiu z narcyzem

Test schizofrenii na młodej dziewczynie

Schizofrenia – rodzaje, przyczyny, objawy, diagnoza i leczenie

„W łóżku z narcyzem seksualnym nie ma namiętności ani fascynacji. Przeciwnie – druga strona czuje się użyta” – mówi seksuolożka Monika Kaszuba

prof. dr hab. n. med. Joanna Rymaszewska

Kojarzy się z horrorem, choć jest bezpieczna i efektywna. O terapii elektrowstrząsami mówi prof. dr hab. n. med. Joanna Rymaszewska

Ekstrawertycy i introwertycy powoli odchodzą do przeszłości. Sprawdź, czy jesteś ambiwertykiem

Czy w relacji z narcyzem można wygrać? Urszula Struzikowska-Marynicz/ fot. arch. prywatne

„Bywamy egocentryczni, mamy cechy narcystyczne, a współczesne trendy sprzyjają ich rozwijaniu” – mówi psycholożka Urszula Struzikowska-Marynicz

Kobieta cierpiąca na fobię społeczną

Fobia społeczna – jak sobie z nią radzić i czy można ją pokonać?

kobieta w stanie lękowym

Stany lękowe – przyczyny, leczenie. Objawy ataku paniki

8 sposobów, by czuć się lepiej psychicznie każdego dnia

kobieta robiąca selfie, oświetlona na żółto

Jak rozpoznać narcyza? Sprawdź, co mówią psychologowie

Nic mnie nie cieszy. Czy to już depresja?

Pexels.com

Mój partner/partnerka jest DDA (Dorosłe Dziecko Alkoholików). Co mogę zrobić, by żyło nam się lepiej?

Efekt aureoli

Oceniasz innych „od pierwszego wejrzenia”? To tzw. efekt aureoli

Neofilia, czyli na tropie nowych wrażeń. Czym jest i jak nie wpaść w jej pułapkę?

Śmierć samobójcza jest jak wybuch bomby

Renata Chrostowska: Śmierć samobójcza jest jak wybuch bomby

Jak pomóc osobie w kryzysie psychicznym?

„Kiedy śmierć jawi się jako jedyna opcja”. Dowiedz się, jak pomóc osobie w kryzysie psychicznym

Odbicie mężczyzny w lustrze

Osobowość narcystyczna, związek z narcyzem. Jak rozpoznać narcyza?

Psychofobia - jak z nią walczyć?

Jedynie 30 proc. osób w Polsce zaakceptowałoby przyjaciela lub przyjaciółkę z diagnozą schizofrenii. Dominik Haak o psychofobii

Depresja starcza – objawy i leczenie depresji u seniora

depresja seniora

Seniorzy z depresją. „Nawet 40 proc. epizodów depresyjnych u osób w wieku podeszłym pozostaje niezdiagnozowanych” – mówi psychiatra Hubert Sońta

Agata Dorożuk, psycholożka i psychoterapeutka

„Granica między żartem a bierną agresją jest bardzo cienka” – ostrzega Agata Dorożuk, psycholożka i psychoterapeutka

Urszula Dąbrowska/ fot. M. Dąbrowski)

„Największy lęk pandemii? To, że się skończy”. Jak introwertycy wracają do życia po izolacji?

Najpopularniejsze

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

para zakochanych, romantyczny wieczór

Nie masz ochoty na seks? Poznaj 8 sposobów na podniesienie libido

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Kobieta leżąca w łóżku

9 możliwych przyczyn krwawienia po seksie

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Kobieta siedzi

Krwawienie po okresie – przyczyny, objawy, kolory wydzielin

×