Przejdź do treści

Osobowość paranoiczna – jak ją zidentyfikować i jak postępować?

Osobowość paranoiczna – jak ją zidentyfikować i jak postępować?
Osobowość paranoiczna – jak ją zidentyfikować i jak postępować? Timur Romanov/Unsplash
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Kobieta w promieniach słońca / freepik
Przebarwienia skórne. Co może być przyczyną ich powstawania? Ekspert Kosmetyczny tłumaczy
Anna Puślecka
Anna Puślecka: sytuacja chorych onkologicznych jest dramatyczna. Boją się o swoje życie i zdrowie
Afty u dzieci - przyczyny i leczenie
Afty u dzieci – przyczyny i leczenie
Kobieta w ciąży na łóżku
Poduszka poporodowa – Pani Fizjotrener wyjaśnia, dlaczego jest szkodliwa dla zdrowia
Choroby serca - rodzaje, objawy i przyczyny najczęstszych z nich
Choroby serca – rodzaje, objawy i przyczyny najczęstszych z nich

Brak zaufania i podejrzliwość w stosunku do ludzi to cechy charakterystyczne pacjentów z osobowością paranoiczną. Postrzegana przez nich wrogość ze strony innych może rodzić trudności w nawiązywaniu relacji oraz skutkować trudnymi do rozwiązania konfliktami z otoczeniem. Z poniższego artykułu dowiesz się, jak zidentyfikować paranoiczne zaburzenia osobowości i jak wygląda ich leczenie.

Czym się charakteryzują paranoiczne zaburzenia osobowości?

Podstawą do zdiagnozowania osoby z paranoicznym zaburzeniem osobowości jest znajomość kryteriów Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD-10) oraz podziału diagnostycznego opracowanego przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne. Ogólnie można stwierdzić, że wzorzec funkcjonowania pacjenta z tym schorzeniem opiera się na braku zaufania, nadmiernej podejrzliwości wobec innych ludzi oraz postrzeganiu ich motywów jako wrogich. Poniżej przedstawiliśmy podstawowe kryteria pozwalające rozpoznać osobę z osobowością paranoiczną:

  • pacjent uporczywie i bezpodstawnie podejrzewa, że jest wykorzystywany i okłamywany przez ludzi wokół niego,
  • ma wątpliwości co do lojalności oraz wiarygodność bliskich mu osób,
  • boi się zwierzać innym, co związane jest z lękiem przed tym, że przekazane informacje zostaną wykorzystane przeciwko niemu,
  • życzliwe uwagi postrzega jako próby poniżenia lub zawoalowane groźby,
  • ma duży problem z tym, by wybaczyć skierowane do niego słowa, które postrzega jako krytykę lub zniewagę,
  • dostrzega ataki na siebie i swoje dobre imię tam, gdzie w rzeczywistości nie występują, odpowiada na nie gniewem i kontratakiem,
  • stale kwestionuje wierność osoby, z którą jest w związku (mimo braku realnych podstaw),
  • jest nadmiernie wrażliwy na niepowodzenia i odrzucenie,
  • cechuje go nieustępliwość w dążeniu do własnych praw oraz poczucie posiadania dużego znaczenia.

To, czym kieruje się pacjent z osobowością paranoidalną, podsumowywane bywa hasłem „Nie ufaj nikomu”.

Przy identyfikowaniu pacjentów z paranoicznym zaburzeniem osobowości należy zwrócić uwagę na podkreślaną przez psychiatrów informację, że to schorzenie nie powinno być rozpoznawane w sytuacji, gdy zachowania, na których opierana jest diagnostyka:

  • wiążą się z obecnością epizodu schizofrenii lub zaburzeń nastroju z objawami psychotycznymi,
  • występują wyłącznie w czasie epizodu innego zaburzenia psychotycznego,
  • są wywołane czynnikami związanymi z ogólnym stanem zdrowia.
Zaburzenia lękowe - co to, objawy, diagnoza, leczenie

Diagnostyka paranoicznych zaburzeń osobowości

U osoby z objawami osobowości paranoidalnej, w celu diagnostyki lekarz pierwszego kontaktu powinien przeprowadzić pełny wywiad dotyczący historii zdrowotnej i psychiatrycznej. Może wykorzystać różne testy diagnostyczne w celu wykluczenia fizycznych nieprawidłowości jako przyczyny objawów. Jeśli przyczyna organiczna nie zostanie znaleziona, lekarz powinien skierować pacjenta do psychiatry lub psychologa, którzy wyspecjalizowani są w diagnozowaniu i leczeniu tego rodzaju zaburzeń. Do różnicowania osobowości paranoicznej mogą oni wykorzystać różne narzędzia, takie jak np. odpowiednio zaprojektowany wywiad lub test do oceny zaburzeń osobowości.

Współwystępowanie osobowości paranoicznej z innymi zaburzeniami

Jak wynika z wielu prac naukowych, osobowość paranoidalna zwykle występuje w połączeniu z innymi nieprawidłowościami dotyczącymi zdrowia psychicznego. Najczęściej paranoiczne zaburzenia osobowości rozpoznawane są u pacjentów z:

Współwystępowanie osobowości paranoicznej z innymi zaburzeniami osobowości rodzi wiele problemów diagnostycznych związanych z trudnościami w wyraźnym oddzieleniu od siebie różnych typów nieprawidłowości. Czasami dochodzi do jednoczesnego nakładania się objawów więcej niż jednego rodzaju zaburzeń osobowości obecnego u pacjenta. U niektórych obecność określonych cech charakterystycznych dla innego zaburzenia może po prostu wynikać z indywidualnej historii życia lub wiązać się z kontekstem społecznym. Skala problemu jest duża – ocenia się, że u aż 3/4 pacjentów osobowość paranoiczna współwystępuje z innymi zaburzeniami osobowości.

ADHD

Konsekwencje występowania paranoicznych zaburzeń osobowości

Brak zaufania i narastająca podejrzliwość wobec otoczenia są przyczyną wielu problemów pacjentów z osobowością paranoiczną w codziennym życiu. Zaburzenia te skutkują pogorszeniem relacji zarówno z najbliższymi, jak i z dalszym otoczeniem. Podważanie dobrych intencji i postrzeganie zachowania ludzi dookoła jako przejawu wrogości może skutkować częstymi (i trudnymi do rozwiązania) konfliktami w domu i w środowisku pracy. Nieufność wobec innych skutkuje często także odczuwaniem przez pacjenta przewlekłego stresu. Charakterystyczna dla osób z paranoicznymi zaburzeniami osobowości trudność w wybaczaniu postrzeganych zniewag powoduje, że krąg osób ocenianych jako wrogowie stale się poszerza. Te cechy pośrednio wiążą z wykształceniem silnego indywidualizmu przez pacjentów z osobowością paranoiczną. Często dążą oni do zdobycia władzy nad innymi i osiągnięcia wysokiego statusu społecznego. Wysoki stopień podejrzliwości może sprzyjać także angażowaniu się przez niektórych z nich w działalność grup ekstremistycznych.

Osobowość paranoiczna – leczenie

W odniesieniu do sposobu postępowania przy paranoicznych zaburzeniach osobowości, wyróżnić można dwie podstawowe metody terapii:

  • leczenie psychospołeczne,
  • farmakoterapię.
Samookaleczanie: co jest powodem i jak radzić sobie z takimi przypadkami?

Leczenie psychospołeczne jest rekomendowane jako podstawowy sposób leczenia zaburzeń osobowości. Interwencje w ramach tej metody mają na celu poprawę stanu psychicznego pacjenta zarówno jako jednostki, jak i polepszenie jego interakcji z otoczeniem.  Może polegać ono np. na terapii behawioralnej (opierającej się na pomocy pacjentowi z rozwiązywaniem określonych problemów oraz psychoedukacji). W praktyce klinicznej stosuje się terapię indywidualną, grupową lub ich połączenie.

Zastosowanie podejścia farmakologicznego do leczenia osobowości paranoicznej tłumaczone jest tym, że szlaki behawioralne związane z występowaniem objawów u tych pacjentów mogą być związane z neurochemicznymi nieprawidłowościami w ośrodkowym układzie nerwowym. Wykorzystanie tej metody leczenia rekomendowane jest jednak tylko jako element terapii psychospołecznej i powinno być ograniczone do pomocy w radzeniu sobie z niektórymi z objawów i zaprzestane, gdy symptomy te ustąpią. Obecnie w praktyce klinicznej leczenie farmakologiczne wykorzystuje się więc tylko u niektórych pacjentów (np. z współwystępującą depresją), co wynika z tego, że brakuje dowodów na skuteczność rutynowego stosowania leków w terapii paranoicznych zaburzeń osobowości.

Podejrzliwość i nieufność w odniesieniu do ludzi powodują, że osoby z paranoicznym zaburzeniem osobowości bardzo rzadko same szukają pomocy u specjalistów. Nawet jeśli pacjent uda się na konsultacje z psychologiem lub psychiatrą, niechęć do otwarcia się przed drugim człowiekiem w obawie przed jego wrogimi intencjami skutkuje tym, że przeprowadzenie skutecznej interwencji psychologicznej stanowi duże wyzwanie. Trudność w zdobyciu zaufania, które jest podstawą współpracy między specjalistą a pacjentem może prowadzić do tego, że jakiekolwiek metody postępowania zaproponowane przez psychologa lub psychiatrę będą dla osoby z paranoicznym zaburzeniem osobowości nieakceptowalne. Jest jednak duża szansa na to, że przełamanie tej bariery psychologicznej przy pomocy specjalisty, stanie się początkiem zmiany schematów myślowych także w innych sferach życia.

 

Bibliografia:

  1. Czernikiewicz A. (2016) Zaburzenia osobowości i zachowania u dorosłych, w: Jarema M. (red.) Psychiatria, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa.
  2. Cierpiałkowska L., Górska D. (2016) Psychologia zaburzeń osobowości, w: Cierpiałkowska L. Sęk H. Psychologia kliniczna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
  3. Soroko E. (2014) Paranoiczne zaburzenie osobowości, w: L. Cierpiałkowska, E. Soroko (red.) Zaburzenia osobowości. Problemy diagnostyki klinicznej, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.
  4. Beteman A., Gunderson J., Mulder R. (2015) Treatment of personality disorder, Lancet, 385:735-43.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Zaburzenia OCD

Zaburzenia OCD

Osobowość narcystyczna, związek z narcyzem

Osobowość narcystyczna, związek z narcyzem

Schizoidalne zaburzenie osobowości / freepik

Nie dla wszystkich kwarantanna jest ciężkim doświadczeniem. Istnieje grupa ludzi, dla których brak związków międzyludzkich jest czymś typowym

Zaburzenia lękowe - co to, objawy, diagnoza, leczenie

Zaburzenia lękowe – czym są? Jak sobie z nimi radzić?

Martyna Wojciechowska o depresji

Martyna Wojciechowska tłumaczy się z wpisu o depresji. „Sama byłam wiele razy na dnie”

zaburzenia odżywiania

Zaburzenia odżywiania – jakie są rodzaje? Jak wygląda leczenie?

Neurotyzm — kim jest człowiek neurotyczny i jak funkcjonuje?

Neurotyzm – kim jest człowiek neurotyczny i jak funkcjonuje?

kobieta robiąca selfie, oświetlona na żółto

Jak rozpoznać narcyza? Sprawdź, co mówią psychologowie

Halucynacje - przyczyny i rodzaje

Halucynacje – przyczyny i rodzaje

Urojenia - czym są, przyczyny występowania

Urojenia – czym są, jakie są ich przyczyny występowania?

Zaburzenia psychiczne - depresja, schizofrenia, choroba dwubiegunowa

Zaburzenia psychiczne: aż jedna czwarta Polaków może mieć z tym problem

Akcja "Nie świruj, idź na wybory"

Akcja „Nie świruj, idź na wybory” w ogniu krytyki. Nagrania ośmieszają osoby chore psychicznie

Zespół Aspergera - objawy, leczenie

Zespół Aspergera – czym jest i jak leczyć?

Schizofrenia - czym jest, jakie są jej objawy i jak ją leczyć?

Schizofrenia – czym jest? Jakie są jej objawy i jak wygląda leczenie?

Masz zaburzenia lękowe? Wydaje ci się, że nie jesteś nikomu potrzebna? Zobacz ilustracje, które powinna zobaczyć każda osoba z problemami zdrowia psychicznego

anorektyczka

„Dzisiaj uświadamiam kobiety, że mogą o siebie dbać, ale żeby robiły to z głową, bo jeśli tylko odłożą ją na półkę, a w zamian wybiorą ciało, to już po nich”. Rozmawiamy z Martą Kieniuk-Mędrala o zaburzeniach odżywiania

Toksyczne związki

„Jeśli masz swoje przekonania, inne poglądy, to ta inność przez osobę toksyczną będzie odbierana jako zdrada”. Toksyczne związki okiem psychoterapeuty

Obsesyjne sprzątanie – jeszcze nawyk czy już choroba?

Yayoi Kusama: umierałam, by wyrwać się z Japonii i wyzwolić z łańcuchów, które mnie wiązały

„Przestań się smucić”, „weź się w garść” – takie słowa mogą zadziałać odwrotnie. Czego nie mówić osobie z depresją? Tłumaczy psycholog Katarzyna Binkiewicz

„Nie bójmy się negatywnych emocji, nie ukrywajmy ich, pokażmy dziecku, że one też są w porządku”. Psycholog Ewa Sękowska-Molga o depresji wśród dzieci

Dziewczyna przeglądająca się w lustrze

„Dwukrotnie żałowałam, że wyszłam z tego, bo anoreksja była złudną przyjaciółką. Więcej zabierała niż dawała”. Rozmawiamy o anoreksji

Kobieta stoi smutna przy szybie i patrzy przed siebie

Przyczyny, objawy i terapia w sytuacji wystąpienia zaburzeń lękowo-depresyjnych

„Moje dziecko przyznało się, że ma myśli samobójcze. Szukałam psychiatry, ale nie znalazłam, wszędzie kolejki są wielomiesięczne”

Najpopularniejsze

8 rzeczy, których organizm kobiety nie wybacza po 30-tce

Sandra Kubicka

Sandra Kubicka: nigdy już nie powiem, że jestem w stu procentach zdrowa, nawet jeśli kiedyś będę czuła się lepiej

„Wyjście z toksycznego związku nie łatwe, ale jest możliwe. I trzeba to zrobić. Dla siebie”. Dr Bogdan Stelmach o niezdrowych relacjach w parze

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Co robić, aby przenieść doznania na wyższy poziom?

cynk w migdałach

Cynk – gdzie go szukać? Poznaj 5 naturalnych źródeł cynku

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Archiwalne zdjęcie z czasów pandemii hiszpanki/Underwood Archives/Getty Images

Grypa hiszpanka. Historia największej pandemii na świecie

Mama zakleja plaster dziekcu. Na zdjeciu widoczne dłonie na drewnianym stole

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

kobieta z bólem zęba

Ropień zęba – domowe sposoby na opuchliznę

Kobieta trzymająca się za plecy na dole z powodu bólu pleców

Co oznacza ból pleców na dole i jakie podjąć leczenie, by go uśmierzyć?

kobieta, leżąca na łóżku, z bolącym brzuchem

Jak rozpoznać zakażenie owsikami? Czy pasożytów można pozbyć się domowymi sposobami?

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

sen

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

kobieta trzymająca się obiema rękami z okolice mostka

Co oznacza ból w mostku? Charakter i różne przyczyny dolegliwości

Ropiejące oczy kobiety

Ropiejące oczy u dzieci i dorosłych – przyczyny i metody leczenia