Przejdź do treści

Osobowość paranoiczna – jak ją zidentyfikować i jak postępować?

Osobowość paranoiczna – jak ją zidentyfikować i jak postępować?
Osobowość paranoiczna – jak ją zidentyfikować i jak postępować? Timur Romanov/Unsplash
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Joanna Jaworska
3 najważniejsze zasady treningu dla osób z insulinoopornością. Wyjaśnia Joanna Jaworska [WIDEO]
Kobieta i mężczyzna przytulają się
Usłyszałaś od ginekologa, żeby przed seksem napić się lampki wina, żeby nie bolało? Pani Fizjotrener: to nie jest ból, na który możesz się godzić
San Marino
San Marino oferuje turystom szczepionkę wliczoną w koszty pobytu. Jest jeden haczyk
Szczepionki
Kolejny kraj wycofuje dwie szczepionki na COVID-19. Powodem są przypadki zakrzepów u zaszczepionych
Polekowe uszkodzenie wątroby – przyczyny i leczenie

Brak zaufania i podejrzliwość w stosunku do ludzi to cechy charakterystyczne pacjentów z osobowością paranoiczną. Postrzegana przez nich wrogość ze strony innych może rodzić trudności w nawiązywaniu relacji oraz skutkować trudnymi do rozwiązania konfliktami z otoczeniem. Z poniższego artykułu dowiesz się, jak zidentyfikować paranoiczne zaburzenia osobowości i jak wygląda ich leczenie.

Czym się charakteryzują paranoiczne zaburzenia osobowości?

Podstawą do zdiagnozowania osoby z paranoicznym zaburzeniem osobowości jest znajomość kryteriów Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD-10) oraz podziału diagnostycznego opracowanego przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne. Ogólnie można stwierdzić, że wzorzec funkcjonowania pacjenta z tym schorzeniem opiera się na braku zaufania, nadmiernej podejrzliwości wobec innych ludzi oraz postrzeganiu ich motywów jako wrogich. Poniżej przedstawiliśmy podstawowe kryteria pozwalające rozpoznać osobę z osobowością paranoiczną:

  • pacjent uporczywie i bezpodstawnie podejrzewa, że jest wykorzystywany i okłamywany przez ludzi wokół niego,
  • ma wątpliwości co do lojalności oraz wiarygodność bliskich mu osób,
  • boi się zwierzać innym, co związane jest z lękiem przed tym, że przekazane informacje zostaną wykorzystane przeciwko niemu,
  • życzliwe uwagi postrzega jako próby poniżenia lub zawoalowane groźby,
  • ma duży problem z tym, by wybaczyć skierowane do niego słowa, które postrzega jako krytykę lub zniewagę,
  • dostrzega ataki na siebie i swoje dobre imię tam, gdzie w rzeczywistości nie występują, odpowiada na nie gniewem i kontratakiem,
  • stale kwestionuje wierność osoby, z którą jest w związku (mimo braku realnych podstaw),
  • jest nadmiernie wrażliwy na niepowodzenia i odrzucenie,
  • cechuje go nieustępliwość w dążeniu do własnych praw oraz poczucie posiadania dużego znaczenia.

To, czym kieruje się pacjent z osobowością paranoidalną, podsumowywane bywa hasłem „Nie ufaj nikomu”.

Przy identyfikowaniu pacjentów z paranoicznym zaburzeniem osobowości należy zwrócić uwagę na podkreślaną przez psychiatrów informację, że to schorzenie nie powinno być rozpoznawane w sytuacji, gdy zachowania, na których opierana jest diagnostyka:

  • wiążą się z obecnością epizodu schizofrenii lub zaburzeń nastroju z objawami psychotycznymi,
  • występują wyłącznie w czasie epizodu innego zaburzenia psychotycznego,
  • są wywołane czynnikami związanymi z ogólnym stanem zdrowia.
Zaburzenia lękowe - co to, objawy, diagnoza, leczenie

Diagnostyka paranoicznych zaburzeń osobowości

U osoby z objawami osobowości paranoidalnej, w celu diagnostyki lekarz pierwszego kontaktu powinien przeprowadzić pełny wywiad dotyczący historii zdrowotnej i psychiatrycznej. Może wykorzystać różne testy diagnostyczne w celu wykluczenia fizycznych nieprawidłowości jako przyczyny objawów. Jeśli przyczyna organiczna nie zostanie znaleziona, lekarz powinien skierować pacjenta do psychiatry lub psychologa, którzy wyspecjalizowani są w diagnozowaniu i leczeniu tego rodzaju zaburzeń. Do różnicowania osobowości paranoicznej mogą oni wykorzystać różne narzędzia, takie jak np. odpowiednio zaprojektowany wywiad lub test do oceny zaburzeń osobowości.

Współwystępowanie osobowości paranoicznej z innymi zaburzeniami

Jak wynika z wielu prac naukowych, osobowość paranoidalna zwykle występuje w połączeniu z innymi nieprawidłowościami dotyczącymi zdrowia psychicznego. Najczęściej paranoiczne zaburzenia osobowości rozpoznawane są u pacjentów z:

Współwystępowanie osobowości paranoicznej z innymi zaburzeniami osobowości rodzi wiele problemów diagnostycznych związanych z trudnościami w wyraźnym oddzieleniu od siebie różnych typów nieprawidłowości. Czasami dochodzi do jednoczesnego nakładania się objawów więcej niż jednego rodzaju zaburzeń osobowości obecnego u pacjenta. U niektórych obecność określonych cech charakterystycznych dla innego zaburzenia może po prostu wynikać z indywidualnej historii życia lub wiązać się z kontekstem społecznym. Skala problemu jest duża – ocenia się, że u aż 3/4 pacjentów osobowość paranoiczna współwystępuje z innymi zaburzeniami osobowości.

ADHD u dorosłych

Konsekwencje występowania paranoicznych zaburzeń osobowości

Brak zaufania i narastająca podejrzliwość wobec otoczenia są przyczyną wielu problemów pacjentów z osobowością paranoiczną w codziennym życiu. Zaburzenia te skutkują pogorszeniem relacji zarówno z najbliższymi, jak i z dalszym otoczeniem. Podważanie dobrych intencji i postrzeganie zachowania ludzi dookoła jako przejawu wrogości może skutkować częstymi (i trudnymi do rozwiązania) konfliktami w domu i w środowisku pracy. Nieufność wobec innych skutkuje często także odczuwaniem przez pacjenta przewlekłego stresu. Charakterystyczna dla osób z paranoicznymi zaburzeniami osobowości trudność w wybaczaniu postrzeganych zniewag powoduje, że krąg osób ocenianych jako wrogowie stale się poszerza. Te cechy pośrednio wiążą z wykształceniem silnego indywidualizmu przez pacjentów z osobowością paranoiczną. Często dążą oni do zdobycia władzy nad innymi i osiągnięcia wysokiego statusu społecznego. Wysoki stopień podejrzliwości może sprzyjać także angażowaniu się przez niektórych z nich w działalność grup ekstremistycznych.

Osobowość paranoiczna – leczenie

W odniesieniu do sposobu postępowania przy paranoicznych zaburzeniach osobowości, wyróżnić można dwie podstawowe metody terapii:

  • leczenie psychospołeczne,
  • farmakoterapię.
Samookaleczanie: co jest powodem i jak radzić sobie z takimi przypadkami?

Leczenie psychospołeczne jest rekomendowane jako podstawowy sposób leczenia zaburzeń osobowości. Interwencje w ramach tej metody mają na celu poprawę stanu psychicznego pacjenta zarówno jako jednostki, jak i polepszenie jego interakcji z otoczeniem.  Może polegać ono np. na terapii behawioralnej (opierającej się na pomocy pacjentowi z rozwiązywaniem określonych problemów oraz psychoedukacji). W praktyce klinicznej stosuje się terapię indywidualną, grupową lub ich połączenie.

Zastosowanie podejścia farmakologicznego do leczenia osobowości paranoicznej tłumaczone jest tym, że szlaki behawioralne związane z występowaniem objawów u tych pacjentów mogą być związane z neurochemicznymi nieprawidłowościami w ośrodkowym układzie nerwowym. Wykorzystanie tej metody leczenia rekomendowane jest jednak tylko jako element terapii psychospołecznej i powinno być ograniczone do pomocy w radzeniu sobie z niektórymi z objawów i zaprzestane, gdy symptomy te ustąpią. Obecnie w praktyce klinicznej leczenie farmakologiczne wykorzystuje się więc tylko u niektórych pacjentów (np. z współwystępującą depresją), co wynika z tego, że brakuje dowodów na skuteczność rutynowego stosowania leków w terapii paranoicznych zaburzeń osobowości.

Podejrzliwość i nieufność w odniesieniu do ludzi powodują, że osoby z paranoicznym zaburzeniem osobowości bardzo rzadko same szukają pomocy u specjalistów. Nawet jeśli pacjent uda się na konsultacje z psychologiem lub psychiatrą, niechęć do otwarcia się przed drugim człowiekiem w obawie przed jego wrogimi intencjami skutkuje tym, że przeprowadzenie skutecznej interwencji psychologicznej stanowi duże wyzwanie. Trudność w zdobyciu zaufania, które jest podstawą współpracy między specjalistą a pacjentem może prowadzić do tego, że jakiekolwiek metody postępowania zaproponowane przez psychologa lub psychiatrę będą dla osoby z paranoicznym zaburzeniem osobowości nieakceptowalne. Jest jednak duża szansa na to, że przełamanie tej bariery psychologicznej przy pomocy specjalisty, stanie się początkiem zmiany schematów myślowych także w innych sferach życia.

 

Bibliografia:

  1. Czernikiewicz A. (2016) Zaburzenia osobowości i zachowania u dorosłych, w: Jarema M. (red.) Psychiatria, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa.
  2. Cierpiałkowska L., Górska D. (2016) Psychologia zaburzeń osobowości, w: Cierpiałkowska L. Sęk H. Psychologia kliniczna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
  3. Soroko E. (2014) Paranoiczne zaburzenie osobowości, w: L. Cierpiałkowska, E. Soroko (red.) Zaburzenia osobowości. Problemy diagnostyki klinicznej, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.
  4. Beteman A., Gunderson J., Mulder R. (2015) Treatment of personality disorder, Lancet, 385:735-43.

Zobacz także

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Natalia Kwiatkowska, psycholożka / Archiwum prywatne

Natalia Kwiatkowska: Znajomość talentów pozwala żyć w zgodzie ze sobą. Przestajesz kopać się z koniem i wymagać od siebie czegoś, czego oczekiwał świat

Osobowość histrioniczna (HPD) – co to, objawy, leczenie

Osobowość anankastyczna (OCPD)

Osobowość anankastyczna (OCPD) – co to jest, objawy, leczenie

Osobowość dyssocjalna – co to, objawy, przyczyny, leczenie

Osobowość unikająca (APVD) – objawy, przyczyny, leczenie

Osobowość zależna (DPD) – co to jest, przyczyny, leczenie

Borderline

„Borderline jest trudnym zaburzeniem, jednak możliwym do okiełznania. Jestem tego przykładem.” O tak zwanej osobowości z pogranicza opowiada Agnieszka Łaczkowska

Flegmatyk – poznaj jego cechy i znajdź wspólny język

Choleryk i jego cechy - jak sobie z nim radzić?

Choleryk i jego cechy – jak sobie z nim radzić?

kobieta robiąca selfie, oświetlona na żółto

Jak rozpoznać narcyza? Sprawdź, co mówią psychologowie

Melissa McCarthy. Aktorka na plus.

Melissa McCarthy. Aktorka na plus.

Medycyna chińska – przez żołądek do zdrowia

Medycyna chińska – przez żołądek do zdrowia

SESJA TERAPEUTYCZNA: Im bardziej czegoś nie ma, tym bardziej jest

Janina Bąk

Janina Bąk: choroba dała mi 58 blizn po samookaleczeniach. Takich, których nie da się usunąć

Koncentracja w pracy – 10 rzeczy, które nas skutecznie rozpraszają

Kobieta

Endorfiny – co to za hormony i co je wytwarza?

Kobieta siedzi na pomoście

Warsztaty milczenia. Kasia Bem tłumaczy, jak działa potęga ciszy

Rozmawiasz? Nie przerywaj, nie kończ czyjejś myśli i nie mów za innych

Kobieta

Strach jest wrogiem szczęśliwego życia. Dlaczego się boimy?

Kobieta

Czujesz że twój mózg potrzebuje pozytywnego doładowania? Ale jak to zrobić? Podpowiadamy

zaburzenia snu w pandemii

Dr n. med. Michał Skalski: Szacuje się, że co trzeci-czwarty ozdrowieniec będzie cierpiał z powodu zaburzeń lękowo-depresyjnych

Racjonalna ignorancja – czym jest? Kto to jest ignorant?

Psychologia analityczna C.G. Junga – główne założenia, efekty

Dagmara Seliga

Własny biznes to twoje marzenie? Coach Dagmara Seliga radzi, jak się za to zabrać [WIDEO]

Najpopularniejsze

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Respirator

Jak wygląda intubacja i podłączenie pacjenta do respiratora? Wyjaśnia anestezjolożka Zofia Patyna-Giżejowska

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

białe plamy na paznokciach

Białe plamy na paznokciach – co oznaczają i jak się ich pozbyć?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

insulinooporność

Dieta w insulinooporności

laboratorium

D-dimery – co to jest? Jak obniżyć zbyt wysoki poziom?

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?