Przejdź do treści

Rdzeń kręgowy – budowa, funkcje i skutki urazu rdzenia

Rdzeń kręgowy - budowa, funkcje i skutki urazu rdzenia Istock.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim

Rdzeń kręgowy to część ośrodkowego układu nerwowego, która odpowiedzialna jest za przesyłanie informacji do mózgu. Uszkodzenie tej struktury ciała niesie ze sobą poważne konsekwencje zdrowotne, a przerwanie rdzenia może doprowadzić nawet do śmierci. Jak zbudowany jest rdzeń kręgowy i jakie objawy mogą wskazywać na patologiczne zmiany?

Gdzie leży rdzeń kręgowy?

Rdzeń kręgowy to część układu nerwowego o kształcie spłaszczonego walca, chroniona przez kanał kręgowy i osiągająca u osób dorosłych długość 43-45 centymetrów oraz średnicę około 2,5 centymetra. Struktura ta wychodzi z rdzenia przedłużonego (najniżej położonego odcinka pnia mózgu), na wysokości otworu wielkiego znajdującego się w podstawie czaszki. Przebiega przez szyję oraz plecy tworząc dwa zgrubienia – szyjne, które rozciąga się od poziomu trzeciego kręgu szyjnego do drugiego kręgu piersiowego i unerwia kończyny górne oraz lędźwiowe sięgające od dziewiątego do dwunastego kręgu piersiowego, unerwiające kończyny dolne i miednicę.

Do trzeciego miesiąca życia płodowego rdzeń kręgowy znajduje się na całej długości kręgosłupa, natomiast w czasie porodu  sięga do wysokości trzeciego kręgu lędźwiowego. U osoby dorosłej, na wysokości pierwszego lub drugiego kręgu lędźwiowego, dolny koniec rdzenia zwęża się i tworzy stożek rdzeniowy. Rozciągająca się od tego miejsca tzw. nić końcowa to cienkie pasmo opony miękkiej, które przyczepione jest do kości guzicznej.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

Odporność
Estabiom Baby, Suplement diety, krople, 5 ml
28,39 zł
NOWOŚĆ
Odporność, ElPol
Przecier z owoców bzu czarnego ElPol, 300 ml
19,50 zł
Odporność
Naturell Omega-3 500 mg, 240 kaps.
30,00 zł
Odporność
Estabiom Junior, Suplement diety, 20 kapsułek
28,39 zł
NOWOŚĆ
Odporność, Mulltilac
Multilac Synbiotyk, 20 kapsułek
23,39 zł
Kobieta ćwiczy

Budowa rdzenia kręgowego

Rdzeń kręgowy składa się z położonej wewnętrznie istoty szarej oraz zewnętrznej istoty białej. Na przekroju poprzecznym istota szara ma kształt litery H lub motyla, składa się z dwóch słupów (rogów) przednich, dwóch słupów tylnych oraz warstwy istoty szarej pośredniej. Położonym pośrodku kanałem przemieszcza się płyn mózgowo-rdzeniowy. Istota szara utworzona jest z komórek nerwowych i komórek podporowych. Istota biała zbudowana jest z włókien nerwowych otoczonych osłonką mielinową.

Po obu stronach rdzenia kręgowego znajduje się 31 par nerwów rdzeniowych: osiem par w odcinku szyjnym, dwanaście par w odcinku piersiowym, pięć par w odcinku lędźwiowym, pięć par w odcinku krzyżowym i jedna para w odcinku guzicznym. Korzenie przednie nerwów przewodzą sygnały kontrolujące ruchy mięśni, natomiast korzenie tylne przewodzą bodźce czuciowe.

Rdzeń kręgowy chroni kości kręgosłupa oraz trzy opony:

  • oponę twardą – mocną i wytrzymałą włóknistą błonę zewnętrzną,
  • oponę pajęczynówkową – cieńszą i bardziej delikatną błonę środkową zbudowaną z włókien tkanki łącznej,
  • oponę miękką – przezroczystą, delikatną błonę wewnętrzną, której naczynia krwionośne zaopatrują rdzeń kręgowy w tlen i substancje odżywcze.
Ćwiczenia na kręgosłup. Wzmocnią odcinek lędźwiowy i uśmierzą ból

Funkcje rdzenia kręgowego

Dzięki biegnącym w rdzeniu kręgowym nerwom mózg łączy się z resztą ciała. Drogi nerwowe wstępujące przenoszą bodźce czuciowe z organizmu do mózgu. Informacja o delikatnym dotyku i ucisku oraz odczuwaniu pozycji ciała biegnie z receptorów w skórze poprzez słupy tylne aż do rdzenia przedłużonego w mózgu. Funkcją przednich i bocznych dróg rdzeniowo-wzgórzowych jest przekazywanie informacji o trudnym do zlokalizowania dotyku, ucisku, temperaturze i bólu.

Drogi zstępujące przewodzą sygnały z mózgu do reszty ciała. Świadomy ruch zapoczątkowują komórki drogi korowo-rdzeniowej. Drogi pozapiramidowe odpowiadają za:

  • kontrolę równowagi i koordynacji (droga pokrywowo-rdzeniowa),
  • kontrolę postawy i napięcia mięśniowego (droga czerwienno-rdzeniowa),
  • kontrolę napięcia mięśni (droga siatkowo-rdzeniowa i przedsionkowo-rdzeniowa).
sprzątanie

Choroby rdzenia kręgowego

Uszkodzenie rdzenia kręgowego

Do urazu rdzenia kręgowego dochodzi zazwyczaj na skutek upadków z wysokości oraz wypadków drogowych. Najczęściej zostaje uszkodzony odcinek szyjny kręgosłupa. Patologiczne zmiany w obrębie rdzenia kręgowego powstają także w przebiegu dyskopatii kręgosłupa, osteoporozy i chorób nowotworowych, a w niektórych przypadkach jako powikłanie przeprowadzonej punkcji. Gdy dojdzie do ucisku rdzenia kręgowego, pojawiają się następujące objawy:

  • stały, tępy ból w miejscu uszkodzenia rdzenia,
  • niedowład lub porażenie kończyn,
  • zaburzenia czuciowe: parestezje, utrata czucia,
  • zanik mięśni unerwianych przez uszkodzony obszar,
  • zaburzenia w oddawaniu moczu i stolca,
  • zaburzenia erekcji.

Ucisk rdzenia kręgowego spowodowany przepukliną krążka międzykręgowego leczy się operacyjnie, jeśli zabiegi rehabilitacyjne i fizjoterapeutyczne oraz iniekcje środków przeciwbólowych nie przynoszą ulgi.

Przerwanie rdzenia kręgowego prowadzi do paraliżu ciała. Jeśli dojdzie do zerwania rdzenia w części lędźwiowej, nastąpi paraliż kończyn dolnych oraz zostanie utracona możliwość kontroli czynności fizjologicznych. Natomiast przerwanie rdzenia w odcinku szyjnym skutkuje całkowitym paraliżem, brakiem możliwości samodzielnego oddychania, a w niektórych przypadkach śmiercią.

Jamistość rdzenia kręgowego

Jamistość rdzenia kręgowego to rzadka choroba przewlekła, w której dochodzi do powstawania jam syringomielicznych. Uciskają one rdzeń kręgowy i uszkadzają struktury położone przy kanale środkowym. Jako pierwszy objaw najczęściej pojawia się zanik drobnych mięśni i drżenie mięśniowe w obrębie jednej lub obydwu rąk. W późniejszym czasie zanik mięśniowy obejmuje także ramiona i tułów.

Chory traci czucie bólu i temperatury, a w zaawansowanym stopniu także czucie głębokie i czucie dotyku. Do innych objawów jamistości rdzenia kręgowego należą: bóle neuropatyczne, zaburzenie funkcji zwieraczy, bóle głowy i zaburzenia równowagi. Badaniem diagnostycznym w kierunku jamistości rdzenia kręgowego jest rezonans magnetyczny. Jedynym skutecznym leczeniem schorzenia jest operacja neurochirurgiczna.

Kręgosłup na urlopie

Nowotwory rdzenia kręgowego

Do nowotworów rdzenia kręgowego zalicza się guzy zewnątrzoponowe, guzy wewnątrzoponowe wewnątrzrdzeniowe oraz guzy wewnątrzoponowe zewnątrzrdzeniowe. Guzy zewnątrzoponowe (m.in. mięsak kościopochodny, szpiczak pojedynczy i mnogi czy naczyniaki) to łagodne lub złośliwe zmiany patologiczne uciskające rdzeń kręgowy. Wywołują drętwienie i mrowienie, przyczyniają się także do zmniejszenia siły mięśniowej, a w konsekwencji niedowładów i porażeń.

Guzy wewnątrzoponowe wewnątrzrdzeniowe to najczęściej wyściółczaki i gwiaździaki o niskim stopniu złośliwości, natomiast do guzów zewnątrzrdzeniowych zalicza się nerwiaki i oponiaki. Rakowi rdzenia kręgowego towarzyszą: spadek masy ciała, ogólne osłabienie organizmu i brak apetytu.

Udar rdzenia kręgowego

Do udaru niedokrwiennego rdzenia kręgowego dochodzi na skutek przerwania dopływu do niego krwi. Ryzyko niedokrwienia wzrasta u osób z miażdżycą, zapaleniem naczyń i chorobami układowymi tkanki łącznej. Objawy udaru zależą od jego lokalizacji:

  • uszkodzenie górnych segmentów szyjnych powoduje zaburzenia oddychania,
  • uszkodzenie dolnych segmentów szyjnych wywołuje ból w klatce piersiowej,
  • uszkodzenie w odcinku piersiowym skutkuje ortostatycznymi spadkami ciśnienia i zaburzeniami termoregulacji.

Przy podejrzeniu udaru pacjent powinien trafić do szpitala. Ze względu na rzadkość schorzenia, jak dotąd nie opracowano wytycznych postępowania po udarze rdzenia kręgowego.

Bibliografia:

  1. E. Zderkiewicz, Jamistość rdzenia kręgowego; patogeneza, diagnostyka, leczenie, rehabilitacja, Zeszyty Naukowe WSSP, 7/2013
  2. B. Błażejewska-Hyżorek, A. Członkowska, Zaburzenia ukrwienia rdzenia kręgowego, online: https://podyplomie.pl/wiedza/neurologia/123,zaburzenia-ukrwienia-rdzenia-kregowego.
  3. A. Bochenek, M. Reicher, Anatomia człowieka. Tom I. Anatomia ogólna, kości, stawy i więzadła, mięśnie, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 2006.
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Lekarka na sali operacyjnej

Niezwykła operacja mózgu na przytomnej pacjentce. Na sali potrzebny był tłumacz

Kobieta

Jak dbać o kręgosłup, gdy ma się 20, 30, 40 lat?

ilustracja mózgu w 3D

Torbiel pajęczynówki – objawy i leczenie. Czy torbiel jest groźna i musi być operowana?

Gęsia stopka – co to jest, jak długo boli, jak wyleczyć stan zapalny kolan

Jakie zmiany zachodzą w mózgu podczas ćwiczeń? Na to pytanie odpowiada lek. Joanna Adamiak, psychiatra / istock

Jakie zmiany zachodzą w mózgu podczas ćwiczeń? Na to pytanie odpowiada lek. Joanna Adamiak, psychiatra

We Włoszech odbyła się nietypowa operacja usunięcia guza mózgu. Pacjent był świadomy i grał na saksofonie

We Włoszech odbyła się nietypowa operacja usunięcia guza mózgu. Pacjent był świadomy i grał na saksofonie

„Ważny jest ruch, ale równie istotne jest to, jaki on pozostawia w nas ślad”. O Metodzie Feldenkraisa i edukacji ruchowej jako drogi do samopoznania mówi Marta Górna-Wiszniewska

Akatyzja – gdy bezruch staje się wyzwaniem. Jak leczy się zespół niepokoju ruchowego?

Złamanie kości śródstopia – objawy, rodzaje, leczenie

Bunionette – czym się charakteryzuje i jak leczyć haluks małego palca?

Płyn mózgowo-rdzeniowy – funkcje, wskazania do badania i interpretacja wyniku

zdrowy mózg

7 rzeczy, za które twój mózg będzie ci wdzięczny

Zespół Hakima – wodogłowie normotensyjne, które można skutecznie leczyć 

Coraz więcej Polek choruje na Alzheimera /fot. Getty Images

„Do gabinetu przyprowadzają mężów, u których zauważyły kłopoty z pamięcią, a okazuje się, że problem dotyczy także ich”. Coraz więcej Polek choruje na Alzheimera

Dr Howard Tucke

Jest najstarszym neurologiem na świecie. Radzi, jak utrzymać mózg w dobrej kondycji przez lata

Ćwiczenia na plecy. Jak wzmocnić mięśnie kręgosłupa?

Julie Chin

Dostała udaru podczas programu na żywo. „Przepraszam, coś się ze mną dziś dzieje”

Opryszczkowe zapalenie mózgu – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Kobieta ćwiczy

Kręgosłup – jak o niego zadbać i nie nadwyrężać? Oto 10 cennych rad od fizjoterapeuty

Neuroplastyczność mózgu – ćwiczenia. Jak ją zwiększyć?

Neurogeneza w wieku płodowym i dorosłym – jak ją aktywować?

Sławomir Prusakowski

„Sny mogą zwiększyć naszą samoświadomość i uważność na to, kim jesteśmy, czego doświadczamy, co jest dla nas ważne”. O znaczeniach snów mówi psycholog Sławomir Prusakowski

Kobiecy mózg – jaki jest naprawdę?

Ile spać, żeby się wyspać? Najzdrowsze pozycje do spania

×