Przejdź do treści

Miażdżyca – jakie są przyczyny, objawy, jak wygląda leczenie i dieta

Kobieta wybiera dietę miażdżycową
Jak wygląda dieta miażdżycowa? Fot. pathdoc / stock.adobe.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Owoce i warzywa
Czy dieta witariańska jest zdrowa? Wyjaśniają żywieniowcy z profilu „Dietetyka nie na żarty”
Jak pozbyć się drugiego podbródka?
Złamana kość / unsplash
Złamałaś kość, a teraz nie chce się zrastać? Ortopeda wyjaśnia, jak wygląda leczenie w takim przypadku
Jennifer Aniston
Jennifer Aniston: Jeśli zależy wam na ludzkim życiu, proszę, noście cholerne maseczki
Probówki w laboratorium
Ile będzie kosztować remdesivir – lek na COVID-19? Za kurację trzeba będzie zapłacić prawie 10 tysięcy złotych

Miażdżyca to choroba, która polega na gromadzeniu się cholesterolu i innych lipidów w naczyniach krwionośnych w postaci tzw. płytek miażdżycowych, przede wszystkim w aorcie, tętnicach mózgowych i wieńcowych, rzadziej w tętnicach kończyn. Do jej powstawania przyczynia się otyłość, palenie tytoniu lub inne choroby współistniejące. Leczenie miażdżycy opiera się na farmakologii oraz odpowiedniej diecie. 

Miażdżyca – co to za choroba? 

Miażdżyca to jedno z najczęściej występujących i najbardziej przebadanych schorzeń. Miażdżyca (inaczej arterioskleroza) jest chorobą, w wyniku której dochodzi do zmian degeneracyjnych w obrębie naczyń krwionośnych i tętnic. Gromadzenie się w wewnętrznej warstwie naczyń krwionośnych makrofagów, lipoprotein o małej gęstości (LDL, low-density lipoprotein), komórek piankowatych i cholesterolu prowadzi do powstania pasm tłuszczowych, które wraz z elementami włóknistymi tkanki łącznej tworzą blaszki miażdżycowe. 

Z czasem ogniska płytek (blaszek) miażdżycowych ulegają zwapnieniu, co skutkuje miażdżycowym stwardnieniem tętnic. Proces ten powoduje zwężenie światła tętnic i zmniejszenie ich elastyczności, a co za tym idzie upośledzenie przepływu krwi i w rezultacie niedokrwienie zaopatrywanych przez nie tkanek i narządów. Arterioskleroza może się umiejscowić niemal w każdej tętnicy: mózgowej (miażdżyca mózgu/miażdżyca naczyń mózgowych), wieńcowej (miażdżyca tętnic wieńcowych), szyjnej (miażdżyca tętnic szyjnych) lub w kończynach dolnych (miażdżyca tętnic kończyn dolnych). 

Miażdżyca – przyczyny powstawania 

Przyczyny powstawania miażdżycy związane są z nieprawidłowymi procesami zachodzącymi w organizmie, tj.: dysfunkcją śródbłonka, zaburzeniami lipidowymi (w tym za wysokim poziomem cholesterolu) oraz procesami zapalnymi w ścianie tętnic. Zmiany miażdżycowe oraz rola procesu zapalnego w rozwoju miażdżycy zostały po raz pierwszy opisane w połowie XIX wieku, natomiast związek cholesterolu z arteriosklerozą zaobserwowano w 1908 i 1913 roku. 

Wśród czynników ryzyka miażdżycy, które mają wpływ na rozwój choroby wymienia się:  

  • Czynniki modyfikowalne: nieprawidłowa dietapalenie papierosów, brak aktywności fizycznej, otyłość, czynniki psychologiczne (stres, depresja), niski poziom wykształcenia, 
  • Czynniki niemodyfikowalne: czynniki genetyczne i immunologiczne, choroby współistniejące: cukrzycanadciśnienie tętnicze, hipercholesterolemia, zaawansowany wiek, płeć. 

Wbrew pozorom miażdżyca nie występuje tylko u osób po czwartej dekadzie życia. Arterioskleroza może rozwijać się nawet we wczesnym dzieciństwie. Szacuje się, że u blisko połowy młodych osób występują cechy miażdżycy tętnic wieńcowych. 

Nadciśnienie ‒ ważne pytania i odpowiedzi

Objawy miażdżycy

W początkowym stadium miażdżycy chory może nie zdawać sobie sprawy z jej istnienia. Objawy kliniczne arteriosklerozy pojawiają się w momencie, gdy blaszka miażdżycowa doprowadzi do zwężenia naczyń wieńcowych o 70-80 proc.. W przypadku miażdżycy tętnic wieńcowych objawy zwykle obserwuje się po 55 roku życia, u kobiet później niż u mężczyzn, natomiast objawy miażdżycy innych naczyń średnio 5 lat później. 

Objawy miażdżycy zależne od miejsca ulokowania się złogów w poszczególnych tętnicach. Tym samym, mogą pojawić się: 

  • Bóle głowy, zaburzenia widzenia ‒ kojarzone bardziej z migrenami niż z miażdżycą. Niestety, takie objawy daje rozwijająca się miażdżyca mózgu, która może prowadzić do wystąpienia zespołu otępiennego naczyniopochodnego, zwłaszcza u osób starszych. Miażdżyca mózgu może dawać objawy psychiczne związane z zaburzeniami neurologicznymi. Częstym skutkiem miażdżycy mózgu jest udar niedokrwienny. 
  • Bóle szyi, utraty równowagi i czucia, niedowłady i nudności to klasyczne objawy miażdżycy tętnic szyjnych i kręgowych. 
  • Miażdżyca nóg powoduje ich ból (zwłaszcza łydek), nawet po małym wysiłku fizycznym. Bolesne skurcze mięśni nasilają się m.in. podczas wchodzenia po schodach. Objawy miażdżycy nóg w zaawansowanym stadium obejmują ból nasilający się w nocy nawet podczas spoczynku i zmianę zabarwienia chorej kończyny. Miażdżyca kończyn dolnych jest najbardziej rozpowszechnionym typem miażdżycy. Nieleczona może prowadzić do amputacji chorej kończyny (zarostowa miażdżyca kończyn dolnych). 
  • Bóle brzucha, nudności i uczucie duszności to objawy charakterystyczne dla miażdżyca aorty brzusznej. Rozwój tej choroby prowadzi do powstania tętniaka, który może pęknąć, co najczęściej skutkuje zgonem pacjenta. Miażdżyca aorty serca i aorty jamy brzusznej występuje najczęściej u osób między 50 a 70 rokiem życia 

Arterioskleroza atakuje niekiedy kilka tętnic jednocześnie. Mówi się wtedy, że jest to miażdżyca uogólniona. 

Jak rozpoznać miażdżycę? 

 Miażdżycę diagnozuje się przeprowadzając dokładny wywiad lekarski oraz badania obrazowe takie jak USG, tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny.  Standardem w zapobieganiu miażdżycy i jej powikłaniom jest ocena wartości ryzyka sercowo-naczyniowego za pomocą karty ryzyka SCORE dla populacji polskiej. Karta ta określa 10-letnie ryzyko zgonu sercowego w oparciu o płeć, wiek, palenie papierosów, skurczowe ciśnienie tętnicze oraz stężenie cholesterolu całkowitego. 

Jak walczyć z miażdżycą? 

Miażdżyca to choroba, w której oprócz leczenia farmakologicznego niezwykle istotną rolę odgrywa zmiana dotychczasowego stylu życia. Profilaktyka polega na stosowaniu odpowiedniej diety i kontroli masy ciała, prowadzeniu aktywnego trybu życia, unikania palenia tytoniu i racjonalnym wypoczynku. Ważnym elementem jest także kontrola ciśnienia tętniczego krwi, które nie powinno przekraczać 140/90 mmHg. 

Miażdżyca – leczenie farmakologiczne 

We wczesnym stadium choroby stosuje się leczenie farmakologiczne, polegające na podawaniu leków rozszerzających naczynia krwionośne i wspomagających przepływ krwi. Leki na miażdżycę to zwykle statyny, których działanie polega na obniżaniu stężenia cholesterolu oraz leki przeciwkrzepliwe (kwas acetylosalicylowy), które zapobiegają powstawaniu zakrzepów. Czasem stosuje się dodatkowo fibraty, ezetymib, żywicę jonowymienną lub niacynę. Celem leczenia jest uzyskanie stężenia cholesterolu LDL <100 mg/dl (2,6 mmol/l). 

U osób z nadciśnieniem tętniczym 3 stopnia i dużym ryzykiem sercowo-naczyniowym stosuje się leki hipotensyjne. U chorych z cukrzycą zwykle wprowadza się ACEI (inhibitory konwertazy angiotensyny) lub ARB (antagoniści receptora angiotensyny). Leczenie farmakologiczne w miażdżycy stosuje się do końca życia. Aby przyniosło rezultaty, musi iść w parze z modyfikacją stylu życia, w tym ze zmianą nawyków żywieniowych.

Miażdżyca – leczenie chirurgiczne 

Gdy zmiany miażdżycowe obejmują pojedyncze zwężenie lub niedrożność na krótkim odcinku tętnicy, można zastosować zabieg angioplastyki wykonywany w znieczuleniu miejscowym, polegający na mechanicznym poszerzeniu zwężonego odcinka naczynia. W przypadku miażdżycy zaawansowanej stosuje się zabieg chirurgiczny zwany endarterektomią, polegający na nacięciu tętnicy i jej mechanicznym oczyszczeniu z blaszek miażdżycowych. Jeżeli naczynie jest niedrożne na długim odcinku, przeprowadza się operację chirurgiczną, polegającą na wszyciu tzw. by-passa, czyli rodzaju pomostu, którym popłynie krew, omijając niedrożny odcinek. 

Dieta w miażdżycy 

Uważa się, że nawet 30 proc. zgonów chorych z miażdżycą spowodowane jest nieprawidłową dietą. Zmiana nawyków żywieniowych może w znacznym stopniu przyczynić się do poprawy jakości życia i spowolnienia rozwoju choroby. Przestrzeganie zaleceń żywieniowych nie tylko hamuje progresję blaszki, ale również sprzyja jej usuwaniu.  

Wśród składników diety o działaniu sprzyjającym powstawaniu miażdżycy wymienia się: 

  • Kwasy tłuszczowe nasycone, które znajdziemy przede wszystkim w produktach pochodzenia zwierzęcego oraz oleju kokosowym i palmowym. Mają działanie hipercholesteremiczne i prozakrzepowe. Zaleca się, aby kwasy tłuszczowe nasycone stanowiły mniej niż 7 proc. całkowitej energii. 
  • Izomery trans nienasyconych kwasów tłuszczowych, których źródłami w diecie są margaryny twarde, pieczywo cukiernicze i słodycze. Działają prozakrzepowo, obniżają poziom cholesterolu HDL (tzw. dobrego cholesterolu) oraz podwyższają poziom cholesterolu LDL. 
  • Cholesterol spożywany w nadmiernej ilości (ponad 200 g na dobę). 
  • Alkohol – spożywany w dużej ilości prowadzi do wzrostu poziomu triglicerydów we krwi, zaburza metabolizm lipidów oraz powoduje stłuszczenie i marskość wątroby. Spożywanie alkoholu w ilości >5 drinków dziennie zwiększa ryzyko udaru mózgu o 60 proc. w porównaniu do osób niepijących. 
Dieta dla serca / rawpixel.com

Profilaktyka miażdżycy 

Doskonałą metodą prewencji, jak i leczenia niefarmakologicznego jest odpowiednia dieta miażdżycowa, która nie zmusza do całkowitego porzucenia przyzwyczajeń żywieniowych, ale do ich modyfikacji. Opiera się na następujących założeniach: 

  1. Spożywanie tłustych ryb morskich minimum 2 razy w tygodniu. Dostarczają one kwasów tłuszczowych omega-3, które obniżają stężenie lipidów we krwi, działają przeciwzapalnie i antyarytmicznie oraz zmniejszają ryzyko zakrzepu. 
  2. Spożywanie tłuszczów roślinnych: olejów i oliwy z oliwek, które zmniejszają stężenie cholesterolu całkowitego oraz cholesterolu LDL. 
  3. Spożywanie 3-5 porcji warzyw i owoców dziennie, dzięki czemu zmniejsza się ryzyko wystąpienia udaru. 
  4. Spożywanie orzechów (garść dziennie) powoduje obniżenie poziom cholesterolu LDL. Orzechy zawierają nienasycone kwasy tłuszczowe, witaminy i minerały (magnez, żelazo, foliany, witaminy z grupy B, witaminę E i błonnik). 
  5. Spożywanie żywności funkcjonalnej: czosnku, stanoli i steroli (2g/ dobę), błonnika rozpuszczalnego oraz czerwonego wina. Żywność ta obniża cholesterol całkowity i cholesterol LDL, zwiększa poziom cholesterolu HDL, a flawonoidy z czerwonego wina wzmacniają naczynia krwionośne. 

Należy unikać potraw smażonych (preferowane techniki to gotowanie na parze, pieczenie w folii), tłustych produktów (sery żółte, sery topione, wieprzowina), ograniczyć sód do 1-3 gramów na dobę (szczególnie w miażdżycy tętnic mózgowych i po przebytym udarze). W miażdżycy szczególnie polecana jest dieta śródziemnomorska, która stanowi profilaktykę chorób sercowo- naczyniowych.

W prewencji miażdżycy istotna jest również redukcja nadmiernej masy ciała, regularna aktywność fizyczna (przynajmniej 30 min/dobę, przez 5-7 dni w tygodniu) opierająca się na ćwiczeniach dopasowanych do grupy wiekowej oraz zaprzestanie palenia papierosów.

Miażdżyca – powikłania 

Niektóre lokalizacje zmian miażdżycowych są szczególnie niebezpieczne dla zdrowia i mogą prowadzić do licznych powikłań. Miażdżyca naczyń wieńcowych może być przyczyną zawału mięśnia sercowego i choroby niedokrwiennej serca; miażdżyca tętnic szyjnych i kręgowych nierzadko skutkuje udarem mózgu, miażdżyca aorty może prowadzić do powstania tętniaka, a miażdżyca naczyń kończyn dolnych do tzw. stopy cukrzycowej (zgorzeli). Wczesne wykrycie miażdżycy oraz podjęcie odpowiedniego leczenia i zmiana stylu życia są niezwykle ważne w kontekście zmniejszenia ryzyka powikłań miażdżycy.

 

Bibliografia: 

  1. Kucharska Ewa, “Miażdżyca tętnic- wybrane aspekty,” Przegl. Lek., vol. 71, no. 7, pp. 400–402, 2014. 
  2. WHO Global status report on noncommunicable diseases. WHO (2014) [online],http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/148114/1/9789241564854_ eng.pdf?ua=1. 
  3. Szostak Wiktor, “Miażdżyca – cz. 1: Choroba cywilizacyjna na tle wadliwego żywienia; cz. 2. Cholesterol, główny winowajca, cz. 3. Czynniki ryzyka Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej,” 2017. [Online]. Availablehttps://ncez.pl/choroba-a-dieta/choroby-ukladu-krazenia/miazdzyca—cz–3–czynniki-ryzyka. [Accessed: 13-Jun-2020]. 
  4. F. A. Arain and L. T. Cooper, “Miażdżyca tętnic obwodowych: diagnostyka i leczenie,” Med. po dyplomie, vol. 19, no. 6, pp. 81–91, 2008. 
  5. “Karta ryzyka SCORE – Narodowy Instytut Kardiologii.” [Online]. Availablehttps://www.ikard.pl/karta-ryzyka-score.html. [Accessed: 13-Jun-2020]. 

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Nadciśnienie to nie twój problem? Poznaj pięć sytuacji, które mogą do niego prowadzić

Zmień dietę na zdrowszą. Tych 9 powodów powinno cię do tego przekonać

Kobieta z zawałem serca podtrzymuje się ogrodzenia

Zawał serca – objawy, przyczyny, pierwsza pomoc w zawale serca

rzut mózgu ludzkiego w 3D

Tętniak mózgu – objawy i rokowanie. Czym grozi pęknięcie tętniaka?

Owies jako jeden ze sposób na obniżenie cholesterolu.

Chcesz obniżyć cholesterol? Sięgnij po te produkty

Oliwa z oliwek / istock

Na czym smażyć? Na oliwie! Dietetycy z „Dietetyki nie na żarty” wyjaśniają dlaczego

Dobry cholesterol nie jest zły!

Dobry cholesterol nie jest zły! Sprawdź, dlaczego powinnaś zadbać o jego odpowiedni poziom

Arnika górska - roślina lecznicza i trująca

Arnika na krążenie i na cerę naczynkową – właściwości i działanie lecznicze

Lekarze wykonujący operację ablacji serca

Ablacja – co to jest, na czym polega. Jak wygląda rekonwalescencja po ablacji?

Cholesterol w diecie / istock

Po co nam cholesterol? Dietetyczka Zofia Suszka wyjaśnia, czy jest on nam potrzebny do życia

kobieta nad morzem w pochmurny dzień

Wpływ braku słońca na zdrowie kobiet

Głóg, krzew

Głóg – sprawdź jego działanie i właściwości

zamyślona kobieta o jasnych włosach

Czy to już choroba?

Co dziesiąty zawał serca w Polsce dotyczy osoby przed 45 rokiem życia

Coraz młodsi Polacy mają zawał. Co robimy źle?

kobieta wiatr

„Stabilne warunki pogodowe sprzyjają zdrowiu. A przechodzący chłodny front może powodować migotanie przedsionków”. Jak pogoda wpływa na nasze serce?

avocado

6 przyczyn zbyt wysokiego cholesterolu

kobieta na basenie

Otyłość brzuszna. Jak ją leczyć? Jakie ćwiczenia mogą pomóc?

Cholesterol w jajkach / istock

Cholesterol – obalamy mity

Serce Polki / getty

Dr n. med. Marta Kałużna-Oleksy, kardiolożka: Polki najczęściej zabija choroba niedokrwienna serca i z tym związany zawał mięśnia sercowego

cynamon

5 powodów, by pokochać cynamon

Kawa / istockphoto.com

Kawa i cholesterol. Koniec z espresso i „sypaną”?

oliwa

Wysoki cholesterol? Oto 6 produktów obniżających cholesterol

Drętwienie kończyn a miażdżyca, cukrzyca lub zespół cieśni nadgarstka.

„Drętwienie kończyn może mieć wiele przyczyn”. Kiedy warto udać się do neurologa?

Statyny — Dowiedz się czym jest substancja pomagająca obniżyć cholesterol we krwi

Statyny – w walce o niższy poziom cholesterolu we krwi

Najpopularniejsze

Kortyzol – jak go obniżyć? Objawy i przyczyny podwyższonego poziomu kortyzolu

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Co robić, aby przenieść doznania na wyższy poziom?

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

kobieta, ból

Fibromialgia – kiedy boli cię wszystko. Czym objawia się ta tajemnicza choroba?

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

Regeneracja organizmu po odstawieniu alkoholu. Sprawdź, jakie są efekty, kiedy zrezygnujesz z weekendowego drinka

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Rak kości – objawy i przyczyny

Rak kości – przyczyny i objawy. Jak je szybko rozpoznać?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

kobieta z bólem zęba

Ropień zęba – domowe sposoby na opuchliznę