Przejdź do treści

Rola neuroprzekaźników w poprawnym funkcjonowaniu organizmu

ilustracja przedstawiająca neuroprzekaźniki
Fot. Christoph Burgstedt / stock.adobe.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Wielkanoc dla dzieciaków – ciasteczkowe jajeczka dla zabawy
Wielkanocna baba orkiszowa. Znacznie zdrowsza niż klasyczna
Wielkanocna baba orkiszowa. Znacznie zdrowsza niż klasyczna
Podstawowa przemiana materii (PPM) - od czego zależy i jak ją obliczyć?
Podstawowa przemiana materii (PPM) – od czego zależy i jak ją obliczyć?
Mateusz Morawiecki / MWMEDIA
Rząd przedłuża ograniczenia. Nadal nie możemy wychodzić z domów
wysypka na plecach
Dermatolodzy ostrzegają. Zmiany skórne mogą być objawem koronawirusa?

Neuroprzekaźniki to związki chemiczne pełniące kluczową rolę w organizmie człowieka.  Zajmują się pośrednictwem pomiędzy neuronami i komórkami nerwowymi a narządami takimi jak gruczoły i mięśnie. Każdy neuroprzekaźnik pełni inną funkcję, a jego brak, nadmiar lub niedobór niesie ze sobą poważne konsekwencje.

Nasze teksty zawsze konsultujemy z najlepszymi specjalistami

lek. Marta Dąbrowska
Marta Dąbrowska
lekarz

Neuroprzekaźniki to substancje chemiczne, które uwalniane są w synapsie i stymulują działanie innych komórek do pracy. Pierwszym naukowcem, który w 1921 roku dowiódł tej zależności był Otto Loewi – niemiecki farmakolog. Odkrył on między innymi istnienie oraz działanie niektórych neuroprzekaźników. Badanie neuroprzekaźników trwa do dziś i wciąż przynosi wiele nowych odkryć.

Działanie neuroprzekaźników

Neuroprzekaźniki gromadzone są w komórkach nerwowych w otworach zwanych pęcherzykami synaptycznymi. Gdy dochodzi do depolaryzacji, która ma miejsce kiedy impuls elektryczny dotrze do zakończenia presynaptycznego, pęcherzyki synaptyczne łączą się z błoną presynaptyczną. Następnie każdy neuroprzekaźnik musi trafić na błonę komórki presynaptycznej, gdzie w zależności od rodzaju neuroprzekaźnika receptory rozpoznają dany sygnał, wywołują reakcję wtórną, dzięki której ma miejsce dalsze działanie neuroprzekaźników w mózgu.

Dzięki osłonce mielinowej neuroprzekaźniki zyskują odpowiednią skuteczność oraz tempo działania, ponieważ ze względu na bycie doskonałym izolatorem odpowiada ona za zwiększenie szybkości przewodzenia impulsów elektrycznych. Mielina jest substancją, którą wytwarzają komórki otaczające aksony komórek nerwowych.

Najważniejsze neuroprzekaźniki

Obecnie znanych jest ponad 70 różnych neuroprzekaźników. Każdy z nich jest niezwykle ważny w funkcjonowaniu ludzkiego i zwierzęcego organizmu, a niektóre z nich pełnią tak istotną rolę, że ich brak, niedobór lub nawet nadmiar powodują negatywne zmiany w organizmie.

  • Dopamina to jeden z najważniejszych neuroprzekaźników, który w zależności od miejsca działania pełni różne funkcje. W układzie dopamina odpowiada za koordynację ruchów i napięcie mięśni. W układzie limbicznym wpływa na emocje, w układzie hormonalnym natomiast kontroluje odpowiednie wydzielanie hormonów. Z tego względu często nazywa się ją również prolaktostatyną (minimalizuje uwalnianie prolaktyny). Niedobór dopaminy łączony jest często z chorobami wieku starczego, ale również ma swój udział w chorobach o podłożu psychiatrycznym. Osobom chorym np. na schizofrenię podaje się leki mające stymulować działanie i produkcję dopaminy.
  • Serotonina jest neuroprzekaźnikiem, który potocznie nazywany jest hormonem szczęścia i odpowiada za wprowadzenie organizmu w stan relaksu. Jej odpowiedni poziom pomaga w zażywaniu spokojnego i satysfakcjonującego snu. Niedobór serotoniny prowadzi zaś do przewlekłej bezsenności. Serotonina odpowiada również za regulację ciśnienia krwi i ma swój udział nawet w cyklu miesięcznym u kobiety. Niedobór serotoniny prowadzi do depresji, zaburzeń apetytu, czy nawet lęków i powstawania zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych. Niedobór tego neuroprzekaźnika w depresji i innych schorzeniach związanych z psychosomatycznym funkcjonowaniem organizmu wskazuje zwykle lekarzowi sposób leczenia choroby. Najczęściej jest nim podawanie leków mających stymulować produkcję oraz działanie serotoniny.
  • Kwas γ-aminomasłowy (GABA) jest podstawowym neuroprzekaźnikiem hamującym w układzie nerwowym. Odpowiada za możliwość wyciszenia oraz redukcję lęku. Ma jednak również znaczenie w układzie hormonalnym. Odpowiada bowiem za regulację czynności wewnątrzwydzielnicze trzustki. Receptory dla GABA odnaleziono niemalże w całym organizmie, bo zarówno w układzie pokarmowym jak i rozrodczym, wątrobie oraz w płucach. Nie wiadomo jednak dotychczas jakie funkcje tam pełni.
  • Endogenne opioidy, których najlepszym i najlepiej znanym przykładem są endorfiny związane z odczuwaniem przez człowieka szczęścia. W działaniu podobne są do morfiny. Niedobór endorfin może prowadzić do depresji, przewlekłych bólów głowy oraz do fibromialgii (przewlekła choroba reumatyczna tkanek miękkich).
  • Adrenalina, powszechnie znana jako lek stosowany w przypadkach zagrożenia życia. W ludzkim organizmie adrenalina odpowiada za czynność nadnerczy oraz za przebieg snu. Największe jednak znaczenie ma jej udział w działaniu układu współczulnego oraz odpowiedzialność za mobilizację organizmu do działania w sytuacjach stresowych.

Ogromny zakres działań neuroprzekaźników i wpływ ich niedoborów na organizm sprawia, że często stają się ona głównym obiektem zainteresowania podczas próby zdiagnozowania przyczyny wielu stanów chorobowych. Ich wszystkie funkcje nie są dotychczas znane, ale każdy rok przynosi nowe odkrycia.

Zobacz także

Najnowsze w naszym serwisie

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Archiwalne zdjęcie z czasów pandemii hiszpanki/Underwood Archives/Getty Images

Grypa hiszpanka. Historia największej pandemii na świecie

Tajemnicze choroby

Tajemnicze choroby. Mimo postępu w nauce, wciąż nie wiemy, co je wywołuje

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Mózg nie lubi samotności. Anna Błażucka o tym, co niszczy zdrowie głowy

Mózg nie lubi samotności. Anna Błażucka o tym, co niszczy zdrowie głowy

Co długotrwały stres robi z mózgiem

Wiesz, co długotrwały stres robi z twoim mózgiem? Jak się bronić przed stresem?

Kobieta ma orgazm

Orgazm – szczytowanie mózgu. Dlaczego warto w życiu mieć setki orgazmów?

Jak rozpoznać zawał i pomóc osobie, która go przechodzi? Poznaj porady ratownika medycznego!

Migrena czy neuralgia / istock

Neuralgia czy migrena? Wyjaśniamy różnice

„Uważam, że stres wywołał to wszystko, co mnie spotkało. Wyhodowałam sobie guza na własne życzenie” – mówi Ina Dźwierzyńska od trzech lat żyjąca z guzem mózgu

lustrzane neurony

Lustrzany mózg, czyli zachowania zaraźliwe

pizza

6 produktów najgorszych dla mózgu

„To, że przeżyłam, to cud, ale to, że urodziłam syna, to kilka cudów. Medycyna nie brała tego pod uwagę. Dziecko jest najpotężniejszą motywacją do życia” – mówi Iwona Mazur, która 25 lat temu doznała stłuczenia pnia mózgu

rozciągająca się kobieta

O czym może świadczyć ból żeber? Jak wyglądają objawy? Jak złagodzić ból?

Jaglany detoks – oczyść swój organizm szybko i bezpiecznie

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Jak pomóc, gdy ktoś się zadławi?

omdlenie

Czym jest utrata przytomności? Udzielanie pierwszej pomocy przy omdleniu

zgaga

Przyczyny zgagi – co może powodować dyskomfort i palenie za mostkiem?

naukowiec

Objawy salmonelli – jak je szybko rozpoznać?

kobieta w ciąży

Wzdęcia w ciąży – jak sobie z nimi radzić?

kobieta ogląda tv

Co telewizja robi z naszym mózgiem? Od jej oglądania stajemy się głupsi?

ból

Co stres robi z naszymi stawami? Będziesz zaskoczona

pączek

Co cukier robi z twoim mózgiem? Nie będziesz zadowolona

szklanki z wodą

Dlaczego zimą szybciej się odwadniamy?

Najpopularniejsze

8 rzeczy, których organizm kobiety nie wybacza po 30-tce

Sandra Kubicka

Sandra Kubicka: nigdy już nie powiem, że jestem w stu procentach zdrowa, nawet jeśli kiedyś będę czuła się lepiej

„Wyjście z toksycznego związku nie łatwe, ale jest możliwe. I trzeba to zrobić. Dla siebie”. Dr Bogdan Stelmach o niezdrowych relacjach w parze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Co robić, aby przenieść doznania na wyższy poziom?

cynk w migdałach

Cynk – gdzie go szukać? Poznaj 5 naturalnych źródeł cynku

Mama zakleja plaster dziekcu. Na zdjeciu widoczne dłonie na drewnianym stole

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

kobieta z bólem zęba

Ropień zęba – domowe sposoby na opuchliznę

Kobieta trzymająca się za plecy na dole z powodu bólu pleców

Co oznacza ból pleców na dole i jakie podjąć leczenie, by go uśmierzyć?

kobieta, leżąca na łóżku, z bolącym brzuchem

Jak rozpoznać zakażenie owsikami? Czy pasożytów można pozbyć się domowymi sposobami?

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

kobieta trzymająca się obiema rękami z okolice mostka

Co oznacza ból w mostku? Charakter i różne przyczyny dolegliwości

sen

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

seks analny

Ciekawi cię seks analny? Mamy dla ciebie 9 wskazówek, które pozwolą ci się do niego sensownie przygotować

Produkty zawierające witaminę A

Witamina A – właściwości, występowanie i suplementacja. Za co odpowiada w organizmie?

Ropiejące oczy kobiety

Ropiejące oczy u dzieci i dorosłych – przyczyny i metody leczenia