Bąblowica

Bąblowica, inaczej echinokokoza, jest chorobą wywoływaną przez larwy tasiemców Echinococcus granulosus lub Echinococcus multilocularis. Człowiek jest pośrednim żywicielem, a sama choroba występuje w Polsce rzadko (kilkadziesiąt przypadków rocznie).

Bąblowica to rzadko spotykana choroba pasożytnicza wywoływana przez tasiemce. Dojrzałe postaci bytują przede wszystkim w ciele organizmów mięsożernych: lisów, jenotów, psów i kotów. Bąblowica jednojamowa występuje głównie u psów, natomiast  bąblowica wielojamowa spotykana jest przede wszystkim wśród lisów. Larwy tasiemca występują na terenach leśnych i wiejskich. W Polsce ostatecznym żywicielem jest zazwyczaj pies, który zjada zakażone mięso bydła, świń lub owiec. Bąblowica u psa wydalana jest wraz z jego kałem. Jaja tasiemca mogą być przenoszone na brudnych rękach i w ten sposób dochodzi do zarażenia człowieka.

Przebieg i objawy bąblowicy

Bąblowica postępuje bardzo powoli. Od momentu zakażenia bąblowicą do wystąpienia objawów może upłynąć nawet 15 lat. W związku z tym jej wykrycie na wczesnym etapie rozwoju jest niemożliwe. Symptomami choroby są torbiele zwłaszcza w wątrobie. Okazuje się, że w przypadku bąblowicy wątroba atakowana jest przede wszystkim w jej prawym płacie – 75% wszystkich pacjentów. Z mniejszą częstotliwością kumuluje się w mózgu, kościach, śledzionie i płucach. Powstająca torbiel może osiągać nawet 20 cm, przyrastając średnio 1 cm na rok. Torbiel na wątrobie jest częstą przyczyną powstawania cholestazy, nadciśnienia wrotnego lub zastoinowego zapalenia wątroby. Z racji swych rozmiarów torbiel płuc może uciskać tkankę płucną, co jest przyczyną niedodmy. Torbiel mózgu z kolei przebiega z objawami typowymi dla guza mózgu.

Zakażony może latami nie wiedzieć o tym, że ma torbiel. Dopiero po wielu latach zaczynają pojawiać się bóle brzucha wraz z kłuciem w jednym boku oraz mdłości. Znacznie groźniejszą postacią choroby jest bąblowica wielojamowa. W tym przypadku pasożyt rozwija się w szybkim tempie, niszcząc całkowicie miąższ wątroby. Bąblowiec wędruje w krwiobiegu do innych narządów – płuc lub mózgu. Niestety, ten rodzaj bąblowicy nie rokuje pomyślnie – nieleczenie schorzenia w 90% kończy się zgonem. Gdy leczenie zostanie podjęte, śmiertelność znacznie się zmniejsza – do około 15%.

Wykrywanie choroby

W przypadku bąblowicy diagnostyka opiera się na kilku metodach. Pierwszą z nich jest ultrasonografia (USG) lub badanie rentgenowskie (RTG), w których widoczne są torbiele tasiemca. Diagnostyka bąblowicy wykorzystuje też badanie krwi  – badania serologiczne lub molekularne. Rozpoznanie echinokokozy za pomocą testów serologicznych jest niestety mało swoiste. Dokładniejszą techniką są badania immunologiczne, wykorzystujące immunoelektroforezę oraz tzw. Western-blot. Względnie nowymi metodami molekularnymi są badania reakcji łańcuchowej polimerazy (PCR), a także polimorfizm długości fragmentów restrykcyjnych. Materiał do badań może pochodzić z biopsji torbieli służący do badań parazytologicznych. Potwierdzeniem zakażenia jest obecność fragmentów pęcherza pasożyta, haczyków lub protoskoleksów.

Bąblowica – leczenie

Leczenie bąblowicy uzależnione jest od rodzaju tasiemca wywołującego chorobę (jedno- lub wielojamowego). Zakażenie tym pierwszym umożliwia włączenie leczenia m.in. cystektomią lub hepatektomią. Metody nieoperacyjne polegają na leczeniu za pomocą albendazolu przez około 3 miesiące. Zakażenie postacią wielojamową wymaga zastosowania rozległej hepatektomii połączonej z następczą farmakoterapią albendazolem przez nawet 2 lata.

Epidemiologia

W Polsce chorobę bąblowicę opisano po raz pierwszy w 1994 roku w województwie pomorskim. Wykryto ją w populacji lisów. Najwięcej zachorowań odnotowuje się rokrocznie w Białowieży, Giżycku, Pucku oraz Kętrzynie. Natomiast najmniej na zachodzie Polski.

Zapobieganie zakażeniu bąblowicy

Aby skutecznie uniknąć zakażenia bąblowicą, należy przestrzegać kilku podstawowych zasad.

  • Podczas spaceru z czworonogami należy uniemożliwić im wyłapywanie gryzoni.
  • Należy pamiętać o regularnym odrobaczaniu psów, szczególnie tych wychodzących swobodnie na wsiach.
  • Po zabawie z psem należy pamiętać o dokładnym myciu rąk.
  • Po zebraniu owoców leśnych (jagód, poziomek lub borówek) i przed ich spożyciem należy je dokładnie umyć.
  • Podczas spacerów z dziećmi po lesie powinno się pilnować, aby nie podnosiły niczego z ziemi i nie wkładały do ust.