Przejdź do treści

Trąd – jakie są objawy tej zapomnianej choroby?

Trąd - jakie są objawy tej zapomnianej choroby? Bagdogra, Indie. Christian Ender/Getty Images)
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Zachorowań na grypę o połowę mniej niż w zeszłym roku. Pozytywny efekt uboczny koronawirusa?
słodka papryka mielona
Salmonella w popularnej przyprawie. GIS wycofuje ze sklepów partię słodkiej papryki
Na Instagramie trwa akcja #szczereciało. Kobiety z całej Polski mówią o samoakceptacji
Pielęgniarka pokazała, jak wygląda jej dłoń po dwóch godzinach pracy w ubraniu ochronnym. „Każdą część garderoby można wycisnąć, tak jest mokra”
Katarzyna Warnke i Piotr Stramowski
Katarzyna Warnke i Piotr Stramowski o seksie po urodzeniu dziecka: „W tym okresie trudno znaleźć przestrzeń na seksualność”

Trąd to groźna choroba zakaźna. Objawy trądu są szczególnie uciążliwe dla chorego i trudne dla jego otoczenia. Przez wieki chorzy na trąd byli odrzucani przez społeczeństwo i izolowani. Jakie są objawy trądu? Jak można leczyć trąd? Czy w Polsce można zarazić się trądem? Sprawdzamy.  

Trąd – choroba

Trąd to dziś choroba nieco zapomniana. Pojawia się tylko czasem jako hasło w krzyżówkach. Synonimy trądu to: bakteryjna choroba zakaźna, lepra, leprosis, choroba Haznena – od nazwiska odkrywcy.

Mówiąc „trąd” mamy na myśli porzuconych na odludziach chorych, owijających brudnymi szmatami kikuty swoich kończyn. Czy rzeczywiście trąd jest tak straszny? Czy każdy kontakt z trądem kończy się zarażeniem? Dlaczego właśnie „trędowaty” stał się synonimem osoby odrzuconej przez społeczeństwo? Oto fakty o trądzie:

  • Trąd jest przewlekłą bakteryjną chorobą zakaźną powodowaną prątkiem Mycobacterium leprae.
  • Objawy trądu mogą pojawić się nawet po 20 latach od zakażenia
  • Trąd może powodować zdeformowanie ciała, szczególnie twarzy i kończyn. Objawy trądu to również zgrubienia i przebarwienia skóry, uszkodzenie błon śluzowych i układu nerwowego, a w efekcie  miejscowe zaburzenia czucia.
  • Światowy Dzień Chorych na Trąd wyznaczono 30 stycznia
  • Zakaźna jest postać lepromatyczna trądu (trąd guzowaty), natomiast tuberkuloidowa postać nie jest zakaźna. Zdarzają się chorzy, u których stwierdza się przebieg z objawami typowymi dla obu postaci trądu (tzw. trąd graniczny).
  • Do zakażenia niezbędny jest długie przebywanie w bezpośredniej bliskości chorego na trąd. Trądem można zarazić się od innego człowieka drogą kropelkową, ale podejrzewa się, że prątki mogą być roznoszony także przez owady i wnikać do organizmu przez uszkodzenia skóry. Badania wykazały, że prątki trądu mogą być też obecne w glebie, mleku matek karmiących, a także u bezobjawowych nosicieli.
  • Obowiązują kuracje skojarzone wielolekowe rekomendowane przez WHO.
  •  Trąd odkrył w 1871 roku Norweg dr Gerhard Henrik Hanzen.
  • Leprozorium to miejsce odosobnienia zakażonych.
  • Prątki trądu „czują się” najlepiej w temperaturze ok. 27-30 stopni. To dlatego najczęściej dochodzi do uszkodzeń w obrębie kończyn lub twarzy. Wysunięte części ciała są zwykle chłodniejsze niż 36,6 stopnia Celsjusza.
  • Prątki trądu dzielą się powoli. Skutkuje to długim okresem wylęgania się choroby. Jeśli organizm ma dobrą odporność, prątki trądu nie są w stanie zaatakować, nie dochodzi do rozwoju choroby. Prątki mogą pozostawać w organizmie nawet dekadami.
  • U dorosłych wylęganie się choroby może trwać kilka lat, u dzieci kilka miesięcy.
  • Choroba atakuje osoby w każdym wieku, choć zauważono, że najwięcej osób choruje ok. 30 r.ż.
  • Każdego roku na świecie rozpoznaje się co najmniej ćwierć miliona przypadków nowych zakażeń trądem.
Aneta Cybula

Trąd w Polsce

Współcześnie w Polsce nie ma przypadków rozpoznanych zachorowań na trąd.

W przeszłości, między XIII a XVII wiekiem dochodziło w Polsce do zakażeń. Pacjentów umieszczano m.in. w zbudowanych z myślą o trędowatych krakowskich szpitalach św. Walentego (powstał w I połowie XIV wieku) i św. Leonarda (połowa XV wieku). Na początku XV wieku powstało pierwsze polskie leprozorium w Poznaniu.

Należy jednak pamiętać, że ówczesna diagnostyka nie pozwalała na pewne rozróżnienie trądu od innych schorzeń skóry. Dlatego trudno szacować realną liczbę polskich trędowatych. Szczyt zachorowań przypadał między XIII a XV stuleciem.

W XVII wieku sukcesywnie ubywało zakażeń, aż do wygaszenia trądu w Polsce. Placówki dla trędowatych przekształcano m.in. w miejsca opieki dla osób cierpiących na inne choroby zakaźne lub na przytułki.

W Europie w walce z trądem „pomogła” epidemia dżumy w XIV stuleciu, powodując śmierć większości chorych na trąd. Niemniej, wciąż istnieje w Rumunii ostatnia w Unii Europejskiej wioska trędowatych, Tichilești.

Współcześnie trąd wciąż występuje:

  • w Południowo-Wschodniej Azji (Indie, Nepal, Chiny)
  • w Ameryce Południowej (Brazylia)
  • w Środkowej Afryce (Angola, Mozambik)

WHO szacuje, że w latach 80. XX wieku na świecie mogło być nawet 20 mln chorych na trąd, z czego połowa nieleczona i niezdiagnozowana.

Dzięki wdrożonej profilaktyce w większości krajów świata trąd nie stanowi już zagrożenia zdrowia publicznego. Jednak w Indiach, Chinach, Brazylii czy w Afryce to wciąż poważny problem.

dermatolog Agnieszka Kobyłka-Dziki

Trąd – objawy

W zależności od postaci choroby, trąd może mieć różny przebieg.

  • Postać tuberkuloidowa

Ta postać choroby ma łagodny przebieg. Chorzy nie zarażają innych. Postać tuberkuloidowa dotyczy osób zdrowych, z prawidłowo działającym układem odpornościowym.

Objawy to suchość skóry, przebarwienia. Trąd powoduje uszkodzenia tkanek, stany zapalne skóry, głębokie owrzodzenia, uszkodzenia naczyń krwionośnych, deformacje ciała. Nadkażenia bakteryjne mogą spowodować pogorszenie stanu chorego, gdyż może dojść nawet do sepsy.

U części chorych zmiany dotyczą układu nerwowego. Dochodzi do nacieków w nerwach obwodowych (zwykle w łokciu, szyi, na kości strzałkowej) i do wyczuwalnych dotykiem stwardnień nerwów.

Objawy za strony układu nerwowego to:
• Zanik czucia
• Urazy wskutek zaniku czucia (chory nie czuje np. uderzeń lub oparzeń)
Zanik mięśni
• Zanik ścięgien
• Deformacje kości

  • Postać lepromatyczna (trąd guzowaty)

W postaci lepromatycznej w tkankach skóry pojawiają się grudki i nacieki oraz zmiany w błonach śluzowych nosa. W wydzielinie z nosa jest dużo prątków, co może prowadzić do rozsiewania zakażeń. Pojawiają się miejsca pozbawione owłosienia, określane jako tzw. trąd rozlany. Na trąd guzowaty cierpią osoby mające zaburzony układ odpornościowy. Charakteryzuje się ciężkim przebiegiem i wysokim ryzykiem zakażenia innych.

Inne symptomy to:

• Tzw. fenomen Lucia tj. zmiany nekrotyczne (obumieranie tkanek)
• Zgrubienia i obrzęki na czole
• Zgrubienia i obrzęki na granicy warg
• Zapadnięcie nasady nosa (tzw. „lwia twarz”), zniszczenie kości przegrody nosowej
• Zgrubienia i obrzęki w małżowinach uszu
• Destrukcja stawów palców
• Zniszczenie kości żuchwy
• W przypadku zajęcia jąder brak produkcji spermy, impotencja.

Trąd – diagnostyka

Charakterystyczne dla chorych na trąd są zmiany wyglądu, zaburzenia czucia, a także obecność prątków M. leprae w błonach śluzowych, skórze, narządach. Jednak w postaci tuberkuidowej wyniki badań na obecność prątków mogą być negatywne. Dodatnie w takim przypadku są testy skórne z leprominą. Z kolei w postaci lepromatycznej wyniki testów z leprominą mogą być ujemne. Wyniki dodatnie mogą mieć natomiast pacjenci niewykazujący objawów choroby.

Przy podejrzeniu zakażenia trądem należy wykluczyć choroby, które mogą powodować podobne objawy w swoim przebiegu, jak m.in.:

Analizując zaburzenia czucia, należy wykluczyć także neuropatie powodowane innymi przyczynami np. cukrzycą, wrodzonymi schorzeniami, rozwojem niektórych chorób nowotworowych.

fot. Tomasz Przybyszewski

Trąd – leczenie, rokowanie

Jak w większość schorzeń, znaczenie ma przede wszystkim szybka diagnostyka. Trąd jest chorobą, która oprócz spustoszenia fizycznego, powoduje traumę psychiczną. Chorzy są odtrącani, izolowani, stygmatyzowani, co może prowadzić do zaburzeń emocjonalnych, depresji, pogorszenia stanu psychosomatycznego chorego. Trąd to choroba bardzo krzywdząca również na płaszczyźnie społecznej. Trąd stygmatyzuje, wyklucza, powoduje odrzucenie i niechęć otoczenia.

Dlaczego właśnie trądu boimy się tak bardzo?

Paulina Świderska, pracownik socjalny: – Ludzie chorzy na trąd są stygmatyzowani jak wiele innych środowisk. Wynika to z ludzkiej niewiedzy i znieczulicy. Często powodem też jest strach i brak zrozumienia choroby.

Określenie „trędowaty” stało się nawet synonimem odrzucenia i obrzydzenia budzonego przez inną osobę (vide: powieść H. Mniszkówny „Trędowata”, znana również z filmowych adaptacji pod tym samym tytułem).

– Negatywne postrzeganie i złe traktowanie chorych na trąd ma swoje źródła również w treściach religijnych, biblijnych – zauważa Paulina Świderska. – Zgodnie z zapisami w Biblii chory na trąd miał żyć w odosobnieniu, informując innych o swojej „nieczystości”. Hiob, w ramach doświadczenia cierpienia, zostaje również dotknięty trądem. To właśnie Stary i Nowy Testament w dużym stopniu ukształtowały kulturę i społeczeństwo w Europie.

Dawniej stosowane leczenie nie było skuteczne. Prątki szybko się uodporniały. Dochodziło do zwiększenia objawów, zarówno deformujących ciało, jak i powodujących brak czucia, stany zapalne nerwów i utratę pełnej sprawności ruchowej. Od początku lat 80. XX wieku antybiotykoterapia ryfampicyną i klofazyminą w połączeniu ze stosowanym przedtem dapsonem daje znacznie lepsze efekty, eliminując prątki z organizmu chorego. Leczenie może być kontynuowane nawet 2 lata i uzupełniane np. o sterydy, leki przeciwbólowe, przeciwzapalne.

Na ten moment nie ma skutecznych szczepień na trąd. W związku z tym przed podróżą w rejony, gdzie wciąż można spotkać trędowatych, nie można się zabezpieczyć przed zachorowaniem. Gabinety specjalizujące się w medycynie podróży, nie oferują takich szczepionek. Przebywając na terytoriach, gdzie odnotowywane są przypadki trądu, niezbędne jest zachowanie podstawowych zasad sanitarnych (nie tylko z uwagi na trąd), warto również dodatkowo się ubezpieczyć, z uwzględnieniem chorób tropikalnych.

Trąd jest chorobą, w której rokowanie zależy od etapu wykrycia schorzenia. W wielu przypadkach dochodzi do późniejszych powikłań, deformacji, zniszczeń narządów, chorób nerek, owrzodzeń itd. Częstą przyczyną zgonu może być sepsa.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

koronawirus na świecie

Naukowcy z Poznania: „W Polsce mamy do czynienia z genetyczną mieszanką wielu typów i podtypów koronawirusa SARS-CoV-2

koronawirus, śmiertelność

Co 15 sekund umiera osoba zakażona koronawirusem

plaża we Władysławowie, lato 2020

Wakacje w czasie pandemii. Tak (nie)wygląda reżim sanitarny na plaży we Władysławowie

koronawirus, sklep w Polsce

Koronawirus w Polsce. Ruszą kontrole policji i służb sanitarnych w sklepach, będzie rejestracja wesel

Koronawirus w Polsce. Rekordowa liczba potwierdzonych przypadków zakażeń

Koronawirus w Polsce. Rekordowa liczba potwierdzonych przypadków zakażeń

Martha Mason / Youtube

Amerykanka chorująca na polio żyła w kapsule przez 61 lat. Jej historia wzrusza, ale i inspiruje

Dlaczego włosy śmierdzą? Wyjaśnia Ekspert Kosmetyczny

Skąd bierze się brzydki zapach włosów? Wyjaśnia Ekspert Kosmetyczny

powrót do szkół od 1 września

Na jakich zasadach powrót do szkół od września? Wstępne wytyczne GIS

Olga Bołądź

Olga Bołądź apeluje o noszenie masek. „Szkoda konduktora, który codziennie przez naszą głupotę naraża swoje zdrowie”

koronawirus w polsce

 „Aktualnie sytuacja we Włoszech jest lepsza niż w Polsce” – Anna Cykowska krytycznie o postawie Polaków wobec pandemii

5 codziennych czynności, które mogą pogorszyć stan twojej skóry

Koronawirus na weselu / pexels

Byłam na weselu w czasie pandemii. Widziałam, jak reżim sanitarny (nie)wygląda w praktyce

lekarze w maseczkach, koronawirus, lek na koronawirusa

Wreszcie jest skuteczny lek na koronawirusa? Świetny wynik badań nad zastosowaniem interferonu

Szkarlatyna / istock

Szkarlatyna (płonica) – jakie są objawy, jak wygląda leczenie?

koronawirus, transmisja koronawirusa

Dlaczego niektórzy roznoszą koronawirusa bardziej niż inni?

Dżuma w Chinach. W Mongolii Wewnętrznej obowiązuje alert trzeciego stopnia

Dżuma w Chinach. W Mongolii Wewnętrznej obowiązuje alert trzeciego stopnia

Tężec / rawpixel

Śmiertelne zagrożenie, które czyha w ogrodzie? Tężec – jedna z najgroźniejszych chorób zakaźnych

Bielactwo - dermatolog obala mity dotyczące tej choroby.

Bielactwo nabyte i wrodzone – objawy, przyczyny, leczenie

Komar tygrysi dotrze do Polski? Już jedno ukłucie tego owada może zabić. Entomolog wyjaśnia, jak go rozpoznać

Aplikacja balsamu na skórę

Balsam Szostakowskiego – zastosowanie na rany, na wrzody

bakterie kily w 3D

Kiła (sifilis) – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

59 Rivoli: skrzydlate kapelusze - sposób na koronawirusa

Galeria sztuki oferuje swoim gościom skrzydlate kapelusze, by przestrzegali zasad zachowania odległości

Kleszcze przenoszą boreliozę

Borelioza – objawy i leczenie. Jak zdiagnozować boreliozę?

5-miesięczny Dom Andrade wybudzony ze śpiączki

Chłopiec z koronawirusem wybudzony z trwającej ponad miesiąc śpiączki. „To cud, że go odzyskaliśmy”

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

Kobieta krzywi się z powodu bólu spowodowanego złamanym palcem

Jak rozpoznać złamanie palca – czyli objawy złamanego palca u ręki i stopy?

Objawy odstawienia alkoholu. Jakie są korzyści z niepicia alkoholu?

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

Lekarz siedzi przy biurku i wypisuje długopisem skierowania

Jak długo ważne są skierowania na badania lekarskie? Najważniejsze informacje, o których warto pamiętać.

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

kobieta z bólem zęba

Ropień zęba – domowe sposoby na opuchliznę

insulinooporność

Dieta w insulinooporności

Krwawię w różnych odcieniach czerwieni. Czy to powinno mnie niepokoić?