Przejdź do treści

Trąd – jakie są objawy tej zapomnianej choroby?

Trąd - jakie są objawy tej zapomnianej choroby? Bagdogra, Indie. Christian Ender/Getty Images)
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim

Trąd to groźna choroba zakaźna. Objawy trądu są szczególnie uciążliwe dla chorego i trudne dla jego otoczenia. Przez wieki chorzy na trąd byli odrzucani przez społeczeństwo i izolowani. Jakie są objawy trądu? Jak można leczyć trąd? Czy w Polsce można zarazić się trądem? Sprawdzamy.  

Trąd – choroba

Trąd to dziś choroba nieco zapomniana. Pojawia się tylko czasem jako hasło w krzyżówkach. Synonimy trądu to: bakteryjna choroba zakaźna, lepra, leprosis, choroba Haznena – od nazwiska odkrywcy.

Mówiąc „trąd” mamy na myśli porzuconych na odludziach chorych, owijających brudnymi szmatami kikuty swoich kończyn. Czy rzeczywiście trąd jest tak straszny? Czy każdy kontakt z trądem kończy się zarażeniem? Dlaczego właśnie „trędowaty” stał się synonimem osoby odrzuconej przez społeczeństwo? Oto fakty o trądzie:

  • Trąd jest przewlekłą bakteryjną chorobą zakaźną powodowaną prątkiem Mycobacterium leprae.
  • Objawy trądu mogą pojawić się nawet po 20 latach od zakażenia
  • Trąd może powodować zdeformowanie ciała, szczególnie twarzy i kończyn. Objawy trądu to również zgrubienia i przebarwienia skóry, uszkodzenie błon śluzowych i układu nerwowego, a w efekcie  miejscowe zaburzenia czucia.
  • Światowy Dzień Chorych na Trąd wyznaczono 30 stycznia
  • Zakaźna jest postać lepromatyczna trądu (trąd guzowaty), natomiast tuberkuloidowa postać nie jest zakaźna. Zdarzają się chorzy, u których stwierdza się przebieg z objawami typowymi dla obu postaci trądu (tzw. trąd graniczny).
  • Do zakażenia niezbędny jest długie przebywanie w bezpośredniej bliskości chorego na trąd. Trądem można zarazić się od innego człowieka drogą kropelkową, ale podejrzewa się, że prątki mogą być roznoszony także przez owady i wnikać do organizmu przez uszkodzenia skóry. Badania wykazały, że prątki trądu mogą być też obecne w glebie, mleku matek karmiących, a także u bezobjawowych nosicieli.
  • Obowiązują kuracje skojarzone wielolekowe rekomendowane przez WHO.
  •  Trąd odkrył w 1871 roku Norweg dr Gerhard Henrik Hanzen.
  • Leprozorium to miejsce odosobnienia zakażonych.
  • Prątki trądu „czują się” najlepiej w temperaturze ok. 27-30 stopni. To dlatego najczęściej dochodzi do uszkodzeń w obrębie kończyn lub twarzy. Wysunięte części ciała są zwykle chłodniejsze niż 36,6 stopnia Celsjusza.
  • Prątki trądu dzielą się powoli. Skutkuje to długim okresem wylęgania się choroby. Jeśli organizm ma dobrą odporność, prątki trądu nie są w stanie zaatakować, nie dochodzi do rozwoju choroby. Prątki mogą pozostawać w organizmie nawet dekadami.
  • U dorosłych wylęganie się choroby może trwać kilka lat, u dzieci kilka miesięcy.
  • Choroba atakuje osoby w każdym wieku, choć zauważono, że najwięcej osób choruje ok. 30 r.ż.
  • Każdego roku na świecie rozpoznaje się co najmniej ćwierć miliona przypadków nowych zakażeń trądem.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

NOWOŚĆ
Odporność, Trawienie, PNOS
Nasiona trybuły ogrodowej do samodzielnego wysiania, 1 g
2,00 zł
Odporność
WIMIN Odporność, 30 kaps.
59,00 zł
Zdrowie umysłu, Odporność, Good Aging, Energia, Beauty
Wimin Zestaw z głębokim skupieniem, 30 saszetek
139,00 zł
NOWOŚĆ
Odporność, ElPol
Przecier z owoców bzu czarnego ElPol, 300 ml
19,50 zł
NOWOŚĆ
Odporność, Mulltilac
Multilac Synbiotyk, 20 kapsułek
23,39 zł
Aneta Cybula

Trąd w Polsce

Współcześnie w Polsce nie ma przypadków rozpoznanych zachorowań na trąd.

W przeszłości, między XIII a XVII wiekiem dochodziło w Polsce do zakażeń. Pacjentów umieszczano m.in. w zbudowanych z myślą o trędowatych krakowskich szpitalach św. Walentego (powstał w I połowie XIV wieku) i św. Leonarda (połowa XV wieku). Na początku XV wieku powstało pierwsze polskie leprozorium w Poznaniu.

Należy jednak pamiętać, że ówczesna diagnostyka nie pozwalała na pewne rozróżnienie trądu od innych schorzeń skóry. Dlatego trudno szacować realną liczbę polskich trędowatych. Szczyt zachorowań przypadał między XIII a XV stuleciem.

W XVII wieku sukcesywnie ubywało zakażeń, aż do wygaszenia trądu w Polsce. Placówki dla trędowatych przekształcano m.in. w miejsca opieki dla osób cierpiących na inne choroby zakaźne lub na przytułki.

W Europie w walce z trądem „pomogła” epidemia dżumy w XIV stuleciu, powodując śmierć większości chorych na trąd. Niemniej, wciąż istnieje w Rumunii ostatnia w Unii Europejskiej wioska trędowatych, Tichilești.

Współcześnie trąd wciąż występuje:

  • w Południowo-Wschodniej Azji (Indie, Nepal, Chiny)
  • w Ameryce Południowej (Brazylia)
  • w Środkowej Afryce (Angola, Mozambik)

WHO szacuje, że w latach 80. XX wieku na świecie mogło być nawet 20 mln chorych na trąd, z czego połowa nieleczona i niezdiagnozowana.

Dzięki wdrożonej profilaktyce w większości krajów świata trąd nie stanowi już zagrożenia zdrowia publicznego. Jednak w Indiach, Chinach, Brazylii czy w Afryce to wciąż poważny problem.

dermatolog Agnieszka Kobyłka-Dziki

Trąd – objawy

W zależności od postaci choroby, trąd może mieć różny przebieg.

  • Postać tuberkuloidowa

Ta postać choroby ma łagodny przebieg. Chorzy nie zarażają innych. Postać tuberkuloidowa dotyczy osób zdrowych, z prawidłowo działającym układem odpornościowym.

Objawy to suchość skóry, przebarwienia. Trąd powoduje uszkodzenia tkanek, stany zapalne skóry, głębokie owrzodzenia, uszkodzenia naczyń krwionośnych, deformacje ciała. Nadkażenia bakteryjne mogą spowodować pogorszenie stanu chorego, gdyż może dojść nawet do sepsy.

U części chorych zmiany dotyczą układu nerwowego. Dochodzi do nacieków w nerwach obwodowych (zwykle w łokciu, szyi, na kości strzałkowej) i do wyczuwalnych dotykiem stwardnień nerwów.

Objawy za strony układu nerwowego to:
• Zanik czucia
• Urazy wskutek zaniku czucia (chory nie czuje np. uderzeń lub oparzeń)
Zanik mięśni
• Zanik ścięgien
• Deformacje kości

  • Postać lepromatyczna (trąd guzowaty)

W postaci lepromatycznej w tkankach skóry pojawiają się grudki i nacieki oraz zmiany w błonach śluzowych nosa. W wydzielinie z nosa jest dużo prątków, co może prowadzić do rozsiewania zakażeń. Pojawiają się miejsca pozbawione owłosienia, określane jako tzw. trąd rozlany. Na trąd guzowaty cierpią osoby mające zaburzony układ odpornościowy. Charakteryzuje się ciężkim przebiegiem i wysokim ryzykiem zakażenia innych.

Inne symptomy to:

• Tzw. fenomen Lucia tj. zmiany nekrotyczne (obumieranie tkanek)
• Zgrubienia i obrzęki na czole
• Zgrubienia i obrzęki na granicy warg
• Zapadnięcie nasady nosa (tzw. „lwia twarz”), zniszczenie kości przegrody nosowej
• Zgrubienia i obrzęki w małżowinach uszu
• Destrukcja stawów palców
• Zniszczenie kości żuchwy
• W przypadku zajęcia jąder brak produkcji spermy, impotencja.

Trąd – diagnostyka

Charakterystyczne dla chorych na trąd są zmiany wyglądu, zaburzenia czucia, a także obecność prątków M. leprae w błonach śluzowych, skórze, narządach. Jednak w postaci tuberkuidowej wyniki badań na obecność prątków mogą być negatywne. Dodatnie w takim przypadku są testy skórne z leprominą. Z kolei w postaci lepromatycznej wyniki testów z leprominą mogą być ujemne. Wyniki dodatnie mogą mieć natomiast pacjenci niewykazujący objawów choroby.

Przy podejrzeniu zakażenia trądem należy wykluczyć choroby, które mogą powodować podobne objawy w swoim przebiegu, jak m.in.:

Analizując zaburzenia czucia, należy wykluczyć także neuropatie powodowane innymi przyczynami np. cukrzycą, wrodzonymi schorzeniami, rozwojem niektórych chorób nowotworowych.

fot. Tomasz Przybyszewski

Trąd – leczenie, rokowanie

Jak w większość schorzeń, znaczenie ma przede wszystkim szybka diagnostyka. Trąd jest chorobą, która oprócz spustoszenia fizycznego, powoduje traumę psychiczną. Chorzy są odtrącani, izolowani, stygmatyzowani, co może prowadzić do zaburzeń emocjonalnych, depresji, pogorszenia stanu psychosomatycznego chorego. Trąd to choroba bardzo krzywdząca również na płaszczyźnie społecznej. Trąd stygmatyzuje, wyklucza, powoduje odrzucenie i niechęć otoczenia.

Dlaczego właśnie trądu boimy się tak bardzo?

Paulina Świderska, pracownik socjalny: – Ludzie chorzy na trąd są stygmatyzowani jak wiele innych środowisk. Wynika to z ludzkiej niewiedzy i znieczulicy. Często powodem też jest strach i brak zrozumienia choroby.

Określenie „trędowaty” stało się nawet synonimem odrzucenia i obrzydzenia budzonego przez inną osobę (vide: powieść H. Mniszkówny „Trędowata”, znana również z filmowych adaptacji pod tym samym tytułem).

– Negatywne postrzeganie i złe traktowanie chorych na trąd ma swoje źródła również w treściach religijnych, biblijnych – zauważa Paulina Świderska. – Zgodnie z zapisami w Biblii chory na trąd miał żyć w odosobnieniu, informując innych o swojej „nieczystości”. Hiob, w ramach doświadczenia cierpienia, zostaje również dotknięty trądem. To właśnie Stary i Nowy Testament w dużym stopniu ukształtowały kulturę i społeczeństwo w Europie.

Dawniej stosowane leczenie nie było skuteczne. Prątki szybko się uodporniały. Dochodziło do zwiększenia objawów, zarówno deformujących ciało, jak i powodujących brak czucia, stany zapalne nerwów i utratę pełnej sprawności ruchowej. Od początku lat 80. XX wieku antybiotykoterapia ryfampicyną i klofazyminą w połączeniu ze stosowanym przedtem dapsonem daje znacznie lepsze efekty, eliminując prątki z organizmu chorego. Leczenie może być kontynuowane nawet 2 lata i uzupełniane np. o sterydy, leki przeciwbólowe, przeciwzapalne.

Na ten moment nie ma skutecznych szczepień na trąd. W związku z tym przed podróżą w rejony, gdzie wciąż można spotkać trędowatych, nie można się zabezpieczyć przed zachorowaniem. Gabinety specjalizujące się w medycynie podróży, nie oferują takich szczepionek. Przebywając na terytoriach, gdzie odnotowywane są przypadki trądu, niezbędne jest zachowanie podstawowych zasad sanitarnych (nie tylko z uwagi na trąd), warto również dodatkowo się ubezpieczyć, z uwzględnieniem chorób tropikalnych.

Trąd jest chorobą, w której rokowanie zależy od etapu wykrycia schorzenia. W wielu przypadkach dochodzi do późniejszych powikłań, deformacji, zniszczeń narządów, chorób nerek, owrzodzeń itd. Częstą przyczyną zgonu może być sepsa.

Zobacz także

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Fundacja Ludzie i Medycyna organizuje wyjątkowe wydarzenie – konferencję "O chorowaniu po ludzku" - pod matronatem medialnym Hello Zdrowie!

Rusza wyjątkowe wydarzenie – konferencja „O chorowaniu po ludzku” – pod matronatem medialnym Hello Zdrowie!

Przeziębiona kobieta siedzi pod kocem

Apogeum zachorowań na grypę. Jeden objaw jest charakterystyczny dla obecnych zakażeń

Lekarka w szpitalu

Czeka nas nowa epidemia. Naukowcy ostrzegają przed groźną bakterią

Zmiany skórne w okresie menopauzy – liszaj, egzema, włókniak. Jak sobie z nimi poradzić?

Szkarlatyna w Wielkiej Brytanii. Rodzice się boją, władze uspokajają

Dr Bartosz Szetela /fot. archiwum prywatne

Dr Bartosz Szetela: Oficjalne statystyki – tysiąc zdiagnozowanych kił, tysiąc zdiagnozowanych rzeżączek – należałoby pomnożyć razy 10 bądź 20

5 codziennych czynności, które mogą pogorszyć stan twojej skóry

Kobieta siedziała w pełni ubrana i opowiadała o swojej chorobie, a lekarz „badał wyraz jej oblicza” – jak kiedyś leczono choroby kobiece

Eksperymentalna szczepionka przeciw HIV wywołuje odpowiedź immunologiczną we wczesnych badaniach klinicznych. „To ważny krok naprzód”

„Zdziwiłabyś się, jak często ludzie przynoszą mocz w słoiku po dżemie!”. Diagnostka laboratoryjna o sekretach swojej pracy

Mówiła, że bielactwo było jej ogromnym kompleksem. Teraz przyznaje: „Miałam niebezpiecznie zaburzoną samoocenę”

Zalecano „wycieranie pryszczy” pod spadającymi gwiazdami i okręcanie ciała czerwonym płótnem. Jak kiedyś leczono choroby skórne kobiet

„Każde ciało jest piękne i opowiada własną historię”. Nieuleczalnie chora modelka inspiruje tysiące kobiet

Dr Alicja Pawluczuk, artystka z endometriozą: Zależy mi, żeby temat kobiecego bólu brano na poważnie

Dziennikarka myślała, że przechodzi atak paniki, w rzeczywistości miała sepsę. Teraz ostrzega inne osoby, żeby nie bagatelizowały objawów

Dziennikarka myślała, że przechodzi atak paniki, w rzeczywistości miała sepsę. Teraz ostrzega inne osoby

„Coraz częściej mamy do czynienia z gruźlicą lekooporną” – alarmuje pulmonolog lek. Anna Kazjaka-Olszewska i tłumaczy, dlaczego ta choroba jest wciąż groźna

Kobieta kaszle w łokieć

Rośnie liczba przypadków groźnej choroby zakaźnej. W Polsce odnotowano niemal 60-proc. wzrost

Strzykawki i fiolki do badania IGG przy boreliozie

Borelioza IgG – wyjaśniamy, jak interpretować wyniki badania

Czym możesz zarazić się od swojego zwierzaka i czym on może zarazić się od ciebie. „Powszechne przekonanie, że psia ślina wyleczy ludzką ranę, jest mitem”

O endometriozie z perspektywy lekarza i pacjentki /fot. Unsplash

„Proszę sobie wyobrazić, że wnętrze kobiecej torebki zalewamy klejem i po kilku godzinach chcemy wyciągnąć z niego portfel czy telefon”. O endometriozie z perspektywy lekarza i pacjentki

Choroby przenoszone drogą płciową są obecnie „poza kontrolą”. Liczba zarażonych osób nieustannie rośnie / pexels

Choroby przenoszone drogą płciową są obecnie „poza kontrolą”. Liczba zarażonych osób nieustannie rośnie

Pałeczka ropy błękitnej – drogi zakażenia, postacie infekcji, leczenie zakażenia zieloną bakterią

Nie ma leku i szczepionek na małpią ospę

W szpitalach nie ma leku dla chorych na małpią ospę, brakuje też szczepionek dla lekarzy. Rzecznik Praw Lekarza apeluje do ministra

WHO ogłosiło epidemię cholery w Syrii. Zakażonych jest już niemal 1000 osób, 8 nie żyje

WHO ogłosiło epidemię cholery w Syrii. Zakażonych jest już niemal 1000 osób, 8 nie żyje

×