Przejdź do treści

Zmysły człowieka – rodzaje, funkcje i ich działanie

Zmysły człowieka - rodzaje, funkcje i ich działanie Pexels.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Red Lipstick Monster pokazała swoje zdjęcie w kostiumie kąpielowym – bez retuszu i filtra. „W końcu ktoś pokazuje prawdziwość kobiet”
Cztery zarzuty o napaść na tle seksualnym. Czy to koniec Kevina Spaceya?
Nietypowa bielizna do seksu oralnego. Agencja Żywności i Leków powiedziała TAK
Marianna Gierszewska wystąpiła w kampanii reklamowej bielizny z widoczną stomią. „Na długi czas zupełnie odcięłam się od swojego ciała”
Nimfy kleszczy – chociaż wyglądają jak niegroźne pieprzyki, mogą przenosić wiele niebezpiecznych chorób

Zmysły człowieka to zdolność do odbierania rozmaitych bodźców za pośrednictwem odpowiednich receptorów, połączonych drogami nerwowymi z mózgiem. Podstawowe zmysły wyróżniane u człowieka to wzrok, węch, słuch, dotyk oraz smak. Dzięki nim człowiek jest w stanie odbierać otaczającą go rzeczywistość, reagować na bodźce zewnętrzne i sprawnie funkcjonować.

Czym są zmysły człowieka?

Zmysły określają umiejętność organizmu człowieka do odbierania, a także przetwarzania bodźców fizycznych ze środowiska zewnętrznego i wewnętrznego. Bodźce te odbierane są bezpośrednio za pośrednictwem komórek receptorowych, a następnie przekazywane są w postaci impulsów nerwowych, a uczestniczą w tym połączenia nerwowe między receptorami a mózgiem. Ostatecznie – impulsy te odbierane są i interpretowane przez rozmaite ośrodki z mózgu.

U człowieka wyróżnia się następujące podstawowe narządy zmysłów:

  • wzroku,
  • węchu,
  • smaku,
  • dotyku,
  • słuchu.

Ponadto wyodrębniono takie zmysły jak zmysł równowagi, temperatury, nocycepcja (odczuwanie bodźców bólowych), propriocepcja (zmysł orientacji ułożenia własnego ciała) oraz percepcja czasu.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

Na jak długo można stracić węch i smak po przejściu COVID-19? Kanadyjscy naukowcy odpowiadają

Rodzaje receptorów uczestniczących w odbieraniu zmysłów

W odbieraniu bodźców uczestniczą rozmaite receptory – wyspecjalizowane struktury komórkowe, pozwalające rozpoznać działający bodziec i zareagować na niego, przetwarzając bodziec na impulsy nerwowe. Uwzględniając charakter bodźców oddziałujących na receptory, wyróżnić można:

  • chemoreceptory,
  • mechanoreceptory,
  • fotoreceptory,
  • termoreceptory.

Inny podział (wg Sherringtona) uwzględnia lokalizację receptora oraz odległość, z jakiej bodziec działa na receptor. Wówczas wyróżnić można następujące typy receptorów:

  • eksteroreceptory odbierające bodźce zewnętrzne,
  • teloreceptory odbierające bodźce działające na receptory z pewnej odległości,
  • interoreceptory odbierające bodźce wewnętrzne ze ścian naczyń krwionośnych i organów wewnętrznych,
  • nocyreceptory pobudzane przez uszkodzenie tkanek i bodźce bólowe,
  • proprioreceptory odbierające informacje o pozycji ciała.

Zmysł wzroku

Zmysł wzroku jest jednym z najważniejszych zmysłów człowieka, odbierającym większość bodźców zewnętrznych. Za proces widzenia odpowiedzialne są fotoreceptory zlokalizowane w siatkówce oka – czopki i pręciki. Czopki umożliwiają widzenie kolorowe przy pełnym oświetleniu. W siatkówce rozmieszczone są trzy rodzaje czopków, rozróżniających podstawowe kolory – czerwony, zielony i niebieski. Pozostałe kolory rejestrowane są na drodze nakładania się kolorów podstawowych i powstawania rozmaitych kombinacji.

Pręciki odpowiadają za widzenie czarno – białe przy słabym oświetleniu, a także za detekcję ruchów. Uszkodzenia czopków i pręcików mogą prowadzić do rozmaitych zaburzeń wzroku, a nawet jego utraty. Bodźce odbierane przez fotoreceptory są następnie przekazywane drogą impulsów nerwowych do kory wzrokowej mózgu. Tu ostatecznie przetwarzane są informacje dotyczące rozpoznawania kształtów i barw, rozróżniania światła od ciemności, a także oceniania odległości, w jakiej znajdują się oglądane obiekty.

Zmysł słuchu

Zmysł słuchu umożliwia odbieranie fal dźwiękowych. Ludzkie ucho jest w stanie słyszeć dźwięki z przedziału od 16 do 20 000 Hz. Narządem słuchu jest ucho, a fale dźwiękowe docierają za pośrednictwem małżowiny usznej. Fale te są następnie kierowane przewodem słuchowym zewnętrznym do błony bębenkowej, która jest wprawiana w drgania i wprawia w ruch struktury ucha, takie jak młoteczek, kowadełko i strzemiączko. Drgania trafiają następnie do ucha wewnętrznego i zamieniane są w impulsy nerwowe, które trafiają za pośrednictwem nerwu słuchowego do ośrodków słuchowych w korze mózgowej.

Dziewczyna biegnie i słucha muzyki

Zmysł węchu

Zmysł powonienia odpowiada za rozpoznawanie zapachów. Jest to możliwe dzięki aktywności chemoreceptorów zlokalizowanych w górnej części jamy nosowej. Receptory wiążą i rozpoznają znajdujące się we wdychanym powietrzu cząstki chemiczne. Śluz pokrywający nabłonek rzęskowy w jamie nosowej służy rozpuszczeniu substancji zapachowej, czemu towarzyszy pobudzenie rzęsek i przekształcenie wdychanego zapachu w impulsy nerwowe, które docierają następnie do kory mózgowej.

Zmysł smaku

Zmysł smaku pozwala na rozpoznanie podstawowych smaków. Na powierzchni języka, podniebieniu, górnej części przełyku  znajdują się kubki smakowe. Człowiek posiada około 10 tysięcy kubków smakowych, a każdy z nich zawiera około 100 receptorów.  Jest pięć rodzajów chemoreceptorów, dzięki czemu możliwe jest rozpoznawanie takich smaków jak smak gorzki, słodki, słony, kwaśny i umami. Zmysł smaku jest powiązany ze zmysłem węchu – zaburzeniu odczuwania zapachów towarzyszy osłabienie odczuwania smaku.

kubki smakowe

Zmysł dotyku

Zmysł dotyku umożliwia rozpoznawanie struktury i kształtu przedmiotów. Jest to możliwe dzięki obecności mechanoreceptorów, zlokalizowanych na skórze całego ciała. Receptory te reagują ponadto na wysokie i niskie temperatury. Najwięcej mechanoreceptorów znajduje się na opuszkach palców dłoni, zaś ich najmniejsze skupisko występuje na skórze pleców.

 

Bibliografia:

  1. T. Brzozowski, Fizjologia człowieka, Urban&Partner, 2019 r.
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Gen-przełącznik pomoże przywrócić słuch. Co wiemy o TBX2?

Czym grozi i jak się objawia zwapnienie szyszynki? / Fot. Pexels

„Piasek mózgowy” może powodować bezsenność, występuje nawet u 30-latków. Czym grozi i jak się objawia zwapnienie szyszynki, mówi neurolożka Magdalena Podbrożna

Stan wegetatywny – przyczyny, objawy, leczenie i rokowania

„Rodzice podjęli się tego niewiarygodnego zadania, żeby w domu pełnym ciszy wychować muzyków”. Olga Bończyk o świecie osób niesłyszących

„Ludzie mogą nie tylko wypierać wspomnienia, ale też tworzyć fałszywe”. Co ukrywa przed nami nasz mózg, mówi prof. Tomasz Maruszewski

"Z medycyną nie ma wiele wspólnego, a przy tym może bardzo pacjentowi zaszkodzić". Farmaceutka przestrzega przed świecowaniem uszu

„Z medycyną nie ma wiele wspólnego, a przy tym może bardzo pacjentowi zaszkodzić”. Farmaceutka przestrzega przed świecowaniem uszu

Bruce Willis

Bruce Willis kończy karierę. Zdiagnozowano u niego ciężką chorobę

Kobieta z ręcznikiem na głowie. Na twarzy ma okulary przeciwsłoneczne

Optometrystka sprawdziła okulary przeciwsłoneczne kupione w sklepie. Jej wnioski przerażają

Holoprosencefalia – odmiany, objawy, diagnostyka dziecka

Sławomir Prusakowski

„Sny mogą zwiększyć naszą samoświadomość i uważność na to, kim jesteśmy, czego doświadczamy, co jest dla nas ważne”. O znaczeniach snów mówi psycholog Sławomir Prusakowski

otolaryngolog

Ucho pływaka i inne problemy ucha zewnętrznego. Poznaj ich przyczyny i objawy

Kobieta leży na łóżku

Twój mózg co jakiś czas potrzebuje odpoczynku i relaksu. Podpowiadamy, jak to zrobić

Naukowcy PAN odkryli, jak sprawić, żeby glejak przestał rosnąć. To może być przełomowe badanie

Naukowcy PAN odkryli, jak sprawić, żeby glejak przestał rosnąć. To może być przełomowe badanie

Ośrodkowy układ nerwowy – budowa, funkcje, choroby OUN

Wybiórczy słuch / pexels

„Ile razy mam to jeszcze powtarzać?”, czyli dlaczego czasem naprawdę nie chcemy słyszeć

W ciąży mózg kobiety się… kurczy. Poznaj 5 zaskakujących faktów dotyczących kobiecego ciała

Kobieta ma orgazm

Orgazm – szczytowanie mózgu. Dlaczego warto w życiu mieć setki orgazmów?

Kobieta

Czujesz że twój mózg potrzebuje pozytywnego doładowania? Ale jak to zrobić? Podpowiadamy

Funkcje poznawcze – co to jest, zaburzenia, trening

Oczy kobiety, Presbiopia oczu

Presbiopia oczu (starczowzroczność) – objawy i leczenie

Zwyrodnienie barwnikowe siatkówki, zdjęcie

Zwyrodnienie barwnikowe siatkówki – objawy i leczenie

Homeostaza — Dowiedz się czym jest ten jeden z najważniejszych procesów dla organizmu człowieka

Homeostaza organizmu – czym jest, na co wpływa, co wywołuje jej zaburzenia?

ASMR – orgazm dla mózgu. Jak to działa i na co może pomóc?

Kobieta stoi na ulicy

Ty czy twój mózg. Kto podejmie decyzje o tym, co dziś obejrzysz na Netfliksie?

Najpopularniejsze

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

MCV – morfologia, wyniki, norma. MCV podwyższone i za niskie

kobieta z problemami skórnymi

Wybroczyny (petocje) – co to jest, dlaczego powstają i jak sobie z nimi poradzić?

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

laboratorium

D-dimery – co to jest? Jak obniżyć zbyt wysoki poziom?

ucho kobiety

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

Kobieta leżąca w łóżku

9 możliwych przyczyn krwawienia po seksie

insulinooporność

Dieta w insulinooporności

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

×