Przejdź do treści

Zmysły człowieka – rodzaje, funkcje i ich działanie

Zmysły człowieka - rodzaje, funkcje i ich działanie Pexels.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim

Zmysły człowieka to zdolność do odbierania rozmaitych bodźców za pośrednictwem odpowiednich receptorów, połączonych drogami nerwowymi z mózgiem. Podstawowe zmysły wyróżniane u człowieka to wzrok, węch, słuch, dotyk oraz smak. Dzięki nim człowiek jest w stanie odbierać otaczającą go rzeczywistość, reagować na bodźce zewnętrzne i sprawnie funkcjonować.

Czym są zmysły człowieka?

Zmysły określają umiejętność organizmu człowieka do odbierania, a także przetwarzania bodźców fizycznych ze środowiska zewnętrznego i wewnętrznego. Bodźce te odbierane są bezpośrednio za pośrednictwem komórek receptorowych, a następnie przekazywane są w postaci impulsów nerwowych, a uczestniczą w tym połączenia nerwowe między receptorami a mózgiem. Ostatecznie – impulsy te odbierane są i interpretowane przez rozmaite ośrodki z mózgu.

U człowieka wyróżnia się następujące podstawowe narządy zmysłów:

  • wzroku,
  • węchu,
  • smaku,
  • dotyku,
  • słuchu.

Ponadto wyodrębniono takie zmysły jak zmysł równowagi, temperatury, nocycepcja (odczuwanie bodźców bólowych), propriocepcja (zmysł orientacji ułożenia własnego ciała) oraz percepcja czasu.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

Zdrowie umysłu, Odporność, Good Aging, Energia, Beauty
Wimin Zestaw z głębokim skupieniem, 30 saszetek
139,00 zł
NOWOŚĆ
Odporność, Multilac
Hello Box Odporność
180,75 zł
Odporność, Good Aging, Energia, Mama, Beauty
Wimin Zestaw z myślą o dziecku, 30 saszetek
139,00 zł
Odporność, Good Aging, Energia, Beauty
Wimin Zestaw z Twoim mikrobiomem, 30 saszetek
139,00 zł
NOWOŚĆ
Odporność
Przecier z owoców bzu czarnego ElPol, 300 ml
19,50 zł
Na jak długo można stracić węch i smak po przejściu COVID-19? Kanadyjscy naukowcy odpowiadają

Rodzaje receptorów uczestniczących w odbieraniu zmysłów

W odbieraniu bodźców uczestniczą rozmaite receptory – wyspecjalizowane struktury komórkowe, pozwalające rozpoznać działający bodziec i zareagować na niego, przetwarzając bodziec na impulsy nerwowe. Uwzględniając charakter bodźców oddziałujących na receptory, wyróżnić można:

  • chemoreceptory,
  • mechanoreceptory,
  • fotoreceptory,
  • termoreceptory.

Inny podział (wg Sherringtona) uwzględnia lokalizację receptora oraz odległość, z jakiej bodziec działa na receptor. Wówczas wyróżnić można następujące typy receptorów:

  • eksteroreceptory odbierające bodźce zewnętrzne,
  • teloreceptory odbierające bodźce działające na receptory z pewnej odległości,
  • interoreceptory odbierające bodźce wewnętrzne ze ścian naczyń krwionośnych i organów wewnętrznych,
  • nocyreceptory pobudzane przez uszkodzenie tkanek i bodźce bólowe,
  • proprioreceptory odbierające informacje o pozycji ciała.

Zmysł wzroku

Zmysł wzroku jest jednym z najważniejszych zmysłów człowieka, odbierającym większość bodźców zewnętrznych. Za proces widzenia odpowiedzialne są fotoreceptory zlokalizowane w siatkówce oka – czopki i pręciki. Czopki umożliwiają widzenie kolorowe przy pełnym oświetleniu. W siatkówce rozmieszczone są trzy rodzaje czopków, rozróżniających podstawowe kolory – czerwony, zielony i niebieski. Pozostałe kolory rejestrowane są na drodze nakładania się kolorów podstawowych i powstawania rozmaitych kombinacji.

Pręciki odpowiadają za widzenie czarno – białe przy słabym oświetleniu, a także za detekcję ruchów. Uszkodzenia czopków i pręcików mogą prowadzić do rozmaitych zaburzeń wzroku, a nawet jego utraty. Bodźce odbierane przez fotoreceptory są następnie przekazywane drogą impulsów nerwowych do kory wzrokowej mózgu. Tu ostatecznie przetwarzane są informacje dotyczące rozpoznawania kształtów i barw, rozróżniania światła od ciemności, a także oceniania odległości, w jakiej znajdują się oglądane obiekty.

Zmysł słuchu

Zmysł słuchu umożliwia odbieranie fal dźwiękowych. Ludzkie ucho jest w stanie słyszeć dźwięki z przedziału od 16 do 20 000 Hz. Narządem słuchu jest ucho, a fale dźwiękowe docierają za pośrednictwem małżowiny usznej. Fale te są następnie kierowane przewodem słuchowym zewnętrznym do błony bębenkowej, która jest wprawiana w drgania i wprawia w ruch struktury ucha, takie jak młoteczek, kowadełko i strzemiączko. Drgania trafiają następnie do ucha wewnętrznego i zamieniane są w impulsy nerwowe, które trafiają za pośrednictwem nerwu słuchowego do ośrodków słuchowych w korze mózgowej.

Dziewczyna biegnie i słucha muzyki

Zmysł węchu

Zmysł powonienia odpowiada za rozpoznawanie zapachów. Jest to możliwe dzięki aktywności chemoreceptorów zlokalizowanych w górnej części jamy nosowej. Receptory wiążą i rozpoznają znajdujące się we wdychanym powietrzu cząstki chemiczne. Śluz pokrywający nabłonek rzęskowy w jamie nosowej służy rozpuszczeniu substancji zapachowej, czemu towarzyszy pobudzenie rzęsek i przekształcenie wdychanego zapachu w impulsy nerwowe, które docierają następnie do kory mózgowej.

Zmysł smaku

Zmysł smaku pozwala na rozpoznanie podstawowych smaków. Na powierzchni języka, podniebieniu, górnej części przełyku  znajdują się kubki smakowe. Człowiek posiada około 10 tysięcy kubków smakowych, a każdy z nich zawiera około 100 receptorów.  Jest pięć rodzajów chemoreceptorów, dzięki czemu możliwe jest rozpoznawanie takich smaków jak smak gorzki, słodki, słony, kwaśny i umami. Zmysł smaku jest powiązany ze zmysłem węchu – zaburzeniu odczuwania zapachów towarzyszy osłabienie odczuwania smaku.

kubki smakowe

Zmysł dotyku

Zmysł dotyku umożliwia rozpoznawanie struktury i kształtu przedmiotów. Jest to możliwe dzięki obecności mechanoreceptorów, zlokalizowanych na skórze całego ciała. Receptory te reagują ponadto na wysokie i niskie temperatury. Najwięcej mechanoreceptorów znajduje się na opuszkach palców dłoni, zaś ich najmniejsze skupisko występuje na skórze pleców.

 

Bibliografia:

  1. T. Brzozowski, Fizjologia człowieka, Urban&Partner, 2019 r.
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Kobieta ma orgazm

Orgazm – szczytowanie mózgu. Dlaczego warto w życiu mieć setki orgazmów?

Achromatopsja – czym jest i jak leczyć ślepotę barw? Ślepota pingelapska  

Niedosłuch i szumy uszne – główne przyczyny i postępowanie laryngologiczne 

Wybiórczy słuch / pexels

„Ile razy mam to jeszcze powtarzać?”, czyli dlaczego czasem naprawdę nie chcemy słyszeć

Amblyopia – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie problemu leniwego oka

Badanie ABR – czym jest i jak przygotować się do badania słuchu

Jak działać i pracować efektywnie, by nie przesadzić i nie stać się więźniem własnych celów, radzi psycholog Monika Romanowska: „Do tego trzeba uruchomić swój wewnętrzny barometr”

„Wspomnienia wywołane obrazem albo dźwiękiem są emocjonalnie znacznie mniej nasycone niż te wywołane przez zapachy” – mówi prof. Ewa Czerniawska

Lekarka na sali operacyjnej

Niezwykła operacja mózgu na przytomnej pacjentce. Na sali potrzebny był tłumacz

14-letnia Leanne Fan wynalazła słuchawki, które oprócz tego, że odtwarzają muzykę, to jeszcze... wykrywają i leczą infekcje ucha

14-latka wynalazła słuchawki, które oprócz tego, że odtwarzają muzykę, to jeszcze… wykrywają i leczą infekcje ucha

ilustracja mózgu w 3D

Torbiel pajęczynówki – objawy i leczenie. Czy torbiel jest groźna i musi być operowana?

Ślepota śnieżna – gdy po długiej wspinaczce na szczyt góry, nie możesz podziwiać widoków

Jakie zmiany zachodzą w mózgu podczas ćwiczeń? Na to pytanie odpowiada lek. Joanna Adamiak, psychiatra / istock

Jakie zmiany zachodzą w mózgu podczas ćwiczeń? Na to pytanie odpowiada lek. Joanna Adamiak, psychiatra

We Włoszech odbyła się nietypowa operacja usunięcia guza mózgu. Pacjent był świadomy i grał na saksofonie

We Włoszech odbyła się nietypowa operacja usunięcia guza mózgu. Pacjent był świadomy i grał na saksofonie

Płyn mózgowo-rdzeniowy – funkcje, wskazania do badania i interpretacja wyniku

zdrowy mózg

7 rzeczy, za które twój mózg będzie ci wdzięczny

Zespół Hakima – wodogłowie normotensyjne, które można skutecznie leczyć 

Coraz więcej Polek choruje na Alzheimera /fot. Getty Images

„Do gabinetu przyprowadzają mężów, u których zauważyły kłopoty z pamięcią, a okazuje się, że problem dotyczy także ich”. Coraz więcej Polek choruje na Alzheimera

Często trzesz oczy? Dawid Polak wyjaśnia, dlaczego nie powinnaś tego robić

Często trzesz oczy? Dawid Polak wyjaśnia, dlaczego absolutnie nie powinnaś tego robić

Dr Howard Tucke

Jest najstarszym neurologiem na świecie. Radzi, jak utrzymać mózg w dobrej kondycji przez lata

Dziedziczenie koloru oczu. Co wpływa na ich barwę?

Julie Chin

Dostała udaru podczas programu na żywo. „Przepraszam, coś się ze mną dziś dzieje”

6 naturalnych sposobów na poprawę wzroku. Twoje oczy będą wdzięczne

Opryszczkowe zapalenie mózgu – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Najpopularniejsze

Grypa typu A/iStock

Grypa typu A – leczenie, objawy i charakterystyka wirusa

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Grypa typu B - objawy, charakterystyka

Grypa typu B – przyczyny, objawy i leczenie

Ropiejące oczy kobiety

Ropiejące oczy u dzieci i dorosłych – przyczyny i metody leczenia

Jak odetkać ucho zatkane woskowiną, katarem i wodą? Domowe sposoby

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

„Dobry seks to taki w kontakcie z własnym ciałem, emocjami i drugim człowiekiem. Nawet jeżeli miedzy kochankami nie ma miłości” – mówi Marta Niedźwiecka, psycholożka i sex coach

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Kobieta i mężczyzna

Jak uprawiać seks analny, żeby nie bolało? Mamy kilka porad

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

×