Przejdź do treści

Zmysły człowieka – rodzaje, funkcje i ich działanie

Zmysły człowieka - rodzaje, funkcje i ich działanie Pexels.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
6 dowodów na to, że pisanie o emocjach służy zdrowiu
6 sposobów na to, by uniknąć przeziębienia w sezonie grypowym
Jak oddychać? Kasia Bem przedstawia proste ćwiczenie, które czyni cuda
Co wspólnego mają ze sobą kobra, wkładka i Barbra Streisand? Odpowiada edukatorka ginekologiczna Aga Szuścik
Uśmiech po marchewce, grymas po jarmużu. Brytyjscy naukowcy sprawdzili preferencje żywieniowe nienarodzonych dzieci

Zmysły człowieka to zdolność do odbierania rozmaitych bodźców za pośrednictwem odpowiednich receptorów, połączonych drogami nerwowymi z mózgiem. Podstawowe zmysły wyróżniane u człowieka to wzrok, węch, słuch, dotyk oraz smak. Dzięki nim człowiek jest w stanie odbierać otaczającą go rzeczywistość, reagować na bodźce zewnętrzne i sprawnie funkcjonować.

Czym są zmysły człowieka?

Zmysły określają umiejętność organizmu człowieka do odbierania, a także przetwarzania bodźców fizycznych ze środowiska zewnętrznego i wewnętrznego. Bodźce te odbierane są bezpośrednio za pośrednictwem komórek receptorowych, a następnie przekazywane są w postaci impulsów nerwowych, a uczestniczą w tym połączenia nerwowe między receptorami a mózgiem. Ostatecznie – impulsy te odbierane są i interpretowane przez rozmaite ośrodki z mózgu.

U człowieka wyróżnia się następujące podstawowe narządy zmysłów:

  • wzroku,
  • węchu,
  • smaku,
  • dotyku,
  • słuchu.

Ponadto wyodrębniono takie zmysły jak zmysł równowagi, temperatury, nocycepcja (odczuwanie bodźców bólowych), propriocepcja (zmysł orientacji ułożenia własnego ciała) oraz percepcja czasu.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

Na jak długo można stracić węch i smak po przejściu COVID-19? Kanadyjscy naukowcy odpowiadają

Rodzaje receptorów uczestniczących w odbieraniu zmysłów

W odbieraniu bodźców uczestniczą rozmaite receptory – wyspecjalizowane struktury komórkowe, pozwalające rozpoznać działający bodziec i zareagować na niego, przetwarzając bodziec na impulsy nerwowe. Uwzględniając charakter bodźców oddziałujących na receptory, wyróżnić można:

  • chemoreceptory,
  • mechanoreceptory,
  • fotoreceptory,
  • termoreceptory.

Inny podział (wg Sherringtona) uwzględnia lokalizację receptora oraz odległość, z jakiej bodziec działa na receptor. Wówczas wyróżnić można następujące typy receptorów:

  • eksteroreceptory odbierające bodźce zewnętrzne,
  • teloreceptory odbierające bodźce działające na receptory z pewnej odległości,
  • interoreceptory odbierające bodźce wewnętrzne ze ścian naczyń krwionośnych i organów wewnętrznych,
  • nocyreceptory pobudzane przez uszkodzenie tkanek i bodźce bólowe,
  • proprioreceptory odbierające informacje o pozycji ciała.

Zmysł wzroku

Zmysł wzroku jest jednym z najważniejszych zmysłów człowieka, odbierającym większość bodźców zewnętrznych. Za proces widzenia odpowiedzialne są fotoreceptory zlokalizowane w siatkówce oka – czopki i pręciki. Czopki umożliwiają widzenie kolorowe przy pełnym oświetleniu. W siatkówce rozmieszczone są trzy rodzaje czopków, rozróżniających podstawowe kolory – czerwony, zielony i niebieski. Pozostałe kolory rejestrowane są na drodze nakładania się kolorów podstawowych i powstawania rozmaitych kombinacji.

Pręciki odpowiadają za widzenie czarno – białe przy słabym oświetleniu, a także za detekcję ruchów. Uszkodzenia czopków i pręcików mogą prowadzić do rozmaitych zaburzeń wzroku, a nawet jego utraty. Bodźce odbierane przez fotoreceptory są następnie przekazywane drogą impulsów nerwowych do kory wzrokowej mózgu. Tu ostatecznie przetwarzane są informacje dotyczące rozpoznawania kształtów i barw, rozróżniania światła od ciemności, a także oceniania odległości, w jakiej znajdują się oglądane obiekty.

Zmysł słuchu

Zmysł słuchu umożliwia odbieranie fal dźwiękowych. Ludzkie ucho jest w stanie słyszeć dźwięki z przedziału od 16 do 20 000 Hz. Narządem słuchu jest ucho, a fale dźwiękowe docierają za pośrednictwem małżowiny usznej. Fale te są następnie kierowane przewodem słuchowym zewnętrznym do błony bębenkowej, która jest wprawiana w drgania i wprawia w ruch struktury ucha, takie jak młoteczek, kowadełko i strzemiączko. Drgania trafiają następnie do ucha wewnętrznego i zamieniane są w impulsy nerwowe, które trafiają za pośrednictwem nerwu słuchowego do ośrodków słuchowych w korze mózgowej.

Dziewczyna biegnie i słucha muzyki

Zmysł węchu

Zmysł powonienia odpowiada za rozpoznawanie zapachów. Jest to możliwe dzięki aktywności chemoreceptorów zlokalizowanych w górnej części jamy nosowej. Receptory wiążą i rozpoznają znajdujące się we wdychanym powietrzu cząstki chemiczne. Śluz pokrywający nabłonek rzęskowy w jamie nosowej służy rozpuszczeniu substancji zapachowej, czemu towarzyszy pobudzenie rzęsek i przekształcenie wdychanego zapachu w impulsy nerwowe, które docierają następnie do kory mózgowej.

Zmysł smaku

Zmysł smaku pozwala na rozpoznanie podstawowych smaków. Na powierzchni języka, podniebieniu, górnej części przełyku  znajdują się kubki smakowe. Człowiek posiada około 10 tysięcy kubków smakowych, a każdy z nich zawiera około 100 receptorów.  Jest pięć rodzajów chemoreceptorów, dzięki czemu możliwe jest rozpoznawanie takich smaków jak smak gorzki, słodki, słony, kwaśny i umami. Zmysł smaku jest powiązany ze zmysłem węchu – zaburzeniu odczuwania zapachów towarzyszy osłabienie odczuwania smaku.

kubki smakowe

Zmysł dotyku

Zmysł dotyku umożliwia rozpoznawanie struktury i kształtu przedmiotów. Jest to możliwe dzięki obecności mechanoreceptorów, zlokalizowanych na skórze całego ciała. Receptory te reagują ponadto na wysokie i niskie temperatury. Najwięcej mechanoreceptorów znajduje się na opuszkach palców dłoni, zaś ich najmniejsze skupisko występuje na skórze pleców.

 

Bibliografia:

  1. T. Brzozowski, Fizjologia człowieka, Urban&Partner, 2019 r.
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Płyn mózgowo-rdzeniowy – funkcje, wskazania do badania i interpretacja wyniku

zdrowy mózg

7 rzeczy, za które twój mózg będzie ci wdzięczny

Zespół Hakima – wodogłowie normotensyjne, które można skutecznie leczyć 

Często trzesz oczy? Dawid Polak wyjaśnia, dlaczego nie powinnaś tego robić

Często trzesz oczy? Dawid Polak wyjaśnia, dlaczego absolutnie nie powinnaś tego robić

Dr Howard Tucke

Jest najstarszym neurologiem na świecie. Radzi, jak utrzymać mózg w dobrej kondycji przez lata

Dziedziczenie koloru oczu. Co wpływa na ich barwę?

Julie Chin

Dostała udaru podczas programu na żywo. „Przepraszam, coś się ze mną dziś dzieje”

6 naturalnych sposobów na poprawę wzroku. Twoje oczy będą wdzięczne

Opryszczkowe zapalenie mózgu – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Hemolakria – czym są krwawe łzy i jak leczyć zaburzenie? 

Układ dopełniacza – funkcje, aktywacja, badanie

Neuroplastyczność mózgu – ćwiczenia. Jak ją zwiększyć?

Neurogeneza w wieku płodowym i dorosłym – jak ją aktywować?

Sławomir Prusakowski

„Sny mogą zwiększyć naszą samoświadomość i uważność na to, kim jesteśmy, czego doświadczamy, co jest dla nas ważne”. O znaczeniach snów mówi psycholog Sławomir Prusakowski

12 proc. z nas używa smartfona pod prysznicem, 9 proc. w czasie seksu. Lek. Michał Domaszewski ostrzega przed uzależnieniem od telefonu

12 proc. z nas używa smartfona pod prysznicem, 9 proc. w czasie seksu. Lek. Michał Domaszewski ostrzega przed uzależnieniem od telefonu

Kobiecy mózg – jaki jest naprawdę?

Ashton Kutcher przyznał, że chorował na poważną chorobę immunologiczną. "Mam szczęście, że żyje po tej przerażającej podróży"

Ashton Kutcher przyznał, że chorował na poważną chorobę immunologiczną. „Mam szczęście, że żyję po tej przerażającej podróży”

„Kiedyś lekarze mówili, że parkinson lubi spokój. Teraz zmieniają zdanie. Po diagnozie trzeba się szybko otrząsnąć”

12-latek może zostać odłączony od aparatury podtrzymującej życie. Rodzice przegrali walkę z brytyjskim Sądem Najwyższym

12-latek miał być odłączony od aparatury podtrzymującej życie. Sądowa batalia rodziców z lekarzami

Skrzypaczka operowa w trakcie operacji usunięcia guza mózgu... grała na skrzypcach. To wideo trzeba zobaczyć!

Pacjentka grała na skrzypcach w trakcie operacji usunięcia guza mózgu. „Niesamowity pokaz mocy nauki!”

"W pewnym momencie nie mogłam sobie przypomnieć nawet własnego imienia. Były takie chwile, że nie chciałam żyć" - mówi Emilia Clerke o afazji

„Nie mogłam sobie przypomnieć nawet własnego imienia. Były takie chwile, że nie chciałam żyć” – mówi Emilia Clarke o afazji

Kąpał się w jeziorze. Doszło do zakażenia amebą „zżerającą mózg”

Pień mózgu – budowa, funkcje, choroby i badania. Jakie objawy wskazują na jego uszkodzenie?

Zaparcia - jak możesz sobie pomóc? / istock

Zmagasz się z zaparciami? Fizjoterapeutka tłumaczy, jakie mogą być tego konsekwencje

Najpopularniejsze

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

para zakochanych, romantyczny wieczór

Nie masz ochoty na seks? Poznaj 8 sposobów na podniesienie libido

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Kobieta leżąca w łóżku

9 możliwych przyczyn krwawienia po seksie

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

laboratorium

D-dimery – co to jest? Jak obniżyć zbyt wysoki poziom?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

×