Przejdź do treści

Zmysły człowieka – rodzaje, funkcje i ich działanie

Zmysły człowieka - rodzaje, funkcje i ich działanie Pexels.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Jak podkręcić metabolizm, gdy organizm się starzeje? 7 kluczowych porad/fot. Pexels
Jak podkręcić metabolizm, gdy organizm się starzeje? 7 kluczowych porad
Psycholożka o pułapkach leczenia niepłodności
„Nie kupię nowej sukienki, bo za chwilę będę w ciąży”. Psycholożka Anna Wietrzykowska o pułapkach niepłodności
Koronawirus u zaszczepionych zatrzymuje się tylko kilka dni w... nosie!
Koronawirus u zaszczepionych zatrzymuje się tylko kilka dni w… nosie! Nowe ustalenia włoskich naukowców
„Nie jestem nikomu winna wyglądu” – mówi Maja Staśko, wyjaśniając zjawisko przemocy psychicznej w sieci
Zdjęcie rentgenowskie mózgu
Śmiertelna choroba mózgu wśród pracownic laboratorium. Wstrzymano badania nad prionami

Zmysły człowieka to zdolność do odbierania rozmaitych bodźców za pośrednictwem odpowiednich receptorów, połączonych drogami nerwowymi z mózgiem. Podstawowe zmysły wyróżniane u człowieka to wzrok, węch, słuch, dotyk oraz smak. Dzięki nim człowiek jest w stanie odbierać otaczającą go rzeczywistość, reagować na bodźce zewnętrzne i sprawnie funkcjonować.

Czym są zmysły człowieka?

Zmysły określają umiejętność organizmu człowieka do odbierania, a także przetwarzania bodźców fizycznych ze środowiska zewnętrznego i wewnętrznego. Bodźce te odbierane są bezpośrednio za pośrednictwem komórek receptorowych, a następnie przekazywane są w postaci impulsów nerwowych, a uczestniczą w tym połączenia nerwowe między receptorami a mózgiem. Ostatecznie – impulsy te odbierane są i interpretowane przez rozmaite ośrodki z mózgu.

U człowieka wyróżnia się następujące podstawowe narządy zmysłów:

  • wzroku,
  • węchu,
  • smaku,
  • dotyku,
  • słuchu.

Ponadto wyodrębniono takie zmysły jak zmysł równowagi, temperatury, nocycepcja (odczuwanie bodźców bólowych), propriocepcja (zmysł orientacji ułożenia własnego ciała) oraz percepcja czasu.

Na jak długo można stracić węch i smak po przejściu COVID-19? Kanadyjscy naukowcy odpowiadają

Rodzaje receptorów uczestniczących w odbieraniu zmysłów

W odbieraniu bodźców uczestniczą rozmaite receptory – wyspecjalizowane struktury komórkowe, pozwalające rozpoznać działający bodziec i zareagować na niego, przetwarzając bodziec na impulsy nerwowe. Uwzględniając charakter bodźców oddziałujących na receptory, wyróżnić można:

  • chemoreceptory,
  • mechanoreceptory,
  • fotoreceptory,
  • termoreceptory.

Inny podział (wg Sherringtona) uwzględnia lokalizację receptora oraz odległość, z jakiej bodziec działa na receptor. Wówczas wyróżnić można następujące typy receptorów:

  • eksteroreceptory odbierające bodźce zewnętrzne,
  • teloreceptory odbierające bodźce działające na receptory z pewnej odległości,
  • interoreceptory odbierające bodźce wewnętrzne ze ścian naczyń krwionośnych i organów wewnętrznych,
  • nocyreceptory pobudzane przez uszkodzenie tkanek i bodźce bólowe,
  • proprioreceptory odbierające informacje o pozycji ciała.

Zmysł wzroku

Zmysł wzroku jest jednym z najważniejszych zmysłów człowieka, odbierającym większość bodźców zewnętrznych. Za proces widzenia odpowiedzialne są fotoreceptory zlokalizowane w siatkówce oka – czopki i pręciki. Czopki umożliwiają widzenie kolorowe przy pełnym oświetleniu. W siatkówce rozmieszczone są trzy rodzaje czopków, rozróżniających podstawowe kolory – czerwony, zielony i niebieski. Pozostałe kolory rejestrowane są na drodze nakładania się kolorów podstawowych i powstawania rozmaitych kombinacji.

Pręciki odpowiadają za widzenie czarno – białe przy słabym oświetleniu, a także za detekcję ruchów. Uszkodzenia czopków i pręcików mogą prowadzić do rozmaitych zaburzeń wzroku, a nawet jego utraty. Bodźce odbierane przez fotoreceptory są następnie przekazywane drogą impulsów nerwowych do kory wzrokowej mózgu. Tu ostatecznie przetwarzane są informacje dotyczące rozpoznawania kształtów i barw, rozróżniania światła od ciemności, a także oceniania odległości, w jakiej znajdują się oglądane obiekty.

Zmysł słuchu

Zmysł słuchu umożliwia odbieranie fal dźwiękowych. Ludzkie ucho jest w stanie słyszeć dźwięki z przedziału od 16 do 20 000 Hz. Narządem słuchu jest ucho, a fale dźwiękowe docierają za pośrednictwem małżowiny usznej. Fale te są następnie kierowane przewodem słuchowym zewnętrznym do błony bębenkowej, która jest wprawiana w drgania i wprawia w ruch struktury ucha, takie jak młoteczek, kowadełko i strzemiączko. Drgania trafiają następnie do ucha wewnętrznego i zamieniane są w impulsy nerwowe, które trafiają za pośrednictwem nerwu słuchowego do ośrodków słuchowych w korze mózgowej.

Dziewczyna biegnie i słucha muzyki

Zmysł węchu

Zmysł powonienia odpowiada za rozpoznawanie zapachów. Jest to możliwe dzięki aktywności chemoreceptorów zlokalizowanych w górnej części jamy nosowej. Receptory wiążą i rozpoznają znajdujące się we wdychanym powietrzu cząstki chemiczne. Śluz pokrywający nabłonek rzęskowy w jamie nosowej służy rozpuszczeniu substancji zapachowej, czemu towarzyszy pobudzenie rzęsek i przekształcenie wdychanego zapachu w impulsy nerwowe, które docierają następnie do kory mózgowej.

Zmysł smaku

Zmysł smaku pozwala na rozpoznanie podstawowych smaków. Na powierzchni języka, podniebieniu, górnej części przełyku  znajdują się kubki smakowe. Człowiek posiada około 10 tysięcy kubków smakowych, a każdy z nich zawiera około 100 receptorów.  Jest pięć rodzajów chemoreceptorów, dzięki czemu możliwe jest rozpoznawanie takich smaków jak smak gorzki, słodki, słony, kwaśny i umami. Zmysł smaku jest powiązany ze zmysłem węchu – zaburzeniu odczuwania zapachów towarzyszy osłabienie odczuwania smaku.

kubki smakowe

Zmysł dotyku

Zmysł dotyku umożliwia rozpoznawanie struktury i kształtu przedmiotów. Jest to możliwe dzięki obecności mechanoreceptorów, zlokalizowanych na skórze całego ciała. Receptory te reagują ponadto na wysokie i niskie temperatury. Najwięcej mechanoreceptorów znajduje się na opuszkach palców dłoni, zaś ich najmniejsze skupisko występuje na skórze pleców.

 

Bibliografia:

  1. T. Brzozowski, Fizjologia człowieka, Urban&Partner, 2019 r.
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Zespół podkradania tętnicy podobojczykowej – przyczyny, objawy

Kobieta

Mgła mózgowa w Hashimoto. Jak sobie z nią poradzić? Tłumaczą autorki „Ogarnij Hashimoto”

Ela Kowalska testuje Deep Focus from Plants /fot. archiwum prywatne

Deep Focus From Plants, czyli jak pobudziłam swój mózg

Bierzesz udział w festiwalach kolorów? Uważaj na oczy - ostrzega optometrystka Justyna Nater

Bierzesz udział w festiwalach kolorów Holi? Uważaj na oczy – ostrzega optometrystka Justyna Nater

implant mózgu przywraca mowę

Innowacyjny implant mózgu przywrócił „mowę” sparaliżowanemu mężczyźnie. Zamienia myśli w słowa

Półpasiec uszny – u dorosłych i dzieci. Objawy, leczenie

Kobieta

Mózg a upał. Dlaczego przez odwodnienie słabiej myślimy? Wyjaśnia psycholożka dr Milena Marczak

Niewidomy mężczyzna odzyskał częściowo wzrok dzięki eksperymentalnej terapii. To pierwszy taki przypadek

Niewidomy mężczyzna odzyskał częściowo wzrok dzięki eksperymentalnej terapii. To pierwszy taki przypadek

Wiesz, że medytacja działa na mózg i geny? Wyjaśniamy, dlaczego tak się dzieje

Kobieta

Czujesz że twój mózg potrzebuje pozytywnego doładowania? Ale jak to zrobić? Podpowiadamy

Twardówka – budowa, funkcje, zapalenie twardówki oka

Ucho wewnętrzne – budowa, funkcje i choroby

Ucho środkowe – budowa, funkcje, zapalenie ucha

Płat skroniowy mózgu – budowa, funkcje, skutki uszkodzeń

Ucho zewnętrzne – budowa, funkcje, zapalenie ucha

Układ limbiczny mózgu – budowa, funkcje, zaburzenia

Trąbka Eustachiusza – funkcje, zapalenie i niedrożność

Hipokamp – budowa, funkcje, uszkodzenie, regeneracja

Ciało szkliste oka – funkcje, zmętnienie, leczenie

Płat ciemieniowy mózgu – budowa, funkcje, uszkodzenia

Płat potyliczny mózgu – budowa, funkcje, uszkodzenia

Kobieta

Szczęśliwi czasu nie liczą – jak samopoczucie wpływa na długość życia?

Plamka ślepa – czym jest, wpływ na widzenie, test

Tyłomózgowie – budowa, funkcje i choroby

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

ucho kobiety

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

kobieta z problemami skórnymi

Wybroczyny (petocje) – co to jest, dlaczego powstają i jak sobie z nimi poradzić?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Bąbel po oparzeniu - dowiedz się, jak leczyć pęcherze

Bąbel po oparzeniu – dowiedz się, jak leczyć pęcherze

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

insulinooporność

Dieta w insulinooporności

Badanie krwi AST - co to jest i jak interpretować wyniki?

Badanie krwi AST – co to jest i jak interpretować wyniki?

para w łóżku

Fellatio, czyli oswajanie penisa. 7 najważniejszych zasad!

plamy na nogach

Czym są czerwone plamy na nogach i co może być ich przyczyną?