Kryteria diagnostyczne ADHD u dzieci i dorosłych. Kto stawia rozpoznanie?

Jakie objawy mogą wskazywać na ADHD? 

Choć ADHD to zaburzenie, które najczęściej kojarzy się z nadpobudliwymi dziećmi przeszkadzającymi na lekcji i nieumiejącymi usiedzieć w jednym miejscu, objawy bardzo często występują także w wieku dorosłym. Dane dotyczące epidemiologii ADHD nie są spójne, można jednak uznać, że częstotliwość rozpoznawania ADHD u dzieci i młodzieży wynosi średnio 4-6%, natomiast u dorosłych 3-5%. Są to osoby, które zostały niezdiagnozowane w dzieciństwie, mimo że występowały u nich charakterystyczne symptomy, takie jak zaburzenia koncentracji i impulsywność. 

U dzieci z ADHD występują typowe objawy, takie jak nadmierna ruchliwość, zaburzenia koncentracji i impulsywność. Osoby zmagające się z ADHD w wieku dorosłym doświadczają także różnych innych trudności spowodowanych deficytem uwagi i słabszymi możliwościami organizacyjnymi, natomiast objawy nadpobudliwości ruchowej są u nich już mniej wyraźne.  

Na to, że zmagasz się z ADHD, mogą wskazywać następujące symptomy: 

• szybko tracisz zainteresowanie wykonywaniem zadań, które są monotonne, złożone lub powtarzalne, 
• nie jesteś punktualna, 
• zapominasz o zaplanowanych spotkaniach i obowiązkach, 
• nie potrafisz utrzymać porządku, 
• odczuwasz wewnętrzny niepokój, jest ci trudno się zrelaksować, 
• masz bardzo dużo pomysłów i planów, ale ich nie realizujesz, 
• jesteś niecierpliwa, działasz pochopnie, 
• masz wahania nastroju. 

Kto stawia diagnozę ADHD? 

Pierwszym krokiem w kierunku rozpoznawania ADHD jest zwykle konsultacja psychologiczna. Psycholog, do którego trafi dziecko lub dorosły, przeprowadza różne testy pomocne w stawianiu diagnozy, a także sprawdza, czy nie cierpisz na inne zaburzenia, które często obserwuje się w przebiegu zespołu nadpobudliwości ruchowej. Jak można wyczytać na łamach magazynu European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience aż u 77% osób z ADHD współwystępują zaburzenia psychiczne. Wymienia się tu: 

• zaburzenia depresyjne, 
• zaburzenia afektywne dwubiegunowe, 
• zaburzenia ze spektrum autyzmu, 
• zaburzenia nastroju, 
• zaburzenia snu, 
• zaburzenia odżywiania. 

Podczas procesu diagnostycznego niezwykle ważna jest rozmowa zarówno z samym dzieckiem, jak i jego rodzicami. Ważną rolę odgrywa także analiza dokumentacji ze szkoły. ADHD u dorosłych rozpoznaje się z kolei, jeśli objawy występowały już w dzieciństwie, a następnie utrzymywały się w wieku nastoletnim, aż do dorosłości, dlatego przydatne mogą być wszelkie informacje z czasów szkolnych: 

• opinie wydane przez wychowawców (np. na świadectwach wczesnoszkolnych), 
• dokumenty medyczne z poradni zdrowia psychicznego. 

W gabinecie z pacjentem przeprowadzany jest wywiad w oparciu o rozbudowany kwestionariusz diagnostyczny DIVA, w którym znajdują się pytania opracowane na podstawie kryteriów dla ADHD zawartych w DSM-V. Wykorzystywane są też inne teksty, np. test ciągłego wykonywania zadań MOXO czy testy funkcji wykonawczych. Ostateczną diagnozę stawia zazwyczaj psychiatra. Wizyta u tego specjalisty jest również niezbędna, jeśli konieczne okaże się leczenie farmakologiczne ADHD. 

Kryteria diagnostyczne ADHD u dzieci i dorosłych różnią się od siebie 

Diagnostykę ADHD przeprowadza się w oparciu o kryteria zawarte w DSM-5 oraz ICD-11. Różnice w diagnostyce ADHD między dorosłymi a dziećmi są dość istotne. Klasyfikacja DSM-5 zastąpiła w 2013 roku wersję DSM-4, uwzględniając różnice w objawach ADHD między dziećmi a dorosłymi. Przede wszystkim wzięto pod uwagę, iż nadruchliwość typowa dla dzieci z ADHD, u dorosłych objawia się: 

• nadmiernym niepokojem, 
• trudnością z długotrwałym pozostawaniem w pozycji siedzącej. 

U dorosłych zachowania impulsywne charakteryzują się: 

• zniecierpliwieniem, 
• pochopnymi działaniami, np. częstym zmienianiem partnerów lub pracy, nieuzasadnionym wydawaniem pieniędzy. 

W przypadku dzieci impulsywność przejawia się np. nieumiejętnością czekania na swoją kolej oraz w wyrywaniu się do odpowiedzi, nim zostanie do końca sformułowane pytanie. Kolejnym inaczej interpretowanym objawem są zaburzenia uwagi. U dzieci jest to brak koncentracji na lekcjach, np. podczas dłuższego czytania oraz zaczynanie zadań i niekończenie ich. W kontekście osób dorosłych dysfunkcje uwagi wiążą się z: 

• łatwym rozpraszaniem się, 
• spóźnianiem się na umówione spotkania, 
• problemami z podejmowaniem decyzji, 
• znudzeniem podczas wykonywania monotonnych czynności. 

Ponadto dorośli z ADHD wykazują chwiejność emocjonalną. W kryteriach DSM-5 został podniesiony wiek, od którego mogą pojawić się objawy deficytu uwagi, nadpobudliwości i impulsywności z 7. do 12. roku życia. 

Dokładne kryteria rozpoznawania ADHD u dzieci i dorosłych 

ADHD stwierdza się u osób, u których utrzymuje się wzorzec dysfunkcji uwagi lub nadruchliwości-impulsywności, które negatywnie wpływają na funkcjonowanie i rozwój osoby. Przejawia się to objawami przedstawionymi w poniższej tabeli. Stwierdzonych musi być co najmniej 6 objawów utrzymujących się przynajmniej przez 6 miesięcy. 

Bibliografia: 

1. Nowogrodzka A., ADHD – co w dorosłości? Opis objawów i wybranych obszarów funkcjonowania osób dorosłych z deficytem uwagi i nadaktywnością, Neuropsychiatria i Neuropsychologia 2023, vol. 18, 3-4. 
2. Puto K., Wolańczyk T., Zespół nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD) – jak diagnozować i leczyć, Pediatria po Dyplomie 2022, 06. 
3. Szewczuk-Bogusławska M., Flisiak-Antonijczuk H., Czy zmiana kryteriów diagnostycznych ułatwi rozpoznanie ADHD u dorosłych? Psychiatria Polska 2013, t. XLVII, nr 2, s. 293-302. 
4. Sobanski E., Brüggemann D.,Alm B.,,Kern S., Deschner M., Schubert T., Philipsen A., Rietschel M, Psychiatric comorbidity and functional impairment in a clinically referred sample of adults with attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD), European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience 2006, 371-7.  
5. https://add.org/adhd-symptoms/ [dostęp 20.03.2025].