Przejdź do treści

Anoreksja – przyczyny, objawy, leczenie. Jak pomóc chorej osobie?

kobieta, załamana nieudanymi próbami zrzucenia wagi
Fot. terovesalainen / stock.adobe.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
szczupła dziewczyna
Chudnięcie – ile można zdrowo chudnąć? Jem i chudnę – przyczyny
cienie pod oczami
Worki i cienie pod oczami ‒ jak się ich pozbyć? Pomóc mogą domowe sposoby
Bóle menstruacyjne - jak sobie z nimi poradzić? Podpowiada fizjoterapeutka Magdalena Mikołajczyk
Bóle menstruacyjne – jak sobie z nimi poradzić? Podpowiada fizjoterapeutka Magdalena Mikołajczyk
Dlaczego wypadają ci włosy i jak temu zaradzić? Wyjaśnia trycholożka Marta Klowan
Dlaczego wypadają ci włosy i jak temu zaradzić? Wyjaśnia trycholożka Marta Klowan
Kolacja - jeść, czy nie?/iStock
Co z tą kolacją? Jeść, czy nie jeść? A jeśli jeść, to o której?

Anoreksja, czyli jadłowstręt psychiczny, jest złożoną jednostką chorobową, w której splatają się czynniki psychologiczne i biologiczne. Choroba prowadzi do wychudzenia i wyniszczenia organizmu, a w skrajnych przypadkach do śmierci.

Co to jest anoreksja?

Anoreksja jest zaburzeniem odżywiania należącym do grupy zaburzeń psychicznych. Inne określenie anoreksji to jadłowstręt psychiczny. Współcześnie ludzie dążą do ideału, jaką jest szczupła sylwetka. Świadomość w zakresie zdrowego odżywiania jest coraz większa, jednak mimo to anoreksja jest nadal istotnym problemem społecznym.

Model psychospołeczny każdej chorującej na anoreksję osoby różni się. Nie da się więc podać jednej konkretnej przyczyny anoreksji. Początkowo anoreksję wiązano wyłącznie z dziewczynami i światem modelingu. Mimo iż anoreksja częściej jest rozpoznawana u kobiet, stanowi poważny problem również u mężczyzn czy młodych chłopców w okresie dojrzewania. Aby pomóc osobie z anoreksją, konieczne jest wdrożenie wielospecjalistycznego leczenia.

Kryteria diagnostyczne według ICD-10

  1. Zmniejszenie masy ciała (albo brak przyrostu – u dzieci) prowadzące do osiągnięcia masy ciała 15 proc. poniżej prawidłowej lub oczekiwanej dla wieku albo BMI równe lub mniejsze od 17,5
  2. Zachowania mające na celu zmniejszenie masy ciała: unikanie „tuczącego” pożywienia, prowokowanie wymiotów, przeczyszczania, wyczerpujące ćwiczenia fizyczne, stosowanie leków zmniejszających łaknienie albo moczopędnych;
  3. Obawa przed przytyciem i zaburzony obraz własnego ciała
  4. Zaburzenia hormonalne, manifestujące się u kobiet zanikiem miesiączki, a u mężczyzn utratą zainteresowań seksualnych i potencji;
  5. Zaburzenie nie spełnia kryteriów rozpoznania bulimii psychicznej.

Jakie są pierwsze objawy anoreksji?

Anoreksja zaczyna się zazwyczaj od zwykłej chęci zrzucenia kilku kilogramów. Motywacja bywa różna. Pierwsze etapy odchudzania są zwykle kontrolowane, a sukcesy motywują do dalszej redukcji masy ciała. Patologiczne zaczyna być u niektórych osób poczucie nieograniczonej kontroli nad spożywanymi posiłkami. W pewnym momencie osoby zatracają jednak kontrolę, i nie dotyczy to wyłącznie jedzenia, ale całego życia. Najbliżsi mają problem w rozpoznaniu problemu, przynajmniej w początkowych okresach choroby. Dopiero kiedy chory chce jeść wyłącznie w samotności (aby móc wyrzucać jedzenie), traci na masie ciała, zaczyna to wzbudzać niepokój u bliskich.

Anoreksję można podejrzewać, gdy osoba odczuwa silny lęk przed przybraniem na wadze, nieprawidłowo ocenia wygląd swojej sylwetki i wymiary ciała, nie przejmuje się skutkami gwałtownego spadku wagi, jada w samotności, kłamie na temat liczby i wielkości spożytych posiłków, uprawia intensywne ćwiczenia fizyczne, często mówi o jedzeniu, kaloriach, zawartości tłuszczu w pożywieniu, gotuje dla innych tzw. zdrowe posiłki, jej BMI wynosi mniej niż 17,5.

Test na anoreksję

Można wykonać specjalistyczne testy u psychologa czy psychiatry, jednak przede wszystkim kryterium diagnostycznym anoreksji jest waga. Chory na anoreksję ma niedowagę. Jego masa ciała wynosi mniej niż 15 proc. poniżej normy dla danego wieku i wzrostu. Niedobór masy ciała może być określony również według wskaźnika BMI (body mass index). W przypadku anoreksji BMI jest niższe niż 17,5.

zaburzenia odżywiania - kobieta nad talerzem z warzywami

Anoreksja – objawy

Objawem anoreksji jest przede wszystkim niedobór masy ciała. Aby podejrzewać anoreksję, należy zauważyć, iż chory zmniejsza ilość i częstość przyjmowanych posiłków. Absolutnie nie je potraw wysokokalorycznych. Do diety dołącza redukcyjne ćwiczenia fizyczne, a także środki pomagające w oczyszczaniu organizmu czy ograniczające łaknienie. Chory ma zdecydowanie zaburzony ogląd własnego ciała. Mimo niedowagi nie akceptuje swojego wyglądu, chce schudnąć jeszcze bardziej. Postrzega się zawsze jako osobę grubą. Ponadto pojawia się u niego patologiczny lęk przed przytyciem.

Niedobór masy ciała przekłada się na funkcjonowanie organizmu. Chory powoli przejawia zaburzenia w zakresie pracy osi podwzgórze-przysadka-nadnercza. U dziewcząt pierwszym charakterystycznym objawem może być zatrzymanie miesiączkowania, mimo iż wcześniej miesiączkowały normalnie. U mężczyzn zdecydowanie zaczyna pogłębiać się problem z popędem płciowym, który ulega zmniejszeniu. Mężczyźni mają coraz większy problem z erekcją. Dochodzi do pogłębiania się innych zaburzeń, jak nieprawidłowa praca tarczycy, upośledzone wydzielanie hormonu wzrostu czy insuliny.

Objawy dodatkowe to: zaburzenia wodno-elektrolitowe, odchylenia w badaniach laboratoryjnych, zaburzenia metaboliczne, wyniszczenie organizmu, zaniki mięśniowe, bladość skóry, niedokrwistość, osłabienie, suchość i łuszczenie się skóry, obrzęki podskórne, niska temperatura ciała, utrata włosów, osłabienie paznokci, spadek ciśnienia krwi, bradykardia (obniżenie częstości akcji serca), zaburzenia rytmu serca, bóle i zawroty głowy, zaparcia, wzdęcia, zapalenie błony śluzowej żołądka. Ponadto bardzo często pojawiają się: zmiany w jamie ustnej, obrzęk ślinianek i próchnica zębów, co przede wszystkim jest konsekwencją wymiotów.

Fazy anoreksji

Przebieg anoreksji dzieli się na trzy fazy.

  1. Pierwsza z nich polega na świadomej walce z głodem, modyfikacji diety prowadzącej do ograniczenia ilości tłuszczów i węglowodanów w posiłkach. Stan chorego jest dobry, ale nie toleruje on swojego wyglądu, co wcale nie musi towarzyszyć nadwadze czy otyłości – na anoreksję zapadają także osoby szczupłe.
  2. W fazie drugiej głód przestaje być dokuczliwy, a chory ma poczucie władzy i panowania nad własnym ciałem. Masa ciała spada, pojawia się uczucie lekkości i zadowolenia. Chory zaczyna odczuwać lęk, czy nie je za dużo i wzmacnia działanie głodówki środkami przeczyszczającymi i intensywnymi ćwiczeniami fizycznymi.
  3. W ostatniej, trzeciej fazie, głód przestaje być odczuwalny, następuje całkowita utrata apetytu (jadłowstręt psychiczny), dalszy spadek masy ciała. W miejsce wcześniejszego zadowolenia pojawia się depresja i lęk o utratę „wypracowanych” efektów głodówki. Osoba dotknięta anoreksją nie zdaje sobie sprawy z choroby.
Danie z łososiem

Anoreksja bulimiczna i restrykcyjna

Anoreksja o typie restrykcyjnym obejmuje utratę masy ciała poprzez maksymalne ograniczenie pokarmów i stosowanie środków powodujących zmniejszenie ilości tkanki tłuszczowej. Do tego dochodzą również ćwiczenia fizyczne. Wszystko po to, by masa ciała była jak najniższa. Anoreksja bulimiczna wygląda podobnie. Jednak poza przewlekłym głodzeniem się i kompensacyjnymi zachowaniami występują napady obżarstwa, które również muszą być przez chorego ograniczane.

Chora na bulimię kobieta siedzi na podłodze w toalecie i z poczuciem winy spogląda na pizzę.

Leczenie anoreksji

Leczenie jadłowstrętu psychicznego jest postępowaniem multidyscyplinarnym, kompleksowym i długoterminowym. Powinno objąć pomoc psychiatryczną, psychologiczną, a także konsekwencje somatyczne anoreksji. Konieczne jest również wprowadzenie odpowiedniej diety służącej przyrostowi masy ciała.

Leczenie polega na odizolowaniu chorego od środowiska rodzinnego i umieszczeniu go w ośrodku leczniczym. Tam podaje się bogato energetyczną, odżywczą dietę (często przez sondę) i stosuje psychoterapię (psychoterapii powinna poddać się także rodzina osoby chorej).

Jeśli anoreksja nie zostanie rozpoznana w pierwszych miesiącach jej trwania i przejdzie w postać chroniczną, u 15–20 proc. chorych następują trwałe zmiany w organizmie. Zbyt późne rozpoczęcie leczenia grozi śmiercią – 5-18 proc. anorektyków umiera z powodu wyniszczenia organizmu, a 2-5 proc. chorych popełnia samobójstwo wskutek depresji. Ofiarami anoreksji najczęściej padają dziewczęta i chłopcy w wieku 11–20 lat.

Powikłania anoreksji

Pod względem fizycznym, anoreksja powoduje te same powikłania, co głębokie niedożywienie. Są to głównie: nadmierna utrata tkanki tłuszczowej i mięśniowej, co skutkuje nietolerancją na zimno oraz objawy związane z szerokim niedoborem witamin i składników mineralnych: suchość skóry, wypadanie włosów, problemy z gojeniem się ran, krwawiące dziąsła, wzdęcia, zaparcia, zawroty głowy, problemy ze snem i wiele innych. Anoreksja prowadzi do śmierci u 5-10 proc. chorych.

Jak zapobiegać anoreksji?

Nie ma jednego sposobu na zapobieganie anoreksji. Przede wszystkim należy kształtować pozytywny obraz własnego ciała u dzieci. Rozwój anoreksji wiąże się z niską samooceną i potrzebą kontroli, cechy te więc trzeba wzmacniać w zdrowy sposób.

 

Źródła:

  1. Adam Bilikiewicz: Zaburzenia odżywiania się. W: Psychiatria: podręcznik dla studentów medycyny. Adam Bilikiewicz (red.). Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2006
  2. Andrzej Rajewski: Jadłowstręt psychiczny. W: Adam Bilikiewicz, Stanisław Pużyński, Jacek Wciórka, Janusz Rybakowski: Psychiatria
  3. Hoek H.W.. Incidence, prevalence and mortality of anorexia nervosa and other eating disorders. „Current opinion in psychiatry”. 4 (19)
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

psychiatria dziecięca w Polsce

W psychiatrii dziecięcej brakuje lekarzy i kompleksowej opieki. Miażdżąca ocena NIK

Pandemia koronawirusa a zaburzenia odżywiania

Pandemia pogłębiła problemy osób z zaburzeniami odżywiania. Niepokojące wyniki badań komentuje psychodietetyczka

Medicine, Dorota Masłowska

„Nie moglibyśmy naśmiewać się z depresji”. Dorota Masłowska i marka Medicine tłumaczą się z „ubrań, które leczą”

chirurdzy na sali operacyjnej

„Piątego razu nie było”. Chirurg Paweł Kabata opisuje przejmującą historię pacjentki, która wybrała leczenie „dietą i ziołami”

Perfekcjonizm prowadzi do wielu chorób. Jak ich uniknąć?

depresja, czego nie mówić

„Naucz się mówić do osób chorych na depresję”. Gwiazdy kina w poruszającej kampanii Ministerstwa Zdrowia

Chcesz zadbać o jelita? 4 rzeczy, o których musisz pamiętać

Kobieta je danie na talerzu

W których odcinkach przewodu pokarmowego wchłaniane są poszczególne witaminy? Wyjaśnia dietetyczka

Celine Dion

Céline Dion: Czuję się silniejsza, piękniejsza, bardziej stabilna. Jest w tym moc i siła, która przychodzi z dojrzałością

słodka papryka mielona

Salmonella w popularnej przyprawie. GIS wycofuje ze sklepów partię słodkiej papryki

Katarzyna Kożuch-Sajdak:

„Proszę sobie wyobrazić, że czuje się pani źle, a słyszy tylko, żeby wzięła się pani w garść. Hipochondria wymaga taktu”

Dłoń oparta o szklankę wody

Czkawka – przyczyny, leczenie. Czego objawem jest czkawka?

Choroba Whipple’a – na czym polega? Jakie są objawy choroby?

Choroba Whipple’a – na czym polega? Jakie są objawy choroby?

Zespół złego wchłaniania/Getty Images

Zespół złego wchłaniania – z czego może wynikać? Jak go rozpoznać?

Masz wzdęcia? 10 produktów, które pomogą ci z nimi walczyć

Problem z zaparciami? Zobacz, co twój organizm chce ci powiedzieć

10 ziół i przypraw, które powinnaś zacząć dodawać do swoich posiłków

4 powody, dla których warto jeść błonnik. Chodzi nie tylko o zaparcia

Choroba OCD - zaburzenie obsesyjno - kompulsyjne

Choroba OCD – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie

Extreme hunger - co to jest i czym różni się od kompulsywnego jedzenia? Wyjaśnia psychodietetyczka

Extreme hunger – co to jest i czym różni się od kompulsywnego jedzenia? Wyjaśnia psychodietetyczka

Opieka psychiatryczna w Polsce – jaki jest jej stan i jak może to się zmienić po pandemii? 

Analiza stanu opieki psychiatrycznej w Polsce pokazuje, jak bardzo jest źle. Jak może to się zmienić po pandemii? 

Dieta Dukana - menu. Czy dieta Dukana jest zdrowa?

Dieta Dukana – menu. Czy dieta Dukana jest zdrowa?

Catherine Zeta-Jones: Żeby małżeństwo mogło działać, naprawdę należy mieć osobne łazienki

Catherine Zeta-Jones: żeby małżeństwo mogło działać, naprawdę należy mieć osobne łazienki

Kawa pomaga w trawieniu i w walce z jego zaburzeniami?

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

Lekarz siedzi przy biurku i wypisuje długopisem skierowania

Jak długo ważne są skierowania na badania lekarskie? Najważniejsze informacje, o których warto pamiętać.

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Kobieta krzywi się z powodu bólu spowodowanego złamanym palcem

Jak rozpoznać złamanie palca – czyli objawy złamanego palca u ręki i stopy?

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Objawy odstawienia alkoholu. Jakie są korzyści z niepicia alkoholu?

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?