Guz nadnercza, czyli rak nadnercza. Jak go wykryć i leczyć?

Guz nadnercza to zmiana nowotworowa zlokalizowana na jednym bądź obydwu nadnerczach – narządach leżących po obu stronach ciała nad nerkami. Najczęściej występującym guzem nadnerczy jest gruczolak, łagodny nowotwór o dobrych rokowaniach. Jakie objawy daje guz na nadnerczu i jak przebiega jego leczenie? 

Co to jest guz nadnercza?

Guz nadnercza to z reguły łagodna zmiana, która występuje głównie jednostronnie (w lewym lub prawym nadnerczu), rzadziej obustronnie. Guz nadnerczy może wywodzić się z kory lub rdzenia nadnerczy i mieć charakter czynny albo nieczynny hormonalnie. W klasyfikacji ICD-10 guz nadnercza oznaczony jest symbolami: 

• D35.0 – nowotwór niezłośliwy nadnerczy; 
• C74 – nowotwór złośliwy nadnerczy (C74.0 kora nadnerczy, C74.1 rdzeń nadnerczy, C74.9 nadnercze, umiejscowienie nieokreślone). 

Guzy nadnerczy wykrywane są u dorosłych z częstotliwością ok. 3% u osób powyżej 50. roku życia i ok. 10% u osób w wieku podeszłym. Guzy nadnercza u dzieci występują bardzo rzadko. 

Rodzaje guzów nadnerczy

Wyróżnia się następujące rodzaje guzów nadnercza: 

• nieczynne hormonalnie gruczolaki kory nadnerczy, 
• guzy wydzielające kortyzol, aldosteron, androgeny, 
• guz chromochłonny nadnerczy, 
• rak nadnercza, 
• melolipoma, 
• przerzuty raka płuc, nerki, przewodu pokarmowego, piersi, wątroby, 
• torbiele (prawdziwe, rzekome, pasożytnicze), 
• przerosty guzkowe.

Łagodne gruczolaki, tłuszczaki i naczyniaki nadnercza stanowią 50-80% wszystkich wykrywanych guzów nadnerczy. 4-5% przypadków to guzy chromochłonne, 4% – rak kory nadnerczy, 2% – przerzuty do nadnerczy. 

Guz nadnercza – objawy

Niektóre guzy nadnerczy mają bezobjawowy przebieg i są wykrywane dopiero w badaniach zleconych z innych powodów medycznych. W przypadku czynnego hormonalnie guza nadnerczy wydzielającego kortyzol, u pacjentów występuje subkliniczny zespół Cushiga, który objawia się: 

• nadciśnieniem tętniczym, 
• pogrubieniem twarzy i karku, tzw. twarzą księżycową, 
• rozstępami, 
• nadmiernym owłosieniem, 
• osłabieniem siły mięśniowej, 
• zaburzeniami miesiączkowania, 
• bólami głowy, 
• depresją, 
• otyłością brzuszną, 
• osteoporozą, 
• cukrzycą, 
• hiperlipoproteinemią. 

Guzy nadnerczy produkujące aldosteron powodują wzrost ciśnienia tętniczego krwi oraz niedobór potasu, który wywołuje uczucie zmęczenia i osłabienia oraz konieczność częstszego oddawania moczu. Objawy guza chromochłonnego to: 

• nadciśnienie tętnicze krwi, 
• kołatanie serca, 
• napadowe bóle głowy, 
• zwiększona potliwość, 
• bladość skóry, 
• drżenie kończyn. 

Wiele osób zastanawia się, czy guzy nadnercza bolą, jednak dolegliwości bólowe nie są charakterystycznym objawem nowotworów nadnerczy. Jeśli ból w okolicy jamy brzusznej nie ustępuje, konieczne jest pogłębienie diagnostyki m.in. w kierunku chorób nerek. 

Diagnostyka guzów nadnerczy

Guz nadnercza zazwyczaj wykrywany jest przypadkowo podczas badania USG jamy brzusznej. Po stwierdzeniu zmiany, konieczne jest poszerzenie diagnostyki o rezonans magnetyczny (RM) lub tomografię komputerową (TK). Te badania obrazowe umożliwiają ocenę wielkości i kształtu nadnerczy oraz wyznaczenie tzw. współczynnika osłabienia promieniowania, za pomocą którego można stwierdzić obecność: 

• gruczolaka nadnerczy (zmiany o współczynniku osłabienia promieniowania ≤ +10 j.H), 
• guza chromochłonnego lub nowotworu złośliwego (współczynnik osłabienia promieniowania większy niż 20–30 j.H).  

W rzadkich przypadkach wykonuje się biopsję nadnercza, czyli pobranie próbki narządu do szczegółowej diagnostyki laboratoryjnej. Wskazaniem do tego badania może być przerzut do nadnercza oraz podejrzenie chłoniaka, mięsaka nadnerczy lub nacieku o charakterze zapalnym. 

Guz nadnercza – leczenie

Osoba z guzem nadnercza powinna znaleźć się pod opieką lekarza endokrynologa i onkologa. Leczenie operacyjne guza nadnerczy stosuje się, gdy: 

• zostanie wykryty guz o cechach raka nadnerczy lub guz chromochłonny, 
• guz ma wielkość > 5-6 cm, 
• guz szybko rośnie – powyżej 1 cm/rok. 

Rekonwalescencja po operacji guza nadnerczy w większości przypadków trwa około 1 tygodnia – po tym czasie pacjenci mogą wrócić do normalnej aktywności. Chorzy, którzy nie zostali zakwalifikowani do leczenia chirurgicznego, powinni wykonać badania obrazowe po 3-6 miesiącach od wykrycia zmiany, a następnie powtarzać je raz w roku przez 2 lata. Konieczna jest również coroczna ocena hormonalna przez 5 kolejnych lat. 

Bibliografia: 

1. Hans-Wytrychowska A., Drabik-Danis E., Wytrychowski K., Incydentaloma nadnercza – jak w POZ prawidłowo przygotować pacjenta do diagnostyki, Lekarz POZ 1/2017. 
2. Ignaszak-Szczepaniak M., Horst-Sikorska W., Incidentaloma nadnerczy – czy obawiać się rozpoznania?, Forum Medycyny Rodzinnej 2007, tom 1, nr 4, 384-391. 
3. Malicka J., Oszywa A., Kurowska M., Dudzińska M., Kiszczak-Bochyńska E., Tarach J., Przypadkowo wykryte guzy nadnerczy w codziennej praktyce klinicznej, Family Medicine & Primary Care Review 2014, 16, 2: 130-132.