Przejdź do treści

Melatonina – czym jest i jak działa? Badanie melatoniny

Melatonina - czym jest i jak działa? Badanie melatoniny Laura Chouette/Unsplash
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
para w kuchni
20 sposobów, żeby mieć lepszy seks po 40-tce
Ludzie w wodzie
„’Ucho pływaka' to rodzaj zapalenia, któremu sprzyjają wakacyjne, wodne szaleństwa” – ostrzega pediatra Ewa Miśko-Wąsowska
Używasz płynu do płukania zębów po ćwiczeniach? To nie jest bezpieczne
Maja Bohosiewicz
Maja Bohosiewicz wyznała, że zmaga się z FOMO. „Uczę się, że nie ścigam się w zawodach o najciekawsze życie na świecie”
Kobieta po szczepieniu
Minister zdrowia: dopuszczamy możliwość mieszania szczepionek na COVID-19

Melatonina nazywana jest hormonem snu, ponieważ odpowiada za koordynację pracy zegara biologicznego. Jej stężenie w organizmie spada wraz z wiekiem, dlatego u osób starszych pojawiają się problemy ze snem. Melatonina na sen dostępna pod postacią leków oraz suplementów diety znajduje zastosowanie u osób z zaburzeniami snu oraz podróżujących cierpiących na jet-lag. 

Co to jest melatonina?

Melatonina to hormon produkowany przez szyszynkę, czyli niewielki gruczoł dokrewny znajdujący się w mózgu. Aby melatonina mogła powstać, do organizmu musi zostać dostarczony z pożywieniem tryptofan – aminokwas egzogenny znajdujący się głównie w produktach bogatobiałkowych: drobiu, kurczaku i indyku, rybach, jajach, roślinach strączkowych, orzechach i bananach. Tryptofan poddany hydroksylacji i dekarboksylacji przekształcany jest w serotoninę. Następnie przy pomocy enzymów ( N-acetylotransferazy serotoninowej oraz transferazy hydroksyindolo-O-metylowej) z serotoniny powstaje N-acetylo-5-metoksytryptamina, czyli melatonina.

Melatoninę po raz pierwszy wyizolowano w roku 1958. To właśnie wtedy amerykański dermatolog Aaron Lerner opisał jej budowę chemiczną. Kolejne badania poszerzały wiedzę na temat wpływu melatoniny na funkcjonowanie organizmu. Dziś wiadomo już, że melatonina to tzw. hormon snu, który reguluje cykl dobowy. Receptory dla melatoniny pojawiają się w okresie płodowym, natomiast sam rytm dobowy wykształca się dopiero około szóstego miesiąca życia dziecka. Po 35-40 roku wydzielanie melatoniny stopniowo zmniejsza się. Znaczny niedobór melatoniny u osób starszych powoduje zaburzenia jakości i ilości snu.

Działanie melatoniny

Najbardziej znaną funkcją melatoniny jest regulacja okołodobowego rytmu biologicznego. Pinealocyty, czyli komórki szyszynki, wydzielają około 30 mikrogramów melatoniny w ciągu doby. Jej produkcja wzrasta w nocy i maleje w dzień. Najwięcej hormonu powstaje między północą a trzecią w nocy. Ekspozycja na światło powoduje zahamowanie syntezy melatoniny.

Choć melatonina najbardziej znana jest z kontrolowania cyklu snu i czuwania, pełni w organizmie także inne funkcje, w tym:

  • reguluje wydzielanie prolaktyny, folitropiny, somatotropiny, tyreoliberyny oraz adrenokortykotropiny,
  • wpływa na metabolizm glukozy,
  • działa antyoksydacyjnie – neutralizuje wolne rodniki,
  • wykazuje działanie antylipidowe,
  • reguluje temperaturę ciała,
  • pobudza układ odpornościowy, uczestnicząc w komórkowej i humoralnej odpowiedzi organizmu,
  • działa neuroprotekcyjnie,
  • wpływa na motorykę układu pokarmowego – spowalnia procesy trawienne oraz pobudza trzustkę do wydzielania enzymów,
  • może mieć wpływ na procesy starzenia się organizmu,
  • prawdopodobnie odgrywa pośrednią rolę w obrocie kostnym.
Bezsenność / pexels.com

Melatonina jako lek i suplement

Melatoninę można kupić w aptece w postaci leku bez recepty lub suplementu diety. Hormon ten sprzedawany jest w tabletkach, kroplach oraz listkach rozpuszczanych na języku. Cena melatoniny zależy od rodzaju preparatu oraz zastosowanej dawki (1-5 mg). Za 30 tabletek zawierających po pięć miligramów melatoniny trzeba zapłacić około 25 złotych.

Melatoninę stosuje się przede wszystkim u osób z zaburzeniami snu, w tym u osób starszych, pracujących zmianowo oraz podróżujących cierpiących na jet-lag . U osób niewidomych hormon ten podaje się w celu regulacji rytmu snu i czuwania.

Zalecane dawkowanie melatoniny w zaburzeniach snu związanych ze zmianą strefy czasowej wynosi od dwóch do trzech miligramów na dobę. Tabletki należy zażywać raz dziennie, przez kolejne dwa lub trzy dni po zakończonej podróży. W przypadku zaburzeń snu u osób pracujących zmianowo sugeruje się dawkę od jednego do pięciu miligramów na dobę. W celu szybkiego zaśnięcia, melatoninę trzeba zażyć pół godziny przed snem.  Skuteczność leku wzrasta po upływie około dwóch tygodni od zastosowania terapii. Przed użyciem leku bądź suplementu należy zapoznać się z ulotką dołączoną do opakowania.

Przeciwwskazania do stosowania melatoniny

Przeciwwskazaniem do stosowania melatoniny jest okres ciąży i laktacji, zażywanie preparatu po spożyciu alkoholu oraz uczulenie na hormon bądź inny składnik leku. Osoby z zaburzeniami czynności wątroby i nerek, depresją, zaburzeniami funkcji układu odpornościowego i hormonalnego oraz padaczką powinny skonsultować ze specjalistą chęć stosowania melatoniny. Ze względu na wywoływanie senności, po przyjęciu preparatu nie można prowadzić samochodu.

Melatonina nie powinna być stosowana u zdrowych dzieci, ponieważ może negatywnie wpływać na ich rozwój. Niewielkie dawki melatoniny mogą być podawane jedynie w przypadku zalecenia wydanego przez pediatrę. Obecnie prowadzone są badania w kontekście zastosowania melatoniny w przebiegu niektórych chorób występujących u dzieci. W badaniu Chang i wsp., przeprowadzonym w 2016 roku zaobserwowano korzystny wpływ przyjmowania melatoniny na czas mijający do zaśnięcia oraz na przebieg atopowego zapalenia skóry u dzieci. Pozytywne działanie melotoniny stwierdzono także u dzieci z  zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi(AHDH) oraz zespołem Aspergera (ASD).

Do najczęstszych skutków ubocznych stosowania melatoniny należą: bóle głowy, dezorientacja oraz obniżenie temperatury ciała. Rzadziej obserwuje się tachykardię, zmiany skórne w postaci wysypki, świądu i wyprysku, skurcze brzucha, drażliwość, nudności i wymioty. Warto wiedzieć, że melatonina nie uzależnia i nie jest szkodliwa. Można ją bezpiecznie stosować nawet przez dłuższy czas. Choć nie stwierdzono działań toksycznych spowodowanych nadmiarem melatoniny, ani nie opisano żadnego przypadku przedawkowania melatoniny, nie należy stosować jej w większych dawkach niż zalecane.

Badanie melatoniny

Aby sprawdzić, jaki jest poziom melatoniny w organizmie należy wykonać tzw. profil dzienny melatoniny w ślinie. Badanie to polega na pobraniu w godzinach nocnych trzech próbek śliny. Stężenie melatoniny w ślinie jest około trzy razy niższe niż stężenie w osoczu. Prawidłowy poziom melatoniny jest zależny od wieku i wynosi:

  • ok.250 pg/ml u dzieci w wieku 1-3 lat,
  • 120- 180 pg/ml u dzieci w wieku 8-15 lat,
  • 70-80 pg/ml u osób dorosłych,
  • 20-30 pg/ml u osób po 65 roku życia.

Bibliografia:

  1. Maciej Brzęczek, Karina Słonka, Lidia Hyla-Klekot, „Melatonina – hormon o plejotropowym działaniu”, PEDIATR MED RODZ Vol. 12 No. 2, p. 127–133.
  2. Chang YS, Lin MH, Lee JH i wsp. Melatonin Supplementation for Children With Atopic Dermatitis and Sleep Disturbance: A Randomized Clinical Trial. JAMA Pediatr 2016;170(1):35-42.
  3. Krystyna Skwarło-Sońta, „Melatonina- hormon snu czy ciemności?”, tom 63, nr 2, s. 223-231, 2014.

Zobacz także

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Wyczerpanie, osłabienie, nerwowość? Doktor Google podpowiada: zespół zmęczonych nadnerczy /fot. Pexels

Wyczerpanie, osłabienie, nerwowość? Doktor Google podpowiada: zespół zmęczonych nadnerczy. „Nie ma takiej choroby” – twierdzi endokrynolog

Kobiety jedzą posiłek

Okno żywieniowe w Hashimoto i insulinooporności. „Bez leków spadły nam poziomy glukozy i insuliny na czczo”

Hirsutyzm, czyli nadmierna ilość owłosienia. Przyczyny, objawy i leczenie

Łatwo zasypiasz w dzień i nie śpisz w nocy? To może być narkolepsja. Sprawdź, jakie objawy ma to zaburzenie

Angelina Ziembińska / fot. arch. prywatne

Angelina Ziembińska: jeśli chodzi o cukrzycę, to wydaje mi się, że kobiety mają trudniej

Wysoki poziom androgenów u kobiet - skąd się bierze i co możemy z tym zrobić? Wyjaśnia Iwona Pasieczna

Wysoki poziom androgenów u kobiet – skąd się bierze i co możemy z tym zrobić? Wyjaśnia Iwona Pasieczna

5 najczęstszych błędów dietetycznych, które mają wpływ na zdrowie hormonalne

Woda z sałaty ułatwia zasypianie? O trend z TikToka pytamy ekspertów

Ewa Wojciechowska

Less Stress From Plants, czyli suplementacja dla wszystkich, którzy chcą naturalnie zadbać o swój układ nerwowy. Przetestowałam!

Artur Rakowski / Archiwum prywatne

Artur Rakowski: adaptogenów nie możemy traktować jako polisy na niedbale prowadzone życie

Niewyspana nie siadaj za kierownicę! Brak snu działa jak alkohol / istock

Niewyspana nie siadaj za kierownicę! Brak snu działa jak alkohol

Hormony tarczycy powinny być w równowadze, a nie w „normie”. Co to oznacza?

Za stwierdzeniem „źle spałam” kryje się o wiele więcej niż kłopoty z zasypianiem. Co męczy nas w nocy?

Drzemka – i moc jest z Tobą! Dlaczego sen w ciągu dnia jest na wagę złota?

Jak pozycje snu wpływają na nasz organizm? Wyjaśnia fizjoterapeuta / istock

Jak pozycje snu wpływają na nasz organizm? Wyjaśnia fizjoterapeuta

Torbiele trzustki – objawy, diagnostyka, leczenie i dieta

Choroby tarczycy a anemia

Choroby tarczycy a anemia. „Niedokrwistość jest częstym stanem klinicznym towarzyszącym chorobom tarczycy”

Kasia Dziurska

Kasia Dziurska o swoich doświadczeniach z Hashimoto: myślałam, że jestem niezniszczalna [WIDEO]

Tabletka

Tabletki antykoncepcyjne – kiedy mogą nie zadziałać?

Kamila Bogucka i Lidia Wójcik, "Ogarnij Hashimoto”/ Archiwum prywatne

„Hashimoto pojawia się po coś. To sygnał ciała, że nie jesteśmy dla siebie numerem jeden” – uważają Lidia Wójcik i Kamila Bogucka z „Ogarnij Hashimoto”

zaburzenia snu w pandemii

Dr n. med. Michał Skalski: Szacuje się, że co trzeci-czwarty ozdrowieniec będzie cierpiał z powodu zaburzeń lękowo-depresyjnych

kobieta z hiperprolaktynemiaą

„Jeśli zliczyć, ile wydałam na szukanie diagnozy, wizyty, badania i leki, wyjdzie ponad 30 tysięcy złotych”. Marta Płóciennik o hiperprolaktynemii

„Od czego zaczyna się reset hormonalny? Od uświadomienia sobie, że z przebitą oponą nie pojedziesz dalej”. Recenzja książki „Dieta 7 hormonów” Sary Gottfried

Szczęście rodzi się w… jelitach! Naukowcy wyjaśnili, dlaczego tak jest

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

ucho kobiety

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

matka z dorosłą córką

„Przez całe życie była toksyczną osobą, w każdej roli: pracownika, koleżanki, siostry, córki. I toksyczną mamą” – opowiada 35-letnia Ada o swojej matce

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

kobieta z problemami skórnymi

Wybroczyny (petocje) – co to jest, dlaczego powstają i jak sobie z nimi poradzić?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Bąbel po oparzeniu - dowiedz się, jak leczyć pęcherze

Bąbel po oparzeniu – dowiedz się, jak leczyć pęcherze

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

insulinooporność

Dieta w insulinooporności

Badanie krwi AST - co to jest i jak interpretować wyniki?

Badanie krwi AST – co to jest i jak interpretować wyniki?

żyły na nogach

Zapalenie żył – jakie objawy wskazują na stan zapalny w żyłach powierzchownych i głębokich?