Przejdź do treści

Melatonina – czym jest i jak działa? Badanie melatoniny

Melatonina - czym jest i jak działa? Badanie melatoniny Laura Chouette/Unsplash
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim

Melatonina nazywana jest hormonem snu, ponieważ odpowiada za koordynację pracy zegara biologicznego. Jej stężenie w organizmie spada wraz z wiekiem, dlatego u osób starszych pojawiają się problemy ze snem. Melatonina na sen dostępna pod postacią leków oraz suplementów diety znajduje zastosowanie u osób z zaburzeniami snu oraz podróżujących cierpiących na jet-lag. 

Co to jest melatonina?

Melatonina to hormon produkowany przez szyszynkę, czyli niewielki gruczoł dokrewny znajdujący się w mózgu. Aby melatonina mogła powstać, do organizmu musi zostać dostarczony z pożywieniem tryptofan – aminokwas egzogenny znajdujący się głównie w produktach bogatobiałkowych: drobiu, kurczaku i indyku, rybach, jajach, roślinach strączkowych, orzechach i bananach. Tryptofan poddany hydroksylacji i dekarboksylacji przekształcany jest w serotoninę. Następnie przy pomocy enzymów ( N-acetylotransferazy serotoninowej oraz transferazy hydroksyindolo-O-metylowej) z serotoniny powstaje N-acetylo-5-metoksytryptamina, czyli melatonina.

Melatoninę po raz pierwszy wyizolowano w roku 1958. To właśnie wtedy amerykański dermatolog Aaron Lerner opisał jej budowę chemiczną. Kolejne badania poszerzały wiedzę na temat wpływu melatoniny na funkcjonowanie organizmu. Dziś wiadomo już, że melatonina to tzw. hormon snu, który reguluje cykl dobowy. Receptory dla melatoniny pojawiają się w okresie płodowym, natomiast sam rytm dobowy wykształca się dopiero około szóstego miesiąca życia dziecka. Po 35-40 roku wydzielanie melatoniny stopniowo zmniejsza się. Znaczny niedobór melatoniny u osób starszych powoduje zaburzenia jakości i ilości snu.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

Odporność
Naturell Czosnek Max Bezzapachowy, 90 kapsułek
17,39 zł
Odporność, Good Aging, Energia, Mama, Beauty
Wimin Zestaw z myślą o dziecku, 30 saszetek
139,00 zł
Odporność
WIMIN Twój mikrobiom, 30 kaps.
79,00 zł
Odporność, Good Aging
Naturell Witamina D 1000mg, 365 tabletek
70,00 zł
Odporność
WIMIN Odporność, 30 kaps.
59,00 zł
Kobieta leży na łóżku. W ręku trzyma święcącą kulę

Działanie melatoniny

Najbardziej znaną funkcją melatoniny jest regulacja okołodobowego rytmu biologicznego. Pinealocyty, czyli komórki szyszynki, wydzielają około 30 mikrogramów melatoniny w ciągu doby. Jej produkcja wzrasta w nocy i maleje w dzień. Najwięcej hormonu powstaje między północą a trzecią w nocy. Ekspozycja na światło powoduje zahamowanie syntezy melatoniny.

Choć melatonina najbardziej znana jest z kontrolowania cyklu snu i czuwania, pełni w organizmie także inne funkcje, w tym:

  • reguluje wydzielanie prolaktyny, folitropiny, somatotropiny, tyreoliberyny oraz adrenokortykotropiny,
  • wpływa na metabolizm glukozy,
  • działa antyoksydacyjnie – neutralizuje wolne rodniki,
  • wykazuje działanie antylipidowe,
  • reguluje temperaturę ciała,
  • pobudza układ odpornościowy, uczestnicząc w komórkowej i humoralnej odpowiedzi organizmu,
  • działa neuroprotekcyjnie,
  • wpływa na motorykę układu pokarmowego – spowalnia procesy trawienne oraz pobudza trzustkę do wydzielania enzymów,
  • może mieć wpływ na procesy starzenia się organizmu,
  • prawdopodobnie odgrywa pośrednią rolę w obrocie kostnym.
Kobieta siedzi na łóżku

Melatonina jako lek i suplement

Melatoninę można kupić w aptece w postaci leku bez recepty lub suplementu diety. Hormon ten sprzedawany jest w tabletkach, kroplach oraz listkach rozpuszczanych na języku. Cena melatoniny zależy od rodzaju preparatu oraz zastosowanej dawki (1-5 mg). Za 30 tabletek zawierających po pięć miligramów melatoniny trzeba zapłacić około 25 złotych.

Melatoninę stosuje się przede wszystkim u osób z zaburzeniami snu, w tym u osób starszych, pracujących zmianowo oraz podróżujących cierpiących na jet-lag . U osób niewidomych hormon ten podaje się w celu regulacji rytmu snu i czuwania.

Zalecane dawkowanie melatoniny w zaburzeniach snu związanych ze zmianą strefy czasowej wynosi od dwóch do trzech miligramów na dobę. Tabletki należy zażywać raz dziennie, przez kolejne dwa lub trzy dni po zakończonej podróży. W przypadku zaburzeń snu u osób pracujących zmianowo sugeruje się dawkę od jednego do pięciu miligramów na dobę. W celu szybkiego zaśnięcia, melatoninę trzeba zażyć pół godziny przed snem.  Skuteczność leku wzrasta po upływie około dwóch tygodni od zastosowania terapii. Przed użyciem leku bądź suplementu należy zapoznać się z ulotką dołączoną do opakowania.

Kobieta leży wśród kwiatów

Przeciwwskazania do stosowania melatoniny

Przeciwwskazaniem do stosowania melatoniny jest okres ciąży i laktacji, zażywanie preparatu po spożyciu alkoholu oraz uczulenie na hormon bądź inny składnik leku. Osoby z zaburzeniami czynności wątroby i nerek, depresją, zaburzeniami funkcji układu odpornościowego i hormonalnego oraz padaczką powinny skonsultować ze specjalistą chęć stosowania melatoniny. Ze względu na wywoływanie senności, po przyjęciu preparatu nie można prowadzić samochodu.

Melatonina nie powinna być stosowana u zdrowych dzieci, ponieważ może negatywnie wpływać na ich rozwój. Niewielkie dawki melatoniny mogą być podawane jedynie w przypadku zalecenia wydanego przez pediatrę. Obecnie prowadzone są badania w kontekście zastosowania melatoniny w przebiegu niektórych chorób występujących u dzieci. W badaniu Chang i wsp., przeprowadzonym w 2016 roku zaobserwowano korzystny wpływ przyjmowania melatoniny na czas mijający do zaśnięcia oraz na przebieg atopowego zapalenia skóry u dzieci. Pozytywne działanie melotoniny stwierdzono także u dzieci z  zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi(AHDH) oraz zespołem Aspergera (ASD).

Do najczęstszych skutków ubocznych stosowania melatoniny należą: bóle głowy, dezorientacja oraz obniżenie temperatury ciała. Rzadziej obserwuje się tachykardię, zmiany skórne w postaci wysypki, świądu i wyprysku, skurcze brzucha, drażliwość, nudności i wymioty. Warto wiedzieć, że melatonina nie uzależnia i nie jest szkodliwa. Można ją bezpiecznie stosować nawet przez dłuższy czas. Choć nie stwierdzono działań toksycznych spowodowanych nadmiarem melatoniny, ani nie opisano żadnego przypadku przedawkowania melatoniny, nie należy stosować jej w większych dawkach niż zalecane.

Badanie melatoniny

Aby sprawdzić, jaki jest poziom melatoniny w organizmie należy wykonać tzw. profil dzienny melatoniny w ślinie. Badanie to polega na pobraniu w godzinach nocnych trzech próbek śliny. Stężenie melatoniny w ślinie jest około trzy razy niższe niż stężenie w osoczu. Prawidłowy poziom melatoniny jest zależny od wieku i wynosi:

  • ok.250 pg/ml u dzieci w wieku 1-3 lat,
  • 120- 180 pg/ml u dzieci w wieku 8-15 lat,
  • 70-80 pg/ml u osób dorosłych,
  • 20-30 pg/ml u osób po 65 roku życia.

Bibliografia:

  1. Maciej Brzęczek, Karina Słonka, Lidia Hyla-Klekot, „Melatonina – hormon o plejotropowym działaniu”, PEDIATR MED RODZ Vol. 12 No. 2, p. 127–133.
  2. Chang YS, Lin MH, Lee JH i wsp. Melatonin Supplementation for Children With Atopic Dermatitis and Sleep Disturbance: A Randomized Clinical Trial. JAMA Pediatr 2016;170(1):35-42.
  3. Krystyna Skwarło-Sońta, „Melatonina- hormon snu czy ciemności?”, tom 63, nr 2, s. 223-231, 2014.

Zobacz także

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Budzisz się w środku nocy i nie możesz zasnąć? Lekarka wyjaśnia, z czego to może wynikać

Budzisz się w środku nocy i nie możesz zasnąć? Lekarka wyjaśnia, z czego to może wynikać

Kobieta leży na łóżku. W ręku trzyma święcącą kulę

5 zaskakujących przyczyn kłopotów ze snem

Kobieta leży w łóżku

7 rzeczy, które ułatwią poranne wstawanie

„Zdziwiłabyś się, jak często ludzie przynoszą mocz w słoiku po dżemie!”. Diagnostka laboratoryjna o sekretach swojej pracy

romantyczna kolacja nad morzem

7 naturalnych sposobów na podniesienie poziomu testosteronu u mężczyzny. Skorzystacie na tym oboje!

Kobieta patrzy w obiektyw

Kortyzol – norma i badanie. Jak obniżyć poziom kortyzolu?

Joga hormonalna – sposób na równowagę

Daria Łukowska / archiwum prywatne

„Nasz organizm wie, że noc jest od tego, by się regenerował. Jeżeli my to zaburzamy, on nie będzie miał na to czasu”. O tym, jak spać, żeby się wyspać, mówi Daria Łukowska

Kobieta leży w łóżku

Połóż się dziś wcześniej spać. Naprawdę warto!

Czy Polacy chcą zmiany czasu? Wyniki nowego badania są jednoznaczne

Czy Polacy chcą zmiany czasu? Wyniki nowego badania są jednoznaczne

Psychoterapeutka Aneta Rutkowska: „Nikt nie przychodzi, mówiąc: 'Jestem uzależniony od adrenaliny’. A w trakcie okazuje się często, że nie są oni w stanie znosić codzienności życia”

Sen – twój najlepszy przyjaciel podczas menopauzy. Jak o niego zadbać?

"Twierdzenia, że miałem seksomnię, zrujnowały moją sprawę o gwałt" - podkreśla Jade McCrossen-Nethercott

„Twierdzenia, że miałam seksomnię, zrujnowały moją sprawę o gwałt” – podkreśla Jade McCrossen-Nethercott

Dlaczego Polki nie śpią? Wyniki najnowszego badania zaskakują / istock

Dlaczego Polki nie śpią? Wyniki najnowszego badania zaskakują

Okres się spóźnia?

Czekasz na okres, a on cały czas nie nadchodzi? Możliwych powodów jest znaczenie więcej niż ciąża

Ciągłe zmęczenie – objawy, przyczyny, choroby. Jak je pokonać?

Kamila Bogucka i Lidia Wójcik, "Ogarnij Hashimoto”/ Archiwum prywatne

„Hashimoto pojawia się po coś. To sygnał ciała, że nie jesteśmy dla siebie numerem jeden” – uważają Lidia Wójcik i Kamila Bogucka z „Ogarnij Hashimoto”

Śpisz w skarpetkach? Sprawdź, czy to na pewno dobry pomysł

Śpisz w skarpetkach? Sprawdź, czy to na pewno dobry pomysł

17 hydroksyprogesteron – funkcje, badanie, normy i cena. Jakie są objawy podwyższonego i obniżonego poziomu?

Dwie osoby siedzą na kanapie i rozmawiają

Zidentyfikowano hormon, który może poprawić funkcje poznawcze u osób z zespołem Downa

Ewa Wojciechowska

Less Stress From Plants, czyli suplementacja dla wszystkich, którzy chcą naturalnie zadbać o swój układ nerwowy. Przetestowałam!

Co robić, żeby nie pogarszać bezsenności? Wyjaśnia psycholożka Milena Wojnarowska

Co robić, żeby nie pogarszać bezsenności? Wyjaśnia psycholożka Milena Wojnarowska

Chcesz wesprzeć pracę swoich hormonów? Seed cycling jest dla ciebie / istock

Chcesz wesprzeć pracę swoich hormonów? Seed cycling jest dla ciebie

Sławomir Prusakowski

„Sny mogą zwiększyć naszą samoświadomość i uważność na to, kim jesteśmy, czego doświadczamy, co jest dla nas ważne”. O znaczeniach snów mówi psycholog Sławomir Prusakowski

×