Przejdź do treści

Melatonina – czym jest i jak działa? Badanie melatoniny

Melatonina - czym jest i jak działa? Badanie melatoniny Laura Chouette/Unsplash
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Nowe obostrzenia i obowiązkowe szczepienia przeciw COVID-19 dla trzech grup zawodowych
Nie planuj wszystkiego. „Patrzymy często tam, gdzie chcemy się znaleźć, i przez to zdarza nam się przeoczyć to, co dzieje się tu i teraz”
EMA zaleciła stosowanie leku RoActemra przy ciężkim przebiegu COVID-19
Viagra może pomóc przy demencji spowodowanej chorobą Alzheimera? Wnioski są zaskakujące
Uwierają cię niewygodne metki, gumki w skarpetkach, obciskające ramiączka? To może być allodynia

Melatonina nazywana jest hormonem snu, ponieważ odpowiada za koordynację pracy zegara biologicznego. Jej stężenie w organizmie spada wraz z wiekiem, dlatego u osób starszych pojawiają się problemy ze snem. Melatonina na sen dostępna pod postacią leków oraz suplementów diety znajduje zastosowanie u osób z zaburzeniami snu oraz podróżujących cierpiących na jet-lag. 

Co to jest melatonina?

Melatonina to hormon produkowany przez szyszynkę, czyli niewielki gruczoł dokrewny znajdujący się w mózgu. Aby melatonina mogła powstać, do organizmu musi zostać dostarczony z pożywieniem tryptofan – aminokwas egzogenny znajdujący się głównie w produktach bogatobiałkowych: drobiu, kurczaku i indyku, rybach, jajach, roślinach strączkowych, orzechach i bananach. Tryptofan poddany hydroksylacji i dekarboksylacji przekształcany jest w serotoninę. Następnie przy pomocy enzymów ( N-acetylotransferazy serotoninowej oraz transferazy hydroksyindolo-O-metylowej) z serotoniny powstaje N-acetylo-5-metoksytryptamina, czyli melatonina.

Melatoninę po raz pierwszy wyizolowano w roku 1958. To właśnie wtedy amerykański dermatolog Aaron Lerner opisał jej budowę chemiczną. Kolejne badania poszerzały wiedzę na temat wpływu melatoniny na funkcjonowanie organizmu. Dziś wiadomo już, że melatonina to tzw. hormon snu, który reguluje cykl dobowy. Receptory dla melatoniny pojawiają się w okresie płodowym, natomiast sam rytm dobowy wykształca się dopiero około szóstego miesiąca życia dziecka. Po 35-40 roku wydzielanie melatoniny stopniowo zmniejsza się. Znaczny niedobór melatoniny u osób starszych powoduje zaburzenia jakości i ilości snu.

Działanie melatoniny

Najbardziej znaną funkcją melatoniny jest regulacja okołodobowego rytmu biologicznego. Pinealocyty, czyli komórki szyszynki, wydzielają około 30 mikrogramów melatoniny w ciągu doby. Jej produkcja wzrasta w nocy i maleje w dzień. Najwięcej hormonu powstaje między północą a trzecią w nocy. Ekspozycja na światło powoduje zahamowanie syntezy melatoniny.

Choć melatonina najbardziej znana jest z kontrolowania cyklu snu i czuwania, pełni w organizmie także inne funkcje, w tym:

  • reguluje wydzielanie prolaktyny, folitropiny, somatotropiny, tyreoliberyny oraz adrenokortykotropiny,
  • wpływa na metabolizm glukozy,
  • działa antyoksydacyjnie – neutralizuje wolne rodniki,
  • wykazuje działanie antylipidowe,
  • reguluje temperaturę ciała,
  • pobudza układ odpornościowy, uczestnicząc w komórkowej i humoralnej odpowiedzi organizmu,
  • działa neuroprotekcyjnie,
  • wpływa na motorykę układu pokarmowego – spowalnia procesy trawienne oraz pobudza trzustkę do wydzielania enzymów,
  • może mieć wpływ na procesy starzenia się organizmu,
  • prawdopodobnie odgrywa pośrednią rolę w obrocie kostnym.
Bezsenność / pexels.com

Melatonina jako lek i suplement

Melatoninę można kupić w aptece w postaci leku bez recepty lub suplementu diety. Hormon ten sprzedawany jest w tabletkach, kroplach oraz listkach rozpuszczanych na języku. Cena melatoniny zależy od rodzaju preparatu oraz zastosowanej dawki (1-5 mg). Za 30 tabletek zawierających po pięć miligramów melatoniny trzeba zapłacić około 25 złotych.

Melatoninę stosuje się przede wszystkim u osób z zaburzeniami snu, w tym u osób starszych, pracujących zmianowo oraz podróżujących cierpiących na jet-lag . U osób niewidomych hormon ten podaje się w celu regulacji rytmu snu i czuwania.

Zalecane dawkowanie melatoniny w zaburzeniach snu związanych ze zmianą strefy czasowej wynosi od dwóch do trzech miligramów na dobę. Tabletki należy zażywać raz dziennie, przez kolejne dwa lub trzy dni po zakończonej podróży. W przypadku zaburzeń snu u osób pracujących zmianowo sugeruje się dawkę od jednego do pięciu miligramów na dobę. W celu szybkiego zaśnięcia, melatoninę trzeba zażyć pół godziny przed snem.  Skuteczność leku wzrasta po upływie około dwóch tygodni od zastosowania terapii. Przed użyciem leku bądź suplementu należy zapoznać się z ulotką dołączoną do opakowania.

Przeciwwskazania do stosowania melatoniny

Przeciwwskazaniem do stosowania melatoniny jest okres ciąży i laktacji, zażywanie preparatu po spożyciu alkoholu oraz uczulenie na hormon bądź inny składnik leku. Osoby z zaburzeniami czynności wątroby i nerek, depresją, zaburzeniami funkcji układu odpornościowego i hormonalnego oraz padaczką powinny skonsultować ze specjalistą chęć stosowania melatoniny. Ze względu na wywoływanie senności, po przyjęciu preparatu nie można prowadzić samochodu.

Melatonina nie powinna być stosowana u zdrowych dzieci, ponieważ może negatywnie wpływać na ich rozwój. Niewielkie dawki melatoniny mogą być podawane jedynie w przypadku zalecenia wydanego przez pediatrę. Obecnie prowadzone są badania w kontekście zastosowania melatoniny w przebiegu niektórych chorób występujących u dzieci. W badaniu Chang i wsp., przeprowadzonym w 2016 roku zaobserwowano korzystny wpływ przyjmowania melatoniny na czas mijający do zaśnięcia oraz na przebieg atopowego zapalenia skóry u dzieci. Pozytywne działanie melotoniny stwierdzono także u dzieci z  zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi(AHDH) oraz zespołem Aspergera (ASD).

Do najczęstszych skutków ubocznych stosowania melatoniny należą: bóle głowy, dezorientacja oraz obniżenie temperatury ciała. Rzadziej obserwuje się tachykardię, zmiany skórne w postaci wysypki, świądu i wyprysku, skurcze brzucha, drażliwość, nudności i wymioty. Warto wiedzieć, że melatonina nie uzależnia i nie jest szkodliwa. Można ją bezpiecznie stosować nawet przez dłuższy czas. Choć nie stwierdzono działań toksycznych spowodowanych nadmiarem melatoniny, ani nie opisano żadnego przypadku przedawkowania melatoniny, nie należy stosować jej w większych dawkach niż zalecane.

Badanie melatoniny

Aby sprawdzić, jaki jest poziom melatoniny w organizmie należy wykonać tzw. profil dzienny melatoniny w ślinie. Badanie to polega na pobraniu w godzinach nocnych trzech próbek śliny. Stężenie melatoniny w ślinie jest około trzy razy niższe niż stężenie w osoczu. Prawidłowy poziom melatoniny jest zależny od wieku i wynosi:

  • ok.250 pg/ml u dzieci w wieku 1-3 lat,
  • 120- 180 pg/ml u dzieci w wieku 8-15 lat,
  • 70-80 pg/ml u osób dorosłych,
  • 20-30 pg/ml u osób po 65 roku życia.

Bibliografia:

  1. Maciej Brzęczek, Karina Słonka, Lidia Hyla-Klekot, „Melatonina – hormon o plejotropowym działaniu”, PEDIATR MED RODZ Vol. 12 No. 2, p. 127–133.
  2. Chang YS, Lin MH, Lee JH i wsp. Melatonin Supplementation for Children With Atopic Dermatitis and Sleep Disturbance: A Randomized Clinical Trial. JAMA Pediatr 2016;170(1):35-42.
  3. Krystyna Skwarło-Sońta, „Melatonina- hormon snu czy ciemności?”, tom 63, nr 2, s. 223-231, 2014.

Zobacz także

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

„W przypadku kobiet mówi się 'wypadanie włosów’, jakby to był stan przejściowy, zamiast nazywać rzeczy po imieniu: łysienie”

Masz mniejszą ochotę na seks? Autorki profilu "Ogarnij Hashimoto" wyjaśniają, co może być przyczyną i co zrobić, żeby sobie pomóc

Chorujesz na Hashimoto i masz mniejszą ochotę na seks? Ekspertki wyjaśniają, co zrobić, żeby sobie pomóc

Kobieta śpi w łóżku, obok niej leży pies

Osoby z zaburzeniami snu mogą ciężej przechodzić COVID-19 – alarmują naukowcy

Dlaczego kobiety sypiają lepiej i jak rozpoznać, że nasz sen jest dobrej jakości / fot. pexels

Dlaczego „power nap” nie jest dla każdego i jak rozpoznać, że nasz sen jest dobrej jakości – wyjaśnia dr n. med. Aleksandra Wierzbicka

Nie masz ochoty na seks i często masz kiepski nastrój? To mogą być oznaki niskiego poziomu jednego z hormonów

Jesteś przemęczona i nie masz ochoty na seks? To mogą być oznaki niskiego poziomu jednego z hormonów

Sandra Kubicka

Sandra Kubicka o PCOS: „Nigdy nie sądziłam, że będę tak bardzo cieszyć się z.. owulacji”

Regularne kładzenie się spać o 22 może zminimalizować ryzyko zawału serca – wynika z badania

Regularne kładzenie się spać o 22 może zminimalizować ryzyko zawału serca – wynika z badania

5 zaskakujących przyczyn kłopotów ze snem

Hormony żeńskie – czym są i jaką rolę spełniają w organizmie. Poznaj ich najważniejsze zadania

Hashimoto a ciąża – planowanie ciąży w chorobie

Szyszynka – lokalizacja, funkcje, zwapnienie szyszynki i guz

Niedoczynność przysadki mózgowej – przyczyny, objawy i metody leczenia

Zespół pustego siodła – przyczyny, rodzaje, objawy, leczenie

Choroby przysadki – przyczyny, objawy, leczenie

Zespół Schwartza-Barttera – przyczyny, objawy, leczenie

młoda kobieta

Oreksyna – tajemniczy hormon. Jaki ma na nas wpływ?

Bezsenność - przyczyny i leczenie

Bezsenność – przyczyny, skutki, leczenie, sposoby na bezsenność

Guz prolaktynowy (prolaktynoma) – objawy i leczenie

Choroby podwzgórza – objawy, diagnostyka i leczenie

Niedoczynność przytarczyc – przyczyny, objawy i leczenie

Dr n. med. Ewa Kempisty-Jeznach / Archiwum prywatne

„W Hashimoto trzeba zadbać o całą paletę hormonów, nie tylko tarczycy, żeby znów cieszyć się seksem” – mówi dr n. med. Ewa Kempisty-Jeznach

PCOS u mężczyzn? Dr Katarzyna Skórzewska mówi, na co zwrócić uwagę u swojego partnera

Nadczynność przytarczyc – przyczyny, objawy, leczenie

menopauza i htz

„Nie każda pacjentka stosująca HTZ zachoruje na raka piersi!”. Ginekolożka Małgorzata Nowicka o hormonalnej terapii zastępczej

Najpopularniejsze

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Respirator

Jak wygląda intubacja i podłączenie pacjenta do respiratora? Wyjaśnia anestezjolożka Zofia Patyna-Giżejowska

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

kobieta pijąca zioła

Naturalne odrobaczanie. Czy naprawdę wszyscy mamy pasożyty?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

Pozycje seksualne, czyli jak urozmaicić seks. Najlepsze pozycje

Badanie krwi AST - co to jest i jak interpretować wyniki?

Badanie krwi AST – co to jest i jak interpretować wyniki?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku