Przejdź do treści

Melatonina – czym jest i jak działa? Badanie melatoniny

Melatonina - czym jest i jak działa? Badanie melatoniny Laura Chouette/Unsplash
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Czujesz, że przytłaczają cię emocje? Wypróbuj technikę samoregulacji STOP
Śpisz w skarpetkach? Sprawdź, czy to na pewno dobry pomysł
„Śmierdzisz”, „masz coś między nogami”, „okres jest obrzydliwy”. Okresowa Koalicja podkreśla: „Miesiączka jest wyśmiewana, a my obrażane”
„Jakie jeszcze ćwiczenia/profile polecacie?”. Aleksandra Żebrowska w humorystyczny sposób o powrocie do formy
Jak często należy ćwiczyć?

Melatonina nazywana jest hormonem snu, ponieważ odpowiada za koordynację pracy zegara biologicznego. Jej stężenie w organizmie spada wraz z wiekiem, dlatego u osób starszych pojawiają się problemy ze snem. Melatonina na sen dostępna pod postacią leków oraz suplementów diety znajduje zastosowanie u osób z zaburzeniami snu oraz podróżujących cierpiących na jet-lag. 

Co to jest melatonina?

Melatonina to hormon produkowany przez szyszynkę, czyli niewielki gruczoł dokrewny znajdujący się w mózgu. Aby melatonina mogła powstać, do organizmu musi zostać dostarczony z pożywieniem tryptofan – aminokwas egzogenny znajdujący się głównie w produktach bogatobiałkowych: drobiu, kurczaku i indyku, rybach, jajach, roślinach strączkowych, orzechach i bananach. Tryptofan poddany hydroksylacji i dekarboksylacji przekształcany jest w serotoninę. Następnie przy pomocy enzymów ( N-acetylotransferazy serotoninowej oraz transferazy hydroksyindolo-O-metylowej) z serotoniny powstaje N-acetylo-5-metoksytryptamina, czyli melatonina.

Melatoninę po raz pierwszy wyizolowano w roku 1958. To właśnie wtedy amerykański dermatolog Aaron Lerner opisał jej budowę chemiczną. Kolejne badania poszerzały wiedzę na temat wpływu melatoniny na funkcjonowanie organizmu. Dziś wiadomo już, że melatonina to tzw. hormon snu, który reguluje cykl dobowy. Receptory dla melatoniny pojawiają się w okresie płodowym, natomiast sam rytm dobowy wykształca się dopiero około szóstego miesiąca życia dziecka. Po 35-40 roku wydzielanie melatoniny stopniowo zmniejsza się. Znaczny niedobór melatoniny u osób starszych powoduje zaburzenia jakości i ilości snu.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

Działanie melatoniny

Najbardziej znaną funkcją melatoniny jest regulacja okołodobowego rytmu biologicznego. Pinealocyty, czyli komórki szyszynki, wydzielają około 30 mikrogramów melatoniny w ciągu doby. Jej produkcja wzrasta w nocy i maleje w dzień. Najwięcej hormonu powstaje między północą a trzecią w nocy. Ekspozycja na światło powoduje zahamowanie syntezy melatoniny.

Choć melatonina najbardziej znana jest z kontrolowania cyklu snu i czuwania, pełni w organizmie także inne funkcje, w tym:

  • reguluje wydzielanie prolaktyny, folitropiny, somatotropiny, tyreoliberyny oraz adrenokortykotropiny,
  • wpływa na metabolizm glukozy,
  • działa antyoksydacyjnie – neutralizuje wolne rodniki,
  • wykazuje działanie antylipidowe,
  • reguluje temperaturę ciała,
  • pobudza układ odpornościowy, uczestnicząc w komórkowej i humoralnej odpowiedzi organizmu,
  • działa neuroprotekcyjnie,
  • wpływa na motorykę układu pokarmowego – spowalnia procesy trawienne oraz pobudza trzustkę do wydzielania enzymów,
  • może mieć wpływ na procesy starzenia się organizmu,
  • prawdopodobnie odgrywa pośrednią rolę w obrocie kostnym.
Kobieta siedzi na łóżku

Melatonina jako lek i suplement

Melatoninę można kupić w aptece w postaci leku bez recepty lub suplementu diety. Hormon ten sprzedawany jest w tabletkach, kroplach oraz listkach rozpuszczanych na języku. Cena melatoniny zależy od rodzaju preparatu oraz zastosowanej dawki (1-5 mg). Za 30 tabletek zawierających po pięć miligramów melatoniny trzeba zapłacić około 25 złotych.

Melatoninę stosuje się przede wszystkim u osób z zaburzeniami snu, w tym u osób starszych, pracujących zmianowo oraz podróżujących cierpiących na jet-lag . U osób niewidomych hormon ten podaje się w celu regulacji rytmu snu i czuwania.

Zalecane dawkowanie melatoniny w zaburzeniach snu związanych ze zmianą strefy czasowej wynosi od dwóch do trzech miligramów na dobę. Tabletki należy zażywać raz dziennie, przez kolejne dwa lub trzy dni po zakończonej podróży. W przypadku zaburzeń snu u osób pracujących zmianowo sugeruje się dawkę od jednego do pięciu miligramów na dobę. W celu szybkiego zaśnięcia, melatoninę trzeba zażyć pół godziny przed snem.  Skuteczność leku wzrasta po upływie około dwóch tygodni od zastosowania terapii. Przed użyciem leku bądź suplementu należy zapoznać się z ulotką dołączoną do opakowania.

Kobieta leży wśród kwiatów

Przeciwwskazania do stosowania melatoniny

Przeciwwskazaniem do stosowania melatoniny jest okres ciąży i laktacji, zażywanie preparatu po spożyciu alkoholu oraz uczulenie na hormon bądź inny składnik leku. Osoby z zaburzeniami czynności wątroby i nerek, depresją, zaburzeniami funkcji układu odpornościowego i hormonalnego oraz padaczką powinny skonsultować ze specjalistą chęć stosowania melatoniny. Ze względu na wywoływanie senności, po przyjęciu preparatu nie można prowadzić samochodu.

Melatonina nie powinna być stosowana u zdrowych dzieci, ponieważ może negatywnie wpływać na ich rozwój. Niewielkie dawki melatoniny mogą być podawane jedynie w przypadku zalecenia wydanego przez pediatrę. Obecnie prowadzone są badania w kontekście zastosowania melatoniny w przebiegu niektórych chorób występujących u dzieci. W badaniu Chang i wsp., przeprowadzonym w 2016 roku zaobserwowano korzystny wpływ przyjmowania melatoniny na czas mijający do zaśnięcia oraz na przebieg atopowego zapalenia skóry u dzieci. Pozytywne działanie melotoniny stwierdzono także u dzieci z  zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi(AHDH) oraz zespołem Aspergera (ASD).

Do najczęstszych skutków ubocznych stosowania melatoniny należą: bóle głowy, dezorientacja oraz obniżenie temperatury ciała. Rzadziej obserwuje się tachykardię, zmiany skórne w postaci wysypki, świądu i wyprysku, skurcze brzucha, drażliwość, nudności i wymioty. Warto wiedzieć, że melatonina nie uzależnia i nie jest szkodliwa. Można ją bezpiecznie stosować nawet przez dłuższy czas. Choć nie stwierdzono działań toksycznych spowodowanych nadmiarem melatoniny, ani nie opisano żadnego przypadku przedawkowania melatoniny, nie należy stosować jej w większych dawkach niż zalecane.

Badanie melatoniny

Aby sprawdzić, jaki jest poziom melatoniny w organizmie należy wykonać tzw. profil dzienny melatoniny w ślinie. Badanie to polega na pobraniu w godzinach nocnych trzech próbek śliny. Stężenie melatoniny w ślinie jest około trzy razy niższe niż stężenie w osoczu. Prawidłowy poziom melatoniny jest zależny od wieku i wynosi:

  • ok.250 pg/ml u dzieci w wieku 1-3 lat,
  • 120- 180 pg/ml u dzieci w wieku 8-15 lat,
  • 70-80 pg/ml u osób dorosłych,
  • 20-30 pg/ml u osób po 65 roku życia.

Bibliografia:

  1. Maciej Brzęczek, Karina Słonka, Lidia Hyla-Klekot, „Melatonina – hormon o plejotropowym działaniu”, PEDIATR MED RODZ Vol. 12 No. 2, p. 127–133.
  2. Chang YS, Lin MH, Lee JH i wsp. Melatonin Supplementation for Children With Atopic Dermatitis and Sleep Disturbance: A Randomized Clinical Trial. JAMA Pediatr 2016;170(1):35-42.
  3. Krystyna Skwarło-Sońta, „Melatonina- hormon snu czy ciemności?”, tom 63, nr 2, s. 223-231, 2014.

Zobacz także

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

17 hydroksyprogesteron – funkcje, badanie, normy i cena. Jakie są objawy podwyższonego i obniżonego poziomu?

Dwie osoby siedzą na kanapie i rozmawiają

Zidentyfikowano hormon, który może poprawić funkcje poznawcze u osób z zespołem Downa

Co robić, żeby nie pogarszać bezsenności? Wyjaśnia psycholożka Milena Wojnarowska

Co robić, żeby nie pogarszać bezsenności? Wyjaśnia psycholożka Milena Wojnarowska

Chcesz wesprzeć pracę swoich hormonów? Seed cycling jest dla ciebie / istock

Chcesz wesprzeć pracę swoich hormonów? Seed cycling jest dla ciebie

Sławomir Prusakowski

„Sny mogą zwiększyć naszą samoświadomość i uważność na to, kim jesteśmy, czego doświadczamy, co jest dla nas ważne”. O znaczeniach snów mówi psycholog Sławomir Prusakowski

para zakochanych, romantyczny wieczór

Nie masz ochoty na seks? Poznaj 8 sposobów na podniesienie libido

"To on jest przyczyną wszystkich twoich problemów. To przez niego organizm nie może wyjść z opresji, szaleje gospodarka hormonalna, ubożeje mikrobiota" - podkreśla lek. Dorota Helim-Sobkowiak

„To on jest przyczyną wszystkich twoich problemów. To przez niego szaleje gospodarka hormonalna, ubożeje mikrobiota” – pisze o… stresie lek. Dorota Helim-Sobkowiak

sen

5 rzeczy, które dzieją się z tobą, kiedy bardzo mało śpisz

Czy sny mają znaczenie w psychoterapii? / istock

Czy sny mają dziś jeszcze znaczenie w psychoterapii? Psycholożka Anna Kluczyńska wyjaśnia

Dr Dorota Wakuła / fot. Infemini Med Home

„Nie jesteśmy w stanie odróżnić klinicznie depresji poporodowej od fazy niedoczynności poporodowego zapalenia tarczycy” – mówi dr Dorota Wakuła

Co robić wieczorem, by budzić się rano rześką i wyspaną? 5 nawyków, które zmieniają wszystko

26-latka chora na hirsutyzm po kilkunastu latach przestała się golić i zapuściła brodę. "Trudno to wytłumaczyć, ale czuję się wolna"

26-latka chora na hirsutyzm po kilkunastu latach przestała się golić i zapuściła brodę. „Trudno to wytłumaczyć, ale czuję się wolna”

Dziesięć lat – tyle czekała pacjentka z Wielkiej Brytanii na diagnozę. Zaczęło się od nocnych potów

Koszmarne poranki. Dlaczego niektórzy z nas najgorzej czują się tuż po przebudzeniu, tłumaczy psycholożka Milena Wojnarowska

Zamiast pójść spać, patrzysz w smartfon? To może być tzw. revenge bedtime procrastination

Ciepłe mleko na bezsenność?

Mleko pomaga zasnąć: prawda czy mit? Sprawdziłam

Łatwo zasypiasz w dzień i nie śpisz w nocy? To może być narkolepsja. Sprawdź, jakie objawy ma to zaburzenie

Zmiany klimatyczne zabierają nam sen. Zaskakujące odkrycie naukowców

Układ dokrewny – funkcje i budowa. Jakie hormony są najważniejsze?

Milena Nosek / archiwum prywatne

„To, co dzieje się wewnątrz nas, wyznacza jakość naszej pracy. Hormony sterują całym naszym organizmem” – mówi Milena Nosek, dietetyczka

Dr Dominika Trojnarska o tajnikach hormonu miłości, wierności i szczęścia: „Są kraje, w których oksytocynę podaje się pacjentkom w sprayu”

Hormony, które rządzą twoim życiem seksualnym /fot. Pexels

Hormony, które rządzą twoim życiem seksualnym

Androstendion – rola w organizmie, normy i interpretacja. Kiedy badać poziom hormonu?

ACTH – czym jest? Badanie i wskazania do niego, normy

Najpopularniejsze

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Kobieta leżąca w łóżku

9 możliwych przyczyn krwawienia po seksie

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Kobieta siedzi

Krwawienie po okresie – przyczyny, objawy, kolory wydzielin

laboratorium

D-dimery – co to jest? Jak obniżyć zbyt wysoki poziom?

×