Przejdź do treści

Ośrodkowy układ nerwowy – budowa, funkcje, choroby OUN

Ośrodkowy układ nerwowy - budowa, funkcje, choroby OUN Pexels.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Czujesz, że przytłaczają cię emocje? Wypróbuj technikę samoregulacji STOP
Śpisz w skarpetkach? Sprawdź, czy to na pewno dobry pomysł
„Śmierdzisz”, „masz coś między nogami”, „okres jest obrzydliwy”. Okresowa Koalicja podkreśla: „Miesiączka jest wyśmiewana, a my obrażane”
„Jakie jeszcze ćwiczenia/profile polecacie?”. Aleksandra Żebrowska w humorystyczny sposób o powrocie do formy
Jak często należy ćwiczyć?

Ośrodkowy układ nerwowy (OUN) to najistotniejsza część układu nerwowego. Odpowiada za podtrzymanie wszystkich funkcji życiowych organizmu, odbieranie bodźców ze środowiska zewnętrznego i ich przetwarzanie. Każda choroba układu nerwowego czy zaburzenie jego funkcjonowania prowadzą do wystąpienia charakterystycznych objawów i mogą w poważny sposób upośledzać funkcjonowanie organizmu.

Ośrodkowy układ nerwowy – co to jest?

Układ nerwowy człowieka to system o skomplikowanej budowie i funkcji, odpowiedzialny za kontrolowanie funkcjonowania całego organizmu. W skład tego układu wchodzi ośrodkowy układ nerwowy oraz obwodowy układ nerwowy. Te dwie składowe układu nerwowego wyróżnione zostały w oparciu o ich budowę.

W skład ośrodkowego układu nerwowego wchodzi mózgowie oraz rdzeń kręgowy. Struktury te zbudowane są z komórek nerwowych, czyli neuronów, a także rozmaitych komórek podporowych. Komórki te najliczniej reprezentowane są przez astrocyty, oligodendrocyty oraz komórki ependymalne. O kluczowej roli ośrodkowego układu nerwowego dla zapewnienia funkcjonowania organizmu jest fakt, że jego elementy chronione są przez struktury kostne (czaszkę i kręgosłup), płyn mózgowo-rdzeniowy oraz opony mózgowo-rdzeniowe.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

Budowa ośrodkowego układu nerwowego (OUN)

Budowa mózgowia

Mózgowie to najważniejsza struktura ośrodkowego układu nerwowego, a jej składowe to mózg oraz rdzeń przedłużony, niektórzy wyróżniają jeszcze jedną składową – móżdżek. W obrębie mózgu wyróżnić można takie struktury jak:

  • kresomózgowie,
  • środmózgowie,
  • międzymózgowie.

Mózg zbudowany jest z dwóch półkul mózgowych, które stanowią kresomózgowie – największą część mózgu. Ponadto w obrębie kresomózgowia wyróżnić można komory boczne, jądra podstawne, hipokamp, sklepienie, spoidła mózgu. W obrębie kresomózgowia można wyróżnić cztery płaty, odpowiedzialne za koordynowanie różnych funkcji organizmu:

  • płat potyliczny zlokalizowany w tylnej części kresomózgowia, który odpowiada za przetwarzanie bodźców wzrokowych,
  • płat skroniowy znajduje się w bocznych częściach kresomózgowia, a jego rolą jest przetwarzanie bodźców słuchowych, ponadto odpowiada za procesy pamięci i emocje,
  • płat ciemieniowy pozwala na integrację bodźców czuciowych,
  • płat czołowy umiejscowiony z przodu kresomózgowia i odpowiedzialny za pamięć i planowanie.

Budowa rdzenia kręgowego

Rdzeń kręgowy na postać grubego sznura biegnącego w kanale kręgowym, o średnicy około jednego centymetra. U góry łączy się z rdzeniem przedłużonym mózgowia i dochodzi do poziomu górnej krawędzi drugiego kręgu lędźwiowego. Wewnątrz rdzenia kręgowego znajduje się istota szara, a otacza ją istota biała – układ ten jest odwrotny niż w przypadku mózgowia. Przez środek przebiega kanał centralny wypełniony płynem mózgowo-rdzeniowym. Odchodzi od niego rdzenia kręgowego odchodzi 31 par nerwów rdzeniowych, wchodzących w skład obwodowego układu nerwowego.

system nerwowego układu autonomicznego

Funkcje obwodowego układu nerwowego

Rolą układu nerwowego jest kontrolowanie prawidłowego przebiegu funkcji życiowych organizmu. Za co odpowiada układ nerwowy? OUN umożliwia odbieranie impulsów nerwowych z rozmaitych receptorów, ich przetwarzanie oraz przesyłanie sygnałów nerwowych do efektorów, którym są odpowiednie narządy. Mózg pozwala na naukę i zapamiętywanie, odbiera i przetwarza impulsy wzrokowe i słuchowe. Móżdżek kontroluje napięcie mięśni i pomaga utrzymać równowagę oraz prawidłową postawę ciała. Rdzeń przedłużony podtrzymuje podstawowe funkcje życiowe. Z kolei rdzeń kręgowy jest swoistym „łącznikiem” pomiędzy mózgiem a pozostałymi strukturami organizmu.

Choroby układu nerwowego - najczęstsze (i rzadsze) choroby

Choroby układu nerwowego

W obrębie ośrodkowego układu nerwowego może dojść do rozwoju rozmaitych schorzeń, które mogą mieć charakter ostry lub przewlekły. Częstą grupą schorzeń są infekcje OUN, wywołane przez rozmaite wirusy, bakterie, grzyby czy pierwotniaki. Najczęściej infekcje wywołane są przez takie patogeny jak:

  • Neisseria meningitidis,
  • Haemophilus influenzae,
  • Streptococcus pneumoniae,
  • wirus Herpes simplex,
  • wirus odry,
  • wirus różyczki.

Kolejna grupa schorzeń to choroby naczyniowe, obejmujące m. in. miażdżycę mózgowych naczyń krwionośnych, a także udar niedokrwienny lub udar krwotoczny. Choroby neurodegeneracyjne rozwijają się w efekcie postępującej utraty neuronów. Do tej grupy schorzeń zaliczamy m. in. chorobę Alzheimera, chorobę Parkinsona, stwardnienie rozsiane, pląsawica Huntingtona. Inne typy schorzeń to urazy, nowotwory układu nerwowego, a także wady wrodzone.

Zaburzenie układu nerwowego – objawy

Jak rozpoznać zaburzenia układu nerwowego? Objawy schorzeń infekcyjnych to m. in. sztywność karku, nudności i wymioty, światłowstręt, zaburzenia świadomości, wysoka gorączka, bóle i zawroty głowy. W przebiegu udaru może dojść do niedowładu połowiczego i utraty świadomości. W przebiegu schorzeń neurodegeneracyjnych zaobserwować można pogorszenie funkcji poznawczych, demencję, problemy z koordynacją ruchową. A objawy nowotworów OUN są bardzo zróżnicowane i zależą od lokalizacji guza.

 

Bibliografia:

  1. Gołąb B., Podstawy anatomii człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2021.
  2. Wald E., Infective agents in the central nervous system, Neurosurgery Clinics, Apr 1992, vol. 3.
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Płyn mózgowo-rdzeniowy – funkcje, wskazania do badania i interpretacja wyniku

zdrowy mózg

7 rzeczy, za które twój mózg będzie ci wdzięczny

Zespół Hakima – wodogłowie normotensyjne, które można skutecznie leczyć 

Coraz więcej Polek choruje na Alzheimera /fot. Getty Images

„Do gabinetu przyprowadzają mężów, u których zauważyły kłopoty z pamięcią, a okazuje się, że problem dotyczy także ich”. Coraz więcej Polek choruje na Alzheimera

Dr Howard Tucke

Jest najstarszym neurologiem na świecie. Radzi, jak utrzymać mózg w dobrej kondycji przez lata

Julie Chin

Dostała udaru podczas programu na żywo. „Przepraszam, coś się ze mną dziś dzieje”

Opryszczkowe zapalenie mózgu – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Neuroplastyczność mózgu – ćwiczenia. Jak ją zwiększyć?

Neurogeneza w wieku płodowym i dorosłym – jak ją aktywować?

Sławomir Prusakowski

„Sny mogą zwiększyć naszą samoświadomość i uważność na to, kim jesteśmy, czego doświadczamy, co jest dla nas ważne”. O znaczeniach snów mówi psycholog Sławomir Prusakowski

Kobiecy mózg – jaki jest naprawdę?

„Kiedyś lekarze mówili, że parkinson lubi spokój. Teraz zmieniają zdanie. Po diagnozie trzeba się szybko otrząsnąć”

12-latek może zostać odłączony od aparatury podtrzymującej życie. Rodzice przegrali walkę z brytyjskim Sądem Najwyższym

12-latek miał być odłączony od aparatury podtrzymującej życie. Sądowa batalia rodziców z lekarzami

Skrzypaczka operowa w trakcie operacji usunięcia guza mózgu... grała na skrzypcach. To wideo trzeba zobaczyć!

Pacjentka grała na skrzypcach w trakcie operacji usunięcia guza mózgu. „Niesamowity pokaz mocy nauki!”

"W pewnym momencie nie mogłam sobie przypomnieć nawet własnego imienia. Były takie chwile, że nie chciałam żyć" - mówi Emilia Clerke o afazji

„Nie mogłam sobie przypomnieć nawet własnego imienia. Były takie chwile, że nie chciałam żyć” – mówi Emilia Clarke o afazji

Kąpał się w jeziorze. Doszło do zakażenia amebą „zżerającą mózg”

Pień mózgu – budowa, funkcje, choroby i badania. Jakie objawy wskazują na jego uszkodzenie?

Nerw błędny – budowa, przebieg, uszkodzenie i leczenie. Dlaczego nazywa się go „wędrowcem”?

„Kobiety uczą się zachowań społecznych na zasadzie kopiuj-wklej, aż osiągają biegłość, która czyni ich autyzm niewidzialnym”. O życiu i kobiecości ze spektrum autyzmu mówi psycholożka i nauczycielka jogi Agata Ucińska

Dr n. med. Maria Maliszewska / fot. neurosphera

Mylona z alzheimerem, parkinsonem, uważana za chorobę dzieci. Jak rozpoznać i leczyć padaczkę u seniorów, mówi dr n. med. Maria Maliszewska

Przekazując diagnozę rodzicom, mówi: „Gratuluję, mają państwo dziecko z zespołem Aspergera”. O różnorodności, która występuje w spektrum autyzmu, mówi Tony Attwood

25-latka była pewna, że jej synek cierpi na zaparcia. Badania pokazały, że problem jest o wiele bardziej poważny

25-latka była pewna, że jej dziecko cierpi na zaparcia. Badania pokazały, że problem jest o wiele bardziej poważny

„To jest gonitwa myśli w głowie, wrażenie umierania, duszenia się, zasłabnięcia”. Polska influencerka opowiedziała o atakach paniki

„Samodzielność dla osób ze spektrum autyzmu to wolność i godne życie” – mówi Monika Kłeczek, prezeska stowarzyszenia AS

Najpopularniejsze

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

para zakochanych, romantyczny wieczór

Nie masz ochoty na seks? Poznaj 8 sposobów na podniesienie libido

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Kobieta leżąca w łóżku

9 możliwych przyczyn krwawienia po seksie

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Kobieta siedzi

Krwawienie po okresie – przyczyny, objawy, kolory wydzielin

×