Przejdź do treści

Ośrodkowy układ nerwowy – budowa, funkcje, choroby OUN

Ośrodkowy układ nerwowy - budowa, funkcje, choroby OUN Pexels.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim

Ośrodkowy układ nerwowy (OUN) to najistotniejsza część układu nerwowego. Odpowiada za podtrzymanie wszystkich funkcji życiowych organizmu, odbieranie bodźców ze środowiska zewnętrznego i ich przetwarzanie. Każda choroba układu nerwowego czy zaburzenie jego funkcjonowania prowadzą do wystąpienia charakterystycznych objawów i mogą w poważny sposób upośledzać funkcjonowanie organizmu.

Ośrodkowy układ nerwowy – co to jest?

Układ nerwowy człowieka to system o skomplikowanej budowie i funkcji, odpowiedzialny za kontrolowanie funkcjonowania całego organizmu. W skład tego układu wchodzi ośrodkowy układ nerwowy oraz obwodowy układ nerwowy. Te dwie składowe układu nerwowego wyróżnione zostały w oparciu o ich budowę.

W skład ośrodkowego układu nerwowego wchodzi mózgowie oraz rdzeń kręgowy. Struktury te zbudowane są z komórek nerwowych, czyli neuronów, a także rozmaitych komórek podporowych. Komórki te najliczniej reprezentowane są przez astrocyty, oligodendrocyty oraz komórki ependymalne. O kluczowej roli ośrodkowego układu nerwowego dla zapewnienia funkcjonowania organizmu jest fakt, że jego elementy chronione są przez struktury kostne (czaszkę i kręgosłup), płyn mózgowo-rdzeniowy oraz opony mózgowo-rdzeniowe.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

NOWOŚĆ
Odporność, ElPol
Przecier z owoców bzu czarnego ElPol, 300 ml
19,50 zł
Odporność
WIMIN Twój mikrobiom, 30 kaps.
79,00 zł
Odporność
Naturell Uromaxin + C, 60 tabletek
15,99 zł
Odporność
Estabiom Baby, Suplement diety, krople, 5 ml
28,39 zł
Odporność, Good Aging
Naturell Witamina D 1000mg, 365 tabletek
70,00 zł

Budowa ośrodkowego układu nerwowego (OUN)

Budowa mózgowia

Mózgowie to najważniejsza struktura ośrodkowego układu nerwowego, a jej składowe to mózg oraz rdzeń przedłużony, niektórzy wyróżniają jeszcze jedną składową – móżdżek. W obrębie mózgu wyróżnić można takie struktury jak:

  • kresomózgowie,
  • środmózgowie,
  • międzymózgowie.

Mózg zbudowany jest z dwóch półkul mózgowych, które stanowią kresomózgowie – największą część mózgu. Ponadto w obrębie kresomózgowia wyróżnić można komory boczne, jądra podstawne, hipokamp, sklepienie, spoidła mózgu. W obrębie kresomózgowia można wyróżnić cztery płaty, odpowiedzialne za koordynowanie różnych funkcji organizmu:

  • płat potyliczny zlokalizowany w tylnej części kresomózgowia, który odpowiada za przetwarzanie bodźców wzrokowych,
  • płat skroniowy znajduje się w bocznych częściach kresomózgowia, a jego rolą jest przetwarzanie bodźców słuchowych, ponadto odpowiada za procesy pamięci i emocje,
  • płat ciemieniowy pozwala na integrację bodźców czuciowych,
  • płat czołowy umiejscowiony z przodu kresomózgowia i odpowiedzialny za pamięć i planowanie.

Budowa rdzenia kręgowego

Rdzeń kręgowy na postać grubego sznura biegnącego w kanale kręgowym, o średnicy około jednego centymetra. U góry łączy się z rdzeniem przedłużonym mózgowia i dochodzi do poziomu górnej krawędzi drugiego kręgu lędźwiowego. Wewnątrz rdzenia kręgowego znajduje się istota szara, a otacza ją istota biała – układ ten jest odwrotny niż w przypadku mózgowia. Przez środek przebiega kanał centralny wypełniony płynem mózgowo-rdzeniowym. Odchodzi od niego rdzenia kręgowego odchodzi 31 par nerwów rdzeniowych, wchodzących w skład obwodowego układu nerwowego.

system nerwowego układu autonomicznego

Funkcje obwodowego układu nerwowego

Rolą układu nerwowego jest kontrolowanie prawidłowego przebiegu funkcji życiowych organizmu. Za co odpowiada układ nerwowy? OUN umożliwia odbieranie impulsów nerwowych z rozmaitych receptorów, ich przetwarzanie oraz przesyłanie sygnałów nerwowych do efektorów, którym są odpowiednie narządy. Mózg pozwala na naukę i zapamiętywanie, odbiera i przetwarza impulsy wzrokowe i słuchowe. Móżdżek kontroluje napięcie mięśni i pomaga utrzymać równowagę oraz prawidłową postawę ciała. Rdzeń przedłużony podtrzymuje podstawowe funkcje życiowe. Z kolei rdzeń kręgowy jest swoistym „łącznikiem” pomiędzy mózgiem a pozostałymi strukturami organizmu.

Choroby układu nerwowego - najczęstsze (i rzadsze) choroby

Choroby układu nerwowego

W obrębie ośrodkowego układu nerwowego może dojść do rozwoju rozmaitych schorzeń, które mogą mieć charakter ostry lub przewlekły. Częstą grupą schorzeń są infekcje OUN, wywołane przez rozmaite wirusy, bakterie, grzyby czy pierwotniaki. Najczęściej infekcje wywołane są przez takie patogeny jak:

  • Neisseria meningitidis,
  • Haemophilus influenzae,
  • Streptococcus pneumoniae,
  • wirus Herpes simplex,
  • wirus odry,
  • wirus różyczki.

Kolejna grupa schorzeń to choroby naczyniowe, obejmujące m. in. miażdżycę mózgowych naczyń krwionośnych, a także udar niedokrwienny lub udar krwotoczny. Choroby neurodegeneracyjne rozwijają się w efekcie postępującej utraty neuronów. Do tej grupy schorzeń zaliczamy m. in. chorobę Alzheimera, chorobę Parkinsona, stwardnienie rozsiane, pląsawica Huntingtona. Inne typy schorzeń to urazy, nowotwory układu nerwowego, a także wady wrodzone.

Zaburzenie układu nerwowego – objawy

Jak rozpoznać zaburzenia układu nerwowego? Objawy schorzeń infekcyjnych to m. in. sztywność karku, nudności i wymioty, światłowstręt, zaburzenia świadomości, wysoka gorączka, bóle i zawroty głowy. W przebiegu udaru może dojść do niedowładu połowiczego i utraty świadomości. W przebiegu schorzeń neurodegeneracyjnych zaobserwować można pogorszenie funkcji poznawczych, demencję, problemy z koordynacją ruchową. A objawy nowotworów OUN są bardzo zróżnicowane i zależą od lokalizacji guza.

 

Bibliografia:

  1. Gołąb B., Podstawy anatomii człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2021.
  2. Wald E., Infective agents in the central nervous system, Neurosurgery Clinics, Apr 1992, vol. 3.
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Torbiel Tarlova – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie /fot. Adobe Stock

Torbiel Tarlova – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie zmian na kręgosłupie

Kobieta ma orgazm

Orgazm – szczytowanie mózgu. Dlaczego warto w życiu mieć setki orgazmów?

Jakie są objawy i przyczyny chorób neurodegeneracyjnych? Przykłady i sposoby leczenia

„To wrażenie, że ciało się zmniejsza, podłoga faluje, ściany się przemieszczają, przedmioty stają się ogromne”. O zespole Alicji w Krainie Czarów mówi prof. Sergiusz Jóźwiak

Celine Dion

Celine Dion cierpi na rzadką chorobę neurologiczną. „Jedna na milion”

Stwardnienie rozsiane – jakie znaczenie ma dieta? Przykłady jadłospisu

Jak działać i pracować efektywnie, by nie przesadzić i nie stać się więźniem własnych celów, radzi psycholog Monika Romanowska: „Do tego trzeba uruchomić swój wewnętrzny barometr”

„Wspomnienia wywołane obrazem albo dźwiękiem są emocjonalnie znacznie mniej nasycone niż te wywołane przez zapachy” – mówi prof. Ewa Czerniawska

Lekarka na sali operacyjnej

Niezwykła operacja mózgu na przytomnej pacjentce. Na sali potrzebny był tłumacz

Nerw sromowy – budowa, funkcje, przyczyny neuralgii nerwu sromowego

ilustracja mózgu w 3D

Torbiel pajęczynówki – objawy i leczenie. Czy torbiel jest groźna i musi być operowana?

Objaw Chvostka – co to jest? Jak wygląda atak tężyczki?

Jakie zmiany zachodzą w mózgu podczas ćwiczeń? Na to pytanie odpowiada lek. Joanna Adamiak, psychiatra / istock

Jakie zmiany zachodzą w mózgu podczas ćwiczeń? Na to pytanie odpowiada lek. Joanna Adamiak, psychiatra

We Włoszech odbyła się nietypowa operacja usunięcia guza mózgu. Pacjent był świadomy i grał na saksofonie

We Włoszech odbyła się nietypowa operacja usunięcia guza mózgu. Pacjent był świadomy i grał na saksofonie

„Ważny jest ruch, ale równie istotne jest to, jaki on pozostawia w nas ślad”. O Metodzie Feldenkraisa i edukacji ruchowej jako drogi do samopoznania mówi Marta Górna-Wiszniewska

Płyn mózgowo-rdzeniowy – funkcje, wskazania do badania i interpretacja wyniku

zdrowy mózg

7 rzeczy, za które twój mózg będzie ci wdzięczny

Zespół Hakima – wodogłowie normotensyjne, które można skutecznie leczyć 

Coraz więcej Polek choruje na Alzheimera /fot. Getty Images

„Do gabinetu przyprowadzają mężów, u których zauważyły kłopoty z pamięcią, a okazuje się, że problem dotyczy także ich”. Coraz więcej Polek choruje na Alzheimera

Dr Howard Tucke

Jest najstarszym neurologiem na świecie. Radzi, jak utrzymać mózg w dobrej kondycji przez lata

Julie Chin

Dostała udaru podczas programu na żywo. „Przepraszam, coś się ze mną dziś dzieje”

Opryszczkowe zapalenie mózgu – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Neuroplastyczność mózgu – ćwiczenia. Jak ją zwiększyć?

Neurogeneza w wieku płodowym i dorosłym – jak ją aktywować?

Najpopularniejsze

Grypa typu A/iStock

Grypa typu A – leczenie, objawy i charakterystyka wirusa

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Jak odetkać ucho zatkane woskowiną, katarem i wodą? Domowe sposoby

Ropiejące oczy kobiety

Ropiejące oczy u dzieci i dorosłych – przyczyny i metody leczenia

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Grypa typu B - objawy, charakterystyka

Grypa typu B – przyczyny, objawy i leczenie

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

„Dobry seks to taki w kontakcie z własnym ciałem, emocjami i drugim człowiekiem. Nawet jeżeli miedzy kochankami nie ma miłości” – mówi Marta Niedźwiecka, psycholożka i sex coach

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Kobieta i mężczyzna

Jak uprawiać seks analny, żeby nie bolało? Mamy kilka porad

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

×