Przejdź do treści

Szkarlatyna (płonica) – jakie są objawy, jak wygląda leczenie?

Szkarlatyna / istock
Szkarlatyna / istock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Kobieta stoi przy dwukolorowej ścianie
Ile razy należy myć włosy? Wyjaśnia Ekspert Kosmetyczny
Olejek eukaliptusowy - właściwości i zastosowanie
Olejek eukaliptusowy – właściwości i zastosowanie
Dobry seks – różnica wieku czyni cuda
Różnica wieku między partnerami? Może się okazać spełnieniem seksualnych marzeń
Nieprzyjemny zapach z pochwy – jak się go pozbyć?
Kobieta w jeansach z kwiatami
Jak mobilizować bliznę po nacięciu krocza? Wyjaśnia Pani Fizjotrener

Szkarlatyna (płonica) przenosi się drogą kropelkową, dlatego łatwo się nią zarazić poprzez kichanie, kasłanie lub styczność z przedmiotami należącymi do chorego. Charakterystycznym objawem szkarlatyny jest gorączka i wysypka. Zachorowanie nie chroni przed ponowną infekcją. 

Co to jest szkarlatyna? 

Szkarlatyna (płonica) to bakteryjna choroba zakaźna wieku dziecięcego wywoływana przez paciorkowca typu A. Choć wielu osobom szkarlatyna kojarzy się jako choroba z przeszłości, jest to mylne przekonanie, bowiem każdego roku choruje na nią 13-14 tysięcy osób. Płonicę, zwaną powszechnie szkarlatyną, jako samodzielną jednostkę chorobową po raz pierwszy opisał angielski lekarz Thomas Sydenham w 1675 r. Była wówczas jednym z najpowszechniejszych i najbardziej niebezpiecznych schorzeń wieku dziecięcego, a jej śmiertelność, zwłaszcza w czasie epidemii, porównywano do dżumy, cholery czy tyfusu. W Polsce jeszcze w latach 50. i 60. XX wieku z powodu szkarlatyny umierało wiele dzieci. 

Jak wygląda szkarlatyna? Według definicji jest to ostra choroba zakaźną, przebiegająca z zapaleniem gardła, charakterystyczną wysypką drobnoplamistą i gorączką. Przyczyną płonicy jest paciorkowiec typu A (Streptococcus pyogenes), który wywołuje także anginę ropna 

Kto i jak może się zarazić szkarlatyną? 

Szkarlatyna jest chorobą wysoce zaraźliwą. Źródłem zakażenia jest wyłącznie człowiek. Transmisja bakterii odbywa się drogą kropelkową wraz z kaszlem i kichaniem oraz poprzez kontakt z odzieżą i przedmiotami używanymi przez chorego. Zdarzają się przypadki zarażenia poprzez skażoną żywność.

Choć szkarlatyna występuje przede wszystkim u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym (u niemowląt praktycznie nie występuje, przeciwciała odpornościowe nabywają od matki po urodzeniu), może pojawić się również u dorosłych. Ma wtedy nieco ostrzejszy przebieg i mniej charakterystyczne objawy, przez co często jest błędnie diagnozowana.  

Okres inkubacji (wylęgania) bakterii trwa 2-5 dni, po tym czasie pojawiają się pierwsze objawy. Jednorazowe zachorowanie powoduje wytworzenie przeciwciał, jednak nie chronią one przed ponowną infekcją, ale zapobiegają wystąpieniu wysypki przy ponownym zakażeniu. Na szkarlatynę można zachorować trzykrotnie, ponieważ bakteria ją wywołująca wytwarza 3 różne toksyny, a organizm za każdym razem wytwarza swoiste do nich przeciwciała. Szczyt zachorowań na  płonicę przypada w okresie zimowym, gdy wzrasta podatność na infekcje. 

Objawy szkarlatyny u dzieci i dorosłych 

Szacuje się, że nawet 1/5 populacji (głównie dzieci w wieku 5–15 lat) może być bezobjawowymi nosicielami szkarlatyny. W szkarlatynie objawowej początkowe symptomy przypominają infekcję połączoną z alergią. Zarówno u dzieci jak i dorosłych objawy są niemal identyczne, choć dzieci przechodzą chorobę łagodniej. Wśród charakterystycznych objawów płonicy wymienia się:

  • Wysoką gorączkę dochodzącą do 39-40 st. C, która jest pierwszym objawem choroby. U niektórych osób gorączka jednak nie występuje – jest to tzw. płonica poranna, 
  • Drobną, czerwona, swędzącą wysypkę zlokalizowaną na tułowiu (okolice szyi i obojczyków), a następnie pokrywającą całe ciało. Jest drugim w kolejności objawem, pojawia się po 12-36 godzinach od zachorowania (rzadziej w 3-4 dniu), trwa od 7 do 10 dni i jest najbardziej charakterystycznym symptomem szkarlatyny. Krostki są drobne i przypominają ślady po wielokrotnych nakłuciach igłami lub szpilkami. Na twarzy pojawia się rumień, z pominięciem okolicy nosa i kącików ust (obszar ten zwany jest trójkątem Fiłatowa). Wysypka blednie pod wpływem ucisku.Po tygodniu zaczyna łuszczyć się skóra twarzy, a w kolejnych dniach skóra tułowia, dłoni i stóp. Proces złuszczania naskórka może potrwać nawet 2 tygodnie,
  • Czerwone wybroczyny w pachwinach oraz zgięciach łokciowych i kolanowych (tzw. linie Pastii), 
  • Ból i zaczerwienienie gardła oraz osutka – krwotoczne plamki na podniebieniu ,
  • Język pokryty szarym nalotem, który czasem zmienia barwę na malinową (“malinowy język”), 
  • Migdałki pokryte białym nalotem, 
  • Powiększenie węzłów chłonnych i migdałków,
  • Osłabienie i ogólne złe samopoczucie, silny ból brzucha, nudności i wymioty.
kobieta na wakacjach

Szkarlatyna – diagnostyka 

Zdiagnozowanie szkarlatyny jest trudne ze względu na nieswoiste objawy choroby. Lekarz opiera diagnozę na obrazie klinicznym i przeprowadzonym wywiadzie. Przydatny w diagnostyce jest algorytm McIsacca/Centora, który ocenia obecność lub brak takich objawów jak gorączka, kaszel, wysięk z migdałków, obrzęk węzłów chłonnych szyjnych oraz wiek pacjenta. 

Złotym standardem jest pobranie wymazu z gardła i migdałków, którego wynik odczytuje się po 24-48 godzinach od badania. Diagnostyka różnicowa szkarlatyny opiera się na wykluczeniu chorób o podobnych objawach takich jak: choroba Kawasaki, zespół wstrząsu toksycznego i reakcje alergiczne.  

 W celu potwierdzenia diagnozy lekarz może zlecić badania laboratoryjne. W rozmazie morfologii krwi obwodowej widoczny jest wzrost poziomu neutrofilii (NEUT), które odpowiadają za funkcje układu immunologicznego organizmu. Zauważalny jest także wzrost wartości odczynu Biernackiego (OB), co świadczy o rozprzestrzeniającym się stanie zapalnym. U chorych, którzy mogli zarazić się płonicą, ważny jest odczyn antystreptolizynowy (ASO), który potwierdza lub wyklucza zakażenie paciorkowcem. 

Leczenie szkarlatyny

Na chwilę obecną nie istnieje szczepionka chroniąca przez zachorowaniem na szkarlatynę. Płonica jest prawie zawsze chorobą samoograniczającą się, przez co wiele osób zastanawia się, czy można leczyć szkarlatynę bez antybiotyków. Stosowanie antybiotykoterapii jest jednak uzasadnione z trzech powodów: 

  1. Leczenie skraca czas trwania i nasilenie choroby. Badania sugerują, iż antybiotykoterapia skraca czas trwania gorączki i bólu gardła o średnio jeden dzień. 
  2. Leczenie zapobiega potencjalnym powikłaniom takim jak gorączka reumatyczna czy ropne zapalenie gardła; zmniejsza też częstość wtórnych zapaleń ucha środkowego i zapalenia zatok. 
  3. Leczenie zmniejsza rozprzestrzenianie się infekcji wśród innych osób. 

Proces leczenia szkarlatyny trwa około dwa tygodnie. Szkarlatynę u dorosłych leczy się tak samo jak u dzieci. Terapia farmakologiczna polega na podawaniu antybiotyków przez okres 10-14 dni. W zakażeniach paciorkowcami stosowane są cefalosporyny i penicyliny. Inne antybiotyki, w tym makrolidowe, podaje się, gdy chory jest uczulony i nie może stosować leków pierwszego rzutu. Antybiotykoterapii nie wolno przerywać, ponieważ może dojść do niepełnego wyleczenia i powstania szczepów paciorkowców opornych na leczenie.  Przy antybiotykoterapii warto zadbać o suplementację probiotykami, które ochronią osłabiony organizm przed kolejnymi infekcjami.  

Przy podwyższonej temperaturze stosuje się leki przeciwgorączkowe oraz nawadnia organizm, aby nie doprowadzić do utraty elektrolitów. Wysypkę można smarować maściami zawierającymi cynk o właściwościach przeciwświądowych i wysuszających. 

Chory powinien poddać się izolacji w ciągu pierwszej doby leczenia antybiotykiem. Pomieszczenie, pościel oraz używane przedmioty powinny zostać dobrze odkażone. Po tym czasie w większości przypadków chorzy nie powodują przeniesienia zarażenia na inne osoby. Osoby nieleczone antybiotykami mogą transmitować bakterię nawet do 21 dni od momentu zarażenia. 

Tabletki na stole spadają z góry

Szkarlatyna w ciąży

Zachorowanie na szkarlatynę w czasie ciąży nie stanowi bezpośredniego ryzyka zagrożenia zdrowia lub życia matki i płodu, jednak jest bezwzględnym wskazaniem do konsultacji lekarskiej. Leczenie szkarlatyny w ciąży, podobnie jak w przypadku innych osób opiera się na antybiotykoterapii.

Szkarlatyna – powikłania 

Większość informacji na temat powikłań szkarlatyny pochodzi z lat 50 XX wieku, gdy choroba ta była bardzo rozpowszechniona oraz nie istniały tak skuteczne metody leczenia jak obecnie. Niemniej jednak nieleczona lub zbyt krótko leczona szkarlatyna może  prowadzić do powikłań, choć występują one rzadko. Należą do nich:

  • wczesne powikłania ropne: zapalenie ucha środkowego, zapalenie płuc, zapalenie zatok, bakteriemia, zapalenie szyjnych węzłów chłonnych, ropień okołomigdałkowy i zagardłowy, zapalenie wsierdzia i zapalenie opon mózgowych
  • późne powikłania nieropne: autoimmunizacyjne zaburzenia neuropsychiatryczne związane z zakażeniem paciorkowcami (PANDAS) (występuje bardzo rzadko), popaciorkowe kłębuszkowe zapalenie nerek, reaktywne zapalenie stawów, gorączka reumatyczna, pląsawica Sydenhama oraz inne autoimmunologiczne zaburzenia ruchowe

Najpoważniejszym powikłaniem szkarlatyny u dzieci jest posocznica (sepsa), ponieważ zakażenie ogólnoustrojowe jest stanem zagrożenia życia. Namnażanie się bakterii  może prowadzić do powiększenia wątroby i sledziony, a także żółtaczki.W skrajnych przypadkach szkarlatyna może powodować niewydolność nerek, płuc, ośrodkowego układu nerwowego i układu krążenia.

 

Bibliografia: 

  1. Szenborn Leszek, “Płonica,” Pediatr Dypl, vol. 16, no. 6, pp. 22–28, 2012. 
  2. S. Basetti, J. Hodgson, T. M. Rawson, and A. Majeed, “Scarlet fever: A guide for general practitioners,” London J. PrimCare (Abingdon)., vol. 9, no. 5, pp. 77–79, 2017, doi: 10.1080/17571472.2017.1365677. 
  3. Group A Strep | Scarlet Fever | For Clinicians | GAS | CDC.” [Online]. Availablehttps://www.cdc.gov/groupastrep/diseases-hcp/scarlet-fever.html. [Accessed: 24-May-2020]. 
  4. E. Holden i wsp., “Scarlet feveracute management and infection control,” Clin. Pharm., vol. 7, pp. 68–70, 2015. 
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

„COVID równa się samotność”. Pielęgniarz Przemysław Błaszkiewicz pokazuje na zdjęciach, jak wygląda walka z pandemią

Jan Świtalski, ratownik medyczny

„Dla beki się przebieram z kumplami w gumowe wdzianka”. Ratownik medyczny do koronasceptyków

koronawirusa nie ma?

„Mówili… wirusa nie ma”. Pediatra Łukasz Durajski udostępnia przejmującą historię internautki

Krótsza kwarantanna i zmiany w zasadach izolacji

Krótsza kwarantanna i zmiany w zasadach izolacji. Jest projekt nowelizacji rozporządzenia

Polscy badacze pracują nad szybkimi i czułymi testami na koronawirusa

Polscy naukowcy pracują nad szybkimi i czułymi testami na koronawirusa

koronawirus na świecie

Naukowcy z Poznania: „W Polsce mamy do czynienia z genetyczną mieszanką wielu typów i podtypów koronawirusa SARS-CoV-2

koronawirus, śmiertelność

Co 15 sekund umiera osoba zakażona koronawirusem

plaża we Władysławowie, lato 2020

Wakacje w czasie pandemii. Tak (nie)wygląda reżim sanitarny na plaży we Władysławowie

koronawirus, sklep w Polsce

Koronawirus w Polsce. Ruszą kontrole policji i służb sanitarnych w sklepach, będzie rejestracja wesel

Koronawirus w Polsce. Rekordowa liczba potwierdzonych przypadków zakażeń

Koronawirus w Polsce. Rekordowa liczba potwierdzonych przypadków zakażeń

Martha Mason / Youtube

Amerykanka chorująca na polio żyła w kapsule przez 61 lat. Jej historia wzrusza, ale i inspiruje

powrót do szkół od 1 września

Na jakich zasadach powrót do szkół od września? Wstępne wytyczne GIS

Olga Bołądź

Olga Bołądź apeluje o noszenie masek. „Szkoda konduktora, który codziennie przez naszą głupotę naraża swoje zdrowie”

koronawirus w polsce

 „Aktualnie sytuacja we Włoszech jest lepsza niż w Polsce” – Anna Cykowska krytycznie o postawie Polaków wobec pandemii

Koronawirus na weselu / pexels

Byłam na weselu w czasie pandemii. Widziałam, jak reżim sanitarny (nie)wygląda w praktyce

lekarze w maseczkach, koronawirus, lek na koronawirusa

Wreszcie jest skuteczny lek na koronawirusa? Świetny wynik badań nad zastosowaniem interferonu

Trąd – jakie są objawy tej zapomnianej choroby?

szczepienie

Tężec – objawy, szczepionka, profilaktyka zakażenia

Andrzej Duda / prezydent.pl

Prezydent Andrzej Duda nominowany do Biologicznej Bzdury Roku 2020. Podczas debaty mówił o szczepionce, która nie istnieje

koronawirus, transmisja koronawirusa

Dlaczego niektórzy roznoszą koronawirusa bardziej niż inni?

Kobieta oglądająca swoją skórę w poszukiwaniu liszajca

Liszajec zakaźny u dzieci i u dorosłych – leczenie i objawy

Dżuma w Chinach. W Mongolii Wewnętrznej obowiązuje alert trzeciego stopnia

Dżuma w Chinach. W Mongolii Wewnętrznej obowiązuje alert trzeciego stopnia

Tężec / rawpixel

Śmiertelne zagrożenie, które czyha w ogrodzie? Tężec – jedna z najgroźniejszych chorób zakaźnych

Szczepionka Polio gotowa do podania

Polio – szczepionka IPV i OPV, objawy, powikłania, polio w Polsce

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

Kobieta krzywi się z powodu bólu spowodowanego złamanym palcem

Jak rozpoznać złamanie palca – czyli objawy złamanego palca u ręki i stopy?

Lekarz siedzi przy biurku i wypisuje długopisem skierowania

Jak długo ważne są skierowania na badania lekarskie? Najważniejsze informacje, o których warto pamiętać.

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Objawy odstawienia alkoholu. Jakie są korzyści z niepicia alkoholu?

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?