Przejdź do treści

Odporność – co jej sprzyja? Jak się zmienia z wiekiem? Odpowiada Barbara Joanna Bałan, immunolog i internista

odporność
Jeremy Bishop/Unsplash
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Maja Bohosiewicz / Instagram
Maja Bohosiewicz podzieliła się z fankami sekretem swojej szczupłej sylwetki. „Stara, cudów nie ma…” – pisze aktorka
Ashley Graham pokazała, jak naprawdę wygląda brzuch po ciąży. „Jesteś inspiracją!”
Śmierć dziecka z powodu grypy / istock
W jednym z polskich szpitali zmarło 9-letnie dziecko. To pierwszy od lat przypadek zgonu z powodu grypy
kawa
Kawa z rana jak śmietana? Dietetyczka Barbara Dąbrowska tłumaczy, dlaczego picie kawy to nie powinna być pierwsza poranna czynność
Złote mleko
Złote mleko – co to jest i dlaczego warto je pić? Mówi dietetyczka Alicja Kalińska

„Odporność nabyta rozwija się w nas i doskonali przez całe życie” – mówi dr hab. n. med. Barbara Joanna Bałan, immunolog i internista z Centrum Medycznego Damiana. Rozmawiamy o tym, co szkodzi, a co sprzyja naszej odporności, jak wpływa na nią ciąża i upływ czasu, a także dlaczego warto szczepić się przeciwko grypie.

Chcesz poprawić swoją odporność? Z pomocą przyjdzie kapsułka WIMIN, którą znajdziesz tutaj.

Ewa Podsiadły-Natorska: Czy kobieca odporność różni się od męskiej?

Dr hab. n. med. Barbara Joanna Bałan: Immunologia nie różnicuje kobiety i mężczyzny. Pomiędzy płciami nie ma szczególnych różnic w działaniu układu odpornościowego. Mamy taką odporność, z jaką się rodzimy, i taką, jaka rozwija się w ciągu naszego życia. Ta pierwsza, czyli odporność wrodzona, uwarunkowana genetycznie, jest taka, jaką dziedziczymy po naszych przodkach. Natomiast drugi rodzaj odporności, czyli odporność nabyta, rozwija się i doskonali w ciągu naszego życia – i ona zależy od bardzo wielu czynników. Dla układu odpornościowego nie ma znaczenia, czy działa w kobiecie, czy w mężczyźnie, ale istotne są pewne czynniki, których wystąpienie jest bardziej prawdopodobne u jednej czy u drugiej płci.

Na odporność nabytą mają wpływ m.in. środowisko, wiek czy kontakty z różnymi czynnikami zewnętrznymi, które w immunologii nazywają się antygenami. Im te kontakty są częstsze, tym skuteczniejsza i szersza odpowiedź odpornościowa w naszym organizmie, co powoduje, że nasza ogólna odporność staje się lepsza. A jeżeli chodzi o różnice pomiędzy płciami, to procesy odpornościowe zachodzą w bardzo podobny do siebie sposób, choć jest coś takiego, jak wpływ działania hormonów na układ odpornościowy.

Jaki on jest?

Hormony męskie, związane z siłą czy agresją, zwykle działają hamująco na układ odpornościowy. Zwłaszcza glikokortykosteroidy, czyli hormony sterydowe uwalniane przez nadnercza, działają w sposób immunosupresyjny, to znaczy mogą hamować odporność. Nie oznacza to jednak, że mężczyźni są mniej odporni niż kobiety. U bardziej wrażliwych kobiet hormony steroidowe mogą być wytwarzane w dużych ilościach i tym samym wpływać na funkcjonowanie układu odpornościowego. Różnic można się jednak doszukiwać np. w odmiennej budowie kobiet i mężczyzn. Budowa kobiet powoduje, że są one bardziej podatne na infekcje intymne.

Liść damiany łagodnie uspokaja, poprawia nastrój, działa przeciwlękowo

Co szkodzi naszej odporności?

Inne rodzaje komórek uczestniczą w odpowiedzi wrodzonej, czyli tej genetycznie uwarunkowanej, a inne komórki układu odpornościowego biorą udział w odporności nabytej.  Na odporność wrodzoną nie mamy praktycznie żadnego wpływu, choć możemy poprawiać funkcje komórek poprzez stosowanie odpowiedniej diety czy suplementów o działaniu immunomodulacyjnym. I to tyczy się zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Ogólnie rzecz ujmując, czynniki, które osłabiają odporność, to stres, używki (nikotyna, alkohol, kawa), nieregularne odżywianie się, dieta uboga w białko, stosowanie dopalaczy, a także nadmierny wysiłek fizyczny – mam na myśli ciężką pracę fizyczną, która jest domeną mężczyzn. To wszystko wpływa negatywnie na funkcjonowanie układu odpornościowego.

 

Czy ciąża osłabia odporność?

Chciałabym walczyć z tym mitem. Ciąża nie jest immunosupresją, a wręcz bez prawidłowo funkcjonującego układu odpornościowego nie można zajść w ciążę. Żeby zarodek mógł się prawidłowo zagnieździć, organizm matki musi na niego odpowiedzieć czymś, co przypomina w swojej reakcji stan zapalny. Dzięki właściwym funkcjom układu odpornościowego jajeczko zagnieżdża się w jamie macicy, tworzy się doczesna (przerosła i rozpulchniona błona śluzowa macicy – przyp. red.), powstaje łożysko i rozwija się płód.

Barbara Bałan
Aby poprawić odporność, należy robić wszystko, co jest odwrotne do tego, co powoduje jej spadek. Czyli: unikać stresu, wysypiać się, mieć prawidłową dietę, regularnie się odżywiać, dbać o aktywność fizyczną i ruchową, bo umiarkowana aktywność fizyczna poprawia funkcje układu odpornościowego.

W jaki sposób możemy sterować swoją odpornością?

Robić wszystko, co jest odwrotne do tego, co powoduje spadek odporności. Czyli: unikać stresu, wysypiać się, mieć prawidłową dietę, regularnie się odżywiać, dbać o aktywność fizyczną i ruchową, bo umiarkowana aktywność fizyczna poprawia funkcje układu odpornościowego. Należy również pamiętać o tym, że nieleczone choroby zaburzają odporność. A prawidłowe leczenie działa poprawiająco na układ odpornościowy. Można też stosować odpowiednie suplementy diety, o których wiemy, że mają działanie immunomodulacyjne.

Co może pani poradzić na temat suplementów zwiększających odporność?

Gama suplementów jest ogromna, a współczesna wiedza na ich temat jest niemalże encyklopedyczna. Chciałabym jednak przestrzec, że nie należy wierzyć reklamom. Reklamy mówiące o suplementach diety zwykle można podsumować następująco: „Będziesz piękny, młody, zdrowy, bogaty i prawie nigdy nie umrzesz”. Nie powinniśmy wierzyć w tego typu zapewnienia, natomiast wybierając suplement, musimy kierować się tym, czy wiemy coś na jego temat, czy były wykonywane badania naukowe, czy te badania dały odpowiedź, na jaką konkretną funkcję układu odpornościowego dany suplement działa, a także czy badania były wykonane przez wiarygodne źródło itp. Spora część suplementów diety ma ulotki tworzone w oparciu o badania naukowe, więc jeśli nie mamy możliwości kontaktu z lekarzem lub lekarz nie posiada odpowiedniej wiedzy, to należy się kierować wskazaniami na ulotce.

koncentracja w pracy

Co pani sądzi o szczepieniach ochronnych?

Jestem ekspertem ogólnopolskiego programu ds. zwalczania grypy i przeciw grypie szczepię się co rok. Uważam, że jest to jedno ze szczepień, które ma bardzo duże znaczenie, jeśli chodzi o naszą odporność. Chroni nas też przed bardzo ciężkimi powikłaniami grypy. Tak naprawdę nie ma innej skutecznej metody zapobiegania zachorowaniu na grypę niż szczepienie. Niestety, większość osób uważa, że skoro szczepionkę trzeba powtarzać co roku, to jest to nadmierna immunizacja, nadmierne ingerowanie w nasz układ odpornościowy. Nie jest to prawdą, ponieważ szczepionki, po pierwsze, są bardzo bezpieczne, a po drugie konieczność szczepienia co rok wynika z faktu, że wirus grypy się zmienia. Przykładowo: wirus żółtaczki jest wirusem stabilnym, więc raz zaszczepiony pacjent ma odporność na całe życie, natomiast wirus grypy z sezonu na sezon jest inny. Dlatego musimy szczepienie powtarzać.

Dodatkowo szczepionka przeciwko grypie nie jest szczepionką żywą, czyli nie zakażamy się, wykonując szczepienie, natomiast chronimy się przed zachorowaniem na szczepy wirusa, które zostały wytypowane jako te, które w danym sezonie będą powodowały infekcje. W sezonie 2018/2019 szczepionka przeciwko grypie była bardzo dobrze wytypowana, ponieważ dominującym wirusem był AH1N1 (świńska grypa) – w szczepionce antygeny tego wirusa się znajdowały, więc osoby, które się zaszczepiły, nie chorowały. Lekceważąc szczepienia, zaniedbujemy nasze zdrowie, nie korzystając z dobrodziejstw, jakie daje nam współczesna medycyna.

 

Gama suplementów poprawiających odporność jest ogromna, a współczesna wiedza na ich temat jest niemalże encyklopedyczna. Spora część suplementów diety ma ulotki tworzone w oparciu o badania naukowe, więc jeśli nie mamy możliwości kontaktu z lekarzem lub lekarz nie posiada odpowiedniej wiedzy, to należy się kierować wskazaniami na ulotce

Od jakiego wieku warto się szczepić?

Szczepionki są dopuszczone od drugiego roku życia. Natomiast do drugiego roku życia, jeżeli zaszczepimy mamę i całą rodzinę, izolujemy dziecko od możliwości zakażenia wirusem, bo skoro cała zaszczepiona rodzina nie zachoruje, dla takiego malucha stanowi to kokon ochronny. To samo dotyczy starszych osób. Poza tym mama karmiąca dziecko piersią przekazuje mu przeciwciała, które sama posiada. Również kobiety ciężarne powinny się szczepić przeciwko grypie – nie ma żadnych przeciwwskazań w drugim czy trzecim trymestrze, żeby w ciąży wykonać takie szczepienie. W ostatnim okresie ciąży zaszczepione kobiety przekazują przez łożysko swojemu dziecku przeciwciała odpornościowe przeciwko grypie. Wtedy dziecko, które się rodzi, od zaszczepionej mamy otrzymuje odporność bierną przekazaną mu przez matkę.

Jak odporność zmienia się z wiekiem?

Starzenie się organizmu samo w sobie nie osłabia odporności, jest natomiast pewną modyfikacją funkcji układu odpornościowego. U osób starszych zdolności regeneracyjne czy szybkość odpowiedzi odpornościowej są osłabione. Dlatego tak ważne jest u nich wykonywanie szczepień ochronnych. Starsze osoby są najbardziej narażone na zachorowanie również dlatego, że zwykle występują u nich choroby serca, cukrzyca czy inne choroby metaboliczne. Są więc one podwójnie narażone na to, że słabsza odporność spowoduje ciężkie i niejednokrotnie śmiertelne zakażenia. Natomiast po naszych dziadkach czy pradziadkach możemy zaobserwować, że dobrze się odżywiali, prowadzili zdrowy tryb życia, nie żyli w smogu elektronicznym, pędzie oraz zanieczyszczeniach, przez co były osobami długowiecznymi, nie chorowały i nie przeziębiały się.

Czyli naszej odporności szkodzi… współczesność?

Współczesna niezdrowa cywilizacja i zaniedbanie higienicznych standardów życia prowadzą do tego, że osoby starzejące się, ale nie tylko one, są bardziej podatne na działanie czynników infekcyjnych. Natomiast jeszcze raz podkreślę, że zapobiegając złej diecie czy unikając stresu, możemy funkcjonować w zdrowiu i nie ulegać zakażeniom.

Dotyczy to zarówno kobiet, jak i mężczyzn?

Tak. Płeć nie ma znaczenia. Bo układ odpornościowy człowieka jest kosmopolityczny.

Chcesz poprawić swoją odporność? Z pomocą przyjdzie kapsułka WIMIN, którą znajdziesz tutaj.

Dr hab. n. med. Barbara Bałan posiada specjalizacje w dziedzinach chorób wewnętrznych i medycyny pracy, które uzyskała w 1998 i 2013 roku. Ukończyła Warszawski Uniwersytet Medyczny. Posiada uprawnienia w zakresie medycyny tropikalnej i podróży oraz jest immunologiem żywieniowym.

W 1999 roku uzyskała tytuł doktora nauk medycznych Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie na podstawie pracy pt. „Wpływ wyciągów roślinnych i wybranych kwasów fenolowych pochodzenia roślinnego na reakcję skórnej angiogenezy u myszy”, a tytuł doktora habilitowanego na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym w 2019 roku na podstawie całości dorobku naukowego dotyczącego wpływu naturalnych modulatorów zawartych w diecie i jej suplementach na procesy odpornościowe i angiogenezy. Doświadczenie zdobywa pracując w Warszawskim Uniwersytecie Medycznym. Jest autorką wielu publikacji naukowych, między innymi na temat modulatorów odpowiedzi immunologicznej i angiogenezy.

 Oprócz działalności medycznej prowadzi działalność naukowo-dydaktyczną na terenie Warszawy. Należy do Polskiego Towarzystwa Immunologii Klinicznej i Doświadczalnej, Polskiego Towarzystwa Medycyny Morskiej i Tropikalnej oraz Polskiego Towarzystwa Wakcynologii.

Zainteresował Cię WIMIN?

Zobacz więcej

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

5 prozdrowotnych ekstraktów roślinnych, które powinna znać każda kobieta

kobieta na łące

Żelazo – dlaczego może go brakować? Poznaj 9 oznak niedoboru żelaza

Dziewczynka w kurtce i czapce

Odporność dzieci. Jak dobrze hartować dziecko? Jakie błędy najczęściej popełniają rodzice?

Miesiączka / istock

Jak zmienia się twoja miesiączka, gdy masz 20, 30, 40 lat?

7 codziennych nawyków osłabiających odporność. Może któryś z nich ciebie dotyczy?

Joanna Mudrowska: Kobiecość? To takie fajne pudełko z bardzo różnymi czekoladkami

„Z wiekiem pokochałam siebie i zaczęłam rozumieć, że nikt nie jest idealny”. Dominika Pliszka o słuchaniu swojego ciała

masło czosnkowe

Przebojowe masło czosnkowe. Robi się je bardzo łatwo, a jak smakuje!

Co jeść, żeby nie zachorować zimą? Jak wesprzeć swoją dietę, tłumaczy dietetyczka Katarzyna Stachurska

Chcesz zajść w ciążę? Najpierw zadbaj o siebie i swoją strefę emocjonalną. „Nie zajdziesz w ciążę, jeżeli będziesz traktowała to zadaniowo” – mówi psychoterapeutka Maria Król- Fijewska

Moje pierwsze kimchi

Kimchi – poznaj przepis na koreański przysmak. Ma mnóstwo zalet

Autorka książki "Nawracające infekcje"

„Układ odpornościowy to skomplikowany mechanizm. Nie «naprawimy» go jednym suplementem stosowanym przez kilka dni”. Dr Mirosława Gałęcka o tajemnicach ludzkiej odporności

Syrop z cebuli

Syrop z cebuli – domowy sposób na infekcje. Łagodzi ból gardła i kaszel

5 marek, które pokochałyśmy w 2019 roku

5 marek, które pokochałyśmy w 2019 roku

Aloes

Zadbaj o odporność. Poznaj 6 składników, które mogą uratować cię przez infekcją

Przepis na rozgrzewający napój imbirowy dla poprawy odporności

Suplementy diety / istockphoto

Witaminy i składniki mineralne, które warto łykać w okresie jesienno-zimowym

pijąca kobieta

Przemarznięta? Te napoje zimą rozgrzeją twój organizm skuteczniej niż herbata i kawa

zima

Dygoczemy z zimna, bo wychłodzony organizm próbuje się ratować. Jak mu pomóc?

kobieta na dworze zimą

Jak zadbać o siebie zimą? Poznaj kilka sprawdzonych sposobów

kobieta pracująca w domu

Chcesz być zdrowsza? Poznaj 8 sekretów ludzi, którzy nie chorują

Płacząca dziewczyna na rękach mamy

Czy usuwanie migdałków obniża odporność? Jakie są alternatywy dla tego zabiegu? Odpowiada lekarz

Po przebytej infekcji czujesz się osłabiona? Dowiedz się, jak zadbać o dietę po chorobie

Kiszona kapusta w niebieskiej miseczce

4 problemy, na które pomoże ci kiszona kapusta. Wymieniają eksperci z Zielone Koktajle

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Co robić, aby przenieść doznania na wyższy poziom?

8 rzeczy, których organizm kobiety nie wybacza po 30-tce

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Lekarz siedzi przy biurku i wypisuje długopisem skierowania

Jak długo ważne są skierowania na badania lekarskie? Najważniejsze informacje, o których warto pamiętać.

Mama zakleja plaster dziekcu. Na zdjeciu widoczne dłonie na drewnianym stole

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

kobieta, leżąca na łóżku, z bolącym brzuchem

Jak rozpoznać zakażenie owsikami? Czy pasożytów można pozbyć się domowymi sposobami?

mózg

Chorzy ze stresu – co się dzieje z naszym organizmem w sytuacjach stresowych?

Regeneracja organizmu po odstawieniu alkoholu. Sprawdź, jakie są efekty, kiedy zrezygnujesz z weekendowego drinka

„Wyjście z toksycznego związku nie łatwe, ale jest możliwe. I trzeba to zrobić. Dla siebie”. Dr Bogdan Stelmach o niezdrowych relacjach w parze

kobieta z bólem zęba

Ropień zęba – domowe sposoby na opuchliznę

8 sposobów na podniesienie libido

sen

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

Ropiejące oczy kobiety

Ropiejące oczy u dzieci i dorosłych – przyczyny i metody leczenia

Orgazm? Proszę bardzo!

Orgazm? Proszę bardzo! Poznaj 10 sposobów, aby łatwiej go osiągnąć

Strzykawki i fiolki do badania IGG przy boreliozie

Borelioza IgG – jak interpretować wyniki?