Przejdź do treści

Epigenetyka – zdrowie to nie tylko geny

Kobieta
Epigenetyka – zdrowie to nie tylko geny/ Unleashed Agency/Unsplash
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Czy Polskę czeka epidemia małpiej ospy? Ministerstwo Zdrowia uspokaja
Wydaje ci się, że wszyscy widzą twój stres i lęk? Psycholożka wyjaśnia, na czym polega iluzja przejrzystości
Raz w tygodniu miewasz migrenę? Przyczyną może być zła okluzja
Pink: „Miałam objawy udaru, to było przerażające”. Diagnoza była zupełnie inna
Gdyby nie wizyta w salonie fryzjerskim, nie wiedziałaby, na co choruje. Teraz chce uświadamiać innych

Dla naszego zdrowia znacznie ważniejszy niż geny jest tryb życia. To od niego zależy, czy poszczególne geny się uaktywnią, czy też nie. To dobra wiadomość – kolejne naukowe dowody pokazują, że na własne zdrowie mamy wpływ większy, niż podejrzewamy. Oddajemy głos epigenetyce.

Mimo że bliźnięta jednojajowe są wyposażone w taki sam zestaw genów, niezwykle rzadko zdarza się, by w podobnym czasie zapadały na ten sam rodzaj nowotworu czy inne schorzenie uważane za genetyczne. Takimi i podobnymi przypadkami zajmuje się epigenetyka – nauka, która bada, jakie czynniki wpływają na to, że jedne z naszych genów się aktywują, a inne nigdy nie dochodzą do głosu.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

Matka z dwójką dzieci. Jendego syna trzyma na rękach, drugi ich przytula

Geny to nie wszystko

Dotychczasowe odkrycia w tej dziedzinie nie przyniosły rewolucji, jeśli chodzi o „zdrowy tryb życia” – nauka nadal zaleca zróżnicowaną, zdrową dietę, ruch i dystans do codziennych problemów. Dzięki epigenetykom wiemy jednak, że nasz los i zdrowie są w naszych rękach w znacznie większym stopniu, niż wydawało się genetykom, a zdrowy tryb życia nie tylko przynosi doraźne korzyści, ale też zmienia sposób manifestowania się naszych genów. Okazało się też, że nasze życiowe wybory wpływają na los kolejnych pokoleń na poziomie genetycznym, a to, jak zajmujemy się dziećmi, odbija się nie tylko na ich psychice, ale również na ich aktywności genowej.

„Każde pożywienie, każda interakcja, każde doświadczenie manifestuje się przez biochemiczne zmiany, które decydują o aktywności poszczególnych genów lub jej braku. Dzieje się to zarówno w łonie matki, jak i wtedy, kiedy przekroczymy czterdziestkę” – mówi Randy Jirtle z National Institute of Environmental Health Sciences.

Regularne uprawianie sportu nie tylko zapobiega otyłości, ale też zmienia na poziomie genetycznym sposób gromadzenia i aktywności tkanki tłuszczowej – wykazał zespół Charlotte Ling ze szwedzkiego Lund University. W eksperymencie mężczyźni między 30. a 50. rokiem życia, wcześniej nieaktywni fizycznie, ćwiczyli średnio niemal dwa razy w tygodniu przez pół roku. Część efektów łatwo było przewidzieć: rytm serca, ciśnienie krwi i poziom cholesterolu uczestników badania wyraźnie spadły. Ciekawsze wyniki przyniosło badanie tkanki tłuszczowej pobranej z brzuchów mężczyzn przed badaniem i po nim. Okazało się, że ruch ograniczył ekspresję genów zwiększających ryzyko m.in. otyłości i zapadnięcia na cukrzycę typu 2. Uprawianie sportu pozwala więc nie tylko spalić zbędne kalorie, ale wręcz usypia geny sprzyjające nadwadze.

Obesogeny: związki otyłości

Badania wykazały także, że aktywność fizyczna zmniejsza aktywność genów odpowiedzialnych za pracę wywołujących stany zapalne cytokin, a przez to pośrednio ogranicza ryzyko zapadnięcia na nowotwór. Podobnie przeciwrakowo działa regularne spożywanie m.in. brokułów, czosnku i cebuli. Niestety zmiany epigenetyczne nie wpływają na strukturę samego DNA, więc nie są trwałe. Kiedy wrócimy do siedzącego trybu życia, odziedziczone genetyczne skłonności wrócą do stanu wyjściowego.

Negatywne skłonności genetyczne możemy zneutralizować właściwym trybem życia – na przykład rzucając palenie, dezaktywujemy geny zwiększające podatność na choroby płuc, w tym nowotwór. Co ciekawe, epigenetyka przyniosła odpowiedź na pytanie, dlaczego współcześnie na raka płuc zapada wiele osób, które nigdy nie paliły. Okazuje się, że 1–2 proc. epigenetycznych zmian jest przekazywana pokoleniowo. Poprzednie pokolenia paliły niemal bez opamiętania, zmieniając aktywność związanych z tytoniem genów i przekazując te zmiany nam.

Epigenetyka a psychologia

Epigenetyka przynosi też bardzo ciekawe wyjaśnienia zjawisk, które wcześniej próbowała wyjaśnić jedynie psychologia. Prof. Moshe Szyf i Michael Meaney z McGill University w Montrealu ustalili, że myszy, którym w dzieciństwie matki poświęcały mniej uwagi niż innym (spędzały z nimi mniej czasu i rzadziej je lizały), w dorosłym wieku produkują więcej hormonów stresu. Wszystko z powodu zmiany aktywności genów związanych z receptorem glukokortykoidu. Podobne zmiany ci sami naukowcy zauważyli u dzieci wychowywanych w rosyjskich sierocińcach.

Aby było jeszcze bardziej niesprawiedliwie, na to, które z naszych genów dojdą do głosu, wpływ mają także czynniki socjoekonomiczne. Moshe Szyf przebadał metylację (aktywność) 20 tys. genów 40 mężczyzn urodzonych w 1958 r. Wszyscy badani doświadczyli skrajnie różnych warunków życia – byli bardzo bogaci albo bardzo biedni. Stopień zamożności manifestował się w aktywności bądź jej braku ponad 6 tys. z 20 tys. analizowanych genów. Zmiany były tym wyraźniejsze, im wcześniej ochotnicy doświadczyli bogactwa lub ubóstwa. Większość zmienionych genów była związana ze sposobem funkcjonowania mózgu, przede wszystkim stopniem nasilenia doświadczanych emocji.

Aby wywołać zmiany metylacji genów, nie potrzeba długotrwałego wpływu jakiegoś czynnika. Już jedno silne doświadczenie może zmienić nasz zapisany w genach los. Dowiodły tego badania nowojorczyków, którzy doświadczyli zespołu stresu pourazowego związanego z zamachem na WTC. Takich osób było 530 tys., z czego około 1,7 tys. stanowiły ciężarne kobiety. Prof. Rachel Yehuda z Icahn School of Medicine ustaliła, że dzieci kobiet, które w dniu ataku były w drugim lub trzecim trymestrze ciąży, były bardziej zestresowane niż inne (kiedy widziały nowe twarze, słyszały hałas czy próbowały nowego jedzenia, poziom hormonów stresu rósł u nich bardziej niż u innych dzieci).

Na szczęście nie jesteśmy jednak niewolnikami naszej genetyki ani nawet epigenetyki – tak jak zmianą trybu życia zmieniamy skłonność do chorób, tak zmianą przekonań i nastawienia możemy wpływać na nasze skłonności psychologiczne. Także te zmiany zachodzą na poziomie komórkowym – ustalił biolog Bruce Lipton, autor książki „The Biology of Belief, and Spontaneous Evolution”. W tym dziele Lipton wyjaśnia, jak nasza percepcja kontroluje naszą biologię, oraz zachęca do zachowania dystansu do codziennych kłopotów, pozytywnego myślenia i unikania stresu. Dobrze wiedzieć, jak wiele od nas zależy…

Zobacz także

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Czujesz ból, gdy siusiasz? Osiem możliwych powodów

Trening autogenny Schultza i Jacobsona. Co to jest? Komu może pomóc?

Muzykoterapia – dla dzieci i dorosłych. Czy muzyką można wyleczyć depresję?

Zaburzenia psychotyczne – czym są, objawy. Czym jest epizod psychotyczny?

Ugryź się w język i zostaw na boku swoje rozpasane ego. Jak się kłócić, żeby było dobrze?

Barbara Filipczyńska /fot. archiwum prywatne

„Kiedy dusza ustala kierunek działania, a umysł je realizuje, zaczynamy żyć tak, jak chcemy”. Czym jest Soul Coaching® mówi Barbara Filipczyńska

Przytulanie mężczyzn

Przytulanie mężczyzny. Dlaczego niektórzy ludzie nie chcą się przytulać?

Gdy czujesz się gorsza od innych… Jak żyć z kiepskim poczuciem wartości?

Nigdy na nic nie masz czasu? Zobacz, na czym możesz go łatwo zaoszczędzić

„Ich współpracownicy często opisują to jako obcowanie z czystym – niejako nieludzkim – intelektem”. Jak rozpoznać psychopatę, tłumaczy ekspertka

Kobieta stoi na łące. Ręce trzyma w górze

Zachwyć się tym, co jest teraz. Potrafisz to zrobić? Kasia Bem uważa, że to proste

Sekwencjonowanie DNA – cel, etapy i metody badania

Kobieta w białej koszuli przegląda się w lustrze. Ręce trzyma na górze, poprawia sobie coś we włosach

Co czujesz, kiedy widzisz siebie nagą w lustrze?

smutna kobieta spotkanie

„Zamiast skupiać się na tym, co mamy, koncentrujemy się na tym, co chciałybyśmy mieć”. Dlaczego nie warto narzekać?

„Od nas zależy, czy media społecznościowe będą nas wzmacniać, czy niszczyć”. Jak zrobić porządki na Instagramie, mówi psycholożka Zuzanna Butryn

Allele – dominujące i recesywne. Czym są i na co wpływają?

„W domach, w których oszukiwanie jest mechanizmem obronnym, wychowujemy patologicznych kłamców”. O psychologii kłamstwa mówi Natalia Hofman

„Matczyna rana przekazywana jest z pokolenia na pokolenie. Ale można ją uzdrowić” – mówi Aneta Gajda-Boryczko, terapeutka

Seks oralny zaburza mikroflorę pochwy? Naukowcy widzą związek

Karolina Tuchalska-Siermińska

„Mówienie, że będzie dobrze, zazwyczaj przynosi odwrotny efekt od zamierzonego. To unieważnianie trudnej sytuacji” – o bezradności mówi psycholożka Karolina Tuchalska-Siermińska

Znak ewakuacyjny

7 kroków, by pokonać atak paniki. Jak się zachować, kiedy spotyka dziecko albo kogoś bliskiego?

„Skutki braku więzi z ojcem wychodzą daleko poza okres dzieciństwa i dorastania ich córek” – mówi Iga Stanek, psycholożka i psychoterapeutka

Zakochanie czy pożądanie? Mózg zwodzi nasz umysł, nie tylko w dniu walentynek

Kobieta

Kiedy czekamy na miłość, awans i lepszą wersję nas samych, wiele tracimy. Kasia Bem radzi, jak żyć tu i teraz

Najpopularniejsze

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

MCV – morfologia, wyniki, norma. MCV podwyższone i za niskie

kobieta z problemami skórnymi

Wybroczyny (petocje) – co to jest, dlaczego powstają i jak sobie z nimi poradzić?

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

ucho kobiety

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

laboratorium

D-dimery – co to jest? Jak obniżyć zbyt wysoki poziom?

Kobieta leżąca w łóżku

9 możliwych przyczyn krwawienia po seksie

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

insulinooporność

Dieta w insulinooporności

×