Przejdź do treści

Epigenetyka – zdrowie to nie tylko geny

Kobieta
Epigenetyka – zdrowie to nie tylko geny/ Unleashed Agency/Unsplash
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
W minionym roku wykorzystano blisko 33 tys. zarodków. MZ podało dane odnośnie in vitro w Polsce
Jak się zakochują mężczyźni, a jak kobiety? O tym, jak działa i na czym polega chemia miłości, opowiada prof. dr n. med. Robert Jach
Kobiety zakochują się inaczej niż mężczyźni. Odpowiada za to chemia miłości – wyjaśnia prof. dr n. med. Robert Jach
Polska firma podpisała umowę ws. produkcji szczepionek na COVID-19. "Niezwykle istotna możliwość na wykorzystanie wiedzy i zdolności produkcyjnych na rzecz zwalczania pandemii"
Polska firma podpisała umowę ws. produkcji szczepionek przeciw COVID-19
Coraz więcej zatruć iwermektyną. Ludzie zażywają ją w dużych dawkach, by leczyć COVID-19
Niektóre szczepy koronawirusa są bardziej zaraźliwe niż inne. Naukowcy już wiedzą, dlaczego

Dla naszego zdrowia znacznie ważniejszy niż geny jest tryb życia. To od niego zależy, czy poszczególne geny się uaktywnią, czy też nie. To dobra wiadomość – kolejne naukowe dowody pokazują, że na własne zdrowie mamy wpływ większy, niż podejrzewamy. Oddajemy głos epigenetyce.

Mimo że bliźnięta jednojajowe są wyposażone w taki sam zestaw genów, niezwykle rzadko zdarza się, by w podobnym czasie zapadały na ten sam rodzaj nowotworu czy inne schorzenie uważane za genetyczne. Takimi i podobnymi przypadkami zajmuje się epigenetyka – nauka, która bada, jakie czynniki wpływają na to, że jedne z naszych genów się aktywują, a inne nigdy nie dochodzą do głosu.

Matka z dwójką dzieci. Jendego syna trzyma na rękach, drugi ich przytula

Geny to nie wszystko

Dotychczasowe odkrycia w tej dziedzinie nie przyniosły rewolucji, jeśli chodzi o „zdrowy tryb życia” – nauka nadal zaleca zróżnicowaną, zdrową dietę, ruch i dystans do codziennych problemów. Dzięki epigenetykom wiemy jednak, że nasz los i zdrowie są w naszych rękach w znacznie większym stopniu, niż wydawało się genetykom, a zdrowy tryb życia nie tylko przynosi doraźne korzyści, ale też zmienia sposób manifestowania się naszych genów. Okazało się też, że nasze życiowe wybory wpływają na los kolejnych pokoleń na poziomie genetycznym, a to, jak zajmujemy się dziećmi, odbija się nie tylko na ich psychice, ale również na ich aktywności genowej.

„Każde pożywienie, każda interakcja, każde doświadczenie manifestuje się przez biochemiczne zmiany, które decydują o aktywności poszczególnych genów lub jej braku. Dzieje się to zarówno w łonie matki, jak i wtedy, kiedy przekroczymy czterdziestkę” – mówi Randy Jirtle z National Institute of Environmental Health Sciences.

Regularne uprawianie sportu nie tylko zapobiega otyłości, ale też zmienia na poziomie genetycznym sposób gromadzenia i aktywności tkanki tłuszczowej – wykazał zespół Charlotte Ling ze szwedzkiego Lund University. W eksperymencie mężczyźni między 30. a 50. rokiem życia, wcześniej nieaktywni fizycznie, ćwiczyli średnio niemal dwa razy w tygodniu przez pół roku. Część efektów łatwo było przewidzieć: rytm serca, ciśnienie krwi i poziom cholesterolu uczestników badania wyraźnie spadły. Ciekawsze wyniki przyniosło badanie tkanki tłuszczowej pobranej z brzuchów mężczyzn przed badaniem i po nim. Okazało się, że ruch ograniczył ekspresję genów zwiększających ryzyko m.in. otyłości i zapadnięcia na cukrzycę typu 2. Uprawianie sportu pozwala więc nie tylko spalić zbędne kalorie, ale wręcz usypia geny sprzyjające nadwadze.

Obesogeny: związki otyłości

Badania wykazały także, że aktywność fizyczna zmniejsza aktywność genów odpowiedzialnych za pracę wywołujących stany zapalne cytokin, a przez to pośrednio ogranicza ryzyko zapadnięcia na nowotwór. Podobnie przeciwrakowo działa regularne spożywanie m.in. brokułów, czosnku i cebuli. Niestety zmiany epigenetyczne nie wpływają na strukturę samego DNA, więc nie są trwałe. Kiedy wrócimy do siedzącego trybu życia, odziedziczone genetyczne skłonności wrócą do stanu wyjściowego.

Negatywne skłonności genetyczne możemy zneutralizować właściwym trybem życia – na przykład rzucając palenie, dezaktywujemy geny zwiększające podatność na choroby płuc, w tym nowotwór. Co ciekawe, epigenetyka przyniosła odpowiedź na pytanie, dlaczego współcześnie na raka płuc zapada wiele osób, które nigdy nie paliły. Okazuje się, że 1–2 proc. epigenetycznych zmian jest przekazywana pokoleniowo. Poprzednie pokolenia paliły niemal bez opamiętania, zmieniając aktywność związanych z tytoniem genów i przekazując te zmiany nam.

Epigenetyka a psychologia

Epigenetyka przynosi też bardzo ciekawe wyjaśnienia zjawisk, które wcześniej próbowała wyjaśnić jedynie psychologia. Prof. Moshe Szyf i Michael Meaney z McGill University w Montrealu ustalili, że myszy, którym w dzieciństwie matki poświęcały mniej uwagi niż innym (spędzały z nimi mniej czasu i rzadziej je lizały), w dorosłym wieku produkują więcej hormonów stresu. Wszystko z powodu zmiany aktywności genów związanych z receptorem glukokortykoidu. Podobne zmiany ci sami naukowcy zauważyli u dzieci wychowywanych w rosyjskich sierocińcach.

Aby było jeszcze bardziej niesprawiedliwie, na to, które z naszych genów dojdą do głosu, wpływ mają także czynniki socjoekonomiczne. Moshe Szyf przebadał metylację (aktywność) 20 tys. genów 40 mężczyzn urodzonych w 1958 r. Wszyscy badani doświadczyli skrajnie różnych warunków życia – byli bardzo bogaci albo bardzo biedni. Stopień zamożności manifestował się w aktywności bądź jej braku ponad 6 tys. z 20 tys. analizowanych genów. Zmiany były tym wyraźniejsze, im wcześniej ochotnicy doświadczyli bogactwa lub ubóstwa. Większość zmienionych genów była związana ze sposobem funkcjonowania mózgu, przede wszystkim stopniem nasilenia doświadczanych emocji.

Aby wywołać zmiany metylacji genów, nie potrzeba długotrwałego wpływu jakiegoś czynnika. Już jedno silne doświadczenie może zmienić nasz zapisany w genach los. Dowiodły tego badania nowojorczyków, którzy doświadczyli zespołu stresu pourazowego związanego z zamachem na WTC. Takich osób było 530 tys., z czego około 1,7 tys. stanowiły ciężarne kobiety. Prof. Rachel Yehuda z Icahn School of Medicine ustaliła, że dzieci kobiet, które w dniu ataku były w drugim lub trzecim trymestrze ciąży, były bardziej zestresowane niż inne (kiedy widziały nowe twarze, słyszały hałas czy próbowały nowego jedzenia, poziom hormonów stresu rósł u nich bardziej niż u innych dzieci).

Na szczęście nie jesteśmy jednak niewolnikami naszej genetyki ani nawet epigenetyki – tak jak zmianą trybu życia zmieniamy skłonność do chorób, tak zmianą przekonań i nastawienia możemy wpływać na nasze skłonności psychologiczne. Także te zmiany zachodzą na poziomie komórkowym – ustalił biolog Bruce Lipton, autor książki „The Biology of Belief, and Spontaneous Evolution”. W tym dziele Lipton wyjaśnia, jak nasza percepcja kontroluje naszą biologię, oraz zachęca do zachowania dystansu do codziennych kłopotów, pozytywnego myślenia i unikania stresu. Dobrze wiedzieć, jak wiele od nas zależy…

Zobacz także

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Kobieta

Kiedy czekamy na miłość, awans i lepszą wersję nas samych, wiele tracimy. Kasia Bem radzi, jak żyć tu i teraz

Kobieta trenuje jogę

„Odpuść sobie”. Ale jak to zrobić? Kasia Bem zapewnia, że joga może w tym pomóc

Dr. n. med. Grzegorz Mączka

SESJA TERAPEUTYCZNA: Jesteś tym, kim myślisz, że jesteś

dziewczyna, depresja

Magdalena Kowalska-Herdzik o „uśmiechniętej” depresji: Stłumione emocje muszą znaleźć ujście. Zazwyczaj szukają najsłabszego punktu w ciele człowieka

Depresja poporodowa

„Uważałam, że z każdą matką miałby lepiej – szkoda, że trafił na mnie, bo jestem taka nieudana”. Depresja poporodowa oczami mam, które ją przeszły

Joanna Poremba / Archiwum prywatne

Joanna Poremba: Od 20 lat żyję z depresją, która długo pozostawała niezdiagnozowana. Dobrze znam to poczucie winy, beznadziei

„Gdybym bardziej w siebie wierzyła to…”. Jak wytrenować pewność siebie?

Zakochanie czy pożądanie? Mózg zwodzi nasz umysł, nie tylko w dniu walentynek

Kobieta za szybą

Ktoś cię skrzywdził i nie potrafisz o tym zapomnieć? Zamiast pielęgnować urazę, wybacz. Dla siebie!

5 mitów na temat pozytywnego myślenia

Dlaczego związki, które miały trwać całe życie, tak często się rozpadają?

EMDR – co to jest, jak przebiega, czy jest skuteczne?

Gdy czujesz się gorsza od innych… Jak żyć z kiepskim poczuciem wartości?

Kobieta stoi na ulicy

Ty czy twój mózg. Kto podejmie decyzje o tym, co dziś obejrzysz na Netfliksie?

Blue Monday. Czy to naprawdę najbardziej dołujący dzień w roku?

Kobieta i mężczyzna leżą w łózku. Widać jedynie ich stopy

Konstruktywna awantura to nie oksymoron, czyli dlaczego czasem warto się porządnie pokłócić z partnerem

Dziewczynka ogląda pająka

Eksperci przyznają: ilu ludzi, tyle fobii. Skąd się biorą i jak się ich pozbyć?

Szklanka z wodą i tabletki

W jaki sposób bezpiecznie podzielić tabletki? Czy można je kruszyć? Wyjaśnia pielęgniarka Natalia Lekowska

Kobieta robi ciasto w kuchni

Masz czarne akcesoria kuchenne? Lepiej z nich nie korzystaj! Ostrzega Mama Chemik

Wrodzona łamliwość kości – objawy, typy, leczenie

Badania genetyczne – co powinnaś o nich wiedzieć?

Zespół Fanconiego

Zespół Fanconiego – przyczyny, objawy, diagnoza, leczenie

Dr Dethloff / archiwum prywatne

Dr n. med. Beata Dethloff o testach nutrigenetycznych: Nie ma tutaj żadnego strachu. Nie mówimy przecież pacjentowi, że ma nowotwór

zastanawiająca się kobieta

Stosownie czy konsekwentnie ‒ jak się zachować?

Najpopularniejsze

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

białe plamy na paznokciach

Białe plamy na paznokciach – co oznaczają i jak się ich pozbyć?

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

para w łóżku

Pozycje seksualne, czyli jak urozmaicić seks. Najlepsze pozycje

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

insulinooporność

Dieta w insulinooporności

test ciążowy

Brak okresu, test negatywny. Kiedy wykonać test ciążowy?