Przejdź do treści

Jak Zakopane stało się polskim Davos i centrum leczenia gruźlicy, oferując kuracje żentycą, olejami i powietrzem

Jak Zakopane stało się polskim Davos i centrum leczenia gruźlicy, oferując kuracje żentycą, olejami i powietrzem / fot. NAC
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Ile spać, żeby się wyspać? Najzdrowsze pozycje do spania
„Zbyt dużo seksu, za mało soku z żurawiny”. Obalamy mity o zapaleniu pęcherza
Kąpiel z dreszczykiem, czyli co na nas czeka na publicznych kąpieliskach?
Masz problemy z jelitami? Wypróbuj „Metodę 5R”, czyli plan naprawczy polecany przez dietetyka
5 razy TAK dla wakacyjnego seksu

Najnowocześniejsze szpitale i sanatoria, wybitni lekarze, tysiące kuracjuszy. Jeszcze 120 lat temu to położone najwyżej w Polsce miasteczko o pasterskim rodowodzie było jednym z bardziej znanych polskich uzdrowisk. Z czasem zmieniło swój profil, nadal jednak pozostaje ulubionym miejscem wypoczynku i górskich wędrówek. W naszym uzdrowiskowym cyklu dziś Zakopane!

 

By opowiedzieć historię Zakopanego, trzeba cofnąć się do XV wieku. Tereny obecnej stolicy Tatr były wówczas wielkim, położonym w kotlinie, pastwiskiem. Ponieważ rejon ten był osłonięty od wiatru i nieco cieplejszy od wyższych partii gór, przez dziesiątki lat urządzano tam tzw. przepaski – pasterze ze swoimi stadami oczekiwali tam zejścia śniegu z gór. Z czasem juhasi zaczęli się osiedlać na stałe.

Nazwa Zakopane po raz pierwszy została zapisana w Kronice Parafii Czarnodunajeckiej w 1605 roku i oznaczała „karczowisko”. W XVII wieku na Olczy i w Poroninie mieszkało w sumie 43 stałych mieszkańców, którzy trudnili się pasterstwem i rolnictwem, choć w surowym, górskim klimacie było to zajęcie wyjątkowo niewdzięczne. Kiedy w połowie XVIII wieku węgierscy właściciele wybudowali w Kuźnicach hutę żelaza, stało się to głównym źródłem dochodów mieszkańców, a samo Zakopane – najważniejszym ośrodkiem metalurgicznym w Galicji. Złóż wystarczyło jednak tylko na 100 lat.

Przez wiele lat nikt nie potrafił racjonalnie wytłumaczyć, dlaczego stan chorych na suchoty, którzy przybywali do Zakopanego na zabiegi natryskami z gorących źródeł Jaszczurówki, wyraźnie się poprawiał. Ponieważ wówczas nie miało to żadnego naukowego uzasadnienia, w założonym w 1875 roku przez doktora Ludwika Ganczarskiego zakładzie wodoleczniczym eksperymentowano też z owczą żentycą, ziołami i olejkami. Dopiero kiedy porównano warunki klimatyczne Zakopanego i szwajcarskiego Davos, uznano, że dużą rolę odgrywa górskie powietrze. Pod koniec XIX wieku w Zakopanem było już kilka sanatoriów z prawdziwego zdarzenia, a pierwszy szpital dla gruźlików w 1898 roku utworzył dr Marian Hawranek. Moment był po temu bardzo dobry – gruźlica zbierała wielkie żniwo, była wówczas jedną z najbardziej wyniszczających chorób i nie znano na nią lekarstwa.

fot. NAC

fot. NAC

W „polskim Davos”, jak nazywano wówczas Zakopane, uzdrowienia z choroby szukali przede wszystkim artyści i naukowcy. Stałym bywalcem był Karol Szymanowski, wybitny kompozytor pierwszej połowy XX wieku, który z powodu gruźlicy wiele lat spędził w sanatoriach w całej Europie. W końcu osiedlił się w Zakopanem na stałe, a jego willa Atma jest współcześnie jednym z najważniejszych zabytków. Z Zakopanem kojarzymy też Henryka Sienkiewicza, Stefana Żeromskiego i Stanisława Witkiewicza, twórcę kultywowanego do dziś stylu zakopiańskiego w architekturze i sztuce.

Zakopane miało szczęście nie tylko do znanych kuracjuszy. Miejsce słynęło ze świetnych sanatoriów, więc z wszystkich zaborów ściągali tam wybitni lekarze poszukujący skutecznych sposobów leczenia. W latach 20. ub. wieku stolica Tatr, ze względu na swoją gruźliczą specjalizację, uważana była za jeden z najważniejszych ośrodków sanatoryjnych w Polsce.

Niekwestionowane miano „króla Tatr” należy się dr. Tytusowi Chałubińskiemu, który – mówiąc współczesnym językiem – był najlepszym PR-owcem Zakopanego, jakiego można sobie wymarzyć. Miał ku temu prywatny powód – jego syn Franciszek chorował na gruźlicę, kilka lat wcześniej choroba ta zabrała także jego matkę. Chałubiński szukał pomocy dla syna w sudeckim Sokołowsku, gdzie praktykował u słynnego lekarza sanatoryjnego Hermanna Brehmera. Nauczył się tam zasad leczenia klimatem, dietą i spacerami. Franciszkowi Chałubińskiemu kuracja nie pomogła, ale jego ojciec postanowił w Zakopanem zorganizować ośrodek z prawdziwego zdarzenia i poświęcił temu zadaniu resztę życia.

Oprócz lobbowania za utworzeniem uzdrowiska, Chałubiński jako pierwszy zaczął leczyć gruźlicę, stosując leki i klimatoterapię. Swoje pionierskie terapie najpierw próbował na góralach, wśród których w drugiej połowie XIX wieku choroba ta miała „zasięgi” wręcz epidemiczne. Z czasem w zakopiańskich sanatoriach wspierano nie tylko chorych na gruźlicę, ale także na reumatyzm, anemię, nerwicę i problemy kardiologiczne.

fot. NAC

fot. NAC

Chałubińskiemu Zakopane zawdzięcza trwającą nieprzerwanie do dziś modę na góralszczyznę i upowszechnienie wędrowania po górach. Przed nim nikt nie chodził po górach dla samej przyjemności i rekreacji. Organizowane przez niego kilkudniowe wyprawy w góry zaowocowały pierwszym opisaniem tatrzańskich szlaków, a zbierane na trasie minerały dały początek kolekcji Muzeum Tatrzańskiego.

„Ojciec Zakopanego” założył też Towarzystwo Tatrzańskie i brał udział w wielu lokalnych inicjatywach kulturalnych i społecznych. Wspierał też górali w ich codziennym, niełatwym życiu – założył np. kasę zapomogowo-pożyczkową wspierającą górskie rolnictwo.
Innym, zasłużonym dla Zakopanego lekarzem, był Kazimierz Dłuski, mąż Bronisławy, siostry Marii Curie-Skłodowskiej. W Kościelisku zrealizował marzenie swojego życia – wybudował ogromne sanatorium przeciwgruźlicze i wprowadził tam systemy leczenia stosowane w Szwajcarii. Noblistka wsparła Dłuskich finansami z nagrody Nobla na wyposażenie otwieranego w 1902 roku nowoczesnego obiektu, innym znanym sponsorem był Ignacy Jan Paderewski. Dr Kazimierz Dłuski pozostawał dyrektorem sanatorium przez 16 lat.

Bywanie w Zakopanem było modne nie tylko z powodu jego walorów uzdrowiskowych, ale także sportowych – propagatorami zorganizowanego narciarstwa byli: Stanisław Barabasz, dyrektor Szkoły Przemysłu Drzewnego, a także Mariusz Zaruski – przyszły naczelnik Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego, które założono oficjalnie po tragicznej śmierci w lawinie pod Małym Kościelcem Mieczysława Karłowicza, wybitnego polskiego kompozytora.

Już przed I wojną światową Zakopane zostało okrzyknięte „zimową stolicą Polski” i dzierży ten tytuł do dziś. W 1933 roku uzyskało prawa miejskie i na wiele dekad stało się organizatorem różnych prestiżowych wydarzeń narciarskich o zasięgu światowym. 30-tysięczne obecnie miasteczko każdego roku przyjmuje ok. 3 mln turystów. Choć jego funkcje uzdrowiskowe nie są już tak istotne, jak 120 lat temu, stolica Tatr pozostaje ulubionym miejscem odpoczynku kolejnych pokoleń Polaków. Dzięki odkrywanym i udostępnianym w ostatnich latach źródłom geotermalnym zaczyna się wracać do tradycji wodoleczniczych sprzed prawie 200 lat.

fot. NAC

fot. NAC

Zobacz także

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

6 grzechów, które w lecie rujnują zdrowie. Sprawdź, czy ich nie popełniasz!

„Żeby pojawiło się wypalenie, wcześniej musiał wybuchnąć pożar. Wypalenie, depresja i zmęczenie to nie synonimy” – mówi Paulina Koszut

W naszej pamięci genetycznej mieszanie wody z ziarnami jest mocno utrwalone. O niezwykłej mocy „bake therapy” /fot. iStock

W naszej pamięci genetycznej mieszanie wody z ziarnami jest mocno utrwalone. O niezwykłej mocy „bake therapy”

Jak przyspieszyć lub opóźnić okres? Jest kilka sprawdzonych sposobów /fot. iStock

Jak przyspieszyć lub opóźnić okres? Jest kilka sprawdzonych sposobów

Jak dzięki „Naftusi” Truskawiec był równie znany jak Baden Baden, a pobyt tam dodawał prestiżu /fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Jak dzięki „Naftusi” Truskawiec był równie znany jak Baden Baden, a pobyt tam dodawał prestiżu

Przeziębienie na wakacjach. 6 sposobów, by się z nim rozprawić

Kobieta ćwiczy jogę

Wakacje z jogą – 6 powodów, dla których warto je wybrać

ile powinien trwać urlop

Ile powinien trwać urlop? Sprawdź, co poleca psycholog

Gołębie na tle Wieży Eiffla

Zaskakujące choroby, które mogą ci się przytrafić na urlopie

7 sposobów, które pomogą ci przetrwać upały. Znasz je?

Jak „ojciec Sopotu” walczył z przesądem, że kąpiele w morzu zagrażają życiu, i stworzył pierwsze uzdrowisko nad Bałtykiem

Kobieta płynie kajakiem

Co spakować na urlop, by zadbać o higienę intymną? Te rzeczy to totalny „must have” każdej kobiety

Koszmary senne – zapobieganie, leczenie, wpływ na organizm

Plaża, góry, las – jaki kierunek będzie najlepszy dla ciebie?

Chia fresca - lemoniada z nasionami chia

Chia fresca – lemoniada z nasionami chia. Na upały idealna!

Jak Krynica, perła górskich uzdrowisk, zachowała klimat dawnej Galicji i ciągle przyciąga miłośników źródlanej wody i borowiny

„Leniwe i niepokorne żony są pożądane w dzisiejszych czasach. To one przebiją sufity dla naszych córek” – uważa Małgorzata Gilmajster, psycholożka i mediatorka

Dieta na urlopie. Jak uniknąć niezdrowych pułapek?

Istockphoto

7 problemów zdrowotnych, które częściej atakują latem

Leki w samolocie – czy w bagażu podręcznym można mieć leki?

10 rzeczy, których nie warto robić w wakacje

Pierwsza pomoc w przypadku poparzenia przez meduzę. Sprawdź, jak się zachować krok po kroku

Pierwsza pomoc w przypadku poparzenia przez meduzę. Sprawdź krok po kroku, jak się zachować

Jak zepsuć sobie urlop?

Ignoruj zagrożenia, pamiętaj o lansie, nadużywaj słońca…Sposobów na zepsuty urlop jest znacznie więcej!

Pierwsza pomoc

Wakacyjna apteczka – co oprócz leków i opatrunków powinno się w niej znaleźć?

Najpopularniejsze

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

para w łóżku

Fellatio, czyli oswajanie penisa. 7 najważniejszych zasad!

kobieta z problemami skórnymi

Wybroczyny (petocje) – co to jest, dlaczego powstają i jak sobie z nimi poradzić?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

laboratorium

D-dimery – co to jest? Jak obniżyć zbyt wysoki poziom?

para zakochanych, romantyczny wieczór

Nie masz ochoty na seks? Poznaj 8 sposobów na podniesienie libido

×