Przejdź do treści

„Trudno jest pozbawić się przyjemności z podjadania słodyczy, a zastąpić je myciem okien” – mówi Alicja Sulima, psycholog wspierająca pacjentów poddających się operacyjnemu leczeniu otyłości

Alicja Sulima. Zdj: archiwum prywatne
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Katarzyna Warnke i Piotr Stramowski
Katarzyna Warnke i Piotr Stramowski o seksie po urodzeniu dziecka: „W tym okresie trudno znaleźć przestrzeń na seksualność”
Monocyty – o czym świadczy ich poziom?
nastolatka w szpitalu
„Taki duży i z mamą?”. Róża Hajkuś o prawie nastolatek i nastolatków do obecności rodzica w szpitalu
Respirator
Jak wygląda intubacja i podłączenie pacjenta do respiratora? Wyjaśnia anestezjolożka Zofia Patyna-Giżejowska
Miesiączka niepełnosprawnych. „To jest często nie do zaakceptowania dla rodziców, gdy dziewczynka potrzebuje wsparcia w higienie intymnej”

– U osób, gdzie w rodzinach od pokoleń słodycze były wyrazem troski, dobrobytu czy nagrody, wykształcają się mechanizmy warunkowania nastroju przy pomocy jedzenia – mówi Alicja Sulima, psycholog i terapeutka  wspierająca pacjentów poddających się operacyjnemu leczeniu otyłości.

Jolanta Pawnik: Jako psycholog wspiera pani zespół kwalifikujący do operacyjnego leczenia otyłości. Jacy ludzie decydują się na taki zabieg?

Alicja Sulima: Jak wynika z danych Narodowego Funduszu Zdrowia już co czwarty Polak cierpi na otyłość. Przy takiej skali problemu trudno wskazać specyficzną pod jakimś względem grupę pacjentów zgłaszających się na konsultację. Do gabinetu trafiają zarówno kobiety, jak i mężczyźni, w każdym wieku, z różnym wykształceniem. Zwykle są to osoby, które na własną rękę poszukują pomocy, często kierują ich do chirurga  lekarze innych specjalizacji, m.in. ortopedzi,  ginekolodzy, endokrynolodzy.

Jeśli chodzi o ogólne kryteria kwalifikacji do zabiegu to wskazaniem jest BMI > 40 bez chorób współistniejących oraz BMI > 35 ze współwystępującymi zaburzeniami somatycznymi, np. cukrzycą typu 2. Dodatkowo pacjenci muszą znaleźć się w przedziale wiekowym od 18 do 65 lat.  Zdarza się jednak, że ze względu na stan zdrowia pacjentów zabiegi wykonywane są poza widełkami wiekowymi, jak również przy niższym BMI. W Polsce od niedawna działają także ośrodki wykonujące zabiegi operacyjnego leczenia otyłości u dzieci.

Czy to są weterani odchudzania, ludzie po wielu nieudanych próbach zrzucenia kilogramów a przez to z obniżoną samooceną?

Oczywiście zdarza się, że do gabinetu trafiają osoby bez jakichkolwiek wcześniejszych prób odchudzania, których motywują pogłoski o łatwej, szybkiej i bezwysiłkowej metodzie utracie wagi. Zwykle są to jednak osoby po wielokrotnych próbach redukcji masy ciała.

Bez względu na świadomość możliwych przyczyn metabolicznych, genetycznych czy farmakologicznych, np. na skutek leczenia np. sterydami, kolejne porażki w odchudzaniu procentują narastającym poczuciem bezradności i beznadziei. Tacy pacjenci sygnalizują doświadczanie wycofania społecznego, poczucia winy, obniżonego poczucia kontroli nad ciałem czy pogorszenia samooceny.

Z badań przeprowadzonych w ubiegłym roku na grupie pacjentów z otyłością kwalifikowanych do leczenia operacyjnego wynika, że im mniejsze poczucie własnej skuteczności, tym większe nasilenie dysfunkcyjnych zachowań żywieniowych, jedzenia emocjonalnego i nawykowego. Z całym tym bagażem pacjenci trafiają do poradni, mając nadzieję, że operacja rozwiąże ich wieloletnie problemy. Często określają to jako „szansę na nowe życie” czy „ostatnią deskę ratunku” na permanentny dyskomfort, który oddziałuje na ich zdrowie psychiczne i fizyczne.

Jaka jest rola psychologa na drodze pacjenta do operacyjnego leczenia otyłości?

W szpitalu, w którym pracuję, działa to na zasadach zbliżonych do opiniowania sądowego. Pacjent otrzymuje zlecenie od lekarza prowadzącego po odbyciu przesiewowej wizyty w Poradni Chirurgicznej, a następnie umawia się na refundowaną konsultację w gabinecie psychologicznym. Standardowo przed zabiegiem odbywają się minimum dwie wizyty,  a sporządzane po nich opinie są dołączane do dokumentacji medycznej pacjenta.

Alicja Sulima
Rezygnacji z niezdrowych przyzwyczajeń musi towarzyszyć zmiana myślenia, stylu życia, planu dnia i alternatywnych przyjemności. Jeśli do takich zmian nie dojdzie, to rośnie prawdopodobieństwo nawrotu otyłości lub – na zasadzie kompensacji strat – wystąpienia innych niezdrowych strategii regulowania nastroju

Oceniamy czy nie ma psychologicznych przeciwwskazań do zabiegu i aspekty dotyczące motywacji i gotowości chorego do wprowadzenia zmian. Zwykle pada pytanie o konkretne przeszkody poddania się operacji. Są to np. czynny proces psychotyczny, głęboka nieleczona depresja czy aktywne zaburzenia odżywiania. Doświadczanie zaburzeń psychicznych w przeszłości, trwająca psychoterapia czy zaburzenia w okresie remisji pod opieką psychiatry nie muszą dyskwalifikować pacjenta.

Drugim, niemniej ważnym kryterium, jest wola pacjenta i podstawowa wiedza dotycząca jego roli w całym procesie odchudzania. Zdarza się, że pacjenci, nieświadomi powagi decyzji i związanych z nią obostrzeń, kierowani są na zabieg przez członków rodziny albo z ciekawości czy eksperymentu. Edukacją dotyczącą samego zabiegu i zaleceń około operacyjnych zajmuje się oczywiście chirurg a żywieniem dietetyk, ale psycholog ma za zadanie wyłapać trudności pacjenta i – jeśli istnieje taka potrzeba – skłonić go do podjęcia leczenia farmakologicznego lub psychoterapeutycznego jeszcze przed zabiegiem. Zadaniem psychologa jest także towarzyszenie pacjentowi w zakresie np. zmiany przekonań, budowania sieci wsparcia, planowania dnia oraz przygotowanie na czekające go wyzwania wynikające z samego zabiegu.

Urszyla Chowaniec, "Galanta Lala"

Jakie deficyty widzi pani u ludzi z dużą nadwagą?

W zakresie specyfiki występujących problemów psychopatologicznych pacjenci z otyłością niczym nie różnią się od pacjentów z ogólnej populacji. Bez wątpienia jednak z niektórymi problemami mierzą się oni częściej. Mam tu na myśli zaburzenia nastroju, w szczególności depresję, zaburzenia lękowe, fobię społeczną czy zaburzenia odżywiania, takie jak napadowe objadanie się, syndrom jedzenia nocnego czy bulimię. Według badań przeprowadzonych w 2014 roku na oddziale leczenia otyłości w Olsztynie aż 67 proc. pacjentów wykazywało  podwyższony poziom depresji i/lub lęku. Obserwowano także niedostateczne zasoby lub nieadekwatne strategie radzenia sobie ze stresem.

Warto zauważyć, że nasze umiejętności regulowania emocji wynikają nie tylko z temperamentu, ale modelowane są przez doświadczenia z przeszłości. U osób, u których w rodzinach od pokoleń słodycze były wyrazem troski, dobrobytu czy nagrody, wykształcają się mechanizmy warunkowania nastroju przy pomocy jedzenia. Skutkuje to chemicznym uzależnieniem od cukru. W konsekwencji pomimo rosnącej społecznie świadomości szkodliwości słodzonych czy wysokoprzetworzonych produktów – w odpowiedzi na bieżące trudności życiowe czy wymagania społeczne – sięgnięcie po nie wydaje się być najprostszym i najszybszym rozwiązaniem.

Czy są ludzie, których trzeba namawiać do operacji?

Często zdarzają się osoby pełne wątpliwości i obaw. Kluczem jest tu edukacja – zarówno medyczna, jak i psychologiczna, jednakże kierując się złotą zasadą, że “lekarz nie może chcieć bardziej niż pacjent” – to chory musi wyjść z inicjatywą i gotowością do zmian. W przeciwnym razie sama procedura nie ma sensu, bo nikt z personelu nie będzie nadzorował chorego w domu i w dalszym życiu, które pod względem żywienia ulegnie znacznym zmianom.

Otyłość kobieca

Jak przebiega kwalifikacja do operacyjnego leczenia otyłości?

Tak jak wspominałam wcześniej, kryterium jest BMI, wiek i oczywiście ogólny stan zdrowia. Sama procedura nie jest trudna, wymaga też jednak  zaangażowania ze strony pacjenta. Do poradni bariatrycznej można się zgłosić, posiadając skierowanie od lekarza jakiejkolwiek specjalizacji. Po rozmowie wstępnej zwykle następuje krótki pobyt diagnostyczny na oddziale, w trakcie którego wykonywane są niezbędne badania (w tym dwie konsultacje psychologiczne w odstępie co najmniej miesiąca). W zależności od ośrodka i jego przepustowości pełna procedura trwa od kilku miesięcy do około dwóch lat. Zadaniem pacjenta w tym czasie jest zmiana nawyków żywieniowych i redukcja masy ciała o około 8-10 proc. już na etapie przygotowawczym. Jest to jeden z elementów pozwalających na zweryfikowanie motywacji pacjenta i jego umiejętności przestrzegania restrykcji, które są nieuniknione po przeprowadzonym zabiegu.

 

Alicja Sulim
nasze umiejętności regulowania emocji wynikają nie tylko z temperamentu, ale modelowane są przez doświadczenia z przeszłości. U osób, u których w rodzinach od pokoleń słodycze były wyrazem troski, dobrobytu czy nagrody, wykształcają się mechanizmy warunkowania nastroju przy pomocy jedzenia. Skutkuje to chemicznym uzależnieniem od cukru

Osoba po operacyjnym leczeniu otyłości ma przed sobą kolejne zadania – często musi zbudować nową tożsamość, rozprawić się z wieloma towarzyszącymi jej przez lata życia w otyłości kompleksami. Czy wskazana jest psychoterapia u takich osób?

To wszystko zależy od stanu pacjenta i zmian, jakich dokonał przed zabiegiem. Często pacjenci naładowani entuzjazmem wynikającym z pomyślnej kwalifikacji i widocznej redukcji masy ciała negują doświadczenie jakichkolwiek trudności w pierwszych miesiącach po operacji. Najtrudniejsze dla nich wyzwania to bez wątpienia przygotowanie do zabiegu i moment, w którym waga przestaje tak dynamicznie spadać lub osiąga oczekiwany poziom. Pozbawieni gratyfikacji „znikających kilogramów” pacjenci muszą wykształcić nowe sposoby nagradzania się. To, co dotychczas było numerem jeden, zostało osiągnięte, więc chcąc utrzymać rezultaty zabiegu, niezbędne jest zmodyfikowanie obrazu własnej figury, swoich kompetencji i kolejnych planów.

Czy dieta ketogeniczna jest dla wszystkich?

Warto zaznaczyć, że kiedy próbujemy pozbyć się utartych nawyków, które przez wiele lat pełniły konkretną funkcję w naszym życiu (np. regulatora nastroju) generuje to swego rodzaju pustkę, którą pragniemy szybko wypełnić. Jeśli nie zastąpimy starego nawyku nowym prozdrowotnym zachowaniem o podobnej funkcji – wzrośnie prawdopodobieństwo nawrotu starych przyzwyczajeń. Niezwykle trudno jest pozbawić się przyjemności z podjadania słodyczy, a zastąpić je myciem okien czy po prostu przypatrywaniem się szafce pełnej słodyczy. Dopiero inna forma nagrody takiej jak np. większe wsparcie bliskich, nowe hobby,  odprężające aktywności stanowi realną konkurencję do pocieszania się jedzeniem.

Rezygnacji z niezdrowych przyzwyczajeń musi towarzyszyć zmiana myślenia, stylu życia, planu dnia i alternatywnych przyjemności. Jeśli do takich zmian nie dojdzie, to rośnie prawdopodobieństwo nawrotu otyłości lub – na zasadzie kompensacji strat – wystąpienia innych niezdrowych strategii regulowania nastroju, takich jak inne uzależnienia, zachowania autoagresywne, napady lęku czy nawroty innych zaburzeń pacjenta.

Mimo, iż bariatria jest obecnie najskuteczniejszym sposobem leczenia otyłości olbrzymiej, nadal około 20 proc. pacjentów po przeprowadzonych zabiegach nie osiąga oczekiwanego rezultatu lub mimo początkowo dynamicznego spadku już po roku lub dwóch ponownie sukcesywnie przybiera na wadze. Z mojej zawodowej obserwacji wynika to z omawianych powyżej deficytów czy zaburzeń psychologicznych i/lub braku opieki dietetycznej skutkującej szeregiem błędów żywieniowych, takich jak np. złe rozplanowanie posiłków, nieprawidłowo ustawione dziennie zapotrzebowanie kaloryczne, czy niedobór składników odżywczych.

To, co może być pomocne, to wsparcie osób z podobnymi doświadczeniami. W Polsce prężnie działa Stowarzyszenie Pacjentów Bariatrycznych CHLO, które organizuje nieodpłatne wykłady i warsztaty dla osób zainteresowanych już w 9 miastach. Wychodząc w stronę potrzeb chorujących, również w okresie pandemii, udostępniane są na Facebooku nagrania i wykłady specjalistów zespołów CHLO.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Chcesz schudnąć? Najpierw zrezygnuj z tych nawyków

Chirurgiczne leczenie otyłości (CHLO) – zabieg dla najbardziej obciążonych  

Urszyla Chowaniec, "Galanta Lala"

„Jak pani tyle waży, to ja nie wiem, czym panią znieczulić”. Galanta Lala opowiada, jak została potraktowana przez anestezjologa w szpitalu

Otyłość / rawpixel

Prawie połowa Polaków nie wie, ile powinna ważyć. Porozmawiajmy szczerze o otyłości

Obesogeny: związki otyłości

Obesogeny, czyli związki otyłości. Czym są i jak przyczyniają się do tycia?

Lipodemia — sprawdź, czym jest choroba grubych nóg, jakie ma objawy i jak się ją leczy

Lipodemia – co to jest, leczenie i objawy. Czy istnieje test na lipodemię?

pęczek ziół

Dlaczego diety nie działają? Oto 5 psychologicznych powodów

Co dziesiąty zawał serca w Polsce dotyczy osoby przed 45 rokiem życia

Coraz młodsi Polacy mają zawał. Co robimy źle?

Kobieta w basenie / istock

Zmagasz się z problemem zatrzymania wody w organizmie? To nie skutek alergii pokarmowej czy spożywania węglowodanów

kobieta na basenie

Otyłość brzuszna. Jak ją leczyć? Jakie ćwiczenia mogą pomóc?

chore dzieci

Czy antybiotyki mogą powodować otyłość u dzieci?

Operacyjne zmniejszenie żołądka sposobem na nadwagę?

Operacyjne zmniejszenie żołądka sposobem na nadwagę?

otyła kobieta przed lustrem

Nadwaga w ciąży bywa powodem nadciśnienia, komplikacji okołoporodowych i cukrzycy. Bywa też powodem opresji, ataków i upokorzeń. Poznajcie historię Ilony

Otyłość a ciąża. Otyłość powodem częstszych zgonów.

Otyłość powodem coraz większej ilości zgonów podczas ciąży.

młoda kobieta

Oreksyna – tajemniczy hormon

kobieta

„Znalezienie endokrynologa, który nie mówił mi na dzień dobry «ma pani problem z hormonami, bo jest pani otyła», zamiast «jest pani otyła przez problemy z hormonami», zajęło mi dobrych parę lat” – mówi Paulina

Tycie - co je powoduje

Tycie nie zawsze jest konsekwencją złego trybu życia

miód

5 najlepszych zamienników cukru

Zasady zdrowego odżywiania

Zasady zdrowego odżywiania – poznaj je, wciel w życie i ciesz się dobrym samopoczuciem

otyłość

Otyłość brzuszna – sprawdź, czy ją masz. Tłumaczy Pani Fizjotrener

Otyłość kobieca

„Nawet 40 proc. kobiet po 30. roku życia ma problemy z nadwagą, a na otyłość cierpi 30 proc. z nich” – mówi bariatra dr n. med. Patrycja Wachowska-Kelly

„Od trollowania jeszcze nikt nie schudł, ale rozmawianie o życiu grubych ludzi może je zmienić na lepsze” – mówi Ula Chowaniec, blogerka plus-size Galanta Lala

„Jeśli jesteś kobietą, musisz ciągle udowadniać swoją wartość. Może to mnie nauczyło pracować intensywniej niż inni? Choć taka sytuacja doprowadza mnie do wściekłości” – mówi Agnieszka Sierotnik

Chuda niekoniecznie znaczy zdrowa

Uważaj przy odchudzaniu. „Chuda” niekoniecznie znaczy „zdrowa”

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

Kobieta krzywi się z powodu bólu spowodowanego złamanym palcem

Jak rozpoznać złamanie palca – czyli objawy złamanego palca u ręki i stopy?

Objawy odstawienia alkoholu. Jakie są korzyści z niepicia alkoholu?

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

Lekarz siedzi przy biurku i wypisuje długopisem skierowania

Jak długo ważne są skierowania na badania lekarskie? Najważniejsze informacje, o których warto pamiętać.

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

kobieta z bólem zęba

Ropień zęba – domowe sposoby na opuchliznę

insulinooporność

Dieta w insulinooporności

Krwawię w różnych odcieniach czerwieni. Czy to powinno mnie niepokoić?