Przejdź do treści

Endometrioza – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie

Endometrioza / rawpixel.com
Endometrioza / rawpixel.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Nie tylko egzotyczne komary. Sprawdź, co może ci popsuć te wakacje!
HELLO PIONIERKI: Jak Michalina Wisłocka uczyła Polki seksualności i autoerotyzmu na wiele lat przed znalezieniem punktu „G”
Ciężko ustać ci w tej pozycji? Naukowcy mówią, o czym może to świadczyć
„Nadżerkę, taką prawdziwą, będzie miało tylko 30 proc. z was. To, czym najczęściej 'straszą’ was ginekolodzy, to ektopia” – mówi dr Agnieszka Nalewczyńska
Dieta łagodząca objawy PMS, czyli co jeść, żeby mniej cierpieć

Endometrioza to przewlekłe schorzenie objawiające się bólem podczas menstruacji. Przyczyną endometriozy jest przemieszczanie się komórek endometrium poza macicę. Objawy endometriozy są bardzo dotkliwe, zatem kobiety dotknięte tym problemem potrzebują pomocy lekarskiej. Leczenie endometriozy polega na stosowaniu farmakoterapii bądź leczenia operacyjnego.

Co to jest endometrioza?

Endometrioza to choroba dotycząca nieprawidłowości w endometrium, czyli błonie śluzowej macicy. Endometrium wyściela jamę macicy i podlega charakterystycznym zmianom podczas cyklu miesięcznego. Pod wpływem hormonów zaobserwować można następujące zmiany:

Takie cykliczne zmiany mają na celu przygotowanie endometrium macicy do zagnieżdżenia się zarodka. Gdy nie dojdzie do zapłodnienia, błona śluzowa macicy złuszcza się. Jeśli natomiast powstanie zarodek, wówczas endometrium odżywia zarodek.

Jeśli komórki endometrium przemieszczą się poza jamę macicy, wówczas rozwija się endometrioza. Wbrew obawom niektórych kobiet, endometrioza nie jest rakiem, ponieważ wykazuje inną budowę nabłonkową. Cechuje się obecnością ognisk endometrium w takich nietypowych lokalizacjach jak jajniki, jajowody, jelito grube, pęcherz moczowy czy otrzewna. Co miesiąc tkanka zachowuje się jak ta w macicy i reaguje na zmiany hormonalne w organizmie – gromadzi się i złuszcza, powodując krwawienie. To może prowadzić do stanów zapalnych i obrzęków, powstawania blizn, zrostów i torbieli, a także skrzepów – w wyniku braku możliwości usunięcia krwi. Endometrioza może dotyczyć nawet 15 proc. kobiet w okresie rozrodczym. 

Z endometriozą czasem współwystępuje adenomioza, czyli obecność tkanki podobnej do endometrium w mięśniu macicznym. Innym schorzeniem, które bywa mylone z endometriozą jest przerost endometrium, w którym dochodzi do zwiększenia grubości błony śluzowej wyścielającej macicę. Przerost endometrium nie zawsze oznacza raka, jednak może być początkiem choroby nowotworowej. Objawy przerostu endometrium to nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych i bardzo obfite miesiączki. Przy nieregularnych krwawieniach oraz krwawieniach po menopauzie często wykonuje się zabieg łyżeczkowania macicy. 

Endometrioza – przyczyny choroby

Jest kilka teorii powstawania endometriozy, jednak do dziś lekarze jednoznacznie i dokładnie nie wiedzą, jak do niej dochodzi. Za rozwój endometriozy odpowiedzialne może być współoddziaływanie czynników genetycznych, odpornościowych, hormonalnych oraz środowiskowych. Najbardziej popularna teoria dopuszcza fakt, że komórki macicy mogą się przemieszczać i wszczepiać w różne miejsca kobiecego ciała. Jest to tzw. teoria wstecznego miesiączkowania. U niektórych kobiet podczas menstruacji dochodzi do wstecznego wylewania się krwi miesiączkowej. Może to prowadzić do powstawania błony śluzowej poza macicą i tworzenia się ognisk endometriozy. Niektórzy uważają, że zabieg cesarskiego cięcia może wywoływać endometriozę. Gdy wydobywa się łożysko, może dojść do wszczepienia błony śluzowej w ranę. Wtedy mówimy o endometriozie po cesarce. Są też teorie zakładające udział czynników genetycznych oraz wiążących powstanie endometriozy z niewłaściwie funkcjonującym układem odpornościowym organizmu. Gdy zalegająca krew miesiączkowa nie zostanie usunięta przez komórki układu odpornościowego – może to sprzyjać powstawaniu ognisk endometrium poza macicą.

Możliwą przyczyną endometriozy może być wpływ zmian hormonalnych towarzyszących cyklowi miesięcznemu, które mogą sprzyjać przetrwaniu endometrium w nietypowych lokalizacjach i umożliwiać ich namnażanie. Z kolei genetyczne przyczyny endometriozy dotyczą występowania endometriozy w rodzinie. Endometrioza u najbliższych krewnych zwiększa ryzyko wystąpienia choroby w kolejnych pokoleniach.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

Rodzaje endometriozy

Jak wygląda endometrioza? W zależności od lokalizacji ognisk endometriozy, można wyróżnić trzy rodzaje tego schorzenia: 

  • endometriozę jajnikową, polegającą na występowaniu torbieli endometrialnych, czyli komórek endometrium zlokalizowanych w świetle jajników,
  • endometriozę otrzewnową, gdy ogniska endometriozy zlokalizowane są w obrębie otrzewnej,
  • endometriozę głęboko naciekającą, obejmującą moczowody, pęcherz moczowy, odbytnicę czy inne fragmenty jelit.

Inny podział endometriozy opiera się na stopniu zaawansowania choroby i uwzględnia następujące postacie endometriozy (wg klasyfikacji Amerykańskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu):

  1. typ I (minimalny) – ogniska endometriozy maja poniżej 5 mm
  2. typ II (łagodny) – zmiany w jajnikach mają ponad 5 mm średnicy, możliwe są także ogniska w okolicy zagłębienia odbytniczo-macicznego
  3. typ III (umiarkowany) – zauważalne są zrosty w jajnikach i współwystępują ogniska w okolicy zagłębienia odbytniczo-macicznego
  4. typ IV (ciężki) – w efekcie licznych zrostów macica jest przyrośnięta do jelit lub w położeniu tyłozgięcia, a ogniska endometriozy mogą pojawić się w obrębie pęcherza moczowego, szyjki macicy, pochwy.

Endometrioza – ból to najważniejszy objaw

Ból powodowany przez endometriozę bywa tak silny, że nie pozwala wstać z łóżka. Dezorganizuje życie, utrudnia relacje, odbiera energię. To właśnie ból, główny symptom endometriozy, zwykle skłania kobietę do szukania pomocy.

Skąd się bierze ból w endometriozie? Z niewyjaśnionych dotąd przyczyn błona śluzowa macicy (endometrium) wędruje poza macicę i zagnieżdża się w różnych miejscach. Mogą to być jajniki, jajowody, jelita, wątroba, pęcherz moczowy, a nawet blizna po cesarskim cięciu, płuca czy mózg. Te zabłąkane fragmenty endometrium zachowują się identycznie jak w macicy, czyli podlegają zmianom hormonalnym i co miesiąc krwawią. A że w przypadkowej lokalizacji krew ma ograniczone możliwości przepływu, tworzą się skrzepy, a w jajnikach torbiele. Z czasem dochodzi także do powstawania blizn oraz zrostów, które mogą łączyć ogniska endometriozy, np. z sąsiadującymi z nimi narządami. Bolesne zrosty sklejające tkanki w obrębie miednicy zwiększają ryzyko niepłodności. endometriozie w zatoce Douglasa (zachyłku odbytniczo-macicznym) pojawia się płyn produkowany przez otrzewną zmienioną w procesie zapalnym. 

Objawy endometriozy towarzyszące bólowi

Charakterystyczne dla endometriozy niepokojące objawy to:

  • obfite i nieregularne miesiączki,  
  • skrzepy krwi podczas okresu,
  • dyskomfort i ból podczas stosunku lub po nim, 
  • uczucie rozbicia i osłabienia,   
  • uczucie parcia na mocz,  
  • konieczność częstego korzystania z toalety, 
  • nasilony zespół napięcia przedmiesiączkowego: bóle głowy, rozdrażnienie, bolesność piersi, zmęczenie,
  • dolegliwości bólowe zlokalizowane w miednicy mniejszej, 
  • krwiomocz, 
  • objawy psychiczne endometriozy: depresja, stany lękowe związane z obawą przed niemożnością zajścia w ciążę. 

Gdy rozwija się endometrioza, objawy jelitowe nie należą do rzadkości. Mdłości, wzdęcia, bolesne ruchy jelit, biegunki i zaparcia – tego rodzaju wątpliwe atrakcje może nam fundować zarówno zespół jelita drażliwego, jak i endometrioza. Ta druga przypadłość jest jednak rzadziej brana pod uwagę, stąd niejedna chybiona diagnoza. Efekty łatwo przewidzieć: terapia wdrażana przy drażliwym jelicie nie pomoże, gdy przyczyną wyżej wymienionych dolegliwości jest błona śluzowa macicy przyczepiona np. do ścian otrzewnej. Podpowiedzią dla lekarza może być fakt zaostrzania się symptomów przed miesiączką i w jej trakcie, ale nie zawsze występują one tylko w tym czasie, co utrudnia rozpoznanie. Endometrioza może być przyczyną nabytego tyłozgięcia macicy, które daje objawy takie jak: bolesne miesiączki, bóle krzyża i trudności z zajściem w ciążę. Do nietypowych objawów endometriozy zalicza się m.in. kaszel z krwiopluciem, jeśli fragmenty endometrium zostaną przeniesione do płuc i opłucnej, a także objawy neurologiczne spowodowane obecnością endometrium w ośrodkowym układzie nerwowym.

Endometrioza a ciąża

W przypadku endometriozy jajnika może dojść do zaburzenia owulacji. Wśród kobiet, które bezskutecznie starają się o dziecko, ok. połowa ma endometriozę. Jest to m.in. skutek zrostów i torbieli niszczących jajniki, czasami choroba uniemożliwia też zagnieżdżenie się zarodka w macicy. Na szczęście medycyna nie pozostaje w takiej sytuacji bezradna. Jeśli leczenie jest podjęte w porę, szanse na zajście w ciążę znacznie rosną, po laparoskopii nawet dwukrotnie. Czy brak terapii automatycznie skazuje na bezdzietność? Bynajmniej. Według prof. dr hab. n. med. Violetty Skrzypulec-Pinty ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, 18-24 proc. chorych o swojej dolegliwości dowiaduje się dopiero podczas cesarskiego cięcia przy porodzie.

Kobieta podczas bólu menstruacyjnego

Diagnostyka endometriozy 

Zdiagnozowanie endometriozy zwykle jest opóźnione w czasie, ze względu na mało charakterystyczne objawy kliniczne oraz lekceważenie symptomów bólowych odczuwanych podczas miesiączki, niesłusznie uznawanych za dolegliwości fizjologiczne. U pacjentki z endometriozą przeprowadza się badanie ginekologiczne, w którym sprawdzane jest położenie macicy oraz jej wielkość i ruchomość. Ponadto ocenia się jajniki i jajowody, więzadła krzyżowo-maciczne i przegrodę odbytniczo-pochwową. 

Jak wykryć endometriozę? Podstawowym badaniem obrazowym w diagnostyce endometriozy jest ultrasonografia przezpochwowa umożliwiająca wykrycie torbieli endometrialnych, jednakże czułość badania USG jest stosunkowo niska i prawidłowy obraz nie wyklucza choroby. Najważniejsze znaczenie diagnostyczne w rozpoznawaniu endometriozy ma laparoskopia. Miniaturowa kamera wprowadzana jest przez powłoki brzuszne, co pozwala wykryć ogniska choroby, a także pobrać próbki materiału do badań mikroskopowych.

Do diagnostyki niektórych chorób nowotworowych wykorzystywane są markery. Jednym z nich jest białko ca-125 występujące fizjologicznie w organizmie m.in. w endometrium, płynie owodniowym i kanale szyjki macicy. Przyjmuje się że norma CA-125 wynosi do 35 u/m. Podwyższone stężenie tego markera nie musi wskazywać jednoznacznie na typowane schorzenie, ponieważ wzrost CA-125 obserwuje się podczas miesiączki, ciąży, cukrzycy czy chorób wątroby, dlatego rutynowe oznaczanie tego markera nie jest wskazane. Choć badanie antygenu CA-125 u kobiet, u których podejrzewa się endometriozę jest stosunkowo często wykonywane, nie znajduje ono uzasadnienia medycznego. W przypadku endometriozy średniego i ciężkiego stopnia czułość markera jest nie wyższa niż 30%. 

Endometrioza – leczenie farmakologiczne 

Endometriozy nie da się całkowicie wyleczyć. Terapia ma na celu łagodzenie dolegliwości, zahamowanie rozwoju choroby, zmniejszenie ryzyka powikłań, a także wspomaganie płodności. Do leczenia endometriozy stosuję się takie substancje jak: 

  • hormonalne preparaty antykoncepcyjne – ich działanie polega na zahamowaniu produkcji estrogenu. Jest to terapia I rzutu którą stosuję się u kobiet u których ciąża nie jest pożądana. Jej efektem jest zahamowanie owulacji i przemiana doczesnowa endometrium, co wpływa na zahamowanie progresji choroby oraz łagodzenie bólu. Jeśli dolegliwości bólowe nie zmniejszają się, zaleca się podjęcie innej metody terapeutycznej. 
  • progestageny – lecznicze działanie tej grupy leków polega na redukcji wytwarzania estradiolu, dzięki czemu dochodzi do zaniku tkanek endometrium i zahamowaniu powstawania kolejnych ognisk endometriozy. Podczas terapii stosuje się progestageny pod postacią octanu medroksyprogesteronu i pochodnych nandrolonu: octanu moretysteronu, dienogestu i lewonorgestrelu. Do zalet terapii wykorzystującej progestageny zalicza się niską cenę preparatów oraz brak skutków ubocznych często obserwowanych w przypadku innych terapii takich jak: utrata masy kostnej czy androgenne działania niepożądane. 
  • agoniści gonadoliberyny (GnRH) – wpływają na przysadkę mózgową, hamując wydzielanie endogennych gonadotropin. Do najcześciej wykorzystywanych związków z tej grupy należą: leuprorelina, tryptorelina, nafarelina, goserelina. Skutki uboczne obserwowane u kobiet leczonych agonistami gonadoliberyny to m.in. zmniejszenie gęstości mineralnej kości, uderzenia gorąca oraz bóle głowy i mięśni. 
  • antagoniści gonadoliberyny (GnRH) – tą grupą leków zaczęto interesować się juz na początku XX wieku,a przeprowadzone badania dały obiecujące wyniki w odniesieniu do leczenia endometriozy. Mechanizm działania tej grupy leków polega na zahamowaniu wydzielania hormonów LH (hormon luteinizujący) i FSH (hormon folikulotropowy), co prowadzi do spadku wytwarzania estradiolu przez jajniki. Skutkiem tej terapii jest sztuczne wywołanie menopauzy. W 2018 roku FDA (Amerykańska Agencja Żywności i Leków) zarekomendowała substancję czynną pod nazwą elagolix. Trwają zaawansowane badania nad dwoma kolejnymi  substancjami – linzagolixem i relugolixem, obecnie oba preparaty z tymi składnikami są w 3 fazie badań klinicznych. Linzagolix  jak i relugolix mają być doustnymi preparatami, które należy stosować raz dziennie. Leczenie tymi lekami może dać mniej niepożądanych skutków ubocznych w odniesieniu do innych preparatów stosowanych w endometriozie. 
  • inhibitory aromatazy – działanie tej grupy substancji polega na zablokowaniu syntezy estrogenów w ogniskach endometriozy, co powoduje atrofię endometrium. Do najczęściej stosowanych inhibitorów są leki III generacji: anastrozol i letrozol.  Terapia inhibitorami aromatazy zalecana jest w przypadku nieskuteczności innych terapii a także postępowania operacyjnego, ponieważ środki te dają skutki uboczne pod postacią zmniejszenia gęstości mineralnej kości, suchości pochwy, nudności, bóli głowy czy uderzeń gorąca.  
  • selektywne modulatory receptora progesteronowego – są to związki, które wpływają na działanie receptora progesteronowego – SPRM, modulując jego działanie w kierunku antagonistycznym lub agonistycznym. Do głównych leków tej grupy zaliczają się mifepryston oraz uliprystal, oba wpływają na zmiejszenie ognisk endometriozy. 
  • statyny – grupa związków o właściwościach przeciwzapalnych.  W badaniach wykazano że zmniejszają podwyższony poziom cytokin zapalnych, a także hamują angiogenezę i proliferację komórek endometrium. Wykorzystanie statyn w leczeniu endometrium wciąż jest w fazie badań. 
  • dichlorooctan (DCA) – trwają badania nad jego potencjalnym wykorzystaniem w leczeniu endometriozum. Pierwsze badania wykazały iż DCA może wpływać na zatrzymanie wzrostu oraz zmniejszenie żywotności komórek endometriozy.  

Endometrioza – leczenie operacyjne 

Jak leczyć endometriozę oprócz działań zachowawczych? W leczeniu operacyjnym stosowana jest laparoskopia, która polega na wprowadzeniu do jamy brzucha przez kilka niewielkich cięć narzędzi chirurgicznych. W ten sposób lekarz, a więc i chora, otrzymują ostateczną informację o potwierdzeniu lub wykluczeniu endometriozy. W trakcie zabiegu chirurg usuwa także torbiele i zrosty. W przypadku kobiet planujących w przyszłości potomstwo, leczenie chirurgiczne koncentruje się na usunięciu zrostów i ognisk endometriozy bez ryzyka uszkodzenia jajników. Ma to kluczowe znaczenie dla przywrócenia płodności. W przypadku bardzo rozległych zmian konieczne może być usunięcie jajników czy macicy, fragmentów jelit czy ściany pęcherza moczowego. W przypadku obecności ognisk na otrzewnej możliwe jest ich selektywne niszczenie przy pomocy prądu elektrycznego. 

Czym grozi nieleczona endometrioza? Od tego, jak szybko kobieta dowie się, co jej dolega, zależy jej zdrowie i plany rodzicielskie, dlatego objawów endometriozy nie można lekceważyć. Jeśli zaobserwujesz u siebie jeden (lub więcej) symptomów, postaraj się ustalić, co jest ich przyczyną, nawet gdyby miało to oznaczać wiele konsultacji z lekarzami różnych specjalności. Endometrioza nie jest groźna dla życia, ale znacząco pogarsza jego jakość. Endometrioza niepoddawana leczeniu prowadzi do przewlekłego bólu miednicy, niedokrwistości, zawrotów głowy i uczucia ciągłego zmęczenia. 

Endometrioza – dieta i styl życia

Dieta przy endometriozie jest ważnym komponentem mającym działanie przeciwzapalne. Zarówno ruch fizyczny, jak i dieta mogą zminimalizować ryzyko zachorowania na to schorzenie. Podczas endometriozy dieta powinna być bogata w owoce i warzywa (witaminy C, E, oraz A i beta karoten), a uboga w mięso i tłuszcze trans. Spożywać należy natomiast takie źródła kwasów omega-3 o działaniu przeciwzapalnym jak ryby morskie, orzechy czy tłoczone na zimno oleje roślinne. Z kolei spożywanie produktów bogatych w witaminy z grupy B (produkty zbożowe, orzechy, mięsa, jaja, ryby) może wspomagać gospodarkę hormonalną. Niektóre badania wskazują na to, że spożywanie glutenu może mieć negatywny wpływ na nasilenie dolegliwości bólowych. Badanie, w którym wzięło udział 156 kobiet z endometriozą, wykazało, że u 75 proc. z nich ból zmniejszył się po wyeliminowaniu z diety glutenu. Kobiety chorujące na endometriozę powinny unikać alkoholu i żywności przetworzonej.

Regularne uprawianie sportu również zalicza się naturalnego leczenia endometriozy. Dowiedziono, że aktywność fizyczna ogranicza tworzenie się zrostów, minimalizuje ból i usprawnia funkcjonowanie narządów wewnętrznych. Zioła na endometriozę dostępne są zarówno sklepach ze zdrową żywnością, jak i w niektórych aptekach bez recepty. Pomagają one w walce z dokuczliwym bólem. Na ogół są to kompozycje złożone z liści brzozy, ziela krwawnika, nasion lnu, kwiatu kocanki, ziela skrzypu polnego oraz kwiatu nagietka.

Aktualizacja: Patrycja Nawojowska

Bibliografia:

  1. Marziali M., Venza M. i in., Gluten – free diet: A new strategy for management of painful endometriosis related syndromes?; Minerva Chir, 2012, Dec 67(6)
  2. Parasar P. i in., Endometriosis: Epidemiology, diagnosis and clinical management; Curr Obstet Gynecol Rep, 2017, Mar, 6(1)

Zobacz także

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

8 kobiecych chorób, których objawem jest bolesny seks

Transpłciowa kobieta będzie mogła zostać matką? Narendra Kaushik, lekarz z Indii, chce przeszczepiać macicę

Jak dbać o szyję, zanim pojawi się ból?

„Ból pochwy w wulwodynii jest jak tortura”. Izabela Cydzik o losie kobiet dotkniętych chorobą, o której się milczy

Zamiast przyjemności odczuwasz ból w trakcie seksu? Zobacz, o czym to może świadczyć

Poród przedwczesny – przyczyny, objawy, zapobieganie

Tych „Jajek Niespodzianek” dzieci w święta nie zjedzą. Powód? Salmonella

Ból w barku a endometrioza / gettyimages

Podczas miesiączki zmagała się z rozdzierającym bólem barku. Diagnoza zajęła lekarzom 25 lat

Obniżenie czy opadnie narządów rodnych

Obniżenie i opadanie narządów rodnych – jak wyglądają objawy? Wyjaśnia fizjoterapeutka

Kobieta podczas bólu menstruacyjnego

Bóle menstruacyjne – jak sobie z nimi poradzić domowymi sposobami?

Jak możesz sobie poradzić z bólem głowy? Fizjoterapeuta pokazuje techniki automasażu

Jak możesz sobie poradzić z bólem głowy? Fizjoterapeuta pokazuje techniki automasażu

6 teorii na temat bólu. Dowiedz się, co jest prawdą, a co mitem /fot. iStock

6 teorii na temat bólu. Dowiedz się, co jest prawdą, a co mitem

Dyspareunia - co zrobić, kiedy seks boli /fot. Pexels

Dyspareunia – co zrobić, kiedy seks boli. „Dysfunkcja ta jest w Polsce bardzo rozpowszechniona”

PozytywNika

„Nagle budzisz się z bólem całego ciała i nie masz na nic ochoty”. Pozytywnika o fibromialgii [WIDEO]

Kobieta trzyma się za plecy z powodu bólu nerek

Ból nerek – przyczyny, objawy, badania i leczenie

Domowe sposoby na ból gardła – który wybrać, jak leczyć?

kobieta w stanie lękowym

Stany lękowe – przyczyny, leczenie. Objawy ataku paniki

Kobieta siedzi w łóżku, trzyma się ręką za głowę

Często boli cię głowa? Lekarka wyjaśnia, kiedy powinnaś zgłosić się na pilną konsultację

Dwie kobiety

Bóle menstruacyjne uzasadnionym powodem do opuszczenia lekcji w szkole? Walczy o to ojciec trzech córek

Amy Schumer

Amy Schumer przeszła zabieg usunięcia macicy. Powodem była endometrioza

Jak diagnozować ból brzucha?

Cierpisz na nawracające bóle brzucha i nie znasz źródeł swoich dolegliwości? Lekarka Weronika Błaszczyk wymienia możliwe ścieżki diagnostyki

Mary Komasa

Zmagająca się z endometriozą Mary Komasa jest w ciąży. „Przez lata przyzwyczajałam się do myśli, że ciąża może być dla mnie nieosiągalnym marzeniem”

Alicja Stańczuk

Alicja Stańczuk jest „syrenką”. Ariel oddała głos, by zdobyć księcia, ona „oddała” macicę, żeby ratować życie

kobieta trenuje jogę

Ból po treningu? Fizjoterapeutka podpowiada, co warto zrobić

Najpopularniejsze

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

kobieta z problemami skórnymi

Wybroczyny (petocje) – co to jest, dlaczego powstają i jak sobie z nimi poradzić?

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

ucho kobiety

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

para w łóżku

Fellatio, czyli oswajanie penisa. 7 najważniejszych zasad!

Ropiejące oczy kobiety

Ropiejące oczy u dzieci i dorosłych – przyczyny i metody leczenia

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

MCV – morfologia, wyniki, norma. MCV podwyższone i za niskie

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

×