Przejdź do treści

Cynk – przedawkowanie i niedobór. Właściwości cynku

Cynk – przedawkowanie i niedobór. Właściwości cynku
Cynk – przedawkowanie i niedobór. Właściwości cynku. Istock.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Fot.: Gettyimages.com
Jak powstaje mleko UHT i czy jest mniej zdrowe od mleka pasteryzowanego? Dietetyczka wyjaśnia
jęczenie w seksie
Jęczysz w trakcie seksu, bo „tak trzeba”? Psycholożka odradza
kobieta z twarzą w cieniu
Pielęgnacja skóry atopowej jesienią. Wiemy, co zrobić, by AZS nie było tak uciążliwe
„Mam ochotę uciec na koniec świata”. Dlaczego przed okresem czujemy się czas tak beznadziejnie?
reglamentacja papieru toaletowego w Wielkiej Brytanii
W Wielkiej Brytanii limity na papier toaletowy i środki dezynfekujące. Znów panika w sklepach

Cynk jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do wielu procesów życiowych – reakcji odpornościowych, gojenia się ran czy syntezy hormonów. Choć pełni w organizmie bardzo ważne role, zarówno przedawkowanie cynku jak i jego niedobór są szkodliwe. Jakie są objawy przekroczenia zapotrzebowania na cynk i gdzie szukać go w pożywieniu, jeśli mamy go zbyt mało?

Rola cynku w organizmie

Cynk należy do mikroelementów – pierwiastków, na których zapotrzebowanie w diecie jest niższe niż 100 mg/ dobę. Nie oznacza to jednak, że jest składnikiem mniej ważnym od innych. Przeciwnie, pełni w organizmie bardzo ważne role, ponieważ:

  • jest aktywatorem i składnikiem co najmniej 200 enzymów, w tym tych związanych z syntezą wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, DNA i RNA, białek, hormonów i przeciwzapalnych prostaglandyn;
  • odpowiada za regenerację tkanek i gojenie się ran;
  • wspiera procesy immunologiczne;
  • bierze udział w budowie błon komórkowych;
  • neutralizuje wolne rodniki, dzięki czemu wspomaga m.in. ochronę plamki żółtej oka;
  • działa odtruwająco w stosunku do kadmu i ołowiu;
  • pomaga w utrzymaniu równowagi pierwiastków: manganu, magnezu, selenu i miedzi;
  • odpowiada za zachowanie sprawności umysłowej;
  • jest niezbędny w utrzymaniu skóry, paznokci i włosów w dobrej kondycji
  • ma bezpośrednie działanie antywirusowe.

Na co pomaga cynk? Pierwiastek ten znajdziemy w preparatach do leczenia trądziku (pod postacią tlenku cynku), infekcji skórnych, aft, nadżerek i ropni mnogich oraz w środkach stosowanych na łupież (pod postacią pirytionianu cynku).

kobieta w łazience

Dzienne zapotrzebowanie organizmu na cynk

Zapotrzebowanie na cynk uzależnione jest od wielu czynników. Wyższe zapotrzebowanie na ten pierwiastek będą miały osoby w okresie dorastania oraz kobiety w ciąży i laktacji. Na ilość cynku potrzebnego w diecie wpływa też m.in stopień przyswajalności pierwiastka z danych produktów spożywczych oraz ilość wydalanego cynku z krwią menstruacyjną, potem, kałem i moczem. Cynk nie jest kumulowany w organizmie, dlatego jego stała podaż jest tak istotna dla utrzymania zdrowia.

Zapotrzebowanie na cynk w różnych grupach wiekowych przedstawia poniższa tabelka.

Grupa: płeć/ wiek (lata)  Cynk [mg] – RDA (Zalecane dzienne spożycie) 
Niemowlęta  

0-0,5 

0,5-1 

 

2 (AI -wystarczające spożycie) 

3 

Dzieci 

1-3 

3-9 

 

3 

5 

Chłopcy 

10-12 

13-18 

Dziewczęta 

10-12 

13-18 

 

8 

11 

 

8 

9 

Mężczyźni ≥19  11 
Kobiety ≥19 

Ciąża 

laktacja 

8 

11-12 

13 

Pamiętajmy jednak, że na temat dawki lub potrzeby suplementacji zawsze warto skonsultować się wcześniej z lekarzem.

Przczyny niedoboru cynku w organizmie

Niedobór cynku może wynikać ze zwiększonego zapotrzebowania na ten pierwiastek, które często pojawia się u osób stosujących przewlekle leki moczopędne, przeczyszczające, kortykosterydy, penicyliny, a także w trakcie kuracji preparatami żelaza, wapnia, magnezu, witamin B2, B6 i B12. Brak cynku może być skutkiem  sięgania po używki takie jak papierosy i alkohol. Przyczyn niedoboru cynku szukajmy też w monotonnej diecie lub u wegetarian.

Niedobór cynku najczęściej występuje u dzieci w wieku przedszkolnym, alkoholików,osób starszych, kobiet w ciąży, sportowców oraz chorych z zaburzeniami wchłaniania. Niedobór cynku jest trudny do wykrycia, ponieważ ma ma precyzyjnych markerów jego występowania w organizmie. Czasem stosuje się oznaczenie poziomu metalotioneiny, jednak ta metoda ma ograniczoną przydatność.

Objawy niedoboru cynku

Brak cynku w organizmie u dorosłych objawia się: osłabieniem węchu i smaku; apatią; podatnością na infekcje; wysypkami, utrudnionym gojeniem ran, białymi wykwitami na paznokciach, wypadaniem i blaknięciem włosów; podwyższonym ryzykiem rozwoju cukrzycy i miażdżycy; u mężczyzn spadkiem poziomu testosteronu i zmniejszeniem liczby plemników. O niedoborze cynku może świadczyć zahamowanie wzrostu, opóźnienie dojrzewania płciowego oraz wtórna niedoczynność tarczycy

Niedobór cynku u niemowląt i dzieci objawia się biegunkami, brakiem apetytu, wypadaniem włosów, opóźnieniem rozwoju oraz zmianami skórnymi przypominającymi łuszczycę. Niedostateczna podaż cynku może zwiększać ryzyko wystąpienia schorzeń układu nerwowego (choroby neurodegeneracyjne, depresja, zaburzenia poznawcze) oraz chorób nowotworowych.

 

Kanapki z awokado - źródło magnezu

Objawy przedawkowania cynku

Dieta zwykle nie prowadzi do przedawkowania cynku. Nadmiar cynku może jednak pojawić się, jeśli stosujemy suplementy diety, spożywamy warzywa i owoce pochodzące z oprysków oraz jemy produkty przechowywane w puszkach i konserwach cynkowych.

Bóle głowy, nudności, ospałość, zmęczenie, wymioty i zaburzenia żołądkowo-jelitowe to objawy ostrego zatrucia cynkiem. Przewlekłe przyjmowanie zbyt dużych dawek cynku wiąże się ze spadkiem odporności, chronicznym zmęczeniem, zaburzeniem pracy nerek, niedoborem miedzi skutkującym zwiększonym wydzielaniem progesteronu oraz obniżeniem poziomu korzystnego cholesterolu HDL.

Spożywanie przez długi okres czasu wysokich dawek cynku (przekraczających 40 mg cynku dziennie pochodzącego z produktów zwierzęcych) powoduje występowanie interakcji z innymi pierwiastkami. Oprócz zmniejszenia absorpcji miedzi, spada także wchłanianie wapnia oraz zwiększa się jego wydalanie, co może skutkować anemią syderoblastyczną, leukopenią, neutropenią i makrocytozą. Do zatrucia cynkiem pochodzenia roślinnego dochodzi przy spożywaniu dawek powyżej 100 mg.

relaksująca się młoda kobieta

Naturalne źródła cynku

Najlepszymi źródłami cynku są:

  • ryby i owoce morza, m.in. małże, ostrygi, kraby i krewetki;
  • mięso, m.in. wołowina, cielęcina, indyk; wątroba;
  • żółtka jaj;
  • pełnoziarniste produkty zbożowe i kiełki pszenicy;
  • orzechy, nasiona dyni i słonecznika;
  • drożdże piwne.

Cynk wchłaniany jest z diety w 20-40%. Na jego przyswajanie korzystnie wpływa zawartość w pożywieniu aminokwasów i kwasu cytrynowego. Przyswajanie osłabiają  fityniany, a także błonnik, szczawiany, wapń, miedź, żelazo niehemowe oraz alkohol. Cynk jest słabiej wchłaniany z produktów roślinnych niż ze zwierzęcych ze względu na wiązanie ze wspomnianym już kwasem fitynowym. Mrożenie wymienionych produktów i narażenie na działanie światła, wilgoci czy podwyższonej temperatury obniża w nich zawartość cynku.

Bibliografia:

[1] M. Jarosz, „Normy żywienia dla populacji Polski”, Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa, 2017. 

[2] Z. Mońka and D. Wiechuła, “Znaczenie cynku dla organizmu ludzkiego w aspekcie suplementacji tego pierwiastka”, Ann. Acad. Med. Siles., vol. 71, pp. 314–325, 2017.

[3]. Joanna Krajewska, “Cynk (Zn) i jego wpływ na zdrowie człowieka”, Farmakoterapia, vol. 25, no. 1, 2015.

Zobacz także

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

szczupła dziewczyna

Chudnięcie – ile można zdrowo chudnąć? Jem i chudnę – przyczyny

Dieta ketogeniczna – co jeść? Zasady diety i jadłospis

Sól

Sód – rola, skutki niedoboru i nadmiaru, źródła sodu

mięso jako źródło siarki

Siarka – właściwości, niedobór i nadmiar, źródła w diecie

owoce cytrusowe

Fosfor – rola, skutki nadmiaru i niedoboru, naturalne źródła

sól

Chlor – rola w organizmie, niedobór, objawy zatrucia

mięso, jaja i ryby

Azot – właściwości, źródła, skutki nadmiaru i niedoboru

YouTuberka Natalia Szymaniec z duetu „Szparagi” schudła 35 kg. Teraz apeluje: taka dieta wymaga opieki lekarza

Potas – źródła w diecie oraz skutki niedoboru i nadmiaru

L-karnityna

L-karnityna – rola w organizmie, niedobór, suplementacja

owoce

Kwas gamma-linolenowy GLA – działanie, źródła, niedobór

siemię lniane

Kwas alfa-linolenowy (ALA) – rola, źródła, skutki niedoboru

Brokuły na stole

Izotiocyjaniany – co to jest? Gdzie można je znaleźć?

Jesteś ciągle zmęczona? Być może to kwestia diety. Przyjrzyj się swoim nawykom

Dieta przed urlopem, czyli jak stworzyć wymarzone beach body

orzechy brazylijskie

Selen – rola, skutki niedoboru i przedawkowania, źródła

Produkty bogate w molibden

Molibden – rola w organizmie, zapotrzebowanie, niedobór

Miedź

Miedź – rola w organizmie, nadmiar i niedobór, źródła

suplement diety

Mangan – rola, nadmiar, niedobór, źródła w pokarmie

Nawyki żywieniowe dziecka - jak je zmienić?

Nawyki żywieniowe dzieci – dobre i złe. Zmiana nawyków na zdrowe

Fakty i mity: margaryna i masło

Margaryna czy masło na cholesterol? Co go obniży? Skład

owoce morza

Kobalt – właściwości, niedobór, źródła, alergia na kobalt

produkty spożywcze

Jod – właściwości, niedobór i nadmiar, naturalne źródła

pasta do zębów

Fluor – właściwości, źródła, niedobór i szkodliwość fluoru

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Kobieta leży na łóżku

Seks analny to czysta przyjemność! Jak wzbogacić swój erotyczny repertuar?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Lekarz siedzi przy biurku i wypisuje długopisem skierowania

Jak długo ważne są skierowania na badania lekarskie? Najważniejsze informacje, o których warto pamiętać.

Kobieta krzywi się z powodu bólu spowodowanego złamanym palcem

Jak rozpoznać złamanie palca – czyli objawy złamanego palca u ręki i stopy?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Objawy odstawienia alkoholu. Jakie są korzyści z niepicia alkoholu?