Mikrobiom – co to jest, wpływ na organizm człowieka, badanie

Co to jest mikrobiom?

Pojęcie „mikrobiom” po raz pierwszy zostało użyte przez amerykańskiego genetyka i mikrobiologa – Joshue Lederberg’a w 2001 roku. Zdefiniował je jako populację drobnoustrojów lub zespół wszystkich drobnoustrojów, które występują w danym środowisku. Poza mikrobiomem człowieka, wyróżnił mikrobiom zwierząt, roślin i gleby. Co ciekawe, ich skład jest bardzo podobny. Znaczący postęp w poznaniu mikrobiomu człowieka współczesna medycyna zawdzięcza zaś programowi Human Microbiome Project, który wdrożony został w 2007 roku. To właśnie program HMP przybliżył złożoność ludzkiego mikrobiomu.

Mikrobiom człowieka składa się z drobnoustrojów, które występują w poszczególnych częściach organizmu. Stąd możemy mówić o mikrobiomie jamy ustnej, jamy nosowej, dróg oddechowych, skóry, pochwy, czy układu moczowego, a także mikrobiomie przewodu pokarmowego i jelit.

Mikrobiom a mikrobiota

W kontekście drobnoustrojów zasiedlających dane środowisko możemy spotkać się także z pojęciem „mikrobiota”. Choć w ścisłym znaczeniu przez mikrobiotę rozumie się wszystkie drobnoustroje obecne w organizmie człowieka, a mikrobiom odnosi się do zbioru tych samych genomów, pojęcia te stosuje się najczęściej zamiennie.

Restauracja dla dobrych bakterii. Wypróbuj probiotyki Guut i nakarm swój mikrobiom tym, co najlepsze!

Mikrobiom jelitowy

Mikrobiom układu pokarmowego, w tym mikrobiom jelitowy, uważany jest za najbardziej zróżnicowany i najliczniejszy spośród wszystkich, które wyróżniamy w organizmie człowieka. Jako pierwszy jego znaczenie podkreślił rosyjski mikrobiolog, laureat Nagrody Nobla – Ilja Iljicz Miecznikow.

Mikrobiom przewodu pokarmowego składa się z czterech rodzajów grup bakterii. Ich liczba i różnorodność zmienia się w zależności od odcinka przewodu. Najwięcej bakterii składa się na mikrobiom jelitowy.

Uznaje się, że mikrobiom jelit kształtuje się już w życiu płodowym dziecka, a  jego skład różni się w zależności od wieku człowieka. Mikrobiom dziecka będzie zatem zupełnie inny niż osoby w podeszłym wieku. Mikrobiom noworodka stanowią głównie bakterie z grupy Bifidobacterium, Enterobacteriaceae, Staphylococcus i  Streptococcus, zaś na jego kształtowanie wpływ ma zarówno sposób karmienia – karmienie piersią, mlekiem modyfikowanym lub metodą mieszaną – a także, późniejsze rozszerzanie diety dziecka. Przyjmuje się, że do ustabilizowania flory bakteryjnej jelit dochodzi około drugiego roku życia.

Wpływ mikrobiomu jelitowego na organizm

Organizmy wchodzące w skład mikrobiomu jelit można podzielić na trzy grupy:

• pożyteczne,
• oportunistyczne,
• chorobotwórcze.

Wszystkie powinny pozostawać ze sobą w równowadze, co jest niezbędne z punktu widzenia prawidłowej pracy jelit.

Wśród funkcji, które spełnia zrównoważona mikroflora jelit wyróżnić można:

• rozkład resztek pokarmowych,
• wpływ na metabolizm tłuszczów w wątrobie,
• stymulowanie układu odpornościowego poprzez m.in. różnicowanie limfocytów,
• poprawa przyswajalności składników mineralnych i elektrolitów,
• ochrona przed toksynami i drobnoustrojami chorobotwórczymi – wykazuje się obecnie związek pomiędzy chorobami jelitowymi, a także schorzeniami ogólnoustrojowymi takimi jak otyłość, cukrzyca, alergie, choroby nowotworowe, a nawet zburzenia depresyjne.

Mikrobiom jelitowy – badanie

Badanie mikrobiomu jelitowego polega na analizie próbki kału pod kątem określonych bakterii jelitowych i grzybów. W zależności od wybranego zakresu badania określić można także inne parametry, takie jak pH kału czy markery stanu zapalnego.

W jakim celu wykonać takie badanie? Przede wszystkim pozwala ono określić precyzyjnie ilości bakterii, także tych chorobotwórczych, co może przyczynić się do wczesnego wykrycia zmian w obrębie jelita. Badanie polecane jest w szczególności osobom:

• po długo stosowanej antybiotykoterapii,
• z zaburzeniami ze strony układu pokarmowego takimi jak wzdęcia, zaparcia, biegunki,
• cierpiącym na zespół jelita nadwrażliwego i nieswoistych chorób zapalnych jelit,
• z nietolerancją pokarmową oraz chorobami autoimmunologicznymi, w tym celiaką,
• borykającym się z częstymi nawrotami infekcji wirusowych lub bakteryjnych.

Dieta a mikrobiom jelitowy

Nie bez powodu wiele mówi się ostatnio o tym, że jelita to nasz drugi mózg. Bakterie rządzą naszymi myślami, mogą decydować o osobowości, a nawet wpływać na rozwój depresji. Jak o nie dbać, by nie fundować sobie złego samopoczucia? Jednym z czynników najmocniej oddziałujących na mikrobiom jelitowy jest dieta. Jaka powinna być dieta na zdrowy mikrobiom naszych jelit? Przede wszystkim zrezygnuj z przetworzonej żywności, cukrów prostych, alkoholu. Zwiększ spożycie produktów roślinnych, szczególnie tych bogatych w błonnik, inuliny i skrobię oporną. Są to tzw. prebiotyki, czyli substancje, które nie są trawione w przewodzie pokarmowy, a stymulujące rozwój mikrobiomu. Wzbogać swoją dietę o żywność fermentowaną, czyli kiszonki, a także jogurty i kefiry, które stymulują wzrost mikroflory i dostarczają naturalnych probiotyków.

Źródła:

1. Z. Gliński, K. Kostro, Mikrobiom – charakterystyka i znaczenie, Życie Weterynaryjne, 2015,
2. M. Malinowska, B. Tokarz-Deptuła, W. Deptuła, Mikrobiom człowieka, Postepy Mikrobiologii 2017,
3. W. Tylman, I. Rzeszutko, G. Dąbrowska, Mikrobiom człowieka i jego znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, Edukacja Biologiczna i Środowiska 2016/3.