Przejdź do treści

Mononukleoza zakaźna, czyli choroba pocałunków – objawy, badania i leczenie

Wysypka na plecach kobiety chorej na mononukleozę
Wysypka przy mononukleozie może być efektem zastosowanych leków Fot. SecondSide / stock.adobe.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
„Zapisałem panu tabletki, które sprawią, że penis będzie mniej bolał. Proszę wrócić, jak będzie pan się chciał starać o dziecko”. Ekspertka o podwójnych standardach
3 mokre ręczniki – tego potrzebujesz przy przegrzaniu organizmu. Gdzie je przyłożyć, wyjaśnia ratownik medyczny
Zakładasz nogę na nogę? To jeden z wielu nawyków, których nie lubi dno miednicy. Mówi o tym fizjoterapeutka uroginekologiczna Monika Grzegorzewicz
Meghan Markle o normalizacji poronienia i o aborcji. „To, co dzieje się w naszych ciałach, jest głęboko osobiste”
Lek na nadciśnienie zniknął z aptek. Kolejne dostawy nie są planowane

Mononukleoza, nazywana potocznie chorobą pocałunków, to jedna z najczęściej występujących chorób zakaźnych. Wywołuje ją wirus Epsteina-Barr (EBV), który przenosi się przez ślinę chorej osoby, dlatego łatwo można zarazić się pijąc ze wspólnego kubka lub dzieląc się jedzeniem. Jeśli u dziecka lub nastolatka pojawią się objawy przypominające anginę, bardzo możliwe, że jest to właśnie mononukleoza. 

Mononukleoza zakaźna – co to takiego? 

Mononukleoza zakaźna (MZ) to choroba spowodowana infekcją wirusa Epsteina-Barr (EBVinaczej Human herpesvirus 4 – HHV-4), należącego do rodziny Herpesviridae. Został on zidentyfikowany w 1964 roku przez brytyjskiego patologa i wirusologa Michaela Epsteina i Yvonne Barr oraz współpracownika Berta Achonga. Związek wirusa z mononukleozą zaobserwowano cztery lata później, w roku 1968, gdy wirus EBV został wyizolowany ze śliny chorych na mononukleozę.  

Pierwszy opis mononukleozy pochodzi z lat 80 XIX wieku. Przedstawili go Nil Filatov i Emil Pfeiffer, nazywając chorobę gorączką gruczołową. Dziś często mówi się na nią angina monocytowa, ze względu na podobieństwo objawów obu chorób, choć angina wywoływana jest przez bakterię, a mononukleoza przez wirusa. 

Uważa się, że nawet 90-95 proc. osób dorosłych zetknęło się w ciągu życia z wirusem EBV, stając się jego nosicielem, ale jednocześnie po przechorowaniu zyskując odporność na całe życie. Łączna zapadalność na mononukleozę zakaźną wynosi 50 przypadków na 100 000 osób rocznie.

Jak można zarazić się mononukleozą?

Wirus EBV przenosi się drogą kropelkową wraz ze śliną osoby chorej, w której utrzymuje się nawet do 6 miesięcy po zachorowaniu. Na mononukleozę najczęściej chorują dzieci w wieku przedszkolnym, które wkładają do ust wspólne zabawki oraz nastolatkowie, gdy rozpoczyna się okres dojrzewania, dlatego też o mononukleozie mówi się jako o chorobie pocałunków. Do zakażenia może dojść w wyniku transfuzji krwi, przeszczepu szpiku kostnego i przeszczepu narządów. Natomiast samo przebywanie z osobą chorą w tym samym pomieszczeniu nie prowadzi do zakażenia. 

Mononukleoza występuje w równym stopniu u mężczyzn jak i kobiet, a zakażenia nie wykazują sezonowości. Wirus mononukleozy wnika do komórek nabłonka błony śluzowej jamy ustnej i gardła i zakaża limfocyty, po czym rozprzestrzenia się po całym organizmie. Okres inkubacji (czas między złapaniem wirusa a wystąpieniem objawów) wynosi średnio od 4 do 8 tygodni (30-50 dni). Czas ten może się wydłużyć w niektórych przypadkach nawet do półtora roku. 

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

Mononukleoza – objawy u dorosłych

Mononukleoza może przebiegać z różnym nasileniem objawów. U dzieci zazwyczaj jest bezobjawowa lub skąpoobjawowa. U dorosłych może dawać zestaw charakterystycznych objawów, choć mononukleoza pełnoobjawowa dotyczy przede wszystkim osób w przedziale wiekowym 15-25 lat. Objawy mononukleozy w okresie młodzieńczym i u osób dorosłych są nieswoiste i przypominają przeziębienie lub grypę. Utrzymują się średnio przez okres 16 dni, podobnie jak w przypadku innych zakażeń wirusowych.

Chorzy są osłabieni, zaczynają skarżyć się na złe samopoczucie, zmęczenie, bóle głowymięśni i stawów. Po kilku dniach pojawia się wysoka, dochodząca do 40 stopni gorączka, która może utrzymywać się przez 10-14 dni. Zwykle towarzyszy jej zapalenie gardła i migdałków, na których pojawia się biało-żółty nalot i krwawe wybroczyny. Chory ma problem z przełykaniem a nawet mówieniem, wyczuwalny jest też przykry zapach z ust.

Zakażony skarży się na bolesność węzłów chłonnych (szyjnych, pachowych lub podżuchwowych), które mogą przybrać rozmiar orzecha włoskiego. Dochodzi do powiększenia śledziony i wątroby, rzadko do żółtaczki. Głównym objawom może towarzyszyć brak apetytu, ból brzucha, nudności i biegunka U około 5 procent chorych, zwykle w drugim tygodniu choroby pojawia się osutka skórna – plamista wysypka na skórze i błonach śluzowych tułowia i kończyn. 

Objawy mononukleozy u dzieci

Mononukleoza u dzieci daje podobne objawy jak u dorosłych, choć z reguły przebiega łagodniej. Dziecko staje się markotne, traci apetyt, jest zmęczone, może narzekać na bóle różnych części ciała – rąk, nóg i pleców. Najbardziej stałym symptomem mononukleozy u dzieci jest długo utrzymująca się gorączka/stan podgorączkowy, powiększenie obwodowych węzłów chłonnych i stan zapalny gardła.

Charakterystycznym objawem choroby u dzieci jest  wysypka plamisto – grudkowa, czasem przypominająca zmiany pokrzywkowe. Częstszym objawem u dzieci niż u dorosłych jest też obrzęk powiek, łuków brwiowych i nosa (tzw. objaw Glanzmana). Natomiast objawy takie jak: nalot na migdałkach podniebiennych, powiększona śledziona czy wątroba występują rzadziej. Rozpoznanie mononukleozy u dzieci jest trudne, ponieważ obraz choroby w tej populacji jest niejednoznaczny i niejednorodny.

Nie usuwaj migdałków! (Chyba że naprawdę musisz)

Wysypka przy mononukleozie

Wysypka przy mononukleozie może być zarówno jednym z objawów choroby, jak i skutkiem ubocznym podjęcia niewłaściwego leczenia. Zastosowanie antybiotyków – amoksycyliny czy ampicyliny (penicyliny) w przypadku mononukleozy może prowadzić do wystąpienia rumienia wielopostaciowego. Powstająca wysypka pojawia się najczęściej na kończynach w postaci zmian rumieniowo-obrzękowych oraz pęcherzyków wypełnionych płynem surowiczym, które pękają i tworzą nadżerki.

Drugim niepożądanym efektem antybiotykoterapii jest rumień guzowaty – choroba tkanki podskórnej, w której powstają bolesne w dotyku, ciepłe, czerwone guzki. Zmiany te pojawiają się na przedniej stronie kończyn, pośladkach, udach, głowie i tułowiu. Guzy zazwyczaj rozpadają się w ciągu 2–9 tygodni po ustąpieniu mononukleozy. Wysypka zanika stopniowo wraz z odstawieniem antybiotyków i wyleczeniem innych objawów mononukleozy.

Proces leczenia wysypki należy wspomóc odpowiednią pielęgnacją skóry. Preparaty do mycia ciała nie powinny zawierać środków drażniących i wysuszających (np. SLS, alkoholu, parabenów), natomiast warto stosować produkty zawierające emolienty, a w kąpieli zastosować krochmal o działaniu łagodzącym. Dobrze jest zakładać przewiewną, bawełnianą odzież, by skóra mogła szybciej się regenerować. Zmienione chorobowo miejsce nie powinno być tarte ręcznikiem, drapane oraz wystawiane na zbyt ciepłe lub zbyt zimne powietrze.

Mononukleoza – diagnostyka 

Mononukleoza zakaźna jest trudna do rozpoznania, szczególnie na początku choroby, gdy objawy są nieswoiste. Chorobami, które należy wykluczyć w postępowaniu diagnostycznym, a które dają podobne objawy są: angina paciorkowcowa, pierwotne zakażenie cytomegalowirusem (CMV) i innymi herpeswirusami (HSV 6) oraz toksoplazmoza. 

Badania diagnostyczne mononukleozy obejmują: 

  1. Morfologię krwi z rozmazem, w której już w pierwszym tygodniu obserwuje się wzrost całkowitej liczby białych krwinek (leukocytoza), zwiększony odsetek limfocytów (charakterystyczne dla mononukleozy są limfocyty atypowe, tzw. mononuklearne) oraz zmniejszenie liczby płytek krwi.  
  2. Przeciwciała heterofilne wykrywane za pomocą aglutynacyjnych testów lateksowych. Obecność typowych objawów mononukleozy, odchyleń w morfologii krwi oraz pozytywny wynik testu na obecność przeciwciał heterofilnych potwierdza rozpoznanie. 
  3. Badania czynności wątroby za pomocą oznaczenia enzymów wątrobowych – aminotransferaz AspAT i AIAT, których aktywność wzrasta na skutek uszkodzenia wątroby. 
  4. Swoiste przeciwciała wobec antygenów EBV. Obecność przeciwciał IgM świadczy o trwającej infekcji. Z kolei przeciwciała IgG informują o przebyciu zakażenia w przeszłości. Badania wykonane we wczesnym stadium choroby mogą nie wykazać jeszcze obecności przeciwciał, wówczas trzeba je powtórzyć w późniejszym okresie.

W diagnostyce mononukleozy pomocne może być badanie USG jamy brzusznej, za pomocą którego można zaobserwować powiększenie wątroby i śledziony. 

Leczenie domowe mononukleozy

Naukowcom nie udało się dotychczas opracować szczepionki na mononukleozę, a jej leczenie jest głównie objawowe. Choremu zaleca się pozostanie w łóżku i nieprzemęczanie się. Zimne okłady mogą pomóc w walce z wysoką temperaturą, a olejki eteryczne rozpylone w pomieszczeniu polepszą oddychanie. Nie należy zapominać o zdrowym odżywianiu: dieta powinna być lekkostrawna, białkowo-węglowodanowa, bogata w witaminy i minerały. Chory powinien zadbać o odpowiednie nawodnienie, zwłaszcza w ostrym okresie choroby z towarzyszącą gorączką. Aktywność fizyczna powinna być ograniczona w pierwszym miesiącu od początku choroby, aby nie doszło do pęknięcia powiększonej śledziony. 

Mononukleoza – leczenie farmakologiczne 

W mononukleozie stosowane są leki przeciwbólowe, przeciwgorączkowe i przeciwzapalne, czasem hepatoprotekcyjne. Leki te hamują proces zapalny w gardle i zmniejszają ból. Stosowanie antybiotyków jest zasadne tylko w przypadku wystąpienia nadkażenia bakteryjnego. Leki przeciwwirusowe nie są zalecane w leczeniu mononukleozy, ze względu na brak dowodów na ich korzystne działanie. W ciężkich przypadkach stosuje się kortykosterydy (grupa leków o silnym działaniu przeciwzapalnym, przeciwalergicznym i immunosupresyjnym) zapobiegające wystąpieniu powikłań. 

Mononukleoza trwa zwykle 3-4 tygodnie i zazwyczaj ustępuje samoistnie. Rekonwalescencja może jednak zająć wiele czasu. Dzieci po wyleczeniu potrzebują około miesiąca, by całkowicie dojść do siebie. U dorosłych zespół przewlekłego zmęczenia może utrzymywać się nawet przez 6 miesięcy. Węzły chłonne mogą być powiększone przez okres połowy roku, natomiast powiększona wątroba przez miesiąc. 

Mononukleoza w ciąży

Istnieje stosunkowo mało badań dotyczących przebiegu mononukleozy w ciąży i wpływu choroby na zdrowie matki i płodu. W przeprowadzonych w latach 80. obserwacjach nie odnotowano zależności między mononukleozą w czasie ciąży a wadami wrodzonymi płodu, wczesnym porodem czy niską masą urodzeniową. Przeciwstawne wyniki otrzymano w badaniu Anne Eskilt i wps. z 2005 roku, w którym kobiety z mononukleozą miały krótszy okres ciąży, a dzieci rodziły się z mniejszą masą urodzeniową w porównaniu do kobiet zdrowych.  Natomiast większość badań jest zgodnych co do faktu, iż mononukleoza nie ma wpływu na zwiększoną śmiertelność płodu. Co ciekawe, zaobserwowano też związek między objawami depresji w ciąży, a występowaniem mononukleozy.

W czasie ciąży mononukleoza może przebiegać zarówno bezobjawowo, jak i pełnoobjawowo. Największe ryzyko dla dziecka związane jest z występującą u matki infekcją, uszkodzeniem narządów oraz gorączką. Wysoka temperatura ciała może powodować poronienie (w pierwszej połowie ciąży), wady wrodzone (w trzecim trymestrze ciąży) i przedwczesny poród. Kobieta w ciąży nie powinna przyjmować żadnych leków bez konsultacji z lekarzem prowadzącym. Aby zmniejszyć gorączkę, bóle ciała lub głowy w czasie ciąży dozwolony jest paracetamol, natomiast nie można stosować ibuprofenu. Kluczowy dla kobiet w ciąży z mononukleozą jest również odpoczynek i odpowiednie nawodnienie.

Mononukleoza – powikłania 

Powikłania po mononukleozie występują rzadko (dotyczą około 20 proc. chorych), ale są poważne. Mononukleoza może doprowadzić w 2-3 tygodniu choroby do pęknięcia powiększonej śledziony, na co może wskazywać ból w lewej górnej części brzucha, osłabienie, mdłości lub poty. W takim przypadku konieczna jest szybka interwencja chirurgiczna, ponieważ często stan ten zagraża życiu. 

Wśród powikłań wymienia się nadkażenia bakteryjne, nadżerki i owrzodzenia narządów płciowych, zaburzenia neurologiczne (zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych) i hematologiczne (małopłytkowość, niedokrwistość), niedrożność dróg oddechowych. U 80 proc. chorych dochodzi do stanu zapalnego wątroby. Przechorowanie mononukleozy jest czynnikiem ryzyka wystąpienia niektórych nowotworów, m.in. chłoniaka Burkitta.

U osób z osłabioną odpornością (np. chorych na AIDS) może rozwinąć się bardzo groźny zespół limfoproliferacyjny. Może on poprzedzać rozwój takich chorób jak chłoniak i limfocytarne śródmiąższowe zapalenie płuc. 

 

Bibliografia:

  1. K. Leś, M. Przybylski, and B. Łazińska, “Diagnostyka laboratoryjna mononukleozy zakaźnej u chorych leczonych ambulatoryjnie”, Postępy Nauk Med., vol. XXVIII, no. 4, pp. 42–47, 2015. 
  2. Rajewski Paweł i wsp., “Mononukleoza zakaźna — opis przypadku”, Forum Med. Rodz. , vol. 9, no. 4, pp. 344–347, 2015. 
  3. A. Eskild, A. L. Bruu, B. Stray-Pedersen, and P. Jenum, “Epstein-Barr virus infection during pregnancy and the risk of adverse pregnancy outcome”, BJOG An Int. J. ObstetGynaecol., vol. 112, no. 12, pp. 1620–1624, 2005, doi: 10.1111/j.1471-0528.2005.00764.x. 
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Kobieta w laboratorium

Wirus polio wykryty w londyńskich ściekach! To pierwszy taki przypadek od lat

Epidemia czerwonki i cholery w Mariupolu / gettyimages

Czerwonka i cholera w Mariupolu. „Na ulicach gniją odpadki, a skażenie mogą wywołać prowizoryczne groby”

Kleszcze wędrowne u granic Polski / istock

Groźne kleszcze przy polskiej granicy. Są nosicielami wirusa wywołującego gorączkę krwawiących oczu

Polska przygotowuje się na małpią ospę. Rozporządzenie ministra zdrowia

Małpia ospa - co warto o niej wiedzieć? / istock

Fakty i mity o małpiej ospie. Czy powinniśmy się jej bać? Na te i inne pytania odpowiada biotechnolog Dawid Polak

Kobieta się szczepi

Szczepienie na ospę wietrzną chroni przed małpią ospą? Wirusolog nie ma złudzeń

Kobieta w kombinezonie ochronnym

Małpia ospa dynamicznie rozprzestrzenia się w Europie. Wirus jest coraz bliżej Polski

Kolejne przypadki małpiej ospy w Europie. Czy mamy powody do obaw?

Chlamydioza – objawy i leczenie zakażenia chlamydią

W Europie potwierdzono przypadek zarażenia rzadką chorobą tropikalną. WHO szacuje jej śmiertelność na 10 proc.

W Europie potwierdzono przypadek zarażenia rzadką chorobą tropikalną. WHO szacuje jej śmiertelność na 10 proc.

Rosja wywoła epidemię cholery i oskarży o to Ukrainę? Niepokojące doniesienia służb

Liczba zachorowań na odrę wzrosła o 80 proc. - alarmuje Światowa Organizacja Zdrowia

Liczba zachorowań na odrę wzrosła o 80 proc. – alarmują WHO i agencja ONZ

Ptasia grypa u ludzi / gettyimages

Ptasia grypa typu H3N8 wykryta po raz pierwszy u człowieka. Czteroletni chłopiec trafił do szpitala

Krztuścem bardzo łatwo się zakazić / istock

Dr n. med. Dagmara Pokorna-Kałwak: Łatwiej jest się zakazić krztuścem niż grypą, świnką czy ospą wietrzną

Wirus eboli w Demokratycznej Republice Konga / gettyimages

Nowa epidemia eboli w Demokratycznej Republice Konga. Jest już pierwsza ofiara śmiertelna

Mężczyzna i kobieta w łóżku

Coraz więcej osób z chorobami wenerycznymi. Takich liczb nie było od lat

Wirus Zika - grozi nam pandemia? / gettyimages

Wirus Zika znowu się rozprzestrzenia. Czy grozi nam nowa epidemia?

Nowy wariant ospy / istock

Wykryto nowy wariant wirusa ospy. Coraz więcej dzieci trafia do szpitali

istock-

To może być przełom w leczeniu AIDS. Edycja genów pokona HIV?

Nowe przypadki wścieklizny. Główny Lekarz Weterynarii apeluje o szczepienie zwierząt domowych

Nowe przypadki wścieklizny. Główny Lekarz Weterynarii apeluje o szczepienie zwierząt domowych, nie tylko psów

W Izraelu wykryto przypadek zakażenia polio. Niebezpiecznym wirusem zaraził się czteroletni chłopiec /fot. iStock

W Izraelu wykryto przypadek zakażenia polio. Niebezpiecznym wirusem zaraził się czteroletni chłopiec

Walka z polio w Ukrainie utknęła w miejscu. To kolejny przerażający skutek wojny

Walka z polio w Ukrainie utknęła w miejscu. To kolejny przerażający skutek wojny

Dziecko

Zakażenie u dziecka dzikim szczepem polio. To pierwszy przypadek od 5 lat!

Ludzie na lotnisku stoją z torbami

Groźny wirus Lassa wykryty w Europie. To pierwsze przypadki od ponad dziesięciu lat

Najpopularniejsze

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

ucho kobiety

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

kobieta z problemami skórnymi

Wybroczyny (petocje) – co to jest, dlaczego powstają i jak sobie z nimi poradzić?

Ropiejące oczy kobiety

Ropiejące oczy u dzieci i dorosłych – przyczyny i metody leczenia

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

MCV – morfologia, wyniki, norma. MCV podwyższone i za niskie

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

×