Przejdź do treści

Zez zbieżny i rozbieżny – przyczyny, objawy i leczenie

kobieta podczas badania oczu
Jak leczyć zeza? Fot. RFBSIP/AdobeStock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Pierwsza miesiączka – co jeśli przychodzi za wcześnie?
„Rodzice dziwią się, że ich córki bawiące się jeszcze lalkami zaczynają miesiączkować”. Ginekolog o tym, co się dzieje, kiedy miesiączka przychodzi za wcześnie
Jak pomóc osobie, która ma wstrząs anafilaktyczny? Lek. Łukasz Durajski przedstawia zalecenia Polskiego Towarzystwa Alergologicznego
Jak pomóc osobie, która ma wstrząs anafilaktyczny? Lek. Łukasz Durajski przedstawia zalecenia Polskiego Towarzystwa Alergologicznego
Liczba zgonów z powodu COVID-19 na świecie przekroczyła 4 mln – podał Reuters
Liczba zgonów z powodu COVID-19 na świecie przekroczyła 4 mln – podał Reuters
Niemiecka szczepionka „Curevac” na COVID-19 nie spełniła oczekiwań. Dostawy setek milionów dawek pod znakiem zapytania
Nornik
Liczba przypadków zakażenia hantawirusem gwałtownie rośnie. Niemieckie władze ostrzegają przed epidemią

Zez to wada oczu, która objawia się przede wszystkim osłabieniem mięśni podtrzymujących gałkę oczną. Z tego powodu następuje zmiana kąta patrzenia jednego oka względem drugiego. Osoby z tą wadą mogą mieć problem z prowadzeniem pojazdów, uprawianiem niektórych sportów i obsługą maszyn znajdujących się w ruchu.

Zez – co to jest?

Zez, czyli choroba zezowa, to nieprawidłowe ustawienie gałek ocznych, któremu towarzyszą zaburzenia widzenia. Zez może dotyczyć tylko jednego oka lub występować naprzemiennie, raz w jednym, raz w drugim oku. Zezowi towarzyszą zaburzenia widzenia stereoskopowego, czyli dwuocznego.

Przyczyny zeza to zmiany zachodzące podczas rozwoju ośrodków kojarzeniowych w korze mózgowej oraz zmiany aparatu wewnętrznego. Doprowadzić mogą do niego również choroby mięśni gałkoruchowych, oczodołu lub gałki ocznej oraz czynniki genetyczne. Zez u osób dorosłych może pojawić się nagle lub stopniowo, w przebiegu chorób ośrodkowego układu nerwowego. Podejrzenie choroby powinno skłonić do jak najszybszej wizyty u lekarza. Zasada ta dotyczy szczególnie niemowląt – odpowiednie badania na zeza u niemowlaka trzeba przeprowadzić, zanim dziecko skończy 1 rok życia, a leczenie zakończyć jeszcze przed pójściem do szkoły. Wynika to z fizjologii – widzenie obuoczne u dziecka kształtuje się do 7 roku życia. Warto wiedzieć, że zez u niemowląt może występować naturalnie – często znika sam około 12 tygodnia życia.

Rodzaje zeza

Istnieje kilka rodzajów choroby:

  • Zez porażenny – w chorobie występują zaburzenia ruchów gałki ocznej. Ruch oka w kierunku porażonego mięśnia jest osłabiony lub nawet niemożliwy. Może dotykać jednego oka lub obu oczu,
  • Zez ukryty – polega na nierównej sile mięśni gałek ocznych. Jedne grupy mięśni są silniejsze od drugich. Objawia się to w momencie patrzenia jednym okiem. Po zasłonięciu zdrowego oka chore zmienia pozycję na zbieżną, rozbieżną (w kierunku nosa lub na zewnątrz) lub ku dołowi i górze. Niektórzy określają tę formę choroby jako lekki zez,
  • Zez towarzyszący – ta postać choroby występuje najczęściej. Oko z zezem towarzyszy w ruchach oku zdrowemu, zachowując cały czas taki sam kąt względem niego. Ta odmiana zeza dzieli się na pomniejsze, według odchyleń oka:
    • zez rozbieżny – gałka oczna odchyla się na zewnątrz, w stronę skroni;
    • zez zbieżny – gałka oczna odchyla się ku zdrowemu oku;
    • zez ku górze – gałka oczna odchyla się w górę;
    • zez ku dołowi – odchylenie gałki ocznej na dół;
    • zez skośny – odchylenie gałki “po przekątnej”.

Zez – przyczyny

Przyczyny zeza mogą być różne. W dzieciństwie najczęściej jest on skutkiem przebytych chorób, które zaburzają prawidłowy rozwój widzenia. Zezy porażenne to odrębna grupa, w której zez spowodowany jest porażeniem mięśni okoruchowych. Może do niego dojść wskutek stanu zapalnego, zatruć i chorób układu nerwowego.

Główną przyczyną jest porażenie lub osłabienie mięśni odpowiadających za ruch gałek ocznych. W sytuacji fizjologicznej gałki oczne ustawione są równolegle. Prawidłowa praca i napięcie mięśni umożliwia harmonijne i jednoczesne przemieszczanie się oczu w górę, w dół i na boki. W przypadku, gdy któryś z siedmiu mięśni odpowiedzialnych za poruszanie okiem jest porażony lub osłabiony, pozostałe, które są w pełni sprawne, przejmują dominację, co skutkuje odchyleniem oka w którymś kierunku. Do uszkodzenia i zaburzeń funkcjonowania mięśni może dojść w wyniku:

  • urazów,
  • nowotworów oka (np. siatkówczaka),
  • nawracających zakażeń,
  • dużych wad wzroku (np. krótkowzroczności),
  • dużej różnicy między wadą wzroku w jednym i w drugim oku,
  • chorób ośrodkowego układu nerwowego.

Wada może występować jednostronnie lub obustronnie. Zdarza się także zez naprzemienny, gdy nieprawidłowe ustawienie oka można zaobserwować raz z jednej, raz z drugiej strony.

Zobacz także

Zez rozbieżny u dzieci

Do 3 miesiąca życia zez rozbieżny u dzieci występuje fizjologicznie i jest związany z niedostatecznym wykształceniem się narządu wzroku i mięśni. U starszych dzieci najczęściej powstaje w wyniku wady wzroku, zwłaszcza gdy w jednym oku występuje zdecydowanie większe niedowidzenie. Inną przyczyną może być nowotwór gałki ocznej lub porażenie mięśni okoruchowych.

Okulary a zez

W przypadku akomodacyjnego zeza zbieżnego oczy zwracają się do wewnątrz z powodu wysiłku ogniskowania oczu dalekowzrocznych, a leczenie tego typu zeza z konieczności wiąże się z korektą refrakcji, która zwykle odbywa się za pomocą okularów korekcyjnych lub soczewek kontaktowych. W tych przypadkach chirurgicznych wyrównanie jest brane pod uwagę tylko wtedy, gdy taka korekta nie rozwiązuje zwrotu oczu.

Wczesne leczenie zeza u dziecka może zmniejszyć ryzyko wystąpienia niedowidzenia i problemów z percepcją głębi. Oczy, które pozostają niewyrównane, mogą nadal mieć problemy ze wzrokiem. Chociaż nie są lekarstwem na zez, soczewki pryzmatyczne mogą być również używane, aby zapewnić tymczasowy komfort i zapobiec wystąpieniu podwójnego widzenia.

Okulary wpływają na pozycję, zmieniając reakcję osoby na skupienie. Pryzmaty zmieniają sposób, w jaki światło, a tym samym obrazy, docierają do oka, symulując zmianę położenia oka.

Najnowsze w naszym serwisie

Zez a leki

Wstrzyknięcie toksyny botulinowej jest stosowane w przypadku małych i średnich stopni zeza dziecięcego, nabytego zeza dorosłego oraz gdy jest to konsekwencja operacji odwarstwienia siatkówki. Toksyna jest również przydatna w innych porażeniach nerwów czaszkowych, które wpływają na mięśnie oczu. Resztki zeza, które pozostają po tradycyjnej operacji zeza można skorygować wstrzyknięciem toksyny. Toksynę botulinową stosowano również śródoperacyjnie w celu wzmocnienia efektu chirurgicznego. W złożonych przypadkach zeza toksyna może być wstrzykiwana diagnostycznie jako pomoc w planowaniu leczenia operacyjnego.

Ćwiczenia na zeza

Leczenie zeza powinno zawsze być wspierane odpowiednimi ćwiczeniami, które mają za zadanie wzmocnienie mięśni okoruchowych. Są one dobrane przez lekarza specjalistę i wykonywane pod jego nadzorem lub w poradni leczenia zeza. Każda osoba otrzymuje także specjalny zestaw ćwiczeń, który powinna systematycznie wykonywać samodzielnie w domu.

Ćwiczenia na zeza dzieli się na dwie grupy:

  • pleoptyczne – polegające na oszczędzaniu zdrowego oka i wymuszeniu pracy oka, które zezuje; najczęściej zasłania się jedno oko na kilka godzin dziennie specjalną przysłoną na lub pod szkła okularów,
  • ortoptyczne – stosuje się je, kiedy doszło do zaburzeń widzenia; rehabilitacja podzielona jest na kilka etapów i obejmuje kilka sesji, a ćwiczenia są indywidualnie dobrane do pacjenta (dotyczą m.in. nauki łączenia obrazu z obu oczu).
istockphoto.com

Leczenie zeza

W przypadku podejrzenia zeza konieczna jest konsultacja okulistyczna. Lekarz okulista w celu postawienia diagnozy przeprowadza szereg testów, m.in. ocenę ostrości widzenia, badanie dna oka, ocenę akomodacji, fiksacji i ruchów oka, test naprzemiennego zasłaniania oczu, badanie kąta zeza (za pomocą tak zwanego testu Hirschberga). Zwykle przed przeprowadzeniem badań konieczne jest zakropienie oczu atropiną.

Leczenie zeza polega na noszeniu okularów z indywidualnie dopasowanymi szkłami (okulary pryzmatyczne). Jednocześnie stosuje się ćwiczenia i metody, które mają na celu zapobieganie niedowidzeniu, zmniejszenie kąta zeza oraz poprawę współpracy obu oczu. Zalicza się do nich:

  • zasłanianie zdrowego oka (metoda zasłaniania),
  • upośledzanie czynności zdrowego oka poprzez stosowanie atropiny lub odpowiednio dobrane szkła (metoda penalizacji),
  • pobudzanie chorego oka bodźcami świetlnymi (metoda pleoptyczna).

U dorosłych zwykle konieczne jest operacyjne leczenie zeza. Operacja dotyczy mięśni odpowiadających za ruch gałki ocznej. Te, które są osłabione, należy skrócić, a mięśnie dominujące wydłużyć, czyli przesunąć do tyłu ich przyczepy. Zabieg chirurgiczny trwa godzinę i wykonywany jest w znieczuleniu ogólnym. Może zdecydować się na niego każda osoba, która nie ma przeciwwskazań do narkozyRekonwalescencja po operacji zeza trwa kilka tygodni. Operację zeza wykonuje się także u dzieci w sytuacji, gdy zawiodły inne metody leczenia. Wykonuje się ją podobnie jak u dorosłych – w znieczuleniu ogólnym. Dzięki temu jest całkowicie bezbolesna.

 

Źródła:

  1. Donahue SP, Buckley EG, Christiansen SP, Cruz OA, Dagi LR (August 2014). „Difficult problems: strabismus”. Journal of American Association for Pediatric Ophthalmology and Strabismus (JAAPOS). 18 (4): e41
i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Dlaczego nie wolno patrzeć „gołym okiem” na Słońce? Wyjaśnia optometrystka

Kury

Zgłoszono pierwszy przypadek ptasiej grypy H10N3 u człowieka

Niewidomy mężczyzna odzyskał częściowo wzrok dzięki eksperymentalnej terapii. To pierwszy taki przypadek

Niewidomy mężczyzna odzyskał częściowo wzrok dzięki eksperymentalnej terapii. To pierwszy taki przypadek

„Polski ład” ogłoszony. Co nowego w ramach działań w zakresie ochrony zdrowia?

Rana oka, oparzenie, ciało obce w oku – pierwsza pomoc

Opieka paliatywna – na czym polega i jakie są jej rodzaje. Dla kogo jest przeznaczona taka forma opieki?

Opieka paliatywna – komfort w chorobie w starszym wieku. Na czym polega? Czy możemy się tego nauczyć?

Kobieta i mężczyzna ćwiczą

Ćwiczenia na kręgosłup dla każdego, czyli sposób na zdrowe plecy. Jak właściwie dobrać zestaw ćwiczeń?

Twardówka – budowa, funkcje, zapalenie twardówki oka

Tęczówka – budowa, funkcje i zapalenie tęczówki oka

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Ciało szkliste oka – funkcje, zmętnienie, leczenie

Rogówka oka – budowa, funkcje, uszkodzenie i choroby

Plamka ślepa – czym jest, wpływ na widzenie, test

Siatkówka oka – budowa, funkcje, zwyrodnienia

Soczewka oka – budowa, funkcje, schorzenia i leczenie

Plamka żółta – czym jest, choroby, przyczyny, leczenie

Przelewanie w brzuchu – czy jest normalne? Co może oznaczać uczucie przelewania wody w brzuchu?

Meteopaci to osoby chore na pogodę. Jakie są przyczyny, objawy i sposoby leczenia meteopatii?

Oko – budowa, funkcje, astygmatyzm i inne wady wzroku

Suchość pochwy – problem kobiet z niskim poziomem estrogenów. Jak sobie radzić z tą dolegliwością?

Jaglany detoks – oczyść swój organizm szybko i bezpiecznie

Płaczące suche oko – co to jest? Tłumaczy optometrystka Justyna Nater

Płaczące suche oko – co to jest i czym się objawia? Tłumaczy optometrystka Justyna Nater

Jak pomóc, gdy ktoś się zadławi?

Test Schirmera – wskazania, rodzaje, przebieg badania

Najpopularniejsze

matka z dorosłą córką

„Przez całe życie była toksyczną osobą, w każdej roli: pracownika, koleżanki, siostry, córki. I toksyczną mamą” – opowiada 35-letnia Ada o swojej matce

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

białe plamy na paznokciach

Białe plamy na paznokciach – co oznaczają i jak się ich pozbyć?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

Badanie krwi AST - co to jest i jak interpretować wyniki?

Badanie krwi AST – co to jest i jak interpretować wyniki?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

żyły na nogach

Zapalenie żył – jakie objawy wskazują na stan zapalny w żyłach powierzchownych i głębokich?

laboratorium

D-dimery – co to jest? Jak obniżyć zbyt wysoki poziom?

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

kobieta z problemami skórnymi

Wybroczyny (petocje) – co to jest, dlaczego powstają i jak sobie z nimi poradzić?