Przejdź do treści

Zatoki potrafią uprzykrzyć życie. Jakie są objawy i przyczyny zapalenia zatok?

Zatoki potrafią uprzykrzyć życie. Jakie są objawy i przyczyny zapalenia zatok?
Zatoki - objawy i przyczyny zapalenia zatok / fot. Getty Images
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
koronawirus, lekarze rodzinni
Powtarzał: dajcie lekarzom rodzinnym zlecać testy, a zobaczycie skalę epidemii. Michał Domaszewski o rekordach zakażeń w Polsce
Kobieta wstrzykuje sobie insulinę w brzuch
Insulina przy cukrzycy typu II – czy można ją odstawić tak, jak zrobił to Lech Wałęsa? Wyjaśnia diabetolożka Barbara Soróbka
Wielka lekcja WF tylko dla dziewcząt. Wraz z nimi ćwiczyć będą Otylia Jędrzejczak, Anita Włodarczyk i inne mistrzynie sportu
Rusza akcja „Mistrzynie w Szkołach” skierowana do uczennic. Otylia Jędrzejczak: będę przekonywać je, że lekcja WF może być fajna
Wkładka wewnątrzmaciczna
Wkładka wewnątrzmaciczna niezawierająca hormonów. Wszystko, co powinnaś o niej wiedzieć okiem ginekologa
kobieta w wannie
Częste mycie skraca życie? Zdziwisz się, ile prawdy jest w tym powiedzeniu!

Zatoki często potrafią płatać nam figle! Przyczyny i objawy zapalenia zatok wcale nie sa oczywiste. A problemy z nimi często wracają. Co jest najlepsze na ból zatok? Jakie są fakty i mity związane z zatokami?

 

Zatoki – co musisz o nich wiedzieć?

Zatoki to wypełnione powietrzem jamy położone w obrębie kości twarzy. W okolicy kości policzkowych umiejscowione są dwie zatoki szczękowe, u nasady nosa – dwie sitowe, a nad łukami brwiowymi – dwie czołowe. Jest jeszcze jedna, pojedyncza, klinowa, położona za tylną ścianą nosa. Te puste przestrzenie w czaszce potrzebne są, by nasza mowa była słyszalnym dźwiękiem, by kręgosłup mógł udźwignąć głowę, która bez tych pustych przestrzeni byłaby za ciężka, i wreszcie po to, byśmy ciągle nie chorowali. Wnętrze zatokowych przestrzeni kostnych wyścieła bowiem błona wydzielająca śluz. Z tym śluzem, poprzez nos, codziennie usuwamy wdychane z powietrzem zanieczyszczenia i patogeny.

Czym jest zapalenie zatok?

Zapalenie zatok to zapalenie błony śluzowej zatok przynosowych – jednej lub kilku. Może mieć różne przyczyny. Najczęściej zapalenie zatok ma podłoże wirusowe lub bakteryjne, ale może być też alergiczne, wywołane infekcją grzybiczą, chorobami zębów albo być związane z krzywą przegrodą nosową.

Zapalenie zatok – rodzaje

W zależności od objawów i czasu trwania choroby można rozróżnić:

  • ostre zapalenie zatok – pojawia się ropny katar, silny ból zatok, twarzy, gorączka; zaczyna się nagle i trwa 3-4 tygodnie;
  • przewlekłe zapalenie zatok – dolegliwości mogą być łagodniejsze, trwa nawet powyżej 8 tygodni, okresy remisji przeplatają się z momentami zaostrzenia objawów choroby;
  • nawracające zapalenie zatok – objawy ostrego zapalenia niespodziewanie nawracają, zwykle to zastępstwo niewyleczonego ostrego zapalenia.

Zatoki – objawy zapalenia zatok

Zapalenie obejmuje najczęściej zatoki czołowe, szczękowe i sitowe. Od tego, gdzie się ono rozwija, zależą objawy chorych zatok, które się pojawiają u pacjentów.

  • Ból w okolicy czoła wskazuje na zapalenie zatok czołowych.
  • Infekcja zatok szczękowych powoduje często ból górnej szczęki, zębów oraz bolesność uciskową policzków.
  • Obrzęk powiek i okolic oczu to znak, że chorują zatoki sitowe. Ich zapalenie może też powodować zatkanie nosa, bolesność uciskową boków nosa oraz utratę powonienia

Czasem występują także dolegliwości ogólne, np.:

  • gorączka
  • złe samopoczucie
  • uczucie rozbicia
  • brak apetytu

Bóle zatok nasilają się nad ranem i rano oraz przy pochylaniu głowy. Bardzo częstym objawem zapalenia zatok jest również wydzielina z nosa – wodnista i przezroczysta, jeśli przyczyną zapalenia są wirusy, lub gęsta i ropna, gdy zakażenie wywołane jest przez bakterie. Spływająca po tylnej ścianie gardła wydzielina z zatok może powodować przewlekły kaszel i chrząkanie.

Zapalenie zatok u dziecka

Zapalenie zatok u dzieci może być miejscowe, ogólnoustrojowe lub środowiskowe. Na powstawanie dolegliwości wpływają nieprawidłowości, które utrudniają odpowiednią wentylację i oczyszczanie zatok. Często jest to przerośnięty migdałek gardłowy lub krzywa przegroda nosowa.

Objawy zapalenia zatok uzależnione są od rodzaju schorzenia (przewlekłe, ostre) oraz wieku małego pacjenta. Bakteryjne zapalenie zatok charakteryzuje się występowaniem ropnej wydzieliny z nosa, która go zatyka i prowadzi do niedrożności, kaszlu i wysokiej temperatury. Czasem obserwuje się też brzydki zapach z ust dziecka. Mniej nasilone są objawy przewlekłego zapalenia zatok – pojawia się kaszel, wydzielina w nosie oraz ogólne osłabienie. Niekiedy nad ranem widoczny jest niebolesny obrzęk powiek. Starsze dzieci, które potrafią opisać co im dolega, uskarżają się na zaburzenia węchu, ból ucha oraz twarzy.

Czynniki zwiększające ryzyko zapalenia zatok u dziecka to:

  • astma oskrzelowa i alergia;
  • refluks żołądka,
  • uczęszczanie do miejsc, gdzie łatwo o infekcje, np. do przedszkola, szkoły, żłobka;
  • zanieczyszczone powietrze podrażniające błonę śluzową nosa oraz zatok,
  • zaburzenia immunologiczne,
  • nieprawidłowy transport śluzowo-rzęskowy, np. w przebiegu mukowiscydozy.

Ból zatok bez kataru?

Katar uważany jest za nieodłączny element zapalenia zatok, jednak czy możliwe jest wystąpienie zapalenia bez tego objawu? Czy chore zatoki bez kataru to zjawisko, które rzeczywiście występuje? Tak, bolące zatoki bez kataru to problem, który występuje szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Może być to spowodowane na przykład nagłą zmianą temperatury, gdy wychodzimy na mróz z ciepłego pomieszczenia, czy nieszczelnymi oknami w domu, autobusie, tramwaju. Niektórzy mają wrodzoną skłonność do chorób zatok, np. wskutek anatomicznych wad w budowie.

W przypadku bólu zatok bez kataru trzeba zrobić badania ogólnego stanu zdrowia. Może okazać się, że to wcale nie jest zapalenie zatok. Ból zatok może się również pojawiać w przypadku występowania w nich narośli czy polipów. Lepiej nie lekceważyć takiego bólu.

Przyczyny zapalenia zatok przynosowych

Przyczyną zapaleń zatok przynosowych u dorosłych są najczęściej wirusy. Do zakażenia zatok dochodzi najczęściej bezpośrednio przez błonę śluzową jamy nosowej, rzadziej natomiast na drodze krwiopochodnej lub zębopochodnej. Wirusy wywołują zazwyczaj łagodny przebieg zapalenia zatok. Dochodzić jednak może do nadkażenia bakteryjnego. W zakażeniach zatok pochodzenia bakteryjnego dominują:

  • paciorkowce,
  • Haemophilus influenzae,
  • Moraxella catarrhalis,
  • gronkowce.

Infekcje zatok innymi patogenami, np. grzybiczymi, dotyczą chorych z głębokimi zaburzeniami odporności. Zapalenie zatok może obejmować tylko zatoki szczękowe i być spowodowane przez infekcję zębów i okostnej. Częściej jednak obejmuje całość zatok okołonosowych.

Rozpoznanie zapalenia zatok

Podstawą rozpoznania zapalenia zatok przynosowych jest prawidłowo zebrany wywiad z pacjentem oraz badanie fizykalne przez lekarza. W badaniach laboratoryjnych w morfologii krwi pojawia się leukocytoza, można również oznaczyć OB, który osiągnie wyższą wartość.

Badaniem najlepiej obrazującym stan zatok jest tomografia komputerowa. Uwidacznia ona takie zmiany jak utrata upowietrznienia zatok, płyn w zatoce, polipy błony śluzowej czy ewentualne powikłania.

W celu dokładnego określenia patogenu, ewakuacji ropy czy podania leku do zatoki wykonuje się nakłucie zatoki. Celem jest pobranie płynu na badanie mikrobiologiczne, ocena pojemności zatoki i podanie leków. Jak wygląda nakłucie zatoki?

Najpierw pacjent otrzymuje znieczulenie miejscowe do przewodu nosowego dolnego. Następnie igłą punkcyjną pod kontrolą wzroku przebijana jest przyśrodkowa ściana zatoki w przewodzie nosowym dolnym. Do jej wnętrza podawany jest ogrzany do temperatury pokojowej roztwór 0,9 proc. Na Cl i przepłukuje się ją. Można również zastosować środek odkażający. Zabieg kończy się podaniem antybiotyku, sterydu lub środka rozrzedzającego wydzielinę do światła zatoki.

Zapalenie zatok – leczenie i domowe sposoby

Podstawowym celem leczenia zapalenia zatok jest zlikwidowanie zakażenia i zmniejszenie obrzęku. Ważne też jest udrożnienie nosa i zatok. Lekarz zwykle przepisuje środki przeciwzapalne. Jakie są jeszcze skuteczne leki na zatoki? Sprawdzają się te obkurczające błonę śluzową – spreje lub tabletki na katar. Jeśli dojdzie do infekcji bakteryjnej, konieczne będzie wdrożenie leczenia antybiotykami. Trwa ona nawet 10-14 dni. Nie wolno jej samemu przerywać, nawet jeśli dolegliwości ustąpią. Może się bowiem okazać, że część bakterii przetrwała i stan zapalny ponownie się rozwinie.

Możesz też pomóc sobie domowymi sposobami na zapalenie zatok. Stosuj:

  • inhalacje z soli fizjologicznej,
  • inhalacje parą wodną z dodatkiem ziół;
  • ciepłe okłady na zatoki;
  • płukanie nosa roztworem soli fizjologicznej lub morskiej;
  • sól lub gorczyca w woreczkach – do woreczków uszytych z gęsto utkanego płótna nasyp soli kuchennej. Podgrzej je (np. na patelni lub w piekarniku) i przyłóż do policzków i czoła. Sól nie może być za gorąca, by nie poparzyła skóry. Woreczki możesz też napełnić gorczycą. Jej przyjemny zapach przyśpiesza udrożnienie dróg oddechowych. Gdy śluz zacznie spływać, delikatnie oczyść nos – dmuchaj, zatykając jedną dziurkę.

Jak uniknąć nawrotów choroby?

Problemy z zatokami niestety lubią wracać. Dlatego nawet po wyleczeniu infekcji warto pamiętać o kilku ważnych zasadach:

  • lecz każde przeziębienie – zapalenie zatok często wynika z tego, że je ignorujemy;
  • jeśli masz alergię, idź do specjalisty – farmakologiczne leczenie znacznie zmniejszy intensywność dolegliwości;
  • pij co najmniej 2-2,5 litra wody dzięki temu nawilżysz śluzówki od wewnątrz;
  • w sezonie grzewczym nawilżaj mieszkanie – dzięki temu unikniesz przesuszenia błon śluzowych;
  • unikaj dymu papierosowego – niszczy on występujące na błonach śluzowych rzęski (to one oczyszczają powietrze), podrażnia śluzówki, to zaś ułatwia inwazję bakteriom i wirusom.

Zapalenie zatok a powikłania

Powikłania ostrego zapalenia zatok przynosowych polegają na przejściu procesu zapalnego zatok na sąsiedztwo: oczodół i gałkę oczną; rzadziej dochodzi do ciężkich i niebezpiecznych dla życia powikłań wewnątrz czaszki. Pierwsze objawy powikłań to:

  • obrzęk powiek,
  • silne bóle w okolicy oczodołu,
  • wysoka temperatura,
  • dreszcze.

Zapalenie zatok – fakty i mity

Wokół tematu zapalenia zatok narosło wiele mitów. Postanowiliśmy je prześwietlić. Sprawdź, w co nie warto wierzyć, a co jest prawdą.

Zapalenie zatok może dawać objawy bólu zęba – PRAWDA

W zależności od zatoki, w której rozwija się proces chorobowy, ból może obejmować policzki i okolice oczodołów, szczękę lub całą głowę. W pewnych sytuacjach zapalenie zatok może więc dawać objawy bólu zęba, gdy tak naprawdę będzie to promieniujący ból od zatoki. W takiej sytuacji diagnoza stomatologiczna – obejrzenie i opukanie okolicy, w której odczuwamy ból, oraz wykonanie zdjęcia pantomograficznego – powinna wykluczyć stan zapalny zęba i skłonić nas do wizyty u laryngologa.

Pamiętajmy jednak, że możliwa jest również sytuacja odwrotna – stan zapalny zęba i okostnej może wywołać zębopochodne zapalenie zatok.

Niewyleczony zwykły katar może się przerodzić w zapalenie zatok – PRAWDA

Katar, który towarzyszy infekcjom górnych dróg oddechowych, powoduje obrzęk błony śluzowej, co odczuwamy jako zatkanie nosa. Jeśli obrzęk jest duży i trwa długo, ujścia zatok zostają całkowicie zamknięte. Blokuje to przepływ powietrza i uniemożliwia zarówno wentylowanie zatok, jak i spływanie śluzu. Śluz, który nie może być wydalony, zalega, a że środowisko zatok jest ciepłe i wilgotne, staje się doskonałą pożywką dla beztlenowych bakterii. W efekcie wodnista wydzielina szybko gęstnieje, co dodatkowo utrudnia jej usunięcie. Zalegając, może wywołać stan zapalny zatok.

Jednego leku na katar towarzyszący infekcji wirusowej nie ma. Według „Europejskich wytycznych na temat zapalenia zatok przynosowych i polipów nosa – EPOS 2012” postępowanie w przypadku kataru jest następujące. Po pierwsze – należy udrożnić jamy nosa przy zastosowaniu roztworu soli morskiej lub fizjologicznej, potem ‒ oczyścić nos, aplikując roztwory izotoniczne lub hipertoniczne soli morskiej, które dodatkowo zmniejszają obrzęk błony śluzowej nosa, bo delikatne obkurczają znajdujące się w niej naczynia. Kolejnym etapem musi być obkurczenie błony śluzowej przy wykorzystaniu dostępnych bez recepty stosowanych donosowo kropli i aerozoli z ksylometazoliną lub oksymetazoliną. Na koniec należy rozrzedzić wydzielinę za pomocą preparatów mukolitycznych.

Jedyną przyczyną kłopotów z zatokami są zaniedbania wynikające z niewyleczonego kataru – NIEPRAWDA

Przyczyną nawracających stanów zapalnych zatok mogą być wrodzone wady w budowie nosa (np. skrzywienie przegrody), polipy, przedłużający się katar na tle alergicznym (tzw. katar sienny), zaniedbane choroby zębów trzonowych górnej szczęki (bakterie powodujące próchnicę z łatwością przenikają do zatok), stan zapalny po usunięciu zęba, jak też zapalenie ucha. Choroby zatok mogą wywołać także czynniki zewnętrzne: życie w zanieczyszczonym środowisku (pełnym dymów przemysłowych, spalin) lub palenie papierosów. W przypadku powtarzających się kłopotów z zatokami należy również wykluczyć astmę oskrzelową i obecność ciała obcego w przewodzie nosowym.

Diagnozując zapalenie zatok, zawsze trzeba wykonać zdjęcie RTG zatok – NIEPRAWDA

Diagnostykę obrazową przeprowadza się tylko w nietypowych przypadkach, w razie niepowodzenia podjętego leczenia. Zarówno ostre, jak i przewlekłe zapalenie zatok przynosowych można rozpoznać już na podstawie samego wywiadu i czterech głównych objawów – niedrożności nosa, wycieku wydzieliny lub jej spływania do gardła, bólu i uczucia rozpierania w obrębie twarzoczaszki oraz upośledzenia węchu.

Skrupulatny lekarz wypyta także o czas trwania dolegliwości oraz ich ewentualne nawracanie, warunki życia i pracy (bo być może jakieś czynniki zewnętrzne upośledzają transport śluzówkowo-rzęskowy w jamie nosowej i zatokach), a także o formy dotychczasowego leczenia. Przy podejrzeniu zapalenia przewlekłego lekarz pierwszego kontaktu może zalecić badania laryngologiczne, które wykonuje się endoskopami miękkimi i sztywnymi oraz giętkimi fibroskopami. Są to rodzaje specjalnych wzierników, które umożliwiają obejrzenie ścian narządów – w tym wypadku jam nosowych i zatok – od wewnątrz. Pozwalają ocenić nie tylko rozległość obrzęków wywołanych stanem zapalnym, ale także występowanie innych zmian chorobowych – np. polipów lub nowotworów.

Jak cukier wpływa na mózg, wygląd i odporność?

Najnowsze zalecenia Europejskiego Towarzystwa Rynologicznego do pogłębionej diagnostyki przewlekłego zapalenia zatok przynosowych rekomendują tomografię komputerową (CT). Uznawana jest ona za najbardziej precyzyjne badanie pozwalające ocenić, w jakim stopniu zmiany zapalne objęły same zatoki przynosowe, ale też czy nie rozszerzyły się już na okolice sąsiadujące z zatokami ‒ podstawę czaszki, oczodół, gardło. Badaniem uzupełniającym do CT jest rezonans magnetyczny (MRI), który ukazuje zmiany chorobowe w tkankach miękkich, czyli w błonie śluzowej nosa i zatok. Jest ono mało przydatne w ocenie struktur kostnych, dlatego wykonuje się je wówczas, gdy występują powikłania w zapaleniu zatok lub gdy lekarz podejrzewa, iż w obrębie zatok toczy się proces nowotworowy.

W przypadku nawracających dolegliwości ze strony zatok, lekarz może zalecić zabieg operacyjny –  PRAWDA

Czasami jest to jedyny sposób na uwolnienie się od nawracających stanów zapalnych zatok. W takiej sytuacji stosuje się endoskopową operację zatok, w czasie której usuwane są zmiany chorobowe i poszerzane jest ich ujście. Z kolei jeśli lekarz stwierdzi znaczne skrzywienie przegrody nosa (wrodzone lub w wyniku urazu), stosuje się septoplastykę, czyli korekcję przegrody nosa. Natomiast gdy przyczyną nawracających kłopotów są polipy w nosie, usuwa się patologiczne narośla blokujące ujście zatok i drożność nosa.

Zobacz także

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Zapalenie zatok w ciąży - co pomoże?

Zapalenie zatok w ciąży – leki. Co pomoże na ból zatok w ciąży?

Infekcje dróg oddechowych - jak leczyć i rozpoznać ich rodzaje?

Infekcje dróg oddechowych – jak leczyć i rozpoznać ich rodzaje?

Inhalacje na zatoki- z czego je robić i na co pomagają

Inhalacje na zatoki – z czego je robić i na co pomagają?

Kobieta w łóżku, ból głowy

Ból głowy – przyczyny tej dolegliwości. Jak wygląda diagnoza i leczenie?

Ból zatok – przyczyny, objawy i domowe sposoby na ulgę

Ból zatok – przyczyny, objawy i domowe sposoby na ulgę

Kobieta pochyla się nad garnkiem z parującym naparem, robi sobie inhalację.

Domowe sposoby na zapalenie zatok – czy warto je stosować? Odpowiada laryngolog

Zatoki

Zapalenie zatoki klinowej – przyczyny, objawy, leczenie

Otolaryngologia — jakimi chorobami się zajmuje?

Otolaryngologia – jakimi chorobami się zajmuje ta dziedzina?

kobieta z bólem głowy

Zatokowy ból głowy – jak go rozpoznać i leczyć?

Ból zatok — przyczyny, objawy, leczenie

Ból zatok – przyczyny, objawy, leczenie

To katar czy zapalenie zatok? Jak odróżnić?

Płukanie zatok a infekcje górnych dróg oddechowych.

Płukanie zatok – jak robić to prawidłowo?

Twarz kobiety / istockphoto.com

Jelita i zatoki – co mają wspólnego?

Zatoki - rodzaje i objawy zapalenia

Zatoki – rodzaje i objawy zapalenia zatok

Obawiasz się zapalenia zatok? Oto co możesz zrobić, aby tego uniknąć

zęby

Gdy przyczyną infekcji zatok są… zęby

pył saharyjski

Zasłaniaj oczy i gardło przed pyłem znad Sahary. Wpływa na nasze zdrowie podobnie jak smog

nowoczesny tomograf komputerowy

Na czym polega tomografia zatok i jak się przygotować do badania?

kobieta mająca ból zatok

Domowe sposoby na leczenie zatok u dzieci i dorosłych. Co zrobić, gdy okażą się nieskuteczne?

kobieta mająca problem z zatokami

Punkcja zatok – na czym polega i kiedy się ją wykonuje? Jakie są wskazania do przeprowadzenia tego zabiegu?

kichająca kobieta w pracy

W pracy ciągle kichasz, jesteś rozdrażniona i senna. To nie alergia na pracę, tylko być może syndrom chorego domu

Nie tylko Maffashion. Plastyka przegrody nosowej dotyczy wielu Polek. Kiedy jest potrzebna?

Jak prawidłowo płukać zatoki

Masz zatkany nos, jesteś przeziębiony lub cierpisz na zapalenie zatok? Użyj dzbanka do płukania nosa, a poczujesz ulgę

Kobieta przygotowująca się do wykonania zdjęcia rentgenowskiego zatok

RTG zatok – kiedy powinno się go wykonać, jakie zmiany mogą być na nim widoczne i jak interpretować jego wynik?