Przejdź do treści

Czy można uodpornić się na działanie leków?

Młoda, przeziębiona kobieta siedzi w łózku, do połowy przykryta kołdrą, wyciera nos w chusteczkę, w ręku trzyma szklankę z herbatą
iStock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Sex coach – kto to taki?
Pod lupę bierze seksualność i relacje intymne. Sex coach – kto to taki i czym różni się od seksuologa?
rozmowy kobiet
Na szefa, na męża, na pogodę, na korki. Na wszystko. Narzekanie rutyną dnia codziennego
kawa po chińsku
Kawa po chińsku. Poranny rytuał, który pozwoli ci dobrze zacząć dzień
5 mitów na temat bólu gardła.
5 mitów na temat bólu gardła. Prawda czy fałsz? Weryfikujemy je z lekarzem
Joga na dobranoc
Joga na dobranoc. Wypróbuj, zanim pójdziesz spać!

Można usłyszeć radę, że nie należy brać za często niektórych leków, bo zwyczajnie przestaną na nas działać. Czy faktycznie może dojść do takiej sytuacji? Mechanizm działania leków w organizmie, sposób, w jaki są one metabolizowane, jest bardzo skomplikowany. Bywa, że mimo teoretycznie właściwie zastosowanego leczenia nie obserwujemy spodziewanego efektu albo też lek na początku działa właściwie, ale po pewnym czasie staje się coraz mniej skuteczny.

Za metabolizm leków w organizmie odpowiedzialne są głównie mikrosomy obecne w wątrobie, a aktywność zawartych w nich enzymów zależy od wielu czynników, takich jak np. wiek, płeć, poważne choroby, ale też nasze geny.

W przypadku długotrwałego stosowania substancji leczniczych może dojść do rozwoju tolerancji na lek, co oznacza, że stopniowo musimy podawać coraz większe dawki, aby uzyskać taką samą reakcję organizmu jak na początku. Do jej powstania dochodzi w wyniku kilku różnych procesów. Jednym z nich jest nasilenie metabolizmu poprzez indukowanie enzymów mikrosomalnych przez np. część leków nasennych (barbiturany) czy przeciwbólowych (fenacytyna, czyli dawne „tabletki z +”). Niektóre leki stosowane zbyt długo powodują dla odmiany zmniejszenie wrażliwości receptorów komórkowych (np. morfina). Może nawet dojść do sytuacji, gdy dawka, aby w ogóle była skuteczna, musi przewyższyć dawkę uznaną już za toksyczną dla organizmu. Należy jednak zauważyć, że tolerancja w stosunku do bardzo wielu leków nie rozwija się wcale. Za wolne od takiego działania uważa się m.in. paracetamol i niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ, jak np. ibuprofen), które mimo długotrwałego przyjmowania w tych samych dawkach nie przestają wywierać swojego pozytywnego efektu przeciwbólowego i przeciwgorączkowego.

Na co uważać? Opioidy i antybiotyki

Stosowanie niektórych substancji oprócz wywoływania tolerancji może również prowadzić do rozwoju uzależnienia, czyli stanu, który charakteryzuje się przymusem psychicznym i fizycznym ich zażywania. W przypadku zaprzestania ich przyjmowania, dochodzi do wystąpienia zespołu abstynencyjnego. Do typowych leków uzależniających zalicza się opioidy, czyli stosowaną przeciwbólowo morfinę oraz jej pochodne, np. kodeinę. Mają one dodatkowo działanie przeciwkaszlowe oraz przeciwbiegunkowe. Do pochodnych opioidowych należy również loperamid. W przypadku stosowania go zgodnie z przeznaczeniem, czyli doraźnie podczas biegunki, i w odpowiednich dawkach nie wywołuje on jednak uzależnienia, jako że nie przekracza bariery krew ‒ mózg. Warto też zaznaczyć, że o ile na działanie przeciwbólowe opiatów rozwija się tolerancja, o tyle ich efekt zapierający pozostaje zawsze taki sam.

Czy możemy się uodpornić na działanie leków?

Zupełnie inny jest natomiast mechanizm braku skuteczności stosowanych przez nas antybiotyków. Jeśli podany antybiotyk nie hamuje namnażania albo nie zabija bakterii, oznacza to, że to bakterie wywołujące chorobę, a nie my, się na niego uodporniły. Istnieją dwa rodzaje oporności bakterii. Oporność naturalna jest właściwa dla konkretnych gatunków bakterii, nie mamy możliwości wpływania na nią, jako że wynika z genetycznie zaprogramowanej struktury lub fizjologii komórki bakteryjnej. Istniała ona jeszcze przed erą wynalezienia antybiotyków (np. niektóre penicylinazy, czyli enzymy rozkładające antybiotyk penicylinę). Oporność nabyta to natomiast nowa cecha, powstała w wyniku mutacji DNA lub po prostu przekazywania sobie fragmentów DNA przez drobnoustroje. Jest ona trwała, raz nabyta będzie zawsze przekazywana dalej w procesie rozmnażania bakterii. Bakterie bronią się przed antybiotykami na różne sposoby, mogą np. produkować enzymy niszczące cząsteczki antybiotyku czy uniemożliwiać wnikanie antybiotyku do komórki bakterii przez modyfikację jej ściany komórkowej.

małgorzata ponikowska

Najważniejszą przyczyną pojawiania się oporności nabytej u bakterii jest nadużywanie i nieprawidłowe stosowanie antybiotyków. Bardzo często są one przepisywane nawet przy braku jakichkolwiek objawów infekcji bakteryjnej. Według dostępnych danych w Polsce sprzedaż antybiotyków rośnie w sezonie jesienno-zimowym, kiedy to przecież większość zakażeń jest wywoływana przez wirusy, na które leki te zupełnie nie działają. Problemem jest też nadużywanie antybiotyków w hodowli zwierząt, jest to proceder obecnie zakazany przez Unię Europejską, nadal jednak praktykowany np. w USA. Coraz bardziej niepokojące są doniesienia o bakteriach wielolekoopornych, na które nie działają standardowe antybiotyki. W zeszłym roku świat obiegła wiadomość o pojawieniu się bakterii, która za sprawą nowej mutacji jest odporna na wszystkie dostępne w medycynie antybiotyki. Niestety, nie jesteśmy w stanie całkowicie wyeliminować lekooporności, ale mamy możliwość realnego wpływu na spowolnienie jej rozprzestrzeniania się. Antybiotyki należy przyjmować zawsze tylko na polecenie lekarza, zgodnie z jego wskazaniami, nigdy nie zmniejszając dawek ani nie skracając terapii, mimo poprawiającego się samopoczucia, bo prowadzi to w prosty sposób do wyselekcjonowania szczepów opornych na dany lek.

Podsumowując, warto podkreślić, że panujące powszechnie przekonanie o możliwości uodpornienia się organizmu ludzkiego na działanie leków w sporej części przypadków nie znajduje medycznego uzasadnienia. Co oczywiście nie znaczy, że możemy bez obaw łykać leki garściami! Zawsze warto kierować się zdrowym rozsądkiem i przede wszystkim czytać ulotki.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Polecamy

„Dbajmy o siebie całościowo. To jest najważniejsze. Maseczka na twarz nie wystarczy.” Ciało i zdrowo – warsztaty dla dziewczyn, które chcą dobrze i zdrowo żyć!

Barbara Falenta z książką "Mamy dla Mamy"

„Nie musisz gotować trzydaniowych obiadów, ani chodzić po domu w sukience i w szpilkach”. Barbara Falenta o macierzyństwie z dystansem i książce „Mamy dla Mamy”

„Nie kąp dziecka codziennie, bo będzie miało za cienką skórę”, „Nie obcinaj mu włosów, bo szybko wyłysieje”. Jak młode mamy powinny reagować na takie porady, wyjaśnia socjolożka

„Jak to możliwe, że nie mam rąk i nogi, a mam chłopaka i pracę, kiedy ona jest zdrowa i ładna, a tego nie ma” – mówi w rozmowie z Hello Zdrowie Aldona Plewińska, modelka inna niż wszystkie

Zainteresują cię również:

Kobieta w ciąży w białej bluzce na różowym tle

Czop śluzowy jako zwiastun zbliżającego się porodu – jak wygląda i kiedy odchodzi?

Kobieta leży w łóżku z gorączką, ma w ręku chusteczkę i termometr

Agranulocytoza – co to za schorzenie? Jakie są jego przyczyny, objawy oraz jakie leczenie można zastosować

Niby zima się kończy, ale wciąż łatwo o przeziębienie. Oto domowe sposoby na walkę z infekcjami

Kobieta z atopią podczas badania dermatologicznego.

Atopowe zapalenie skóry – objawy, przyczyny i leczenie. Pielęgnacja skóry atopowej.

Mężczyzna w niebieskiej koszulce odkaża sobie ranę na nodze

Antyseptyka – co oznacza pojęcie? Historia i znaczenie antyseptyki w medycynie

kobieta mająca gorączkę

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Budzisz się na kacu i sięgasz po tabletki przeciwbólowe? Lekarz rodzinny Monika Piecuch-Kilarowska tłumaczy po ilu godzinach od picia alkoholu można wziąć leki

młoda kobieta siedząca przy biurku trzyma się za głowę

Meteopaci to osoby chore na pogodę. Jakie są przyczyny, objawy i sposoby leczenia meteopatii?

Kobieta chora na sarkoidozę rozmawia z lekarką.

Sarkoidoza na czym polega choroba i jaki ma przebieg. Od czego uzależnione jest leczenie?

układ odpornościowy w 3D

Funkcja bazocytów. Jakie są normy i co oznacza ich podwyższenie we krwi?

Termometr wskazujący wysoką temperaturę i kobieta trzymająca się za głowę

Przegrzanie organizmu: kiedy występuje, co robić, gdzie szukać pomocy? W jaki sposób się objawia ten stan?

Ty zawsze w trzech swetrach, a dalej ci zimno? Oto kilka możliwych przyczyn

Czosnek jest idealny na poprawę odporności. Ale czy wiesz o nim dostatecznie dużo?

Aktualna pogoda sprzyja rozmaitym infekcjom. Oto 10 sposobów, jak chronić gardło

7 codziennych nawyków osłabiających odporność. Może któryś z nich ciebie dotyczy?

Zimno jest zdrowe! Nie wierzysz? Oto 5 pożytków z niskich temperatur

Zupa pho z akcentem polskim

Nie masz pomysłu na niedzielny obiad? Wypróbuj zupę pho w polskiej odmianie, która wzmocni organizm w śnieżnej, zimowej aurze

Ktoś leży chory w łóżku i trzyma książkę, jest przykryty kocem. Inna osoba trzyma tę pierwszą za rękę

Immunosupresja i immunosupresory w leczeniu chorób. Efekty i skutki uboczne

Odpornościowy krem czosnkowy

Krem czosnkowy – doskonałe danie na poprawę odporności

kobieta opiera się o ścianę z powodu osłabienia organizmu

Osłabienie organizmu – skąd się bierze i jak sobie z nim poradzić? Czy jest objawem choroby?

Mężczyzna z autoimmunologicznym zapaleniem wątroby trzyma się za brzuch

Autoimmunologiczne zapalenie wątroby – objawy i istota choroby

kobieta leżąca w łóżku odczuwająca dreszcze

Dreszcze – skąd się biorą i jakie są ich przyczyny? O czym ostrzega organizm?

kobieta cierpiąca na miastenię dotyka swoje oko

Miastenia – przyczyny i objawy choroby mięśni. Jak wygląda diagnostyka i leczenie

kobieta badająca próbki do immunoterapii

Czym jest immunoterapia? Dowiedz się w jakich schorzeniach jest stosowana i jakie są jej efekty