Przejdź do treści

Neurony do lamusa. Czas na glej!

Ilustracja: shutterstock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Czujesz, że przytłaczają cię emocje? Wypróbuj technikę samoregulacji STOP
Śpisz w skarpetkach? Sprawdź, czy to na pewno dobry pomysł
„Śmierdzisz”, „masz coś między nogami”, „okres jest obrzydliwy”. Okresowa Koalicja podkreśla: „Miesiączka jest wyśmiewana, a my obrażane”
„Jakie jeszcze ćwiczenia/profile polecacie?”. Aleksandra Żebrowska w humorystyczny sposób o powrocie do formy
Jak często należy ćwiczyć?

Nowe odkrycie wykazało zasadniczy udział komórek glejowych w mózgu. Wpływają na czynności poznawcze, jakimi są uwaga, pamięć, funkcje językowe, wykonawcze, wyobraźnia przestrzenna oraz myślenie.

Wyjął mózg denata i zanurzył go w środku konserwującym. Zbadanie organu leżało jednak poza możliwościami doktora Thomasa Harveya. Postępując nielegalnie i nieetycznie, postanowił zatrzymać go dla siebie i… w kawałkach sprzedawać wszelkim badaczom, bo był to mózg jednego z największych geniuszy świata – Alberta Einsteina…

Odkrycie w kawałkach

Po 30 latach od kradzieży mózgu Einsteina cztery jego wycinki trafiły do neuropatolog Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley dr Marian Diamond. Liczenie, mierzenie, ważenie komórek mózgu trwało kilka dni. Wyniki zostały porównane z 11 mózgami kontrolnymi mężczyzn w wieku 40-80 lat. Wszystkie neurony (komórki nerwowe, które przekazując sobie informacje, wykazują czynność elektryczną) mózgu Einsteina były takie same jak neurony mózgów kontrolnych. Tym, co różniło badane fragmenty, była niemalże zdwojona liczba komórek nienerwowych w mózgu Einsteina, głównie w korze ciemieniowej półkuli dominującej mózgu. To tutaj ma miejsce myślenie abstrakcyjne, złożone i wizualne. Tak duża liczba tych komórek została powiązana z wybitnością umysłu fizyka. Szanse na przypadek uznano za znikome. Odkrycie to otworzyło niewidzialne dotąd wrota do nowego spojrzenia.

Drugi mózg

Komórki, o których mowa, to komórki glejowe zupełnie nieaktywne elektrycznie – do przekazu informacji nie potrzebują impulsów elektrycznych, działają „unplugged”. Wówczas funkcjonalnie traktowane były jako opakowanie ochronne mózgu – niczym folia bąbelkowa – oraz jako substancja spajająca mózg w całość, jakby klej. Tymczasem nowe odkrycie wskazywało na ich zasadniczy udział w wyższych czynnościach poznawczych, jakimi są uwaga, pamięć, funkcje językowe, wykonawcze, wyobraźnia przestrzenna oraz myślenie. Badacze byli zaskoczeni, bo choć już w 1890 roku sugerował to Karl Schleich, to nie spodziewano się tak znaczącej roli komórek glejowych w tych procesach.

Mózg człowieka szacunkowo zawiera dziesięć razy więcej komórek glejowych niż neuronów i już to wyliczenie nasuwa myśl o ich fundamentalnej roli. Nie można pominąć faktu, że najbardziej agresywny guz mózgu wywodzi się właśnie z tkanki glejowej – jest to tzw. glejak. Ogólnie można powiedzieć, że komórki gleju wypełniają przestrzeń pomiędzy neuronami, pełniąc daną funkcję. Mówiąc o gleju szczegółowo, należy wyróżnić jego typy.

Raz, dwa, trzy… rodzaje gleju

1. Klucz człowieczeństwa – oligodendrocyty, tzw. komórki skąpowypustkowe. Niczym gumowa osłona kabla oplatają one akson, czyli najdłuższe włókno neuronu. Tak powstała osłonka nazywana jest mieliną. Umożliwia ona do 50 razy szybsze przekazywanie impulsu przez neurony oraz zapobiega „wyciekowi” informacji. Nie oplata ona jednak aksonu równomiernie – tworzy tzw. przewężenia Ranviera, czyli miejsca, gdzie mielinowej osłonki po prostu nie ma. Mielina występuje głównie w kresomózgowiu, czyli w korze nowej, tej silnie pofałdowanej części mózgu. Stopień mielinizacji (oplatania włókien) przekłada się na stopień zaawansowania myślenia i efektywność uczenia. Włókna mielinizowane są głównie w nocy, gdy zachodzi utrwalanie informacji. Proces ten zaczyna się już w życiu płodowym, a kończy najpóźniej u mężczyzn po 20. roku życia. Ogólnie w mózgu mielinizacja zachodzi od tyłu ku przodowi, poprzez co jako ostatnia dojrzewaniu podlega kora przedczołowa. Łatwo to zaobserwować u młodzieży, gdzie planowanie i przewidywanie konsekwencji działań kształtowane jest późno. Uszkodzenia tej warstwy skutkują poważnymi schorzeniami – stwardnieniem rozsianym, schizofrenią, depresją.

2. Katharsis dla neuronów – astrocyty, tzw. komórki gwiaździste, posiadające wiele promienistych wypustek. To właśnie liczba tych komórek wyróżniała mózg Einsteina. Spośród komórek gleju występują one najliczniej. Opłaszczając neurony, stanowią dla nich wsparcie strukturalne. Znajdują się m.in. w przewężeniach Ranviera, czyli tam, gdzie mielina tworzy przerwy. W tych miejscach astrocyty usuwają nadmiary jonów i molekuł pochodzących z neuronów, po to by nie blokowały one przesyłu impulsów. Biorą udział w procesie uczenia i zapamiętywania, uczestnicząc w tworzeniu połączeń między neuronami. Uczestniczą także w tworzeniu nowych neuronów, spełniając funkcję naprawczą. Są elementem bariery krew – mózg, która sprawia, że substancje z krwi przedostają się do mózgu w sposób kontrolowany. Obumieranie astrocytów powoduje obumieranie neuronów, a wskutek tego szereg schorzeń psychicznych.

3. Strażnicy mózgu – mikroglej. Stanowi do 10 proc. tkanki glejowej. Jest to wrodzony system odpornościowy mózgu. Komórki mikrogleju to komórki wędrujące, zdolne do przemieszczania się. Występują w dwóch formach, zależnych od stopnia ich aktywności. Forma uśpiona wyposażona w długie wypustki pilnuje mikrośrodowiska mózgu, ochraniając bezbronne neurony. W momencie wykrycia infekcji w mózgu komórki te przeistaczają się w formy o kształcie galaretowatej ameby. Zyskują wówczas zdolności żerne, dzięki którym pochłaniają mikroorganizmy, jak bakterie i wirusy, oraz usuwają ogniska martwicze po zniszczonych neuronach. Gdy komórki mikrogleju się starzeją, spada odporność całego centralnego układu nerwowego, co sprzyja zwyrodnieniom neuronów, prowadząc do rozwoju choroby Alzheimera i innych chorób neurodegeneracyjnych związanych z wiekiem.

Chcąc rolę komórek glejowych podsumować w jednym zdaniu, należy powiedzieć, że bez nich neurony nie mogłyby istnieć, a bez neuronów nie byłoby nas.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Płyn mózgowo-rdzeniowy – funkcje, wskazania do badania i interpretacja wyniku

zdrowy mózg

7 rzeczy, za które twój mózg będzie ci wdzięczny

Zespół Hakima – wodogłowie normotensyjne, które można skutecznie leczyć 

Coraz więcej Polek choruje na Alzheimera /fot. Getty Images

„Do gabinetu przyprowadzają mężów, u których zauważyły kłopoty z pamięcią, a okazuje się, że problem dotyczy także ich”. Coraz więcej Polek choruje na Alzheimera

Dr Howard Tucke

Jest najstarszym neurologiem na świecie. Radzi, jak utrzymać mózg w dobrej kondycji przez lata

Julie Chin

Dostała udaru podczas programu na żywo. „Przepraszam, coś się ze mną dziś dzieje”

Opryszczkowe zapalenie mózgu – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Neuroplastyczność mózgu – ćwiczenia. Jak ją zwiększyć?

Neurogeneza w wieku płodowym i dorosłym – jak ją aktywować?

Sławomir Prusakowski

„Sny mogą zwiększyć naszą samoświadomość i uważność na to, kim jesteśmy, czego doświadczamy, co jest dla nas ważne”. O znaczeniach snów mówi psycholog Sławomir Prusakowski

Kobiecy mózg – jaki jest naprawdę?

„Kiedyś lekarze mówili, że parkinson lubi spokój. Teraz zmieniają zdanie. Po diagnozie trzeba się szybko otrząsnąć”

12-latek może zostać odłączony od aparatury podtrzymującej życie. Rodzice przegrali walkę z brytyjskim Sądem Najwyższym

12-latek miał być odłączony od aparatury podtrzymującej życie. Sądowa batalia rodziców z lekarzami

Skrzypaczka operowa w trakcie operacji usunięcia guza mózgu... grała na skrzypcach. To wideo trzeba zobaczyć!

Pacjentka grała na skrzypcach w trakcie operacji usunięcia guza mózgu. „Niesamowity pokaz mocy nauki!”

"W pewnym momencie nie mogłam sobie przypomnieć nawet własnego imienia. Były takie chwile, że nie chciałam żyć" - mówi Emilia Clerke o afazji

„Nie mogłam sobie przypomnieć nawet własnego imienia. Były takie chwile, że nie chciałam żyć” – mówi Emilia Clarke o afazji

Kąpał się w jeziorze. Doszło do zakażenia amebą „zżerającą mózg”

Pień mózgu – budowa, funkcje, choroby i badania. Jakie objawy wskazują na jego uszkodzenie?

25-latka była pewna, że jej synek cierpi na zaparcia. Badania pokazały, że problem jest o wiele bardziej poważny

25-latka była pewna, że jej dziecko cierpi na zaparcia. Badania pokazały, że problem jest o wiele bardziej poważny

Czym grozi i jak się objawia zwapnienie szyszynki? / Fot. Pexels

„Piasek mózgowy” może powodować bezsenność, występuje nawet u 30-latków. Czym grozi i jak się objawia zwapnienie szyszynki, mówi neurolożka Magdalena Podbrożna

Stan wegetatywny – przyczyny, objawy, leczenie i rokowania

„Ludzie mogą nie tylko wypierać wspomnienia, ale też tworzyć fałszywe”. Co ukrywa przed nami nasz mózg, mówi prof. Tomasz Maruszewski

Bruce Willis

Bruce Willis kończy karierę. Zdiagnozowano u niego ciężką chorobę

Holoprosencefalia – odmiany, objawy, diagnostyka dziecka

Kobieta leży na łóżku

Twój mózg co jakiś czas potrzebuje odpoczynku i relaksu. Podpowiadamy, jak to zrobić

Najpopularniejsze

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

para zakochanych, romantyczny wieczór

Nie masz ochoty na seks? Poznaj 8 sposobów na podniesienie libido

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Kobieta leżąca w łóżku

9 możliwych przyczyn krwawienia po seksie

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

Kobieta siedzi

Krwawienie po okresie – przyczyny, objawy, kolory wydzielin

×