Przejdź do treści

Stres – trudny przeciwnik

Stres – trudny przeciwnik
Pod wpływem stresu zachodzą procesy bardzo niekorzystne dla mózgu. Ilustracja: shutterstock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Dziewczynka w różowymswetrze siedzi na podłodze w przedszkolu i bawi się klockami
Smog – oczyszczacze powietrza w poznańskich żłobkach
Mrożone jeżyny i maliny
Mrożonki – co można mrozić, a czego lepiej nie
Położna trzyma rękę na brzuchu ciężarnej kobiety
Nowe standardy opieki okołoporodowej już od stycznia
Czy odchudzanie do świąt ma sens? Dietetyk odpowiada
mierzenie obwodu brzucha
RFM – nowy sposób pomiaru tkanki tłuszczowej

Może nas mobilizować, napędzać do działania, ale także niszczyć. W zawrotnym tempie. Stres – choroba cywilizacyjna. Czego jeszcze o nim nie wiemy?

Stres – dobry i zły

Jednym z mechanizmów naszej fizjologii zaprogramowanej na przetrwanie jest mobilizacja do ucieczki lub do walki. Kiedy pojawia się cel i związane z nim zadanie do wykonania, hormony – kortyzol, adrenalina i noradrenalina – zwiększają tętno, podwyższają ciśnienie krwi, „nakręcają” wiele innych reakcji biologicznych, umożliwiając nam skuteczne działanie. Na tym polega, od paleolitu po XXI wiek, mechanizm stresu tzw. zadaniowego. Czasowe napięcie i mobilizacja są potrzebne, gdy musimy zareagować na atak zbira, ale też zmobilizować się przed egzaminem, rozmową o pracę czy choćby randką. Taki stres jest po prostu pożyteczny.

Gorzej, gdy stres jestzbyt silny (najwyżej punktowane są tu śmierć bliskiej osoby i rozwód) albo trwa zbyt długo. Pod jego wpływem zachodzą bowiem procesy bardzo niekorzystne dla mózgu. Poza adrenaliną uwalnia się inny hormon – kortyzol. Jego zbyt wysokie i zbyt długo utrzymujące się we krwi stężenie niszczy neurony w strukturze mózgu odpowiadającej za myślenie i pamięć. Przedłużający się stan stresu może doprowadzić do stanów lękowych czy depresji.

Anatomia stresu

Na czym polega reakcja na stres? W dużym uproszczeniu: bodziec, czyli stresor, jakaś sytuacja psychospołeczna, zostaje odebrany zmysłami – wzrokiem, słuchem, dotykiem – tłumaczy prof. Płaźnik. W mózgu uzyskuje interpretację, czym jest dla mnie. Odnoszę go do mojego systemu wartości, przyzwyczajeń, aspiracji i możliwości, i na tej podstawie oceniam, czy mi zagraża. Czy zareaguję stresem, zależy od tej oceny. Do tego przeżywam emocje, bo zastanawiam się, czy mam wystarczająco dużo zdolności do poradzenia sobie z tą sytuacją, czy mogę na kogoś liczyć itp. Gdy ocenię sytuację jako zagrożenie i siebie jako stojącego na słabej pozycji, ogarną mnie lęk, strach, może nawet przerażenie, gniew, irytacja, zniecierpliwienie, agresja, poczucie winy czy wstydu (bo pomyślę, że w ogóle sobie kiepsko radzę), rzadziej dreszczyk emocji pozytywnych w oczekiwaniu na sukces, jeśli tak w przeszłości kończyła się podobna sytuacja.

Stres – mechanizm walki

Stres – trudny przeciwnik

Sposoby radzenia sobie ze stresem są różne i tak liczne, jak sytuacje zagrażające i charaktery ludzkie. Ilustracja: shutterstock

W sytuacji stresującej jednocześnie podejmują walkę jedna lub wszystkie trzy osie stresu: ta, która pobudza organy wewnętrzne; ta, która wyrzuca do krwiobiegu adrenalinę i noradrenalinę; i ta hormonalna, której jeden ze szlaków dość dobrze znamy: podwzgórze pobudza przysadkę mózgową, ta wydziela do krwiobiegu hormon ACTH, on pobudza korę nadnerczy do wydzielania m.in. glukortykoidów (najbardziej znany to kortyzol). To one osłabiają odporność. W tym momencie dochodzimy do sedna sprawy – związku stresu ze zdrowiem.

Samo osłabienie przez stres układu odpornościowego nie wywołuje chorób, ale gdy dodatkowo mamy też predyspozycje genetyczne, szczególnie „trefny” stresor i zbyt słabe wyuczone nawyki reagowania na stres – możemy zachorować. Najczęściej na choroby sercowo-naczyniowe, układu trawiennego, ale też nowotworowe.

Stres – jak się ratować?

Na stres każdy reaguje inaczej. Reakcja jednych na ten sam bodziec jest wygórowana, innych słaba, różnimy się podatnością na stres – mówi prof. Adam Płaźnik, kierownik Zakładu Neurochemii w Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Badając ją u szczurów – opowiada – podzielono je na mniej i bardziej lękliwe według reakcji na bodziec represyjny i odkryto, że u bardziej lękliwych szczurów – a także u ludzi w sytuacjach lękowych – gorsza jest aktywność struktur w mózgu kontrolujących emocje i nastrój. Za różnice w podatności, w reakcji na stres oraz za sposoby radzenia sobie z nim pewnie odpowiadają też predyspozycje genetyczne – dodaje profesor.

Sposoby radzenia sobie ze stresem są różne i tak liczne, jak sytuacje zagrażające i charaktery ludzkie. Możemy próbować albo zmienić otaczający świat, by go lepiej dopasować do swoich potrzeb i wartości, albo siebie. Dystansować się, czyli usunąć ze świadomości problem – źródło stresu; szukać uspokojenia. Ale przede wszystkim przemyśleć, czy naprawdę muszę tak się szarpać w pracy, mieć ból głowy ze spłacaniem kolejnego kredytu, brać na siebie za dużo obowiązków, zamartwiać się wszystkim.

Zawsze mamy wybór – twierdzi psychiatra prof. Łukasz Święcicki, ordynator Oddziału Chorób Afektywnych w INiP. Człowiek przestymulowany bodźcami może świadomie wybrać „normalniejszy” tryb życia, mniej ambitny, nienastawiony na odnoszenie sukcesów za wszelką cenę. To oczywiście nie zawsze możliwe. Ale gdy sami nie jesteśmy winni sytuacji wywołującej stres, bo np. opłakujemy stratę kogoś bliskiego, szukajmy pomocy przyjaciół i psychologa. Nie wahajmy się sięgać po odpowiednie leki. Jeśli nie zareagujemy w porę, stres bardzo szybko nas zniszczy – dosłownie. Te potężną, destruktywną maszynerię stresu można – i trzeba – próbować powstrzymać w porę.

Masz problem z reakcją na stres? Spróbuj nad nim zapanować, podejmując jedno z naszych wyzwań do walki ze stresem: nie stresuj się, zresetuj swój mózg albo wypróbuj trenining uważności.

Według najnowszych wyników testu Style Zdrowia Polaków, aż 97% badanych  czuje się zestresowanych, a główne przyczyny stresu  to praca i nauka (dla 30% Polaków) oraz pieniądze i opłaty (dla 38% Polaków). Rozwiąż test i sprawdź, jaki jest Twój styl zdrowia.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Najnowsze w naszym serwisie

mężczyzna umiera

Rak płuc – objawy, przyczyny, leczenie

Kilka faktów o (nie)przytulaniu

„Przytulanie jest zdrowe”! Jest ważniejsze od seksu, zachwyca naukowców, a świat stawia je na piedestale. Lecz czasem nie chcemy przytulać się w związku. Czy to my powinniśmy się martwić, że coś z nami nie tak, czy może świat zachłysnął się kultem przytulania? Sprawdźmy.
Frytki z batatów z domowym sosem aioli

Zdrowa przekąska na wieczór! Frytki z batatów z domowym sosem aioli

Sezon zimowy nie rozpieszcza z wyborem warzyw. Na szczęście przestajemy się bać nowości i coraz częściej sięgamy po pyszne bataty. Jeśli chodzi o frytki, to spokojnie mogą konkurować z ziemniakami. Przekonajcie się!

9 oznak niedoboru żelaza

Brak siły, szybkie męczenie się, podenerwowanie, blada cera… To wcale nie musi być przesilenie jesienno-zimowe. Zamiast czekać, aż samo przejdzie, zrób badania krwi – może brakować ci żelaza. Zobacz, jakie jeszcze sygnały mogą o tym świadczyć.

Powiązane tematy

Zainteresują cię również:

zestresowana kobieta w pracy

Kortyzol – norma i stany alarmowe. Czym jest hormon stresu?

kobieta z papierem toaletowym w dłoni

Wpływ stresu na gospodarkę pokarmową. Dietetyczka: jelita to nasz drugi mózg

para leży w łóżku z białą pościelą i rozmawia

Dlaczego możesz nie mieć ochoty na seks? Zabójcy libido

dziewczyna bawiąca się klockami lego forma

Klocki LEGO sposobem na stres u dorosłych

5 rzeczy, których nie cierpi twój żołądek

Stres a odporność – czego jeszcze nie wiemy o tym przedziwnym związku?

Dlaczego nie czytam regularnie wiadomości?

8 sposobów na obniżenie kortyzolu

Milenialsi nie tak zdrowi jak rodzice

8 rzeczy, których nie znosi twoja skóra

8 rzeczy, które szkodzą skórze

Adaptogeny w obliczu czynników stresogennych

6 skutecznych sposobów na stres