Przejdź do treści

Stres to mocny przeciwnik – jak się z nim mierzyć?

iStock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Źródło: Gettyimages.com
Jak prawidłowo przewozić noworodki i niemowlęta w foteliku samochodowym? Odpowiadają Położne dla Ciebie
Fot.: Gettyimages.com
Jak powstaje mleko UHT i czy jest mniej zdrowe od mleka pasteryzowanego? Dietetyczka wyjaśnia
jęczenie w seksie
Jęczysz w trakcie seksu, bo „tak trzeba”? Psycholożka odradza
kobieta z twarzą w cieniu
Pielęgnacja skóry atopowej jesienią. Wiemy, co zrobić, by AZS nie było tak uciążliwe
„Mam ochotę uciec na koniec świata”. Dlaczego przed okresem czujemy się czas tak beznadziejnie?

Może nas mobilizować, napędzać do działania, ale także niszczyć. W zawrotnym tempie. Stres – choroba cywilizacyjna. Czego jeszcze o nim nie wiemy?

Stres – dobry i zły

Jednym z mechanizmów naszej fizjologii zaprogramowanej na przetrwanie jest mobilizacja do ucieczki lub do walki. Kiedy pojawia się cel i związane z nim zadanie do wykonania, hormony – kortyzol, adrenalina i noradrenalina – zwiększają tętno, podwyższają ciśnienie krwi, „nakręcają” wiele innych reakcji biologicznych, umożliwiając nam skuteczne działanie. Na tym polega, od paleolitu po XXI wiek, mechanizm stresu tzw. zadaniowego. Czasowe napięcie i mobilizacja są potrzebne, gdy musimy zareagować na atak zbira, ale też zmobilizować się przed egzaminem, rozmową o pracę czy choćby randką. Taki stres jest po prostu pożyteczny.

Gorzej, gdy stres jest zbyt silny (najwyżej punktowane są tu śmierć bliskiej osoby i rozwód) albo trwa zbyt długo. Pod jego wpływem zachodzą bowiem procesy bardzo niekorzystne dla mózgu. Poza adrenaliną uwalnia się inny hormon – kortyzol. Jego zbyt wysokie i zbyt długo utrzymujące się we krwi stężenie niszczy neurony w strukturze mózgu odpowiadającej za myślenie i pamięć. Przedłużający się stan stresu może doprowadzić do stanów lękowych czy depresji.

Anatomia stresu

Na czym polega reakcja na stres? W dużym uproszczeniu: bodziec, czyli stresor, jakaś sytuacja psychospołeczna, zostaje odebrany zmysłami – wzrokiem, słuchem, dotykiem – tłumaczy prof. Płaźnik. W mózgu uzyskuje interpretację, czym jest dla mnie. Odnoszę go do mojego systemu wartości, przyzwyczajeń, aspiracji i możliwości, i na tej podstawie oceniam, czy mi zagraża. Czy zareaguję stresem, zależy od tej oceny. Do tego przeżywam emocje, bo zastanawiam się, czy mam wystarczająco dużo zdolności do poradzenia sobie z tą sytuacją, czy mogę na kogoś liczyć itp. Gdy ocenię sytuację jako zagrożenie i siebie jako stojącego na słabej pozycji, ogarną mnie lęk, strach, może nawet przerażenie, gniew, irytacja, zniecierpliwienie, agresja, poczucie winy czy wstydu (bo pomyślę, że w ogóle sobie kiepsko radzę), rzadziej dreszczyk emocji pozytywnych w oczekiwaniu na sukces, jeśli tak w przeszłości kończyła się podobna sytuacja.

zestresowana kobieta

Stres – mechanizm walki

W sytuacji stresującej jednocześnie podejmują walkę jedna lub wszystkie trzy osie stresu: ta, która pobudza organy wewnętrzne; ta, która wyrzuca do krwiobiegu adrenalinę i noradrenalinę; i ta hormonalna, której jeden ze szlaków dość dobrze znamy: podwzgórze pobudza przysadkę mózgową, ta wydziela do krwiobiegu hormon ACTH, on pobudza korę nadnerczy do wydzielania m.in. glukortykoidów (najbardziej znany to kortyzol). To one osłabiają odporność. W tym momencie dochodzimy do sedna sprawy – związku stresu ze zdrowiem.

Samo osłabienie przez stres układu odpornościowego nie wywołuje chorób, ale gdy dodatkowo mamy też predyspozycje genetyczne, szczególnie „trefny” stresor i zbyt słabe wyuczone nawyki reagowania na stres – możemy zachorować. Najczęściej na choroby sercowo-naczyniowe, układu trawiennego, ale też nowotworowe.

Stres – jak się ratować?

Na stres każdy reaguje inaczej. Reakcja jednych na ten sam bodziec jest wygórowana, innych słaba, różnimy się podatnością na stres – mówi prof. Adam Płaźnik, kierownik Zakładu Neurochemii w Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Badając ją u szczurów – opowiada – podzielono je na mniej i bardziej lękliwe według reakcji na bodziec represyjny i odkryto, że u bardziej lękliwych szczurów – a także u ludzi w sytuacjach lękowych – gorsza jest aktywność struktur w mózgu kontrolujących emocje i nastrój. Za różnice w podatności, w reakcji na stres oraz za sposoby radzenia sobie z nim pewnie odpowiadają też predyspozycje genetyczne – dodaje profesor.

Sposoby radzenia sobie ze stresem są różne i tak liczne, jak sytuacje zagrażające i charaktery ludzkie. Możemy próbować albo zmienić otaczający świat, by go lepiej dopasować do swoich potrzeb i wartości, albo siebie. Dystansować się, czyli usunąć ze świadomości problem – źródło stresu; szukać uspokojenia. Ale przede wszystkim przemyśleć, czy naprawdę muszę tak się szarpać w pracy, mieć ból głowy ze spłacaniem kolejnego kredytu, brać na siebie za dużo obowiązków, zamartwiać się wszystkim.

Zawsze mamy wybór – twierdzi psychiatra prof. Łukasz Święcicki, ordynator Oddziału Chorób Afektywnych w INiP. Człowiek przestymulowany bodźcami może świadomie wybrać „normalniejszy” tryb życia, mniej ambitny, nienastawiony na odnoszenie sukcesów za wszelką cenę. To oczywiście nie zawsze możliwe. Ale gdy sami nie jesteśmy winni sytuacji wywołującej stres, bo np. opłakujemy stratę kogoś bliskiego, szukajmy pomocy przyjaciół i psychologa. Nie wahajmy się sięgać po odpowiednie leki. Jeśli nie zareagujemy w porę, stres bardzo szybko nas zniszczy – dosłownie. Te potężną, destruktywną maszynerię stresu można – i trzeba – próbować powstrzymać w porę.

Zobacz także

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Chwalenie wyglądu dziewczynek – dlaczego lepiej tego nie robić? Wyjaśnia Magda Korczyńska / Unsplash

Komplementowanie wyglądu dziewczynek – dlaczego lepiej tego nie robić? Wyjaśnia Magda Korczyńska

Dobry seks – różnica wieku czyni cuda

Różnica wieku między partnerami? Może się okazać spełnieniem seksualnych marzeń

Książka na stres. Czytaj dla zdrowia!

Zmuszam się lub rezygnuję. O seksualnej niesamodzielności

Hipochondria - objawy i leczenie. Kim jest hipochondryk?

Hipochondria – objawy i leczenie. Kim jest hipochondryk?

Ciągły stres niszczy ci życie. Sprawdź, jak go okiełznać!

Krople

GIF wycofał krople uspokajające. Stwierdzono wadę jakościową

Utrata miesiączki przez stres zdarza się bardzo często

Jak zatrzymać miesiączkę? Rozmowa z ginekologiem.

Ćwiczenia miały cię relaksować, a niepokoją? Zobacz, dlaczego tak się dzieje

Kobiecy mózg – jaki jest naprawdę?

stres a stan skóry

Psychokosmetologia, czyli jak stres i inne emocje wpływają na stan skóry?

Czujesz się wypalona? Zrób sobie dzień przerwy

Postanowienia zmian, chodzenia na siłownię czy przejścia na dietę znów nie wypaliły? Brakuje ci silnej woli! Sprawdź, jak możesz ją trenować!

Najmniejsza rzecz może wyprowadzić cię z równowagi? Czas przyjrzeć się sobie

Nie oceniaj, wspieraj” – apeluje psycholożka Karla Orban. Tłumaczy, dlaczego krytyka nie motywuje do zmiany

„Nie oceniaj, wspieraj” – apeluje psycholożka Karla Orban. Tłumaczy, dlaczego krytyka nie motywuje do zmiany

Zajadasz stres? Zobacz, jak to kontrolować

Koronawirus, Madonna, fake newsy

Instagram blokuje Madonnę za szerzenie teorii spiskowych na temat koronawirusa

Martwisz się o przyszłość? Oto 7 sposobów, przy pomocy których ze zmartwieniami radzą sobie specjaliści

Zespół przewlekłego zmęczenia – jak go rozpoznać?

Zespół przewlekłego zmęczenia – objawy. Jak odzyskać energię?

„Po sesji muzyki wibracyjnej czujesz się zdecydowanie zrelaksowany i wypoczęty”. O tym, co w ich duszach gra, opowiadają Asia Orłowska i Alek Sabuda

„Stary nawyk przypomina zarośniętą leśną ścieżkę. Jeśli znów na nią wejdziemy, to przypomnimy sobie, jak przyjemnie było się nią przechadzać, i zechcemy na nią wrócić” – mówi o trudzie zmian socjolożka Jadwiga Korzeniewska

Koszmary senne – zapobieganie, leczenie, wpływ na organizm

Odpoczynek to sztuka. Jak nauczyć się odpoczywać?

Odpoczynek to sztuka. Jak nauczyć się odpoczywać?

Zakochana para na tle morza

Zakochanie a miłość. Na czym polega różnica?

Najpopularniejsze

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

Płatki kwiatków na otwartej dłoni

Zastrzał – 7 domowych sposobów jak sobie z nim poradzić

Ból trzustki - kobieta trzymająca się za brzuch

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Kobieta leży na łóżku

Seks analny to czysta przyjemność! Jak wzbogacić swój erotyczny repertuar?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Kobieta pokazuje język, na nim jest zaznaczony czerwony punkt

Krosta na języku – przyczyny powstawania, leczenie. Skąd się bierze krosta na języku i jakie ma formy?

Truskawki - produkty bogate w błonnik

Błonnik – w czym jest go dużo? Sprawdź, jakie owoce i warzywa są bogate w błonnik

kobieta, którą bolą plecy

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Lekarz siedzi przy biurku i wypisuje długopisem skierowania

Jak długo ważne są skierowania na badania lekarskie? Najważniejsze informacje, o których warto pamiętać.

Kobieta krzywi się z powodu bólu spowodowanego złamanym palcem

Jak rozpoznać złamanie palca – czyli objawy złamanego palca u ręki i stopy?

Kiedy występuje niskie ciśnienie i wysoki puls?

Niskie ciśnienie i wysoki puls – kiedy występują? Co to oznacza?

spuchnięta powieka - kobieca powieka

Spuchnięta powieka – przyczyny i leczenie opuchlizny. Domowe sposoby na opuchnięte powieki.

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku

Wada wzroku minus czy plus? A może astygmatyzm? Rodzaje wad wzroku

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Co oznacza obniżona temperatura ciała i jakie są jej przyczyny? Kiedy spadek temperatury może być niebezpieczny?

Objawy odstawienia alkoholu. Jakie są korzyści z niepicia alkoholu?