Przejdź do treści

Homeostaza organizmu – czym jest, na co wpływa, co wywołuje jej zaburzenia?

Homeostaza — Dowiedz się czym jest ten jeden z najważniejszych procesów dla organizmu człowieka
Homeostaza organizmu - czym jest i co wywołuje jej zaburzenia? / iStock
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Natalia Nykiel: „Normalne, że ich dotykam”. To ważny spot, który powinna obejrzeć każda nastolatka
Czujesz, że przytłaczają cię emocje? Wypróbuj technikę samoregulacji STOP
Śpisz w skarpetkach? Sprawdź, czy to na pewno dobry pomysł
„Śmierdzisz”, „masz coś między nogami”, „okres jest obrzydliwy”. Okresowa Koalicja podkreśla: „Miesiączka jest wyśmiewana, a my obrażane”
„Jakie jeszcze ćwiczenia/profile polecacie?”. Aleksandra Żebrowska w humorystyczny sposób o powrocie do formy

Homeostaza, czyli samoregulacja procesów biologicznych wobec zmiennych warunków zewnętrznych, ma olbrzymie znaczenie dla organizmu. Codziennie czerpiemy z niej wiele korzyści, przeważnie jednak nie wiedząc, na czym polega i dlaczego jest warunkiem zdrowia.

Homeostaza – co to?

Homeostaza (gr. homoíos – podobny, równy; stásis – trwanie) jest to zdolność organizmu do utrzymywania względnej równowagi wewnętrznej mimo zmian zachodzących w środowisku zewnętrznym. Homeostaza jest jednym z podstawowych pojęć w fizjologii. Termin ten w 1939 r. wprowadził do medycyny amerykański fizjolog i neurolog Walter Cannon.

Homeostaza – znaczenie

Homeostaza organizmu człowieka jest podstawowym warunkiem ludzkiego zdrowia. Utrzymywana jest dzięki mechanizmom koordynującym i regulującym procesy życiowe, działającym w oparciu o sprzężenia zwrotne.

Homeostaza polega też na funkcjonowaniu organizmu przy możliwie jak najmniejszej ilości energii. Jednym z najbardziej widocznych procesów samoregulacji jest reakcja ludzkiego organizmu na temperaturę podczas lata. Gdy jest ona zbyt wysoka, receptory w skórze pobudzają wydzielanie potu, który ma chłodzić nasze ciało. Proces ten może również działać odwrotnie – pobudzając mięśnie do dreszczy i podwyższając temperaturę ciała, jeśli z powodu zewnętrznych warunków zajdzie tak potrzeba. Samoregulacja jest również odpowiedzialna za dostarczanie do naszego organizmu substancji odżywczych takich jak witaminy, aminokwasy, kwasy tłuszczowe czy pierwiastki.

Choroby, jakie nas dotykają, mają podłoże właśnie w zaburzeniu homeostazy.   Jak zatem widać, znaczenie utrzymywanie homeostazy  dla funkcjonowanie organizmu człowieka jest nie do przecenienia.

Co wpływa na homeostazę?

Aby móc utrzymywać odpowiednią równowagę naszego organizmu, należy dbać o poszczególne parametry naszego ciała. Dzięki temu proces będzie mógł przebiegać w niezakłócony sposób, a my będziemy mogli żyć komfortowo. Nad odpowiednimi parametrami czuwają receptory, które przekazują dane do interpretatora, znajdującego się u ludzi w ośrodkowym układzie nerwowym. Te z kolei interpretują sytuacje i decydują o uregulowaniu odpowiedniego parametru.

Do czynników, które wpływają na homeostazę, należą:

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

Mechanizmy utrzymania homeostazy

Fizjologiczne mechanizmy samoregulacji opierają się na sprzężeniu zwrotnym:

  • ujemnym – to sprzężenie zwrotne powoduje zmianę wartości parametru na zbliżoną do punktu stałego (zasadniczo osiągnięcie wartości punktu nastawczego jest niemożliwie, w związku z czym wartości zawsze wymagają regulacji);
  • wyprzedzającym (wczesnym) – w wyniku tego sprzężenia zwrotnego dochodzi do reakcji na zmiany parametru kontrolowanego, choć e w chwili odpowiedzi wartość parametru pozostaje jeszcze w zakresie wartości akceptowalnych; w tym przypadku niezbędne jest działanie celowe – przewidywanie;
  • dodatnim – na skutek tego sprzężenia zwrotnego reakcja na bodziec wywołuje pogłębienie wartości nieprawidłowej dla innego celu; pewne parametry są regulowane, podczas gdy inne mogą przyjmować wartości różne od akceptowalnych i nie podlegają regulacji (mimo to pozostają pod kontrolą).

Za prawidłowe działanie tych mechanizmów odpowiedzialny jest przede wszystkim główne układy:

  • układ nerwowy,
  • układ hormonalny (gruczołów wydzielania wewnętrznego).

Jeśli natomiast chodzi o poszczególne narządy, to najważniejszą rolę w homeostazie organizmu człowieka odgrywają nerki – nasza stacja filtrująca, która pełni funkcję regulatora, odpowiadającego za utrzymanie stałego środowiska wewnątrz organizmu. To dzięki nim wszystkie inne narządy mogą pracować w stałych, optymalnych warunkach, co jest warunkiem niezbędnym do zachowania zdrowia i życia.

szklanki z wodą

Zaburzenia homeostazy

Homeostaza może zostać zaburzona w wielu przypadkach, a brak równowagi może być spowodowany takimi czynnikami, jak dieta oraz aktywność fizyczna – a konkretnie jej brak. Zaburzenie może mieć również podłoże genetyczne lub być spowodowane nieprawidłowym funkcjonowaniem któregoś z organów wewnętrznych.

Zaburzenie homeostazy może być spowodowane również przez środowisko — jeśli przebywamy w szkodliwych warunkach (do tego typu czynników będzie zaliczało się zanieczyszczenie powietrza czy wody).

Homeostaza psychiczna i jej wpływ na organizm

Oprócz homeostazy biologiczno-fizjologicznej istnieje również homeostaza psychiczna. Oba typy homeostazy są ściśle ze sobą połączone. Odpowiednio dobry stan fizyczny wpływa na równowagę psychiczną, a dobry stan psychiczny na równowagę biologiczno-fizjologiczną.

Przykłady homeostazy

W utrzymaniu prawidłowej homeostazy biorą udział wszystkie układy człowieka.

  • skóra – wpływa na regulowanie temperatury ciała poprzez pocenie się;
  • układ oddechowy – reguluje pH krwi, dostarcza tlen i eliminuje dwutlenek węgla;
  • szkielet – utrzymuje stały poziom wapnia we krwi;
  • układ wydalniczy – reguluje skład i objętość krwi oraz innych płynów ciała;
  • układ trawienny – zaopatruje organizm w składniki odżywcze;
  • mięśnie – regulują czynności życiowe związane z ruchem, wspomagają przepływ krwi;
  • układ krążenia – transportuje tlen i substancje odżywcze i hormony, a także usuwa substancje szkodliwe;
  • układ nerwowy – koordynuje wszystkie funkcje życiowe organizmu.

Na homeostazę składają się poszczególne rytmy i cykle w życiu człowieka, np. menstruacja u kobiet i cykle okołodobowe – noc/dzień.

Zobacz także

i
Treści zawarte w serwisie mają wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowią porady lekarskiej. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

17 hydroksyprogesteron – funkcje, badanie, normy i cena. Jakie są objawy podwyższonego i obniżonego poziomu?

Dwie osoby siedzą na kanapie i rozmawiają

Zidentyfikowano hormon, który może poprawić funkcje poznawcze u osób z zespołem Downa

Kolka nerkowa – przyczyny, objawy, leczenie, dieta

Zegar biologiczny człowieka – jak naprawić dobowy rytm?

„Żeby pojawiło się wypalenie, wcześniej musiał wybuchnąć pożar. Wypalenie, depresja i zmęczenie to nie synonimy” – mówi Paulina Koszut

Karetka

Ponad 500 zgonów w kilka dni. To efekt morderczych upałów, które zmierzają do Polski

Kobieta

3 mokre ręczniki – tego potrzebujesz przy przegrzaniu organizmu. Gdzie je przyłożyć, wyjaśnia ratownik medyczny

Zaparcia - jak możesz sobie pomóc? / istock

Zmagasz się z zaparciami? Fizjoterapeutka tłumaczy, jakie mogą być tego konsekwencje

Komu owoce mogą szkodzić? Sprawdziłyśmy!

Zmiany klimatyczne zabierają nam sen. Zaskakujące odkrycie naukowców

Układ dokrewny – funkcje i budowa. Jakie hormony są najważniejsze?

Milena Nosek / archiwum prywatne

„To, co dzieje się wewnątrz nas, wyznacza jakość naszej pracy. Hormony sterują całym naszym organizmem” – mówi Milena Nosek, dietetyczka

Hormony, które rządzą twoim życiem seksualnym /fot. Pexels

Hormony, które rządzą twoim życiem seksualnym

ACTH – czym jest? Badanie i wskazania do niego, normy

7 zgubnych nawyków dla układu moczowego / Fot. Pexels

7 zgubnych nawyków dla układu moczowego

Ty zawsze w trzech swetrach, a dalej ci zimno? Oto kilka możliwych przyczyn

Nieleczona skraca życie nawet o 10 lat. „Nie mówiłam o wszystkich objawach, bo bałam się oskarżeń o udawanie”. O życiu z akromegalią opowiada Katarzyna Marcinkowska

Niedoczynność kory nadnerczy – objawy, badania, rodzaje, leczenie

Kwasica metaboliczna, badanie

Kwasica metaboliczna – przyczyny, objawy, leczenie

Hiperkortyzolemia – co to jest, przyczyny, objawy, leczenie

kobieta obejmująca się ramionami na tle miasta

Problemy hormonalne. Ginekolog mówi, jakie są oznaki tego, że twoje hormony szaleją

Zespół Sheehana

Zespół Sheehana – objawy i leczenie choroby Sheehana

„Każda gorączka, szczególnie bezobjawowa, sprawia, że zaczynam się bać”. Ola Dulęba o życiu po przeszczepie nerki

Hormony trzustki – insulina i glukagon. Jak działają? Normy

Najpopularniejsze

Ból trzustki – jak boli trzustka i jak odróżnić ból trzustki od bólu żołądka?

Para na kanapie

Seks analny – co to jest i jakie są najlepsze pozycje analne?

Domowe sposoby na zatkane ucho. Jak odetkać ucho zatkane: woskowiną, katarem, wodą?

Kobieta

O czym świadczy ból pod łopatką? Charakter bólu, objawy i możliwe sposoby leczenia

Wysoki cholesterol - jakie są przyczyny i objawy? Sposoby na wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol – jakie są przyczyny i objawy? Jak go obniżyć?

MCH – co to, podwyższone i poniżej normy. MCH w morfologii

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

Co oznacza drętwienie rąk w nocy i podczas snu?

„Każdy orgazm jest czymś pięknym, jednak ten rodzaj orgazmu jest wyjątkowy”. Seksuolożka o kobiecym wytrysku

Masturbacja może być jeszcze przyjemniejsza. Poznaj sposoby masturbacji

para zakochanych, romantyczny wieczór

Nie masz ochoty na seks? Poznaj 8 sposobów na podniesienie libido

Orgazm - jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Orgazm – jak go osiągnąć? 10 sposobów na lepszy orgazm

Torbiel - twarz kobiety z widocznymi krostkami

Torbiel – czym jest, gdzie występuje i czy jest groźna dla zdrowia?

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

5 rzeczy, które mężczyźni uwielbiają w łóżku

Kobieta leżąca w łóżku

9 możliwych przyczyn krwawienia po seksie

laboratorium

D-dimery – co to jest? Jak obniżyć zbyt wysoki poziom?

Kobieta siedzi

Krwawienie po okresie – przyczyny, objawy, kolory wydzielin

×